“Đầu tiên, tôi tưởng, suýt ngậm ngùi, / Rằng điều này nay giập nát hồn tôi; / Thế mà tôi vẫn chịu đựng, và đang chịu đựng— / Chỉ xin đừng hỏi bằng cách nào.” / HEINE.

Khi ánh ban mai ló dạng, nó mang theo khả năng hành động, nhưng lại đem đến rất ít niềm khuây khỏa. Ngay khi ánh sáng vừa chớm tỏ, tôi dòm vào vực thẳm, nhưng phải hơn một giờ sau mới nhìn rõ được hình thù của nó. Cuối cùng, tôi nhận ra đó là một miệng hố gần như thẳng đứng, tựa như cái giếng được đào thô sơ, chỉ là rất lớn. Tôi không tài nào nhìn thấy đáy; và phải đợi đến khi mặt trời thực sự mọc, tôi mới phát hiện ra một thứ bậc đá tự nhiên, có nhiều đoạn chỉ lờ mờ hiện ra, uốn lượn quanh vòm vực và xoắn ốc đi sâu vào tận đáy thẳm. Tôi lập tức hiểu rằng đây chính là con đường dành cho mình; và không mảy may do dự, mừng rỡ được rời khỏi ánh nắng mặt trời đang nhìn tôi trừng trừng vô tình, tôi bắt đầu cuộc hành trình ngoằn ngoèo đi xuống. Chuyến đi thật lắm gian nan. Có những đoạn tôi phải bám chặt vào vách đá như một con dơi. Ở một chỗ, tôi buông mình khỏi lối mòn để nhảy xuống bậc thang xoắn ở tầng liền kề; đoạn bậc thang này vốn rộng và nhô ra khỏi vách đá theo góc vuông, đã đỡ lấy đôi chân tôi an toàn, dẫu tôi có đôi chút choáng váng vì cú va chạm. Sau khi xuống được một đọan đường dài, tôi thấy bậc thang chấm dứt tại một kẽ hở hẹp đâm ngang vào vách đá. Tôi bò chui vào đó, và vừa lách vào trong thì vừa đủ chỗ để quay người lại. Tôi thò đầu ra ngoài cái giếng trời mà mình vừa tuột xuống để quan sát lại chặng đường đã đi. Nhìn ngược lên, tôi thấy những vì sao dẫu lúc này hẳn mặt trời đã lên cao tít trên bầu trời. Nhìn xuống dưới, tôi thấy vách giếng cắm thẳng xuống, nhẵn thín như gương; và tận sâu thẳm bên dưới, tôi thấy bóng phản chiếu của chính những vì sao mà tôi từng ngước lên nhìn lúc nãy. Tôi quay lại, bò thụt vào trong một đọan thì lối đi rộng ra, và cuối cùng tôi đã có thể đứng thẳng người lên mà bước đi. Lối đi ngày càng rộng và cao hơn; những con đường mới rẽ nhánh về mọi hướng; những sảnh đường lớn mở ra; cho đến khi cuối cùng tôi thấy mình đang lang thang giữa một xứ sở dưới lòng đất, nơi bầu trời làm bằng đá, và thay vì cây cối hoa cỏ, chỉ có những khối đá cùng sỏi cát kỳ dị hiện ra. Và trên suốt bước đường đi, tâm trí tôi càng lúc càng trĩu nặng u sầu, cho đến tận khi tôi hoàn toàn mất hết hy vọng tìm thấy người phụ nữ áo trắng: tôi không còn gọi nàng trong lòng là người phụ nữ áo trắng của tôi nữa. Mỗi khi đứng trước ngã rẽ, tôi luôn chọn con đường có vẻ dẫn xuống sâu hơn.

Cuối cùng, tôi bắt đầu nhận ra những vùng đất này có sinh sống. Từ sau một tảng đá, một tràng cười chát chúa, gắt gỏng và đầy ác ý văng vẳng bên tai, và khi ngoảnh lại nhìn, tôi thấy một sinh vật kỳ quái giống yêu tinh, đầu to tướng và các đường nét nực cười, y hệt như những mô tả về loài Kobold trong các sách sử và ký sự du lịch của Đức. “Mày muốn gì ở tao?” tôi lên tiếng hỏi. Nó chỉ tay vào tôi bằng ngón trỏ dài, gốc ngón rất dày và thon nhọn ở đầu, rồi đáp: “Hê! hê! hê! mày muốn gì ở đây nào?” Rồi đổi giọng, nó tiếp tục với vẻ nhún nhường giả tạo: “Bẩm ngài kính mến, cúi xin ngài rủ lòng thương rút bớt ánh hào quang uy nghiêm ra khỏi chốn nô bộc thấp kém, bởi chúng tôi nào chịu nổi chói lọi nhường ấy.” Một tên thứ hai xuất hiện và xem vào: “Ngài to lớn quá, che khuất cả ánh sáng của chúng tôi rồi. Bọn tôi chẳng thấy đường gì cả, mà lại lạnh buốt thế này.” Ngay lập tức, từ khắp mọi phía vang lên những tiếng cười hỗn độn khủng khiếp, từ những cổ họng có âm lượng vang như trẻ con nhưng eo ót và chanh chua như của kẻ già nua lắt lở, dẫu may thay lại chẳng hề yếu ớt. Cả cái động bàn tơ của lũ yêu tinh quỷ sứ, với đủ mọi hình thù kỳ dị gớm ghiếc từ diện mạo cho đến vóc dáng, và đủ mọi kích cỡ từ một đến bốn thước, dường như đã tụ tập quanh tôi từ bao giờ. Cuối cùng, sau một hồi bàn tán rôm rả bằng một thứ ngôn ngữ xa lạ đối với tôi, sau những màn khua chân múa tay, hội ý, húc cùi chỏ và những tràng cười không dứt tưởng như vô tận, chúng xếp thành vòng tròn quanh một tên trong bọn. Tên này trèo lên một tảng đá, và trái ngược hẳn với sự ngạc nhiên lẫn đôi chút hoang mang của tôi, hắn bắt đầu cất tiếng hát bằng một giọng the thé đúng chất cái giọng nói chuyện thường ngày của hắn, từ đầu đến cuối bài hát mà tôi từng dùng để thắp lên ánh sáng trong đôi mắt của người phụ nữ áo trắng. Hắn hát đúng cả giai điệu ấy; và suốt thời gian đó, hắn giữ nguyên bộ mặt nài nỉ và tôn sùng giả tạo, vừa hát vừa nhại lại những điệu bộ của kẻ đang gảy đàn luýt. Toàn bộ đám đông giữ im lặng tuyệt đối, ngoại trừ thời điểm kết thúc mỗi khổ thơ, chúng lại gầm lên, nhảy múa, hò hét vang trời và ngã lăn ra đất trong những cơn co giật sung sướng thật hay giả vờ. Hát xong, gã ca sĩ lao mình từ đỉnh tảng đá xuống, lộn nhào mấy vòng giữa không trung; và khi đáp xuống đất, hắn cắm đầu xuống trước, cứ thế nhảy nhót tưng bừng với đôi chân quơ quãng kỳ cục chổng ngược lên trời. Những tiếng cười không sao tả xiết cất lên, kết thúc bằng một trận mưa sỏi đá nhỏ bắn ra từ vô số bàn tay. Dù chúng không gây tổn thương chí mạng, nhưng cũng làm đầu và mặt tôi rướm máu. Tôi toan bỏ chạy, nhưng tất cả bọn chúng xông vào tôi, túm lấy mọi bộ phận có thể với tới và giữ chặt tôi lại. Vây quanh tôi như bầy ong vò vẽ, chúng réo lên những lời lẽ chọc tức nhức nhối phả vào mặt tôi, trong đó câu vang lên nhiều nhất là: “Mày đừng hòng có được nàng; mày đừng hòng có được nàng; hê! hê! hê! Nàng dành cho một kẻ đáng giá hơn; hắn sẽ hôn nàng say đắm biết bao! hắn sẽ hôn nàng say đắm biết bao!”

Luồng điện từ những lời lẽ đầy ác ý ấy đã đánh thức một tia cao thượng trong tâm hồn tôi, và tôi cất giọng nói lớn: “Thế thì, nếu hắn là kẻ đáng giá hơn, cứ để hắn nhận lấy nàng.”

Bọn chúng lập tức buông tay khỏi người tôi, lùi lại một hai bước kèm theo một loạt những tiếng hừ hứ và hừm hừm đầy vẻ đồng tình ngoài dự liệu và có phần chưng hửng. Tôi bước lên trước một hai bước, và một lối đi lập tức được rẽ ra giữa đám quỷ lùn nhe nhởn đang cúi đầu chào tôi hết sức lịch sự ở hai bên đường. Đi được vài bước, tôi ngoảnh lại nhìn và thấy chúng vẫn đứng im phăng phắc, ngước nhìn theo tôi hệt như một đám học sinh lớn; cho đến khi bất chợt một tên quay ngoắt lại, cất tiếng hú dài rồi lao thẳng vào giữa đám đông. Chỉ trong chớp mắt, tất cả lại quyện thành một đống nhung nhúc cuộn tròn và lăn lộn, gợi cho tôi nhớ đến những ngọn tháp sống tạo bởi những con rắn quấn lấy nhau mà mấy lữ khách từng kể lại. Ngay khi có tên nào trồi ra khỏi khối hỗn độn ấy, hắn liền phóng vọt đi vài bước, rồi tung người lộn mèo bay vút lên không trung, giáng toàn bộ trọng lượng cơ thể xuống đỉnh cái đống hỗn độn đang cựa quậy và giãy giụa những hình thù kỳ quái nọ. Tôi để mặc chúng tiếp tục bận rộn với trò giải trí hung hăng và có vẻ vô bổ ấy. Và vừa đi, tôi vừa cất tiếng hát—

Nếu người cao cả đợi chờ em,

Tôi sẽ lùi ra khóc thầm bên lề;

Thật hay biết mấy nếu em

Thuộc về người xứng đáng bề cao sang.

Bởi vì nếu tình yêu xây đắp mái nhà,

Nơi con tim được tự do tự tại,

Thì trái tim nào chưa tìm thấy em

Vẫn mãi lang thang chẳng bóng hình nương tựa.

Ắt có kẻ phải đau thương: tôi đây, vì nàng

Mà nhường đi phần duyên phận của mình;

Xin hãy nhận lấy nàng, hỡi người đáng kính hơn—

Hỡi trái tim tôi, hãy bình yên, hãy lặng im!

Món quà chưa từng có! Ân huệ lớn lao

Từ một ý chí đành dang dở!

Nhưng dâng hiến bằng cả tấm lòng yêu thương

Cũng là một chút gì đó cho đời.

Rồi một khúc ca nhỏ tự dâng lên trong tâm hồn tôi; và trong khoảnh khắc ấy, khi khúc ca chìm dần vào nỗi buồn sâu lắng bên trong, tôi có cảm giác như mình lại một lần nữa đang lang thang dọc theo sảnh đường trắng ngà của xứ Phantasy trong Cung điện Tiên. Nhưng cảm giác ấy cũng chỉ kéo dài bằng đúng bài hát; như sẽ thấy ngay sau đây.

Đừng làm phật lòng đóa hoa violet

Bằng cách buộc nó tỏa hương thơm:

Bằng không ngươi chẳng thu được chút mùi hương nào

Từ kho báu nhỏ nhoi ấy đâu.

Trong ánh mắt dịu dàng của người thương

Ngươi đừng nhìn ngắm quá lâu;

Bằng không vẻ rạng ngời sẽ vụt bay khỏi đó,

Và ngươi đã đối xử bất công với nàng.

Đừng đến quá gần người thiếu nữ,

Đừng ôm lấy nàng quá đỗi cuồng si;

Bằng không vẻ lộng lẫy sẽ phai tàn đi,

Và trái tim ngươi sẽ bị đánh lừa.

Một tràng cười vang dội, chói tai và chế nhạo hơn bất cứ âm thanh nào tôi từng nghe nãy giờ, bỗng dội vào tai tôi. Hướng mắt về phía phát ra âm thanh, tôi thấy một bà lão nhỏ thó, dẫu vậy vẫn cao hơn hẳn đám yêu tinh tôi vừa rời xa, đang ngồi trên một phiến đá bên lề đường. Bà đứng dậy khi tôi đến gần và bước ra đón tôi.

Bông hoa diện mạo của bà thật bình thường và quê mùa, dù không đến mức xấu xí gớm ghiếc. Ngước mắt nhìn mặt tôi với một nụ cười nhếch mép ngốc nghếch, bà ta cất giọng: “Chẳng phải rất đáng tiếc khi cậu không có một cô gái xinh đẹp để đi dạo một mình qua miền đất ngọt ngào này sao? Mọi thứ hẳn sẽ đổi khác biết bao, phải không nào? Thật lạ lùng khi người ta chẳng bao giờ có được thứ mình hằng ao ước! Những đóa hồng sẽ nở rộ biết bao và đủ thứ khác nữa, ngay cả ở cái xó xỉnh địa ngục này! Phải thế không, Anodos? Đôi mắt của nàng sẽ thắp sáng cả cái hang động cổ kính này, đúng không nào?”

“Điều đó còn tùy thuộc vào cô gái xinh đẹp ấy là ai,” tôi đáp.

“Chuyện đó không quan trọng đến thế đâu,” bà ta đáp lại; “hãy nhìn đây.”

Tôi đã quay đầu định bước đi khi trả lời, nhưng lúc ấy lại khựng lại và nhìn bà ta. Hệt như một nụ hoa thô ráp xấu xí có thể bất ngờ nở bung thành đóa hoa rực rỡ nhất; hay đúng hơn, hệt như một tia nắng xuyên qua đám mây vô định hình và làm biến đổi cả mặt đất; một khuôn mặt với vẻ đẹp rực rỡ bừng sáng tựa như xuyên qua lớp diện mạo thô kệch của người đàn bà, xóa nhòa nó trong ánh hào quang khi vừa ló dạng. Một bầu trời mùa hè hiện lên phía trên tôi, xám đục vì oi bức; trải dài qua một khung cảnh thanh bình lấp lánh là những đỉnh núi tuyết phủ từ đằng xa; và đổ xuống từ một vách đá lớn bên cạnh tôi là dòng nước cuồn cuộn trong niềm hoan ca của chính mình.

“Hãy ở lại với tôi,” bà nói, ngước gương mặt kiều diễm lên và nhìn thẳng vào mắt tôi.

Tôi lùi lại. Nụ cười ghê rợn ấy lại vang lên chát chúa bên tai; những vách đá lại khép kín quanh tôi, và người đàn bà xấu xí lại nhìn tôi bằng đôi mắt màu nâu hạt dẻ đầy ác ý và nhạo báng.

“Cậu sẽ nhận được phần thưởng,” bà ta nói. “Cậu sẽ lại được gặp người phụ nữ áo trắng của mình.”

“Chuyện đó không do bà quyết định,” tôi đáp, rồi quay lưng bỏ đi.

Bà ta đuổi theo tôi bằng những tràng cười ré lên liên hồi khi tôi tiếp tục bước đi.

Tôi cũng xin nói thêm ở đây rằng, dẫu luôn có đủ ánh sáng để tôi nhìn thấy con đường và vài bước chân xung quanh, tôi chẳng tài nào tìm ra nguồn gốc của thứ ánh sáng ảm đạm tựa chốn âm ty ấy.