“We are ne’er like angels till our passions die.”

DECKAR.

“This wretched Inn, where we scarce stay to bait,

We call our Dwelling-Place:

We call one Step a Race:

But angels in their full enlightened state,

Angels, who Live, and know what ‘tis to Be,

Who all the nonsense of our language see,

Who speak things, and our words, their ill-drawn pictures, scorn,

When we, by a foolish figure, say,

Behold an old man dead! then they

Speak properly, and cry, Behold a man-child born!”

COWLEY.

Tôi đã chết, và lòng vô cùng thỏa mãn. Tôi nằm trong cỗ quan tài, hai tay đan vào nhau yên bình. Người hiệp sĩ và người thiếu nữ tôi yêu đang khóc thương bên tôi.

Những giọt nước mắt của nàng rơi trên mặt tôi.

“Ôi!” chàng hiệp sĩ nói, “ta đã lao vào giữa chúng như một kẻ điên. Ta chém hạ chúng như phát quang bụi rậm. Gươm giáo của chúng giáng xuống người ta như mưa đá, nhưng chẳng hại gì được ta. Ta rẽ một lối băng qua để đến với bạn mình. Huynh ấy đã chết. Nhưng huynh ấy đã bóp cổ con quái vật, và ta phải chặt một mảng lớn khỏi cổ nó mới có thể gỡ xác huynh ấy ra và mang đi. Chúng không dám quấy rầy khi ta đưa huynh ấy trở về.”

“Huynh ấy ra đi thật thanh thản,” người thiếu nữ nói.

Tâm hồn tôi hoan hỉ. Họ để tôi lại với chốn nghỉ ngơi. Tôi cảm thấy như có một bàn tay mát lạnh đặt lên tim mình, làm nó dịu lại. Tâm hồn tôi tựa như buổi chiều hè sau trận mưa lớn, khi những giọt nước vẫn còn lấp lánh trên vòm cây dưới những tia nắng cuối cùng của ngày tàn, và cơn gió hoàng hôn bắt đầu thổi. Cơn sốt nóng của cuộc đời đã qua đi, và tôi đang hít thở bầu không khí núi non trong lành của vùng đất Tử Thức. Chưa bao giờ tôi dám mơ về một niềm hạnh phúc nhường ấy. Không phải là tôi đã thôi không còn là chính mình của trước kia. Chính thực tế là vạn vật đều có thể chết đã ngầm ra sự tồn tại của một thứ không thể chết; thứ mà hoặc sẽ tự khoác lên mình một hình hài khác, như hạt giống gieo xuống rồi chết đi và mọc lên trở lại; hoặc, trong một sự tồn tại có ý thức, có lẽ sẽ tiếp tục dẫn dắt một đời sống thuần túy tâm linh. Nếu những dục vọng của tôi đã chết, thì linh hồn của những dục vọng ấy — những huyền nhiệm cốt lõi của tinh thần từng dung chứa trong các dục vọng, từng ban cho chúng mọi vẻ vinh quang và kỳ diệu — vẫn còn sống, vẫn đang rực cháy với ngọn lửa thuần khiết, bất tử. Chúng vươn lên trên những chiếc áo thế gian đang phai tàn, và tự phơi bày như những thiên thần ánh sáng. Ôi, sao mà đẹp đẽ vượt qua cả hình hài cũ kỹ! Tôi cứ nằm đó một lúc, sống một sự tồn tại không tỏa sáng; tâm hồn tôi là một mặt hồ tĩnh lặng, thu nhận mọi vật mà chẳng trả lại điều gì; thỏa mãn trong sự chiêm ngắm lặng thầm và ý thức tâm linh.

Chẳng bao lâu sau, họ khiêng tôi đến huyệt mộ. Chưa từng có đứa trẻ mệt mỏi nào nằm xuống chiếc giường trắng tinh của mình, lắng nghe tiếng đồ chơi được cất gọn cho một đêm dài, lại có được cảm giác mãn nguyện và nghỉ ngơi tuyệt vời đến thế, như lúc tôi cảm nhận chiếc quan tài nằm yên trên nền đất vững chãi và nghe tiếng đất rơi lộp bộp lên nắp quan tài. Tiếng động ấy bên trong quan tài không hề vang vọng rỗng tuếch như âm thanh dội lên tận thành huyệt. Họ chôn tôi không phải ở nghĩa trang. Họ quá yêu quý tôi nên mới làm vậy, tôi cảm ơn họ; họ đặt tôi trong khu vườn của lâu đài nhà họ, giữa ngợp bóng cây; nơi mà, vì đang là mùa xuân, hoa anh thảo, hoa chuông xanh cùng bao loài hoa dại chốn rừng sâu đang đâm chồi nảy lộc.

Giờ đây, khi tôi nằm trong lòng đất mẹ, toàn bộ trái đất và từng sinh linh do đất mẹ sinh thành đều hòa làm một thể với tôi, tùy tôi sai khiến. Tôi dường như cảm nhận được trái tim vĩ đại của người mẹ đang đập chung nhịp với trái tim tôi, nuôi dưỡng tôi bằng chính sự sống của Người, bằng bản chất và cốt cách của chính Người. Tôi nghe thấy tiếng bước chân của những người bạn ở phía trên, và chúng làm rung động trái tim tôi. Tôi biết những người phụ việc đã ra đi, chỉ còn lại người hiệp sĩ và người thiếu nữ ở lại, thì thầm những lời dịu dàng, đẫm lệ về người đang nằm dưới lớp cỏ hãy còn vương vết thương. Tôi hóa thành một bông hoa anh thảo lớn mọc ngay bên bờ huyệt, và từ khung cửa sổ là gương mặt khiêm nhường, đầy tin cậy của bông hoa, tôi nhìn thẳng vào khuôn mặt của người thiếu nữ. Tôi cảm thấy mình có thể hiện diện qua bông hoa anh thảo ấy; rằng nó đã nói thay một phần những điều tôi muốn nói; giống như ngày xưa, tôi từng mượn lời một khúc ca để đạt được mục đích tương tự. Bông hoa lọt vào mắt nàng. Nàng cúi xuống ngắt nó lên, thốt rằng: “Ôi, sinh vật đẹp đẽ làm sao!” rồi nhẹ nhàng hôn lên và giắt nó vào ngực áo. Đó là nụ hôn đầu tiên nàng từng dành cho tôi. Nhưng bông hoa chẳng mấy chốc héo tàn, và tôi rời bỏ nó.

Đã là buổi chiều tối. Mặt trời đã khuất dưới chân trời; nhưng những tia nắng hồng rực của ngài vẫn chiếu rọi một tầng mây mỏng manh lững lờ trôi cao trên thế gian. Tôi vươn mình lên, chạm tới đám mây; và buông thả bản thân trôi theo nó trong tầm mắt của vầng thái dương đang lặn. Ngài lặn xuống, và đám mây chuyển sang màu xám xịt; nhưng sắc xám ấy chẳng thể chạm đến tâm nhân tôi. Nó mang sắc hồng ẩn sâu bên trong; bởi giờ đây tôi có thể yêu mà không cần được yêu lại. Mặt trăng lững thững trôi lên mang theo cả quá khứ trên gương mặt nhợt nhạt. Nàng biến chiếc giường nằm của tôi thành một sắc trắng lạnh lẽo như hồn ma, và phủ bóng toàn bộ mặt đất bên dưới tựa đáy một biển mơ màng nhợt nhạt. Nhưng nàng không thể khiến tôi buồn đau. Giờ đây tôi đã hiểu rằng, chính bằng cách yêu thương, chứ không phải bằng cách được yêu, người ta mới có thể đến gần nhất với tâm hồn của kẻ khác; phải, khi hai người yêu nhau, chính tình yêu của mỗi người dành cho đối phương, chứ không phải việc được đối phương yêu lại, mới là thứ khai sinh, hoàn thiện và đảm bảo cho niềm hạnh phúc của họ. Tôi biết rằng tình yêu ban cho kẻ biết yêu quyền năng đối với bất kỳ tâm hồn được yêu nào, dẫu cho tâm hồn ấy có chẳng hay biết gì về hắn, kéo tâm hồn ấy đến sát gần tinh thần hắn ở chốn thâm tâm; một quyền năng tất yếu hướng về điều thiện; bởi vì hễ sự ích kỷ len lỏi vào đâu, tình yêu sẽ lụi tàn ở đó, và quyền năng sinh ra từ tình yêu cũng sẽ chết đi. Thế nhưng, mọi tình yêu rồi sẽ có ngày được đền đáp. Mọi tình yêu chân chính rồi sẽ có ngày nhìn thấy hình bóng chính mình trong ánh mắt của người mình yêu, và mỉm cười hoan hỉ trong khiêm nhường. Điều này có thể xảy ra ở cõi Tử Thức cao vời. “Ôi! Những người bạn của tôi,” tôi thầm nghĩ, “tôi sẽ chăm sóc các bạn, hầu hạ các bạn, và ám ảnh các bạn bằng tình yêu của tôi biết bao.”

Chiếc xe bồng bềnh đưa tôi lướt qua một thành phố lớn. Âm thanh mờ ảo, trầm đục của nó bốc lên bầu trời — một âm thanh — được tạo nên từ những gì? “Biết bao tiếng kêu tuyệt vọng,” tôi nghĩ, “và biết bao tiếng gào điên dại đã hòa lại để tạo thành thứ hỗn âm ở dưới kia, sao mà mờ nhạt đến thế đối với tôi — kẻ đang trôi trong sự bình yên vĩnh cửu, khi tôi biết rằng một ngày nào đó chúng sẽ chìm vào sự tĩnh lặng bao quanh, rằng tuyệt vọng sẽ lụi tàn thành hy vọng vô biên, và cái điều tưởng chừng bất khả ở chốn ấy lại chính là định luật nơi đây!”

“Nhưng hỡi những người phụ nữ mặt mày nhợt nhạt, những người đàn ông trán âu lo, và những đứa trẻ bị lãng quên, ta sẽ chăm sóc các ngươi, sẽ phụng sự các ngươi biết bao, và khi vòng tay ta ôm lấy các ngươi trong bóng tối, ta sẽ truyền ngọn lửa hy vọng vào trái tim các ngươi khi các ngươi tưởng chừng chẳng còn ai bên cạnh! Ngay khi các giác quan của tôi đã trở về trọn vẹn và quen dần với cuộc sống hạnh phúc mới mẻ này, tôi sẽ xuất hiện giữa các ngươi bằng thứ tình yêu mang phép màu chữa lành.”

Dứt lời, một cơn đau nhói cùng một nỗi rùng mình khủng khiếp thấu qua tôi; một cơn quằn quại tựa như cái chết bóp nghẹt lấy tôi; và tôi một lần nữa ý thức được một cuộc đời giới hạn hơn, vướng bận xác thịt và cõi thế gian này.