“Một cõi hoang sơ những công trình, chìm khuất mãi xa

Và tự thu mình vào cõi thẳm kỳ diệu,

Chìm sâu vào chói lọi—tận cùng vô tận:

Ngỡ là lâu đài kim cương và vàng ròng,

Với mái vòm thạch cao, ngọn tháp bạc,

Và hiên nối hiên rực rỡ, vươn cao

Tận tầng mây.”

WORDSWORTH.

Nhưng khi tôi tỉnh giấc vào buổi sáng tinh mơ, sau một giấc ngủ dẫu không mộng mị nhưng vẫn để lại dư vị của một niềm hạnh phúc xa xưa, tôi nhận ra căn phòng thực sự vẫn là của mình; chỉ là khung cửa sổ mở ra một phong cảnh hoàn toàn xa lạ: bên này là đồi núi, rừng cây và thung lũng—còn bên kia là khoảng sân lát đá cẩm thạch với đài phun nước lớn, đỉnh nước nay đang lấp lánh rực rỡ dưới ánh mặt trời, tung những giọt nước mờ ảo từ dòng nước đổ xuống bồn cẩm thạch bên dưới hắt lên lớp đá lát.

Đúng như mọi ghi chép xác thực về cách các lữ khách được đối đãi ở Xứ sở Tiên, tôi tìm thấy ngay bên cạnh giường ngủ một bộ quần áo hoàn chỉnh mới tinh, y hệt những trang phục tôi vẫn thường mặc; bởi dẫu có đôi chút khác biệt so với bộ đồ đã được cất đi, nó vẫn hoàn toàn phù hợp với sở thích của tôi. Tôi mặc bộ đồ ấy vào và bước ra ngoài. Toàn bộ cung điện sáng bừng lên như bạc dưới ánh nắng. Tấm đá cẩm thạch chỗ thì mờ ảo, chỗ thì nhẵn bóng; và mọi chóp nhọn, mái vòm, tháp canh đều kết thúc bằng một quả cầu, một chóp nón hoặc một đầu nhọn bằng bạc. Cảnh tượng trông tựa như những họa tiết băng giá, quá đỗi chói lọi dưới ánh mặt trời đối với đôi mắt trần tục như tôi.

Tôi sẽ không cố gắng miêu tả cảnh quan xung quanh, ngoại trừ việc nói rằng, tất cả những vẻ đẹp có thể tìm thấy trong sự sắp đặt phong phú và nghệ thuật nhất của rừng cây và dòng suối, thảm cỏ và khu rừng hoang dã, khu vườn và khóm cây rậm rạp, những ngọn đồi đá và thung lũng trù phú; trong muôn loài sinh vật hoang và thuần, những chú chim rực rỡ sắc màu, những đài phun nước rải rác, những con suối nhỏ và hồ nước ngập rợp cỏ sậy—tất cả đều có mặt ở đây. Một vài phần của chính cung điện này, tôi sẽ có dịp miêu tả chi tiết hơn.

Suốt buổi sáng hôm đó, tôi hoàn toàn quên mất cái bóng quỷ quái của mình; và phải đợi đến khi sự mệt mỏi tiếp nối sau những hoan hỉ kéo nó trở lại trong ký ức, tôi mới ngoái lại nhìn xem nó có ở sau lưng mình không: chiếc bóng hầu như không thể nhận ra. Thế nhưng sự hiện diện của nó, dẫu mờ nhạt đến đâu chăng nữa, vẫn nhói lên trong tim tôi một nỗi đau mà không mớ cảnh đẹp nào quanh tôi có thể bù đắp nổi. Dẫu vậy, nỗi đau ấy nhanh chóng được xoa dịu bởi niềm hy vọng rằng, biết đâu ở nơi này, tôi có thể tìm thấy từ ngữ ma thuật đầy quyền năng để xua đuổi con quỷ và giải thoát cho tôi, khiến tôi không còn phải là một kẻ mất hồn nữa. Nữ hoàng Xứ sở Tiên, tôi thầm nghĩ, chắc hẳn phải ngự trị nơi đây: chắc chắn bà sẽ tung sức mạnh của mình để giải cứu tôi, và tiễn tôi cất tiếng hát bước qua những cánh cổng phía bên kia vương quốc của bà để trở về quê hương. “Hỡi cái bóng của ta!” tôi cất lời; “thứ không phải là ta, nhưng lại bày tỏ trước ta như chính ta; nơi đây ta có thể tìm thấy một thứ ánh sáng thiêng sẽ nuốt chửng ngươi, hỡi cái bóng của chốn tối tăm! Nơi đây ta có thể tìm thấy một phúc lành sẽ giáng xuống ngươi như một lời nguyền, và đày đọa ngươi về với chốn tối đen nơi ngươi đã trồi lên mà không được ai mời gọi.” Tôi nói những lời này khi đang nằm dài trên sườn bãi cỏ bên trên dòng sông; và khi niềm hy vọng bừng lên trong ngực, mặt trời liền ló dạng từ sau một đám mây trắng mỏng manh lướt qua gương mặt người; để rồi đồi núi, thung lũng, và dòng sông lớn uốn lượn xuyên qua khu rừng tĩnh lặng đầy bí ẩn, tất cả đồng loạt phản chiếu những tia nắng ấm áp tựa như một tiếng hô hoan hỉ ngầm; vạn vật sinh sôi và bừng sáng; chính mặt đất cũng trở nên ấm áp dưới thân mình tôi; một con chuồn chuồn lộng lẫy bay vụt qua người tôi như mũi tên bắn ra từ chiếc cung, và cả một dàn hợp xướng loài chim cất tiếng ca vang.

Cái nóng của mặt trời chẳng mấy chốc đã trở nên quá gay gắt, vượt quá sức chịu đựng thụ động của tôi. Thế nên tôi đứng dậy, tìm kiếm nơi trú ẩn ở một trong những dãy hành lang có mái vòm. Cứ thế lang thang từ hành lang này sang hành lang khác, mặc cho những bước chân lơ đễnh đưa lối, và ngỡ ngàng trước vẻ đẹp tráng lệ mộc mạc của kiến trúc nơi đây, tôi đi đến một sảnh đường khác có phần mái mang sắc xanh nhạt, được điểm xuyết bởi các chòm sao bạc và nâng đỡ bởi những chiếc cột bằng đá pô-phia đỏ nhạt hơn bình thường.—Tại tòa nhà này (tôi xin lưu ý nhân tiện), sắc bạc dường như được ưa chuộng hơn vàng ở khắp mọi nơi; và bầu không khí ở đây vốn dĩ vô cùng tinh khiết, nên chẳng hề có lấy một dấu hiệu nào cho thấy nó bị xỉn màu.—Toàn bộ phần sàn của sảnh đường này, ngoại trừ một lối đi hẹp nằm khuất phía sau hàng cột được lát đá đen, đã được khoét sâu thành một chiếc bồn khổng lồ, sâu đến nhiều thước, và chứa đầy dòng nước trong lành, lỏng và rực rỡ nhất. Thành bồn làm bằng đá cẩm thạch trắng, còn đáy bồn được lát đủ loại đá lấp lánh với mọi hình thù và sắc thái.

Nhìn vào cách sắp đặt của chúng, thoạt đầu bạn sẽ tưởng chừng như chẳng có chút dụng ý nào cả, bởi chúng trông như thể được vứt bừa ra đó bởi những đôi bàn tay vô tâm và đùa nghịch; thế nhưng đó lại là một sự hỗn độn vô cùng hòa hợp; và khi ngắm nhìn vũ điệu của màu sắc trên những viên đá, nhất là khi mặt nước chuyển động, cuối cùng tôi đã có cảm giác như không một hòn sỏi nhỏ nào có thể bị xê dịch mà không làm tổn hại đến tổng thể hiệu ứng nơi đây. Nằm bên dưới tấm thảm nước ấy là hình ảnh phản chiếu của phần mái vòm xanh đảo ngược, được chạm trổ với những vì sao bạc, tựa như một tầng biển thứ hai sâu thẳm hơn, đang ôm ấp và nâng đỡ tầng biển thứ nhất. Phòng tắm thần tiên ấy có lẽ được nuôi nguồn từ đài phun nước ngoài sân. Bị dẫn dắt bởi một khao khát không thể cưỡng lại, tôi cởi đồ và lao mình xuống làn nước. Nước bao bọc lấy tôi như một giác quan mới và cũng là đối tượng của giác quan ấy, cả hai hòa quyện làm một. Làn nước áp sát vào cơ thể tôi đến mức tưởng chừng như chúng đang thấm sâu vào và làm hồi sinh trái tim tôi. Tôi ngoi lên mặt nước, rũ sạch nước trên mái tóc, và bơi lội giữa cầu vồng, giữa những tia sáng lấp lánh của các loại đá quý dưới đáy được phóng chiếu qua làn sóng nước do chuyển động của tôi tạo ra. Rồi với đôi mắt mở lớn, tôi ngụp lặn và bơi dưới làn nước. Và ở đây lại mở ra một điều kỳ diệu mới. Bởi chiếc bồn nước, khi được chiêm ngưỡng từ dưới này, dường như trải rộng ra tứ phía tựa như một đại dương bao la, với rải rác đây đó những cụm đá ngầm đại dương, bị những con sóng miệt mài khoét thành những hang động kỳ diệu và những chóp nhọn kỳ quái. Xung quanh các hang động mọc đầy rong biển đủ mọi màu sắc, và san hô rực sáng đan xen; trong khi ở phía xa xa, tôi thoáng thấy ánh lấp lánh của những sinh vật mang hình hài con người đang tung tăng sinh sống giữa lòng đại dương. Tôi cứ nghĩ mình đã bị bỏ bùa; và rằng khi ngoi lên mặt nước, tôi sẽ thấy mình đang ở cách xa đất liền hàng dặm, bơi lội một mình trên một vùng biển động dữ dội; thế nhưng khi đầu tôi vừa nhô lên khỏi mặt nước, đập vào mắt tôi lại là phần mái vòm xanh điểm xuyết các vì sao cùng những chiếc cột màu đỏ xung quanh. Tôi lại ngụp lặn xuống, và thấy mình một lần nữa chìm đắm trong trái tim của một đại dương bao la. Sau đó tôi trồi lên, bơi về phía rìa và dễ dàng bước lên bờ, bởi mực nước dâng cao sát tận miệng bồn, và khi tôi tiến lại gần, từng con sóng nhỏ lăn tăn vỗ bờ qua viền đá cẩm thạch đen. Tôi mặc lại quần áo và bước ra ngoài, tinh thần sảng khoái vô cùng.

Và giờ đây, tôi bắt đầu nhận ra những bóng hình mờ ảo, uy nghi thấp thoáng đây đó khắp tòa nhà. Một vài người đi cùng nhau trong cuộc trò chuyện đầy tâm huyết. Những người khác lang thang một mình. Có người đứng thành từng nhóm, như thể đang ngắm nghía và bàn tán về một bức tranh hay bức tượng nào đó. Không một ai trong số họ để ý đến tôi. Và họ cũng chẳng hiện lên rõ mồn một trước mắt tôi. Thỉnh thoảng, một nhóm người, hoặc một cá nhân đơn độc nào đó, sẽ mờ dần rồi biến mất hoàn toàn khỏi tầm mắt tôi khi tôi đang đăm đăm nhìn ngắm. Khi màn đêm buông xuống, và vầng trăng mọc lên tròn vành vạnh, sáng trong như một đường chân trời biển khi mặt trời treo lơ lửng phía tây, tôi bắt đầu nhìn thấy họ rõ hơn; nhất là khi họ bước vào khoảng giữa tôi và mặt trăng; và lại càng rõ hơn nữa, khi chính tôi đang đứng trong bóng râm. Thế nhưng, ngay cả lúc ấy, đôi khi tôi cũng chỉ thấy được vạt áo trắng thoáng bay qua; hay một cánh tay hoặc chiếc cổ kiều diễm lướt nhanh trong ánh trăng; hoặc đôi bàn chân trắng ngần đang rảo bước đơn độc trên thảm cỏ đẫm ánh trăng. Và tôi đau đớn nhận ra rằng, chưa có lúc nào tôi đến được gần hơn với những sinh vật cao quý này, hay có dịp được chiêm ngưỡng chính Nữ hoàng Xứ sở Tiên. Định mệnh đã an bài lối khác.

Trong cung điện cẩm thạch và bạc, của những đài phun nước và ánh trăng ấy, tôi đã trải qua rất nhiều ngày tháng; được phục vụ chu đáo tận phòng với mọi thứ mong muốn, và ngày ngày đắm mình trong làn nước thần tiên. Suốt khoảng thời gian đó, tôi ít bị quấy rầy bởi cái bóng quỷ quái của mình; tôi mang một cảm giác mơ hồ rằng hắn đangẩn đâu đó quanh cung điện, nhưng dường như niềm hy vọng rằng mình sẽ rứt bỏ được bóng ma đáng ghét này vĩnh viễn tại chốn đây đã đủ sức xua đuổi hắn đi một thời gian. Cách thức và nơi chốn tôi tìm lại được hắn, tôi sẽ sớm kể lại ngay đây.

Vào ngày thứ ba sau khi đặt chân đến, tôi tìm thấy thư viện của cung điện; và tại đây, suốt khoảng thời gian lưu lại, tôi dành phần lớn thời gian giữa ngày ở lại nơi này. Bởi đây chính là một chốn ẩn náu tuyệt vời, tránh xa cái nắng giữa trưa, chưa kể đến những sức hút vô cùng to lớn khác. Suốt những buổi sáng và chiều, tôi lang thang khắp vùng phụ cận xinh đẹp, hoặc nằm dài, thả hồn vào những giấc mơ ban ngày đầy mê hoặc bên dưới một cội cây khổng lồ trên bãi cỏ trống trải. Những buổi chiều tối của tôi sau đó thường trôi qua tại một khu vực khác của cung điện, mà câu chuyện về nó cùng những cuộc phiêu lưu của tôi gắn liền với nơi đó, tôi xin phép được hoãn lại đôi chút.

Thư viện là một sảnh đường nguy nga, được chiếu sáng từ phần mái vòm làm bằng một chất liệu tựa như thủy tinh, đúc liền khối và được nhuộm màu toàn bộ bằng một bức tranh lớn đầy huyền bí với sắc màu rực rỡ.

Những bức tường từ sàn đến trần đều được lót kín những sách là sách: phần lớn đóng bìa cổ kính, nhưng có những cuốn lại mang kiểu dáng xa lạ mới mẻ mà tôi chưa từng thấy bao giờ, và dù có cố gắng thế nào đi nữa, tôi cũng khó lòng miêu tả nổi. Chạy dọc khắp các bức tường, ngay phía trước các dãy sách là những tầng hành lang xếp thành hàng, nối liền nhau bằng những bậc thang. Những hành lang này được xây bằng đủ loại đá màu; nào cẩm thạch, hoa cương đủ loại, kết hợp với đá pô-phia, thạch anh đỏ, ngọc lưu ly, mã não và nhiều loại khác nữa, được sắp xếp theo một giai điệu tuyệt diệu của các sắc thái tiếp nối nhau. Thế nên, dẫu vật liệu dùng để xây dựng các hành lang và bậc thang ấy đòi hỏi một độ dày dặn và chắc chắn nhất định, nhưng nhờ kích thước to lớn của căn phòng, chúng trông cứ uyển chuyển bám dọc theo các bức tường tựa như những sợi dây thừng.

Che phủ một số khu vực trong thư viện là những tấm rèm lụa đủ màu sắc, chẳng tấm nào tôi từng thấy được kéo lên trong suốt khoảng thời gian tôi ở đó; và không hiểu sao tôi vẫn cảm thấy rằng nếu mạo muội vén chúng lên để nhìn vào bên trong thì thật là hỗn láo. Thế nhưng những cuốn sách khác thì có vẻ tự do cho mọi người sử dụng; và ngày qua ngày, tôi đều đến thư viện, thả người nằm dài lên một trong những tấm thảm phương Đông xa hoa được rải rác đây đó trên sàn nhà, rồi đọc, đọc mãi cho đến khi mệt nhoài; nếu có thể gọi đó là sự mệt mỏi, thì thực chất nó giống sự ngất ngây của niềm vui sướng tột độ hơn; hoặc đôi khi cho đến khi ánh sáng lụi tàn mời gọi tôi bước ra ngoài, với niềm hy vọng rằng một làn gió dịu mát có thể đã thổi lên để gột rửa bằng một luồng không khí sảng khoái cho những cơ bắp đã bị thiêu đốt bởi ngọn lửa nhiệt huyết hừng hực bên trong cũng chẳng kém gì cái nắng thiêu đốt ngoài kia.

Tôi phải cố gắng thực hiện một cách hơi vụng về để miêu tả một nét đặc trưng của những cuốn sách này, hay ít nhất là phần lớn những cuốn tôi từng giở xem.

Chẳng hạn, nếu đó là một cuốn sách triết học, tôi vừa đọc chưa đầy hai trang đã có cảm giác như mình đang trầm ngâm về một chân lý đã được khai phá, và đang tự tay xây dựng cỗ máy trí tuệ để truyền tải phát hiện ấy đến với đồng loại. Tuy nhiên, với một số cuốn sách có tính chất này, quá trình ấy dường như còn bị đẩy lùi xa hơn thế nữa; khi tôi đang cố gắng tìm kiếm cội nguồn của một hiệnيện tượng, chân lý tâm linh làm phát sinh một tầm nhìn vật chất; hoặc cố kết hợp hai mệnh đề dường như đều đúng, dù ở cùng một thời điểm hay ở những tâm trạng khác nhau đã qua, để tìm ra điểm hội tụ mà tại đó những đường thẳng vô hình của chúng sẽ hòa quyện làm một, hé lộ một chân lý cao cả hơn và khác biệt với cả hai; dẫu nó hoàn toàn không đối lập với bên nào, mà ngược lại, chính là nguồn cội tiếp thêm sự sống và sức mạnh cho mỗi bên. Hoặc nếu đó là một cuốn sách du ký, tôi bỗng hóa thân thành người lữ hành. Những vùng đất mới, những trải nghiệm tươi mới, những phong tục lạ lùng hiện ra xung quanh tôi. Tôi bước đi, tôi khám phá, tôi chiến đấu, tôi chịu đựng, tôi hân hoan trước thành công của chính mình. Đó là một cuốn lịch sử ư? Tôi chính là nhân vật trung tâm trong đó. Tôi tự chịu đựng những lời chê trách dành cho mình; tôi tự hào hoan hỉ trước những lời ca tụng dành cho mình. Với một tiểu thuyết cũng vậy. Toàn bộ câu chuyện là của tôi. Bởi tôi đã hóa thân vào nhân vật giống mình nhất, và cuộc đời của hắn chính là cuộc đời tôi; cho đến khi, mệt mỏi với chuỗi năm tháng cuộc đời chỉ được cô đọng lại trong một tiếng đồng hồ, hoặc khi đi đến hấp hối trên giường bệnh, hay đến trang cuối cùng của cuốn sách, tôi lại bừng tỉnh trong một nỗi ngỡ ngàng đột ngột, nhận thức được cuộc sống hiện tại của mình xung quanh là những bức tường và mái vòm, để rồi nhận ra rằng mình chỉ đang vui buồn theo những trang sách. Nếu cuốn sách là một tập thơ, các từ ngữ bỗng biến mất, hoặc lùi về đóng vai trò phụ trợ làm nhạc nền cho chuỗi hình ảnh và hình thù trồi lên rồi tan biến theo một nhịp điệu không tiếng động cùng vần điệu ẩn giấu.

Trong một cuốn sách mang cái tựa huyền bí mà tôi không sao nhớ nổi, tôi đã đọc về một thế giới không giống như thế giới của chúng ta. Tôi rất sẵn lòng truyền lại câu chuyện kỳ diệu ấy, dẫu chỉ bằng một cách thức yếu ớt và chắp vá trong khả năng của mình. Tôi không tài nào biết được liệu toàn bộ tác phẩm có phải là một bài thơ hay không; nhưng dựa vào thôi thúc muốn tuôn trào thành vần điệu mà tôi cảm nhận được khi lần đầu nghĩ đến việc viết lại nó—một thôi thúc mà tôi sẽ lại nhường bước nếu nó quay trở lại—tôi nghĩ rằng nó hẳn phải được viết, ít nhất là một phần, bằng thơ.