Tự chăm sóc bản thân. Tôi có một bài giảng về đề tài này, nằm trong chương trình cho học sinh năm thứ 7 đến 9. Hiệu trưởng chúng tôi tự hào là người “quan tâm đến người khác”. Tôi là một trong những ứng cử viên nộp đơn vào vị trí của ông ta, nhưng dĩ nhiên họ thích một kẻ không có chuyên môn khéo mồm khéo miệng hơn, một người đàn ông lớn tuổi hơn – chính là Neil, kẻ ranh mãnh xun xoe nhỏ thó.

“Phong cách của cô có vẻ hơi cứng rắn quá, đó là một phần trong số những phản hồi mà tôi nhận được, sau màn đùa cợt trong một cuộc phỏng vấn. Một lời khuyên khác là tôi nên “diễn đạt mọi thứ theo khuynh hướng tích cực hơn”. Khi được hỏi về “những thách thức” trong nghề, tôi nói, “Đó là chúng ta phải ngăn bọn trẻ đâm chém lẫn nhau!” Tôi nói thế kèm theo một nụ cười nền nã bởi tôi đang được phỏng vấn. Thế nhưng vài người lại thấy nụ cười của tôi ẩn chứa vẻ đáng sợ. Tất cả là do răng cửa của tôi to quá. Chủ tịch Hội đồng trường – một kế toán gian dối, ốm o với vẻ mặt phản đối – nhếch mép nói, “Chúng ta chưa đến mức như vậy, cô Ludd ạ.”

Câu trả lời “Ông không nghĩ vậy sao? Chúng có dao mà,” của tôi bị xem là “quan điểm tiêu cực”. Đó là nhận xét được ghi trong giấy tờ chính thức. Chúng ta đã đến mức đó rồi, đúng không nào? Ai cũng có nguy cơ làm điều đó, dù là người Hồi giáo hay Cơ Đốc giáo, dù là binh lính hay thường dân, dù là trẻ nhỏ hay bố mẹ chúng. Tất cả đều có thể đâm ai đó, nhưng LÀM ƠN nhớ rằng, tôi, Monica, không phải là kẻ giết người. Tôi quan tâm tới học trò của mình, tôi cũng quan tâm đến các anh chị em và mẹ bé nhỏ, dù đôi khi trong đầu tôi có những ý nghĩ đen tối.

Cuối cùng họ hỏi tôi có gì cần hỏi không. Tôi thầm nghĩ, “Các người làm sao biết rõ nơi này hơn tôi. Trong chừng mực nào đó, tôi đã điều hành ngôi trường này nhiều năm trời, tôi yêu nó và tôi sống chết vì Windmills”

Bà Al-Khamissi có vẻ giật mình hoảng sợ. Ôi không, lại nữa rồi, tôi lại nói oang oang suy nghĩ không đúng thời điểm. Tất cả bọn họ sắp xếp lại giấy tờ và đưa mắt nhìn nhau. “E hèm” vị chủ tịch lên tiếng. “Nếu không còn gì nữa…”

Một ý tưởng bật ra trong đầu tôi. “Thực ra tôi có một câu hỏi. Chúng ta sẽ làm gì nếu không thể ngăn chặn ISIS? Liệu chúng có tràn tới đây không? Ý tôi là tới Kent ấy? Chúng ta còn giải pháp nào ngoại trừ bạo lực tuyệt đối không?”

“Đây không hẳn là kiểu câu hỏi mà chúng tôi đề cập.”

“À, đó là kiểu câu hỏi mà các ông bà vừa nhận được đấy”

Im lặng nặng nề, thế là tôi nói tiếp. “Khi người La Mã đến đây, họ tấn công người Anh. Người Anh phản công và phanh thây kẻ thù. Người La Mã bỏ chạy nhưng sau đó lại tấn công, lần này người La Mã phanh xác người Anh”

“Tôi không thấy liên quan gì lắm..”

“Mối tương quan là chúng ta đang sống ở Kent, nơi những kẻ xâm chiếm luôn dòm ngó – và đó là lý do người dân bỏ phiếu ủng hộ Brexit. Đó cũng là lý do mà dân nhập cư bất hợp pháp tấp vào đây mỗi ban đêm.”

“Dân nhập cư bất hợp pháp là một thuật ngữ vô nhân đạo.”

“Vâng, xin lỗi, đúng là vậy, song nếu họ là ISIS thì sao?”

“Thực sự chúng ta không nên bàn luận những vấn đề chính trị”

“Giải pháp thay thế cho bạo lực là gì? Người La Mã và người Anh chỉ biết lao vào đánh nhau. Họ cũng thử hối lộ nhau nhưng không ăn thua. Vậy các vị muốn tôi dạy học trò điều gì đây?”

“Đến lượt ứng viên tiếp theo rồi. Cảm ơn cô!”

Khi Neil nhận được công việc, tôi thấy thất vọng. Thất vọng nhưng không bất ngờ.

(Kể từ đó đã xảy ra “các vụ việc” ở Sandwich và Canterbury. Vào ngày phỏng vấn, tôi đã xoay quả cầu tiên tri của nhà Ludd, nhưng không ai có thể mường tượng ra lời giải đáp cho câu hỏi của tôi.)

Sau khi Neil nhận nhiệm sở vài tháng, ông ta đề nghị “một cuộc nói chuyện dài, tử tể” vào bữa ăn trưa bằng sandwich trong văn phòng ông ta.

Ông ta đã trải một tấm thảm màu kem rất nhã nhặn trong phòng, nhưng tôi lại không phải là người luôn ăn uống sạch sẽ! Lẽ ra tôi không nên ăn với xốt Marie Rose, còn Neil lẽ ra đừng mất tập trung. Ông ta nói mình thích “lắng nghe” cũng như thích “quan tâm” “Trường học của chúng ta nên là một nơi biết lắng nghe và quan tâm. Lắng nghe ư? Ông ta đã từng nghe bọn học sinh năm thứ 8 trong căng tin chưa, thứ âm thanh ầm ĩ hỗn loạn kinh hoàng như cả ngàn con voi đang giẫm đạp và gào rống? Bọn chúng chỉ lo kêu gào và ăn uống ngồm ngoàm, và một số lại chỉ ăn khoai tây chiên ở nhà. Chính vì vậy mà tôi áp đặt luật im lặng trong bữa trưa, ai vi phạm sẽ phải chịu hình phạt bất di bất dịch là ở lại trường sau giờ học. Nhưng Neil lại cho rằng như thế là “thiếu quan tâm”. “Bọn trẻ có quyền tự do biểu đạt. Ông ta vỗ về rằng ông ta “sẵn sàng có mặt vì tôi” và “sự quan tâm mẫu mực” đó cũng dành cho đội ngũ giáo viên, “và cô luôn ở vị trí đặc biệt, phó tướng đáng tin cậy của tôi ạ.”

Phó tướng? Mon là một tướng quân!

(Ông ở đâu hả Neil, người chăm nom ân cần, khi tôi cần ông? Rúm ró nghe điện thoại trong văn phòng của ông chứ đâu.)

Dù sao đi nữa, tôi dạy về “Tự chăm sóc bản thân” cho các thiếu niên học năm thứ 7 và 9. Về cơ bản, nội dung học này là “Cách tắm rửa bản thân”, dù chủ đề trọng tâm là “tự trọng”. Một số đứa quen thuộc với khái niệm “tự trọng” bất chấp chuyện chúng không tôn trọng người khác. Chúng được dạy rằng “Hãy yêu thương bản thân trước tiên”. Với tôi, đây là lời khuyên tệ hại, có thể là sản phẩm của một vài người lớn ích kỷ. “Tự chăm sóc bản thân” – nghe qua thấy cũng ổn nhưng nếu câu đó bị hiểu thành “Biến đi, tôi sẽ không làm chuyện đó đâu” thì sao?

Tại sao người lớn không chăm sóc con cái của họ.

Tại sao điều đó lại làm tôi đau đớn ảo não?

Tắm rửa là kỹ năng quan trọng cả đời nhưng nhiều phụ huynh không hướng dẫn con cái mình điều đó. Họ bận chúi mũi vào Twitter, bận thả LOL, OMG. Hơn nữa, sản phẩm của Lynx không dùng thay cho xà bông được.

Tôi dạy cả thể dục (“đi dạo một vòng” không chỉ là “ra ngoài hút thuốc”) và dinh dưỡng (thêm “một quả táo vào bữa ăn gồm nước ngọt và khoai tây chiên của các em”, đồng thời nên nhớ “đậu nướng không phải là rau”). Tôi cũng cố dạy chúng cách ăn mặc sao cho thể hiện sự tự trọng – những chiếc váy cũn cỡn không đủ che mông và dù cố ngụy trang bằng cách mặc quần bó màu đen nhưng “hàng họ” của chúng đã phơi bày tất thảy; có thể đó là cách “Con bé” bẫy cha tôi và tôi không muốn cả khối dự bị đại học đều bụng mang dạ chửa.

Tôi nói với chúng về “cách ăn mặc khi đi phỏng vấn” (nhưng tôi để “các kỹ năng phỏng vấn” lại cho thầy cô khác!), tôi dạy chúng về “trang phục trong văn phòng” Tôi dạy chúng rằng ý nghĩa của ngoại hình biến đổi tùy theo từng tình huống và những gì tôi nhận lại là chúng giương mắt nhìn tôi, môi cong lên (cong hết cỡ mà mấy đứa nhỏ yếu ớt dám làm, chắc khoảng nửa milimét...) Bởi lẽ bọn chúng sợ tôi! Sợ hãi là một phần của tình yêu! Cuối năm nào tôi cũng nhận được sô-cô-la, lần nhiều nhất là ba năm trước với chừng bảy hay tám hộp gì đó và hai tá thiệp chúc mừng - “Cảm ơn cô Ludd! Yêu cô, Kriss xxx”...

Hồi đầu, Kriss hay bốc mùi mỗi khi đến kỳ kinh nguyệt và vì vậy mà con bé thông minh, hết sức sáng sủa ấy bị bắt nạt. Hy vọng là các bài giảng “tự chăm sóc bản thân” của tôi giúp thay đổi cuộc đời nó. Chính tôi cũng không được dạy dỗ gì mà phải tự học. Rửa tay sau khi đi vệ sinh, chuẩn bị nhiều quần sạch... Mất nhiều thời gian tôi mới hoàn thiện được những kỹ năng ấy và chẳng có gì để cảm ơn mẹ với mớ chai rượu leng keng của bà.

Nhưng những ánh mắt lạnh lùng chiếu vào tôi và xì xầm bàn tán. Tôi phát hiện loại quần áo tốt nhất cho trường học là áo jacket rộng – một chiếc áo khoác màu đen to rộng phủ bên ngoài quần tây suông màu đen; khi thời tiết hơi lạnh hơn có thể mặc áo jacket sáng màu. Dù vậy, không dễ tìm áo khoác cỡ 18 và áo jacket “dài tới hông” thông thường chỉ phủ đến thắt lưng của tôi, để lộ phần hông trước những ánh mắt nai tơ non nớt. Do đó, tôi thường mặc áo choàng dài làm jacket và ống tay áo chỉ dài quá khuỷu tay một chút.

Tôi cảm nhận được những phán xét chua cay của lứa tuổi mới lớn. Tôi từng trẻ như chúng, trẻ, ta đây và sục sôi nỗi oán ghét đầy sát khí đối với cha mẹ, thầy cô. Tôi hiểu chúng. Không hề quá lời khi nói tôi yêu những kẻ nổi loạn. Sự thật là vậy, trái tim tôi như muốn bùng nổ vì cảm giác đồng điệu, cô giống các em, cô vẫn giống bọn em thôi. Nhưng đừng dại dột nói với chúng như thế, bạn phải trấn áp chúng.

Khi bước vào khủng hoảng tuổi dậy thì, tôi bắt đầu đọc sách. Nhờ sách tôi phát hiện có những người khác, những gia đình khác không giống gia đình tôi. Tôi không muốn dùng những từ thời thượng đại loại như thấu cảm, nhưng tôi cảm nhận được mối liên kết vừa thương đau vừa thích thú với các nhân vật – những người trong tưởng tượng tốt đẹp hơn nhiều người ngoài đời thực mà tôi biết. Tôi thích họ và cũng thương cảm họ. Cha mẹ trong sách chăm sóc con cái, nếu lơ là họ sẽ bị những người khác để ý. Dù khởi đầu tệ hại, người trong sách vẫn có được kết cục tốt, như Becky Sharp[1] chẳng hạn, cha cô ta qua đời nhưng cô ta lại xinh đẹp và may mắn. Tôi đọc thơ và bắt đầu viết lách. Nhờ đó tôi gặp ông Stredder, chủ nhiệm môn tiếng Anh tại trường phổ thông của tôi. Ông ấy phát hiện khả năng của tôi thay vì chỉ thấy rắc rối mà tôi gặp phải do nguệch ngoạc một bài thơ tục tĩu dài ngoằng trong nhà vệ sinh. (Bài thơ không tệ, trong bài có vài chỗ gieo vần rất hay! Ông ấy nhận xét thế khi gặp tôi đang bị cấm túc). Được gặp ông Stredder khiến đời tôi thay đổi. Đó là một người đàn ông đàng hoàng chứ không phải tên cuồng loạn nào đó. Tôi kể ông nghe chuyện gia đình mình. Có vẻ ông tin tôi, ông không ngắt lời tôi. Đây là những gì ông nói, “Thầy lấy làm tiếc Monica ạ. Cha em đã sai về em. Em không hề ngu ngốc. Tiếng Anh của em rất xuất sắc nhưng hẳn nhiên là em không nên viết trong nhà vệ sinh. Khi nói tới đó rõ ràng ông ấy có nét mỉm cười. “Em biết không, em có thể làm cô giáo đấy” Ông ấy ấn tượng với những cuốn sách tôi đã đọc. Chính vì thầy Stredder mà tôi trở thành giáo viên. Cảm ơn Định mệnh, vì đã đem đến một người lắng nghe tôi. Có thể một ngày nào đó, Định mệnh sẽ lại lên tiếng.

Ngay cả những kẻ ác ôn cũng có nhu cầu được lắng nghe.

Nhưng bọn trẻ ngày nay không làm thơ: một số đứa thậm chí không biết viết và gần như không biết đọc. Bọn chúng là lũ dốt nát chứ không phải ngây ngô vô tội – chỉ cần thêm một bước là bạo lực xảy ra ngay. (Nếu bạn đọc sách, khoảng cách ấy có thể là hai bước.)

❀ ❀ ❀

[1] Nhân vật nữ chính trong tiểu thuyết “Hội chợ phù hoa" của nhà văn William Makepeace Thackeray.