Khi chúng tôi về đến nhà, Tiến sĩ Leete vẫn chưa về, và bà Leete cũng không có mặt. Edith liền hỏi: "Anh có thích âm nhạc không, thưa anh West?"

Tôi đáp rằng theo quan điểm của tôi, âm nhạc chính là một nửa của cuộc sống.

"Em thật nên xin lỗi vì đã hỏi câu này," cô nói. "Thời buổi này chẳng ai còn hỏi nhau điều đó nữa; nhưng em từng đọc được rằng vào thời của anh, ngay cả trong tầng lớp trí thức, vẫn có những người không màng gì đến âm nhạc."

Tôi giải thích: "Để bào chữa cho chúng tôi, em phải nhớ rằng thời đó chúng tôi có những thể loại âm nhạc khá ngớ ngẩn."

"Vâng," cô đáp, "em biết điều đó chứ; và em e là chính bản thân em cũng không tài nào thích nổi tất cả những thứ ấy. Bây giờ anh có muốn nghe thử âm nhạc của chúng tôi không, thưa anh West?"

"Không gì làm anh vui thích hơn là được nghe em đàn hát," tôi nói.

"Nghe em ư!" cô thốt lên cười lớn. "Anh tưởng em sẽ là người chơi đàn hay hát cho anh nghe chắc?"

Tôi đáp: "Đương nhiên là anh rất hy vọng thế."

Thấy tôi có chút bẽn lẽn, cô kìm lại tiếng cười và giải thích: "Tất nhiên, ngày nay ai trong chúng tôi cũng đều học hát như một phần tất yếu trong việc luyện thanh, và một vài người còn học chơi nhạc cụ để giải trí cá nhân; nhưng âm nhạc chuyên nghiệp thì hoành tráng và hoàn hảo hơn rất nhiều so với bất kỳ buổi biểu diễn nào của chúng tôi, lại quá ư dễ dàng tiếp cận mỗi khi chúng tôi muốn thưởng thức, đến mức chúng tôi chẳng bao giờ nghĩ tiếng hát hay tiếng đàn của mình là âm nhạc cả. Tất cả những ca sĩ và nhạc công thực thụ đều nằm trong biên chế ngành âm nhạc, còn phần lớn chúng tôi thì giữ im lặng. Nhưng anh có thực sự muốn nghe chút âm nhạc không?"

Tôi một lần nữa quả quyết với cô rằng tôi rất muốn.

"Vậy thì, mời anh vào phòng âm nhạc," cô nói, và tôi bước theo cô vào một căn phòng được ốp gỗ hoàn toàn không treo rèm, với sàn nhà bằng gỗ đánh bóng. Tôi đã chuẩn bị tinh thần để bắt gặp những thiết bị âm nhạc mới lạ, nhưng trong phòng chẳng có thứ gì mà trí tưởng tượng của tôi có thể coi là nhạc cụ cả. Rõ ràng vẻ mặt bối rối của tôi đã mang lại niềm vui thích tột độ cho Edith.

"Xin anh hãy xem qua chương trình âm nhạc hôm nay," cô nói, trao cho tôi một tấm danh thiếp, "và cho em biết anh thích nghe gì. Anh nên nhớ bây giờ là năm giờ rồi đấy."

Tấm thiếp mang ngày "12 tháng 9 năm 2000", và ghi lại chương trình âm nhạc dài nhất mà tôi từng thấy. Nó phong phú chẳng kém gì độ dài của nó, bao gồm một loạt các tiết mục vô cùng đặc biệt từ đơn ca thanh nhạc và nhạc cụ, song ca, tứ ca, cho đến các tổ hợp dàn nhạc khác nhau. Tôi vẫn còn đang ngơ ngác trước danh sách dài dằng dặc ấy thì đầu ngón tay phớt hồng của Edith chỉ vào một mục riêng biệt trên đó, nơi có mấy lựa chọn được đặt trong dấu ngoặc kèm theo dòng chữ "5 giờ chiều"; lúc bấy giờ tôi mới nhận ra rằng chương trình khổng lồ này kéo dài suốt cả ngày, được chia thành hai mươi tư phần ứng với hai mươi tư giờ. Chỉ có một vài khúc nhạc trong mục "5 giờ chiều", và tôi đã chọn một bản nhạc đàn ống.

Cô liền bảo: "Em rất mừng vì anh thích đàn ống. Em nghĩ hầu như chẳng có thứ âm nhạc nào lại hợp với tâm trạng của em thường xuyên bằng tiếng đàn ấy."

Cô xếp cho tôi ngồi thật thoải mái, rồi băng qua phòng, theo tôi thấy thì cô chỉ khẽ chạm vào một hoặc hai chiếc ốc vít, và ngay lập tức căn phòng ngập tràn giai điệu hùng tráng của một khúc thánh ca đàn ống; âm thanh ngập tràn chứ không hề ngợp tai, bởi vì bằng cách nào đó, âm lượng của khúc ca đã được điều chỉnh hoàn toàn vừa vặn với kích thước của căn phòng. Tôi lắng nghe đến tận nốt cuối cùng mà gần như không dám thở. Một thứ âm nhạc tuyệt vời như vậy, được thể hiện hoàn hảo đến thế, là điều tôi chưa bao giờ dám kỳ vọng sẽ được nghe.

Khi làn sóng âm thanh vĩ đại cuối cùng tan vỡ rồi chìm dần vào sự tĩnh lặng, tôi liền kêu lên: "Tuyệt đỉnh! Chắc chắn Bach đang lướt phím chiếc đàn ống đó; nhưng mà cây đàn ở đâu vậy?"

"Xin anh chờ một lát," Edith nói; "em muốn anh nghe điệu waltz này trước khi đặt câu hỏi. Em nghĩ nó vô cùng quyến rũ đấy"; và vừa dứt lời, âm thanh của những cây vĩ cầm đã lấp đầy căn phòng bằng thứ bùa mê của một đêm hè. Khi âm điệu này cũng vừa dứt, cô liền giải thích: "Mọi chuyện chẳng có gì kỳ bí như anh tưởng tượng đâu. Âm nhạc ấy không phải do các nàng tiên hay thần linh tạo ra, mà bởi những đôi bàn tay con người lành nghề, chân chất và cực kỳ khéo léo. Chúng tôi đơn giản là đã đưa ý tưởng tiết kiệm sức lao động nhờ hợp tác xã hội vào lĩnh vực âm nhạc cũng như trong mọi mặt khác. Thành phố có rất nhiều phòng hòa nhạc được thiết kế tiêu chuẩn về mặt âm học cho các thể loại âm nhạc khác nhau. Những hội trường này được kết nối điện thoại với tất cả các ngôi nhà trong thành phố nếu gia chủ muốn trả một khoản phí nhỏ, và chắc chắn là chẳng có nhà nào không trả cả. Đội ngũ nhạc công gắn liền với mỗi hội trường rất đông đảo, thế nên dẫu không có cá nhân hay nhóm biểu diễn nào phải gánh vác phần việc quá dài, chương trình mỗi ngày vẫn kéo dài suốt hai mươi tư giờ. Như anh có thể thấy nếu quan sát kỹ tấm thiếp kia, đang có bốn buổi hòa nhạc độc lập thuộc các dòng nhạc khác nhau được trình diễn đồng thời; và anh có thể nghe bất kỳ bản nào trong số bốn bản đang phát ấy chỉ bằng cách bấm nút để nối đường dây của nhà mình với hội trường đang biểu diễn nó. Các chương trình được điều phối khéo léo sao cho những tác phẩm đang diễn ra đồng thời ở các hội trường khác nhau thường mang lại nhiều sự lựa chọn: không chỉ giữa nhạc cụ và thanh nhạc, giữa các loại nhạc cụ khác nhau, mà còn giữa các cung bậc từ trang nghiêm đến vui tươi, để có thể chiều lòng mọi gu thưởng thức và tâm trạng."

Tôi bèn nói: "Thưa cô Leete, theo tôi nghĩ, nếu chúng ta có thể sáng ra một cơ chế cung cấp cho mọi người ở tận nhà thứ âm nhạc hoàn hảo về chất lượng, vô tận về số lượng, phù hợp với mọi tâm trạng, lại muốn nghe lúc nào bật lúc ấy tắt lúc nào ngừng, thì chúng ta hẳn đã coi giới hạn của hạnh phúc con người là đã đạt được rồi, và sẽ chẳng thèm phấn đấu để cải thiện thêm điều gì nữa."

Edith đáp: "Em chắc chắn là mình không thể nào tưởng tượng nổi những ai trong số các anh vốn phụ thuộc vào âm nhạc lại có thể chịu đựng nổi cái hệ thống cung cấp cổ lỗ sĩ ấy. Âm nhạc thực sự đáng nghe chắc hẳn phải nằm ngoài tầm với của đại đa số quần chúng, và người ta chỉ có thể tiếp cận được nó một cách họa hoằn, với muôn vàn rắc rối, tốn kém kinh khủng, rồi cũng chỉ được thưởng thức trong một khoảng thời gian ngắn ngủi do kẻ khác độc đoán ấn định, lại còn kèm theo đủ thứ hoàn cảnh bất đắc dĩ. Chẳng hạn như các buổi hòa nhạc và opera của các anh đấy! Thật là bực bội làm sao khi chỉ vì một hai bản nhạc hợp ý mà phải ngồi liền mấy tiếng đồng hồ để nghe những thứ mình chẳng màng tới! Ngày nay, khi dự tiệc tối, người ta có thể bỏ qua những món mình không thích cơ mà. Nợn đến mấy thì có ai lại chịu ăn tất cả mọi thứ dọn lên bàn? Và em tin chắc thính giác của con người cũng nhạy cảm chẳng kém gì vị giác đâu. Em đoán chính những khó khăn trong việc thưởng thức âm nhạc thực sự hay ấy đã khiến các anh phải nhẫn nại nghe rất nhiều buổi đàn ca ở nhà do những kẻ chỉ dăm ba chữ bẻ đôi về bộ môn này trình diễn."

Tôi đáp: "Vâng, với đa số chúng tôi thì hoặc là nghe thứ âm nhạc kiểu đó, hoặc là chẳng có gì để nghe."

Edith thở dài: "À chà, ngẫm cho kỹ thì cũng chẳng có gì lạ khi người thời đó thường chẳng màng đến âm nhạc. Em dám cá là chính em cũng sẽ căm ghét nó mất."

Tôi hỏi lại: "Có phải anh đã hiểu đúng rằng chương trình âm nhạc này kéo dài trọn vẹn hai mươi tư giờ không? Trên tấm thiếp này thì đúng là như vậy rồi; nhưng mà ai lại đi nghe nhạc vào khoảng thời gian giữa nửa đêm với sáng ra chứ?"

Edith đáp: "Ồ, nhiều lắm chứ. Người dân của chúng tôi sinh hoạt đủ mọi khung giờ; nhưng giả sử từ nửa đêm đến sáng mà chẳng có ai khác nghe đi thì chương trình ấy vẫn phục vụ cho những kẻ mất ngủ, người ốm đau và những ai đang hấp hối. Tất cả các phòng ngủ của chúng tôi đều có gắn thiết bị điện thoại ở đầu giường, nhờ đó bất kỳ ai bị mất ngủ cũng có thể gọi nghe âm nhạc theo ý thích, với thể loại phù hợp với tâm trạng của mình."

Tôi hỏi: "Trong căn phòng xếp cho tôi có bố trí tiện nghi như vậy không?"

Cô liền kêu lên: "Ủa, đương nhiên là có chứ ạ; và thật là ngốc nghếch, quá ư ngốc nghếch khi tối qua em lại quên mất không báo cho anh điều đó! Dù vậy, tối nay trước khi đi ngủ, bố sẽ hướng dẫn anh cách sử dụng; và với ống nghe áp bên tai, em hoàn toàn chắc chắn anh có thể phớt lờ mọi cảm giác kỳ quái nếu chúng lại làm phiền anh."

Tối hôm đó, Tiến sĩ Leete hỏi chúng tôi về chuyến tham quan cửa hàng, và trong suốt cuộc trò chuyện ngẫu hứng so sánh giữa lối sống của thế kỷ XIX và thế kỷ XX diễn ra sau đó, có vấn đề về quyền thừa kế đã được đưa ra. Tôi nói: "Tôi cho rằng việc thừa kế tài sản hiện nay chắc không được phép nữa."

Tiến sĩ Leete đáp: "Trái lại, chẳng có sự can thiệp nào đối với nó cả. Thực ra, anh West ạ, khi đã hiểu rõ hơn về chúng tôi, anh sẽ thấy ngày nay quyền tự do cá nhân ít bị can thiệp đủ mọi bề hơn so với thời của anh rất nhiều. Chúng tôi quả thực có luật định bắt buộc mọi người phải phục vụ đất nước trong một khoảng thời gian nhất định, thay vì để mặc anh tự chọn giữa việc làm việc, ăn trộm hay chết đói như các anh đã từng làm. Ngoại trừ điều luật cơ bản này — vốn thực chất chỉ là sự luật hóa quy luật tự nhiên, tức sắc lệnh từ Vườn Địa Đàng, nhằm đảm bảo áp lực đè lên mọi người là công bằng — hệ thống của chúng tôi hoàn toàn không phụ thuộc vào luật pháp theo bất kỳ chi tiết vụn vặt nào, mà hoàn toàn mang tính tự nguyện, là kết quả tất yếu của bản tính con người trong những điều kiện hợp lý. Vấn đề thừa kế này chính là minh chứng rõ nhất cho điểm đó. Việc quốc gia là nhà tư bản và chủ đất duy nhất tất nhiên thu hẹp tài sản của cá nhân trong hạn mức tín dụng hàng năm của họ, cùng với những vật dụng cá nhân và gia đình mà họ có thể sắm sửa từ khoản tín dụng đó. Tín dụng của một người, giống như niên kim vào thời của anh, sẽ chấm dứt khi người đó qua đời, với một khoản tiền cố định được cấp cho chi phí tang lễ. Còn những tài sản khác, anh ta muốn để lại cho ai tùy ý."

Tôi hỏi: "Theo thời gian, điều gì ngăn cản việc tích lũy hàng hóa và động sản có giá trị trong tay các cá nhân đến mức có thể gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sự bình đẳng về gia cảnh giữa các công dân?"

Câu trả lời là: "Vấn đề đó tự giải quyết rất đơn giản. Dưới cấu trúc xã hội hiện tại, việc tích lũy tài sản cá nhân chỉ trở thành gánh nặng ngay khi chúng vượt quá mức gia tăng sự thoải mái đích thực. Vào thời của anh, nếu một người có căn nhà chất đầy đồ bằng vàng bằng bạc, đồ sứ quý hiếm, nội thất đắt tiền và những thứ đại loại như vậy, anh ta được coi là người giàu có, bởi vì những thứ đó đại diện cho tiền bạc và có thể quy đổi thành tiền bất cứ lúc nào. Ngày nay, nếu một người rơi vào hoàn cảnh tương tự do được thừa gia di sản từ một trăm người họ hàng cùng lúc qua đời, anh ta sẽ bị coi là cực kỳ xui xẻo. Những món đồ đó vì không thể đem bán nên chẳng có giá trị gì đối với anh ta ngoài công năng thực tế hoặc giá trị thưởng ngoạn cái đẹp. Mặt khác, trong khi thu nhập vẫn giữ nguyên, anh ta sẽ phải cạn kiệt tài khoản tín dụng để thuê nhà kho chứa đồ, lại còn phải trả công cho những người đến chăm sóc chúng nữa. Anh cứ yên tâm rằng một kẻ như thế sẽ chẳng chần chừ gì mà đem phân phát cho bạn bè những thứ tài sản chỉ tổ làm mình nghèo đi, và cũng chẳng có người bạn nào lại nhận nhiều hơn phần không gian trống họ sẵn có và thời gian họ có thể chăm lo. Như vậy anh thấy đấy, việc cấm thừa kế tài sản cá nhân nhằm ngăn chặn tình trạng tích lũy lớn sẽ là một biện pháp phòng ngừa thừa thãi đối với đất nước. Bản thân người công dân hoàn toàn có thể tự lo sao cho mình không bị quá tải. Anh ta cẩn trọng đến mức những người họ hàng thường từ bỏ quyền đòi hỏi đối với phần lớn di vật của người thân quá cố, chỉ giữ lại một số vật dụng cụ thể. Nhà nước sẽ tiếp quản những món đồ bị từ chối đó và đưa những thứ có giá trị quay trở lại kho chung."

Tôi nói: "Anh vừa nhắc đến việc trả tiền công cho người chăm sóc nhà cửa; điều đó gợi cho tôi một câu hỏi mà mấy lần tôi định cất lời. Các anh đã giải quyết vấn đề người hầu trong nhà ra sao? Những ai lại chịu làm người hầu trong một cộng đồng mà tất cả mọi người đều bình đẳng về mặt xã hội? Ngay cả khi người ta chẳng mấy giả vờ bình đẳng xã hội gì cho cam, các quý cô thời chúng tôi cũng đã thấy việc tìm kiếm người hầu khó khăn nhường nào rồi."

Tiến sĩ Leete đáp: "Chính vì tất cả chúng ta đều bình đẳng về mặt xã hội — một sự bình đẳng không gì có thể làm tổn hại — và vì công việc phục vụ là một điều vinh dự trong một xã hội có nguyên tắc cốt lõi là mọi người lần lượt phục vụ những người còn lại, nên nếu cần, chúng tôi có thể dễ dàng huy động một đội ngũ người hầu gia đình mà anh chưa từng dám mơ tới. Nhưng chúng tôi không cần đến họ."

Tôi bèn hỏi: "Vậy ai là người làm việc nhà cho các anh?"

Bà Leete, người mà tôi vừa hướng câu hỏi tới, liền đáp: "Chẳng có việc gì phải làm cả. Quần áo của chúng tôi đều được giặt ở các tiệm giặt công cộng với giá rẻ vô cùng, còn việc nấu nướng thì lo ở các bếp ăn công cộng. Việc may vá và sửa chữa toàn bộ trang phục đều được thực hiện bên ngoài tại các xưởng may công cộng. Dĩ nhiên điện năng đã thay thế mọi loại củi lửa và chiếu sáng. Chúng tôi chọn những ngôi nhà vừa đủ dùng và sắm sửa nội thất sao cho việc dọn dẹp giữ gìn đòi hỏi ít phiền toái nhất có thể. Chúng tôi chẳng có nhu cầu dùng người hầu trong nhà."

Tiến sĩ Leete nói: "Việc các anh có một nguồn cung cấp vô tận những kẻ nô bộc thuộc tầng lớp bần cùng để trút lên đầu họ đủ thứ công việc đau đớn và khó chịu đã khiến các anh dửng dưng trước những sáng kiến nhằm loại bỏ sự cần thiết của những công việc đó. Nhưng nay, khi tất cả chúng ta đều phải lần lượt làm mọi công việc phục vụ xã hội, mỗi một cá nhân trong quốc gia đều có chung một lợi ích, và là lợi ích thiết thân, đối với các giải pháp làm nhẹ bớt gánh nặng. Thực tế này đã tạo ra một lực đẩy phi thường cho các phát minh tiết kiệm sức lao động trong mọi ngành công nghiệp, trong đó sự kết hợp giữa mức độ thoải mái tối đa và phiền toái tối thiểu trong việc bố trí nhà cửa là một trong những thành quả sớm nhất."

Tiến sĩ Leete nói tiếp: "Trong những trường hợp khẩn cấp đặc biệt tại gia đình, chẳng hạn như tổng vệ sinh, đại tu nhà cửa hay có người ốm đau, chúng ta luôn có thể nhận được sự hỗ trợ từ lực lượng lao động công nghiệp."

Tôi hỏi: "Nhưng các anh trả công cho những người hỗ trợ đó ra sao, khi mà các anh không có tiền?"

"Tất nhiên chúng tôi không trả trực tiếp cho họ, mà trả cho đất nước. Có thể nhờ họ giúp đỡ bằng cách nộp đơn tại cơ quan chức năng, và giá trị công sức của họ sẽ được đục lỗ trừ trực tiếp vào thẻ tín dụng của người xin hỗ trợ."

Tôi thốt lên: "Thế giới hiện giờ hẳn phải là thiên đường đối với phụ nữ biết bao! Thời của tôi, dẫu có giàu có đến đâu hay có vô số người hầu đi chăng nữa, phụ nữ vẫn không tài nào thoát khỏi những bận tâm gia đình, trong khi những người phụ nữ thuộc tầng lớp trung lưu và nghèo khó thì phải sống và chết như những vị tử đạo vì chúng."

Bà Leete đáp: "Vâng, tôi có đọc qua đôi chút về chuyện đó; đủ để tôi tin rằng, dẫu đàn ông thời anh cũng có cuộc sống khổ sở, thì họ vẫn còn may mắn chán so với những người mẹ và người vợ của mình."

Tiến sĩ Leete nói: "Đôi vai rộng lớn của quốc gia giờ đây gánh vác nhẹ tựa lông hồng cái gánh nặng từng bẻ gãy xương sống của những người phụ nữ thời anh. Nỗi khốn khổ của họ xuất phát từ sự bất lực trong việc hợp tác — hệ quả từ chủ nghĩa cá nhân vốn là nền tảng cho hệ thống xã hội của các anh, từ việc các anh không thể nhận thức được rằng mình có thể thu lợi từ đồng loại gấp mười lần nhờ liên kết với họ thay vì đấu đá lẫn nhau. Điều đáng ngạc nhiên không phải là việc các anh sống không được thoải mái cho lắm, mà là việc các anh — những kẻ ai nấy đều thú nhận là lăm le biến người khác thành đầy tớ của mình và chiếm đoạt tài sản của nhau — lại có thể chung sống nổi với nhau."

Edith cười ngắt lời: "Thôi nào, bố, nếu bố cứ phừng phừng thế thì anh West sẽ tưởng bố đang mắng anh ấy đấy."

Tôi hỏi: "Khi cần bác sĩ, các anh có cứ đơn giản là đến cơ quan chức năng rồi nhận bất kỳ ai được phân công tới không?"

Tiến sĩ Leete đáp: "Quy tắc đó sẽ không khả thi trong trường hợp của các y bác sĩ. Lợi ích mà một thầy thuốc có thể mang lại cho bệnh nhân phụ thuộc phần lớn vào mức độ am hiểu của ông ta về thể trạng và xu hướng sinh lý của người bệnh. Do đó, bệnh nhân phải có quyền gọi một bác sĩ cụ thể, và họ làm điều đó y hệt như cách bệnh nhân làm vào thời của anh. Điểm khác biệt duy nhất là thay vì tự mình thu tiền khám, bác sĩ sẽ thu hộ nhà nước bằng cách đục lỗ trừ khoản tiền đó — tính theo biểu phí tiêu chuẩn cho dịch vụ y tế — trực tiếp vào thẻ tín dụng của bệnh nhân."

Tôi nói: "Tôi có thể hình dung ra rằng nếu mức phí luôn như nhau và bác sĩ không được từ chối bệnh nhân — điều mà tôi đoán là họ không được phép — thì các bác sĩ giỏi sẽ bị gọi đi liên tục còn các bác sĩ kém tài thì ngồi chơi xơi nước."

Tiến sĩ Leete mỉm cười đáp: "Trước hết, nếu anh bỏ qua vẻ tự kiêu có vẻ xuất phát từ một cựu bác sĩ, thì chúng tôi không có bác sĩ kém tài. Bất kỳ ai thích thú học dăm ba thuật ngữ y khoa đều không còn được tự do hành nghề trên cơ thể công dân như thời của anh nữa. Chỉ những sinh viên vượt qua các bài kiểm tra gắt gao ở nhà trường và chứng minh rõ ràng năng khiếu của mình mới được phép hành nghề. Hơn nữa, anh cũng sẽ nhận thấy rằng ngày nay không có chuyện các bác sĩ tìm cách tạo dựng uy tín cho mình trên lưng các đồng nghiệp khác. Chẳng có động cơ nào để làm điều đó cả. Hơn nữa, bác sĩ phải nộp báo cáo định kỳ về công việc của mình cho cơ quan y tế, và nếu ông ta không có đủ việc làm ở mức hợp lý, công việc sẽ được tìm hộ cho ông ta."