“O lady! we receive but what we give,

And in our life alone does nature live:

Ours is her wedding garments ours her shroud!

. . . . .

Ah! from the soul itself must issue forth,

A light, a glory, a fair luminous cloud,

Enveloping the Earth—

And from the soul itself must there be sent

A sweet and potent voice of its own birth,

Of all sweet sounds the life and element!”

COLERIDGE.

Từ lúc này cho đến khi đặt chân tới cung điện Xứ sở Thần tiên, tôi không tài nào thuật lại rành mạch những cuộc lang thang và phiêu lưu của mình được nữa. Kể từ đó trở đi, mọi sự đối với tôi chỉ tồn tại trong mối liên hệ với kẻ bám theo tôi. Ảnh hưởng của hắn lên mọi thứ tôi tiếp xúc có thể được thấu hiểu qua một vài trường hợp rời rạc. Hãy bắt đầu từ chính ngày hắn mới gia nhập cùng tôi: sau khi đã lê bước nặng nhọc trong tâm trạng chán nản suốt hai hoặc ba tiếng đồng hồ, tôi vô cùng mệt mỏi và nằm xuống nghỉ ngơi tại một góc rừng đẹp như tranh vẽ, nơi được thảm hoa dại phủ kín. Tôi nằm lịm trong trạng thái nửa mê nửa tỉnh suốt nửa giờ, rồi đứng dậy tiếp tục bước đi. Những bông hoa ngay tại chỗ tôi nằm đã bị ép bẹp xuống đất; nhưng tôi thấy chúng sẽ sớm ngẩng đầu lên để vui mừng đón nhận ánh nắng và bầu không khí trong lành một lần nữa. Nào được như vậy với những bông hoa bị cái bóng của tôi che khuất. Ngay cả hình thù của nó cũng hằn rõ trên lớp cỏ khô héo, vô tri, cùng những đóa hoa cháy xém, quắt queo đang nằm chết ngắt, chẳng còn chút hy vọng hồi sinh nào. Tôi rùng mình, vội vã rảo bước với những điềm gở buồn đau.

Chỉ vài ngày sau, tôi có lý do để khiếp sợ sự bành trướng của thứ ảnh hưởng tai hại ấy, bởi thực tế là nó không còn bị bó hẹp ở một vị trí duy nhất đối với bản thân tôi nữa. Cho đến lúc đó, mỗi khi cơn thèm muốn cưỡng lại được trỗi dậy trong tôi là muốn quay lại nhìn con quỷ dữ của mình (niềm khao khát ấy cứ bất giác bùng lên bất cứ lúc nào, lặp lại với khoảng cách dài ngắn khác nhau, đôi khi là từng phút), tôi đều phải ngoảnh đầu lại và nhìn qua vai; ở tư thế đó, chừng nào tôi còn duy trì được, tôi còn bị cuốn hút đến mê mẩn. Nhưng rồi có một hôm, khi đi ra một khoảng đồi cỏ quang đãng mở ra một tầm nhìn kỳ vĩ — dẫu bây giờ tôi chẳng thể nhớ rõ đó là cảnh gì — cái bóng của tôi bỗng dịch chuyển vòng ra đằng trước mặt tôi. Và chẳng mấy chốc, một biểu hiện kỳ lạ nữa lại làm gia tăng nỗi thống khổ của tôi. Bởi nó bắt đầu lóe sáng, bắn ra tứ phía những tia bóng tối lờ mờ. Những tia u ám ấy tỏa ra từ cái bóng trung tâm tựa như từ một mặt trời đen đúa, khi dài ra lúc thu ngắn lại với sự thay đổi liên tục. Nhưng bất cứ nơi nào tia sáng chiếu vào, thì mảnh đất, mặt biển, hay bầu trời ở đó liền trở nên trống rỗng, hoang vu và đượm buồn trong tâm can tôi. Ngay trong lần bộc lộ sức mạnh mới đầu tiên này, một tia sáng đã phóng vút ra xa hơn những tia khác, dường như kéo dài đến vô tận, cho đến khi nó đánh thẳng vào khuôn mặt của vừng thái dương vĩ đại, khiến mặt trời héo rũ và tối sầm lại dưới sức tơi tả của đòn đánh ấy. Tôi quay mặt đi và bước tiếp. Cái bóng lùi về vị trí cũ; và khi tôi nhìn lại, nó đã thu tất cả những ngọn giáo tăm tối vào trong, rồi lủi thủi theo sau gót chân tôi như một con chó nhỏ.

Có lần, khi tôi đi ngang qua một ngôi nhà tranh, một đứa trẻ tiên tri xinh xắn bước ra, tay cầm hai món đồ chơi kỳ diệu, mỗi tay một chiếc. Một chiếc là ống kính mà nhà thơ được thần tiên ban ơn thường dùng nhìn qua để thấy cùng một sự vật hiện lên ở muôn nơi; chiếc còn lại là ống kính mà cậu nhìn vào khi muốn kết hợp những hình ảnh đẹp đẽ do chính cậu chọn lựa từ khắp các miền đất từng đi qua thành những hình thái kiều diễm mới. Xung quanh đầu đứa trẻ tỏa ra một vầng hào quang rực rỡ những tia sáng. Khi tôi kinh ngạc và thích thú ngắm nhìn cậu bé, thứ đen đúa kia liền lẩn từ sau lưng tôi tới, và cậu bé đứng gọn trong cái bóng của tôi. Lập tức, cậu biến thành một đứa trẻ bình thường, đội chiếc mũ rơm vành rộng thô kệch, xuyên qua vành mũ ấy ánh mặt trời chiếu rọi từ phía sau. Những món đồ chơi cậu mang theo hóa thành một thấu kính phóng đại và một chiếc kính vạn hoa. Tôi thở dài thườn thượt rồi bỏ đi.

Một buổi chiều nọ, khi dòng thác vàng rực của hoàng hôn miền Tây lặng lẽ tuôn chảy qua một hàng cây trong rừng, xuôi theo dòng nước, y như lần đầu tiên tôi nhìn thấy hắn, vị hiệp sĩ u sầu cưỡi con chiến mã màu hạt dẻ lại tiến đến.

Nhưng bộ giáp của chàng không còn sáng ánh đỏ rực như khi tôi mới gặp.

Biết bao nhát kiếm và nhát rìu dũng mãnh, bị đánh lệch bởi sức mạnh của bộ giáp sắt và trượt dọc trên bề mặt, đã quét sạch lớp rỉ sét bám víu trên đường đi của chúng, và tấm thép huy hoàng đã đáp lại cú đánh thiện ý ấy bằng tia sáng phản chiếu tựa lời tri ân. Những vệt và đốm sáng ấy khiến bộ giáp của chàng trông giống như thảm lá rừng dưới ánh nắng mặt trời. Trán chàng cao hơn trước, bởi những nếp nhăn cau có đã gần như biến mất; và nỗi buồn vương vấn trên khuôn mặt chàng giờ đây là nỗi buồn của một buổi chòm hè đẫm sương đêm, chứ không phải cái lạnh buốt của một sớm mùa thu băng giá. Bản thân chàng cũng từng gặp Thiếu nữ Rừng Trúc giống như tôi, nhưng chàng đã lao mình vào dòng thác của những chiến công hiển hách, và vết nhơ ấy hầu như đã được gột rửa sạch sẽ. Không có cái bóng nào bám theo chàng cả. Chàng chưa từng bước vào căn nhà tăm tối; chàng chưa từng có thời gian để mở cánh cửa tủ ấy ra.

“Liệu có bao giờ hắn nhìn vào trong đó không?” Tôi tự nhủ. “Liệu cái bóng của chàng rồi có tìm thấy chàng vào một ngày nào đó không?” Nhưng tôi chẳng thể tự trả lời những câu hỏi của chính mình.

Chúng tôi đồng hành cùng nhau trong hai ngày, và tôi bắt đầu quý mến chàng. Rõ ràng là chàng có phần hoài nghi câu chuyện của tôi; và tôi đã thấy có một hoặc hai lần chàng nhìn với vẻ tò mò đầy lo lắng về phía kẻ u ám đi theo tôi — suốt thời gian qua vẫn lẽo đẽo cúi đầu tuân lệnh ở phía sau tôi; nhưng tôi chẳng đưa ra lời giải thích nào, và chàng cũng không gỏi hỏi. Sự hổ thẹn vì đã phớt lờ lời cảnh báo của chàng, cùng nỗi kinh hoàng khiến tôi chùng lòng không dám đả động đến nguyên nhân của nó, đã bắt tôi phải giữ im lặng; cho đến tận chiều ngày thứ hai, những lời cao quý từ người bạn đồng hành đã đánh thức toàn bộ tâm can tôi; và tôi suýt chút nữa đã nhào vào lòng chàng, kể cho chàng nghe toàn bộ câu chuyện — tìm kiếm, nếu không phải là một lời khuyên hữu ích, vì tôi đã tuyệt vọng về điều đó, thì ít ra cũng là sự an ủi của niềm đồng cảm — thì cái bóng bỗng trượt tới và bao trùm lấy người bạn của tôi; và tôi đành mất hết lòng tin để thổ lộ.

Vẻ huy hoàng trên vầng trán chàng tan biến; ánh sáng trong đôi mắt chàng trở nên lạnh lẽo; và tôi đành ngậm miệng lại. Sáng hôm sau, chúng tôi chia tay.

Nhưng điều kinh khủng nhất trong tất cả là việc tôi bắt đầu cảm thấy sự thỏa mãn nhất định trước sự hiện diện của cái bóng. Tôi bắt đầu đâm ra kiêu hãnh về kẻ hầu cận của mình, tự nhủ rằng: “Ở một xứ sở thế này, với vô vàn ảo ảnh giăng mắc khắp nơi, ta cần sự trợ giúp của hắn để phá vỡ bùa mê vây quanh vạn vật. Hắn dẹp bỏ mọi vẻ bề ngoài hão huyền, và cho ta thấy sự vật đúng với màu sắc và hình hài thực sự của chúng. Và ta đâu phải kẻ để cho những thói phù phiếm của đám đông tầm thường dắt mũi. Ta sẽ không nhìn thấy vẻ đẹp ở nơi vốn chẳng có gì. Ta dám ngắm nhìn vạn vật đúng như bản chất của chúng. Và nếu ta phải sống trong một chốn hoang tàn thay vì chốn thiên đường, ta sẽ sống với sự tỉnh táo biết rõ mình đang ở đâu.”

Nhưng một lần bộc lộ sức mạnh của hắn ngay sau đó đã chữa dứt điểm cho tôi thái độ này, biến cảm giác của tôi đối với hắn một lần nữa thành sự ghê tởm và ngờ vực. Sự việc diễn ra thế này:

Vào một buổi trưa đầy nắng, một thiếu nữ nhỏ nhắn nhập đoàn cùng tôi, bước ra từ khu rừng theo hướng vuông góc với con đường tôi đi. Nàng vừa đi vừa hát ca nhảy múa, hạnh phúc như một đứa trẻ, dẫu nom nàng đã xấp xỉ tuổi thiếu nữ. Trên tay — lúc ở tay này, lúc ở tay kia — nàng cầm một quả cầu nhỏ, sáng và trong suốt như thứ pha lê tinh khiết nhất. Vật này vừa giống đồ chơi yêu thích vừa là báu vật lớn nhất của nàng. Có lúc, bạn sẽ ngỡ nàng hoàn toàn hững hờ với nó, nhưng có lúc lại thấy nàng ngập chìm trong nỗi lo lắng khôn nguôi cho sự an toàn của nó. Song tôi tin lúc nào nàng cũng nâng niu nó cả, có lẽ sự nâng niu ấy hiện diện rõ nhất ngay cả khi nàng ít bận tâm về nó nhất. Nàng dừng lại bên tôi với một nụ cười, và cất tiếng chào ngày mới bằng giọng ngọt ngào nhất. Tôi cảm thấy một sự mến mộ kỳ lạ dành cho đứa trẻ — bởi nàng mang lại cho tôi ấn tượng về một đứa trẻ nhiều hơn, dẫu lý trí bảo tôi điều ngược lại. Chúng tôi trò chuyện đôi chút, rồi cùng nhau bước tiếp theo hướng tôi đang đi. Tôi hỏi nàng về quả cầu nàng đang mang theo, nhưng chẳng nhận được câu trả lời rành mạch nào, tôi bèn đưa tay ra định lấy nó. Nàng rụt tay lại, vừa cười với vẻ như đang mời gọi vừa cất lời: “Bạn không được chạm vào nó đâu;” — rồi sau một thoáng ngưng lại — “Hoặc nếu có chạm, thì phải thật nhẹ nhàng đấy.”

Tôi chạm vào nó bằng một ngón tay. Một chuyển động rung nhẹ khởi phát bên trong quả cầu, đi kèm hoặc có lẽ được biểu thị bằng một âm thanh dịu ngọt thoang thoảng. Tôi chạm vào lần nữa, và âm thanh lớn dần lên. Tôi chạm đến lần thứ ba: một dòng thác hòa âm tí tách tuôn ra từ quả cầu nhỏ. Nàng kiên quyết không cho tôi chạm vào nó thêm lần nào nữa.

Chúng tôi cùng nhau tiếp tục hành trình suốt ngày hôm đó. Nàng rời đi khi bóng chiều chạng vạng buông xuống; nhưng trưa ngày hôm sau, nàng lại gặp tôi y như trước, và hai chúng tôi lại đồng hành cho đến tận tối. Ngày thứ ba, nàng lại xuất hiện vào lúc trưa, và chúng tôi tiếp tục sải bước bên nhau. Giờ đây, dẫu chúng tôi đã bàn luận về rất nhiều điều liên quan đến Xứ sở Thần tiên cũng như cuộc sống mà nàng từng trải qua từ trước tới nay, tôi vẫn chưa bao giờ có thể biết được điều gì về quả cầu cả. Tuy nhiên, vào ngày hôm nay, khi chúng tôi đang đi, cái bóng bỗng trượt vòng ra và bao trùm lấy thiếu nữ. Nó không thể biến đổi nàng. Nhưng khao khát muốn biết về quả cầu trong tôi — thứ dưới màn u ám của cái bóng bắt đầu dao động tựa như có ánh sáng từ bên trong và bắn ra những tia lửa muôn màu — đã trở nên không thể kìm nạp. Tôi vươn cả hai tay ra và túm lấy nó. Quả cầu bắt đầu vang lên âm thanh như trước. Tiếng động lớn lên nhanh chóng, cho đến khi hóa thành một cơn bão hòa âm trầm đục, và quả cầu rung lên, chấn động, phập phồng giữa hai bàn tay tôi. Tôi không đành lòng giật nó ra khỏi tay thiếu nữ, dẫu tôi vẫn giữ chặt nó mặc cho nàng tìm mọi cách giành lại; vâng, tôi hổ thẹn mà thừa nhận rằng, mặc cho những lời van nài và cuối cùng là cả những giọt nước mắt của nàng. Tiếng nhạc cứ thế ngày một dâng cao về cường độ lẫn độ phức tạp của âm tầng, và quả cầu rung chuyển tròng trành; cho đến cuối cùng, nó nứt vỡ ngay trong tay chúng tôi, và một làn khói đen cuồn cuộn bốc lên từ bên trong; rồi xoắn lại như thể bị gió thổi tạt ngang, bao trùm lấy thiếu nữ, che khuất cả cái bóng trong sắc đen tuyền của nó. Nàng ôm chặt những mảnh vỡ mà tôi đã buông tay bỏ mặc, rồi hoảng hốt trốn chạy vào khu rừng theo hướng nàng đã tới, cất tiếng khóc ré lên như một đứa trẻ và gào thét: “Bạn làm vỡ quả cầu của tôi rồi; quả cầu của tôi vỡ rồi — quả cầu của tôi vỡ rồi!”

Tôi đuổi theo nàng với hy vọng có thể xoa dịu; nhưng chưa kịp rượt theo quá xa, một cơn gió lạnh buốt đột ngột thổi thốc làm cúi rạp những ngọn cây phía trên đầu chúng tôi, quét qua những thân cây xung quanh; một đám mây lớn kéo đến che kín bầu trời, và một cơn bão dữ dội nổi lên, khiến tôi mất hút bóng dáng nàng. Nỗi niềm nặng trĩu ấy vẫn đè nặng trong tim tôi cho đến tận giờ phút này. Vào ban đêm, trước khi chìm vào giấc ngủ, thường thì dù đang bận tâm điều gì đi nữa, tôi bỗng nghe văng vẳng tiếng nàng cất lên: “Bạn làm vỡ quả cầu của tôi rồi; quả cầu của tôi vỡ rồi; ôi, quả cầu của tôi!”

Tại đây, tôi xin kể thêm một điều kỳ lạ nữa; nhưng tôi chẳng dám chắc liệu đặc điểm khác thường này có phải hoàn toàn do cái bóng của tôi gây ra hay không. Tôi đặt chân tới một ngôi làng mà thoạt nhìn, cư dân ở đây chẳng có gì khác biệt so với những kẻ sống trong xứ sở của chúng ta. Họ có xu hướng tránh né hơn là tìm cách kết giao với tôi, dẫu họ rất niềm nở khi tôi ngỏ lời chào hỏi. Nhưng cuối cùng tôi nhận ra rằng, hễ cứ bước vào một khoảng cách nhất định tính từ bất kỳ ai trong số họ — khoảng cách ấy tuy nhiên lại thay đổi tùy theo từng cá nhân — toàn bộ diện mạo của người đó bắt đầu biến đổi; và sự biến đổi này càng rõ rệt hơn khi tôi tiến lại gần hơn. Lúc tôi lùi về khoảng cách ban đầu, hình hài cũ lại hiện nguyên vẹn. Bản chất của sự biến đổi ấy mang nét kỳ quái, chẳng tuân theo quy luật cố định nào cả. Sự tương đồng gần gũi nhất mà tôi biết chính là sự méo mó hiện lên trên gương mặt bạn khi bạn soi mình qua một bề mặt lõm hoặc lồi — chẳng hạn như hai mặt của một chiếc thìa sáng bóng. Hiện tượng này lần đầu tiên lọt vào tầm mắt tôi theo một cách khá hài hước. Con gái của chủ nhà trọ là một cô gái rất dễ thương và xinh xắn, đối xử với tôi niềm nở hơn hầu hết những người xung quanh. Đã mấy ngày nay, cái bóng đồng hành tỏ ra ít quấy rầy hơn thường lệ; và phản ứng tâm lý do sự xoa dịu nỗi thống khổ mang lại đơn giản đến mức, dẫu tôi vẫn đủ lý do để ủ dột, tôi vẫn cảm thấy lòng nhẹ nhõm và tương đối hạnh phúc. Ấn tượng của tôi là cô hoàn toàn ý thức được quy luật diện mạo đang tồn tại giữa những người dân nơi đây và tôi, và đã quyết tâm giải trí một phen trên lưng tôi; bởi vào một buổi tối nọ, sau vài câu đùa cợt trêu ghẹo, cô không hiểu bằng cách nào đã khiêu khích khiến tôi chồm tới định hôn cô. Nhưng cô đã được phòng thủ kỹ càng trước mọi sự tấn công kiểu ấy. Khuôn mặt cô bỗng trở nên xấu xí một cách ngớ ngẩn; cái miệng xinh xắn bỗng dài ngoẵng và phình to đủ chỗ cho sáu nụ hôn cùng lúc. Tôi giật lùi lại trong sự hoảng hốt ngơ ngác; cô bật cười nắc nẻ đầy vui vẻ rồi ba chân bốn cẳng chạy biến khỏi phòng. Tôi nhanh chóng nhận ra rằng quy luật biến đổi khó hiểu ấy cũngchi phối giữa tôi và tất cả những dân làng khác; và để cảm thấy mình đang ở giữa những người bạn đồng hành dễ chịu, việc dò tìm và tuân thủ đúng khoảng cách tiêu cự giữa bản thân tôi với từng người tôi tiếp xúc là điều tuyệt đối bắt buộc. Làm được điều đó rồi, mọi chuyện diễn ra khá suôn sẻ. Liệu khi vô tình lơ là sự cẩn trọng này, tôi có hiện lên trước mặt họ với một diện mạo buồn cười tương tự hay không, tôi không tài nào kiểm chứng được; nhưng tôi cho rằng sự biến đổi ấy là điều chung cho cả hai phía đang đến gần nhau. Tôi cũng không thể xác định liệu bản thân mình có phải là một nhân tố bắt buộc để tạo nên sự biến đổi kỳ lạ này hay không, hay dưới những hoàn cảnh nhất định, nó vẫn diễn ra giữa chính những người dân bản địa với nhau.