Tháng Năm năm nay, hoàn toàn bị nỗi nhớ quê hương vương vấn mãi trong lòng thôi thúc, tôi đã trở về Cáp Nhĩ Tân. Bảy năm rồi không về. Bảy năm rồi không gặp lại mẹ già.

Em trai, em gái, em dâu và em rể đều chưa tan sở, trong nhà chỉ có một mình mẹ. Mẹ đang nấu bữa tối. Căn bếp chật hẹp không có cửa sổ, một ngọn đèn độ sáng rất thấp nhoe nhoét một cách yếu ớt — điện áp không ổn định. Khói bếp và hơi nồi tạo thành một lớp mờ ảo dày đặc. Trong màn sương mờ, đôi tay mẹ run run bưng chậu gạo, trông như một cái bóng mờ trong khói hơi, ngẩn ngơ nhìn tôi. Rõ ràng, nhất thời mẹ không nhìn rõ mặt tôi.

Tôi lớn tiếng nói: "Mẹ, con đã về đây!" Trong lòng bỗng thấy rất xúc động.

"Có phải... Thiệu Sinh đó không?" Mẹ chưa từng gọi tôi bằng cái tên nào khác ngoài tên thời tiểu học của tôi, cái tên này do cảnh sát hộ khẩu đặt cho tôi theo vế chữ trong tộc phái vào lúc tôi ra đời. Mẹ chưa từng gọi cái tên mà tôi tự đổi sau khi lên trung học — Hiểu Sinh. Dường như bà không thích cái tên này, không công nhận con trai mình có cái tên này. Tôi không biết tại sao lại thế, cũng chưa từng gặng hỏi.

"Mẹ, là con đây!" Vừa về đến nhà, ngữ điệu nói chuyện của tôi đã tự nhiên quay lại giọng Đông Bắc, đến cả bản thân tôi cũng thấy lạ.

"Ôi, ôi..." Mẹ quay người đi, muốn tìm chỗ đặt chậu gạo.

Tôi bước vào nhà, vừa đặt chiếc túi xách xuống, mẹ liền đi theo vào, hai tay vẫn bưng chậu gạo. Căn bếp cực kỳ bừa bộn, chắc là mẹ chẳng có chỗ nào để đặt chậu.

Tôi vội vàng đón lấy chậu gạo từ tay mẹ. Căn phòng trong không lớn hơn bếp là bao, cũng chẳng sáng sủa hơn bếp là mấy. Chỉ có một chiếc bàn là có thể để đồ, trên bàn cũng chất đống hỗn độn nào là cốc, chén, đồ chơi của trẻ con. Ba cặp vợ chồng, ba thế hệ, mười một miệng ăn, sống trong một không gian chật hẹp, thấp bé và tối tăm chỉ vỏn vẹn hơn hai mươi mét vuông, sự ngăn nắp và sạch sẽ đành phải trở thành một thứ xa vời. Tôi xoay tại chỗ ba trăm sáu mươi độ, cuối cùng đành tạm để chậu gạo lên giường.

"Con... sao lại không báo trước một bức thư để chúng ta còn dọn dẹp nhà cửa sạch sẽ một chút..." Mẹ nói với giọng đầy áy náy, đăm đăm nhìn tôi không chớp mắt.

Mẹ gầy gò hơn, phờ phạc hơn, già nua hơn trước rất nhiều, sắc mặt rất tệ, trong màu da vàng vợt ánh lên sắc xám xanh. Bệnh mắt rõ ràng chưa từng khỏi hẳn, viền mắt đỏ hoe. Quần áo cũng khá bẩn, vạt áo dính một mảng tro bếp. Nhìn tổng thể, mẹ giống như một khúc rễ cây khô héo vừa được bới lên từ trong đất.

Tôi lại gọi một tiếng "Mẹ", trong lòng bỗng dâng lên nỗi buồn tủi, cổ họng như bị nghẹn bởi thứ gì đó, không thốt nên lời. Mẹ nuôi nấng tất cả năm anh chị em chúng tôi, tôi coi là có chút thành tựu — trở thành nhà văn, tôi là một đốm nến trong thế giới tinh thần của mẹ, là sự an ủi trong tâm hồn mẹ. Thế nhưng tôi ở tận Bắc Kinh, lại là đứa con trai ít làm tròn chữ hiếu với mẹ nhất. Thậm chí có thể nói, từ khi tôi đến Bắc Kinh, chưa từng làm tròn đạo hiếu của một người con trai với mẹ, chỉ thỉnh thoảng vài tháng gửi chút ít tiền về nhà.

"Con ơi, con gầy đi nhiều quá... Đừng liều mạng viết lách như thế, mẹ không trông mong gì con thành danh, chỉ mong con khỏe mạnh, không bệnh tật tai ương là được..." Nói rồi, mẹ nghiêng người, kéo vạt áo bẩn để lau khóe mắt đang đỏ hoe của mình.

Mẹ ơi, con chẳng qua chỉ gầy đi một chút, chứ không có bệnh nặng gì đâu..." Tôi dùng lời nói dối để gạt mẹ.

Tôi cố gắng kìm nén, để bản thân không rơi nước mắt trước mặt mẹ.

"Thật chứ?..." Mẹ xoay người lại, một lần nữa chú mục ngắm nghía tôi. Bà thở dài một hơi thật dài, đoạn trầm giọng nói: "Lần này con về, nhất định phải đến thăm dì út đấy."

Tôi đáp: "Ba năm ngày nữa con sẽ qua thăm dì."

Mẹ nói: "Không, ngày mai con phải đi thăm dì ấy ngay. Dì ấy... sợ là chẳng còn sống được bao nhiêu ngày nữa..."

Tôi không khỏi sững sờ.

Mẹ lại nói: "Em trai và em gái con đều đã đến thăm dì ấy rồi. Ng cả em rể con cũng đến thăm dì ấy rồi. Nhưng người dì ấy nhớ nhung nhất vẫn là con, lần nào viết thư ra cũng nhắc đến con... Người phụ nữ khổ mệnh, mệnh của mẹ đã đủ khổ rồi, dì út của con còn khổ hơn cả mệnh mẹ..."

"Dì út... dì ấy mắc trọng bệnh gì thế..." Dì út mới hơn bốn mươi tuổi, tôi có chút hoài nghi lời mẹ, lắp bắp hỏi.

Tháng ba, các em con đón dì ấy về nhà ở một thời gian, luân phiên đưa dì ấy đến bệnh viện kiểm tra, nhưng cũng chẳng ra bệnh gì nặng cả. Thế mà dì ấy cứ ngày một gầy đi, chẳng muốn ăn cũng chẳng muốn uống, người gầy nhanh đến mức chỉ còn lại một nắm xương... Con người ta á, chỉ sợ là cái khổ ở trong lòng! Thầy cô bạn bè gì, con đừng có đi thăm trước, ngày mai nhất định phải đến thăm dì út trước đã." Mẹ nói với vẻ vô cùng u uất.

Tôi khẽ đáp một tiếng "Vâng".

Dì út đáng thương! Người phụ nữ đáng thương ấy!

Một nỗi thê lương, một niềm bi thương lan tỏa trong lòng tôi.

Tôi giả vờ ra vẻ mệt mỏi, ngã vật xuống giường, hốc mắt bỗng thấy hơi cay cay. Mấy năm gần đây, chẳng có chuyện gì khiến tôi cảm thấy đau lòng hơn chuyện này.

Vốn dĩ tôi không có dì. Dì út không phải là dì ruột.

Năm tôi bảy tuổi, mẹ làm công nhân thời vụ trên đường sắt. Gánh vác khiêng vác, chuyển đá chở sắt, bốc than tung cát. Chỗ nào việc bẩn việc mệt nhất, thì công nhân thời vụ lại được điều đến đó làm, nam nữ bình đẳng. Mẹ đi làm về rất muộn mỗi ngày, thường là với khuôn mặt đen nhẻm, mang theo đầy mình bụi bặm trở về nhà.

Hồi đó nhà chúng tôi vẫn chưa chuyển đến khu "Thiên Kiếm Tử" này, mà ở phố An Bình. Căn nhà còn nhỏ hơn, rách nát hơn và thiếu ánh sáng hơn căn nhà hiện tại bây giờ. Nền nhà bên trong còn thấp hơn nền đất bên ngoài một thước. Để đề phòng trời mưa nước mưa tràn vào nhà, phía trên bậu cửa được đóng ngang một tấm ván, người bước vào nhà phải nhấc chân thật cao. Bên trong bậu cửa chất chồng hai lớp gạch vỡ, được coi như bậc thềm để bước lên. Người lần đầu đến nhà tôi, nếu không bị khung cửa đụng cho u đầu, thì cũng giẫm hụt "bậc thềm", giật mình thót tim. Dù có cửa sổ, nhưng một nửa đã bị chôn vùi dưới lòng đất. Khung cửa sổ bị căn nhà đang sụt lún kéo đến biến dạng, không thể mở ra được. Mấy tấm kính vỡ vì khung cửa không còn hình thù gì nữa nên cũng không lắp vào được, đành dùng giấy bản dán kín lại. Đây là nhà tư cho thuê. Chủ nhà không hề vì nó chẳng giống một căn nhà chút nào mà giảm bớt tiền nhà cho. Hai gian trong ngoài, gian ngoài mùa hè dùng làm nhà bếp. Mùa đông để sưởi ấm, lại chuyển lò sắt vào trong gian trong, năm đứa trẻ chúng tôi cùng mẹ chen chúc trên một chiếc kháng (kang - giường sưởi) ở gian trong, gian ngoài thì để bắp cải, khoai tây, củ cải, vại nước, hòm đựng lương thực, củi đun và thùng than, thế là chẳng còn chỗ trống nữa.

Tôi nhớ là một ngày mùa đông, từ ban ngày cho đến tối mịt, tuyết rơi rất lớn. Hôm đó mẹ đi làm về đặc biệt muộn, dẫn theo một người lạ.

Khuôn mặt của mẹ, theo lệ vẫn là màu đen. "Cúi đầu, nhấc chân cao lên, đặt chân xuống từ từ thôi, bước thêm một bước thật chậm nữa..." Mẹ bước vào nhà trước, dắt theo một tay của người này, nhắc nhở, dẫn người này vào nhà. May mà mẹ chu đáo, người này không bị đụng đầu, cũng không bị giật mình. Khuôn mặt của người ấy còn đen hơn cả mặt mẹ, thế nên không nhìn ra tuổi tác. Nhưng từ điểm mặt đen này thì không khó để đưa ra kết luận chắc chắn, người đó cũng là công nhân thời vụ giống như mẹ, từng cùng mẹ bốc than. Đầu đội chiếc mũ lông chó giống của mẹ, người mặc chiếc áo bông chần cộc tay dài quá đầu gối giống hệt của mẹ. Chân đi đôi giày vải bông cao su y hệt của mẹ.

Mẹ cầm chiếc chổi từ trên giường sưởi lên, vừa quét những bông tuyết bám trên người người đó, vừa nói: "Anh/cô xem, nhà tôi chính là cái bộ dạng rách nát thế này đấy, mấy đứa này đều là con tôi... Thiệu Sinh, mau đi xách nước rửa mặt cho chúng tôi đi..."

Trên khuôn mặt đen nhẻm của người đó, duy chỉ có đôi ánh mắt là sạch sẽ, ánh nhìn có chút thẫn thờ, có chút rụt rè. Người ấy đứng bất động ngay cửa ra vào, rõ ràng vì nhà tôi còn tệ hơn so với tưởng tượng, nên nhất thời có chút lúng túng không biết phải làm sao.

Tôi múc hơn nửa chậu nước lạnh, nhẹ nhàng đặt xuống bên chân người đó.

Thấy trong nhà không có chỗ nào để rửa mặt một cách thoải mái, người ấy liền lẳng lặng bưng chậu lên, xoay người đi ra gian ngoài.

Mẹ cũng cởi mũ, cởi áo cộc tay ra, đi theo ra gian ngoài rửa mặt.

Mẹ lại bước vào nhà múc nước thêm hai lần nữa.

Mấy đứa trẻ chúng tôi thì ngẩn ngơ nhìn nhau trong gian trong, trao đổi cho nhau những ánh mắt kinh ngạc.

Cuối cùng, mẹ và người đó lại bước vào nhà.

Sự kinh ngạc của chúng tôi tăng lên gấp mười lần. "Người ấy" hóa ra lại là nữ, một thiếu nữ lớn!

Nơi nhà chúng tôi ở lúc bấy giờ bị nhà máy cáp chiếm dụng, xây mới lên một tòa nhà ba tầng. Những người hàng xóm đều đã dọn đi hết. Vì chủ nhà muốn đòi thêm tiền, nên cứ cò kè mặc cả giở trò cù nhây với phía nhà máy, dưới tòa nhà cao tầng chỉ trơ trọi lại căn nhà rách nát xiêu vẹo của nhà chúng tôi, xung quanh bị bao quanh bởi đống phế liệu xây dựng chưa được dọn dẹp sạch sẽ. Sau khi hàng xóm dọn đi, đã rất lâu rồi không có người lạ nào bước qua bậu cửa nhà chúng tôi. Một ngôi nhà không có ai ghé thăm, đối với lũ trẻ mà nói, là một ngôi nhà vô cùng lạnh lẽo cô quạnh. Nhà chúng tôi ở thành phố Cáp Nhĩ Tân lại chẳng có họ hàng thân thích nào qua lại với nhau, sự lạnh lẽo cô quạnh của cuộc sống lại càng khiến chúng tôi khó lòng chịu đựng nổi. Trong tâm hồn non nớt của chúng tôi sớm đã mong ngóng, bất kể là ai, có thể biết rằng ở thành phố này, đằng sau tòa nhà cao tầng này, giữa những đống phế liệu xây dựng ngổn ngang, có một gia đình chúng tôi đang sinh sống. Chỉ cần người này coi trọng chúng tôi, chúng tôi sẽ dâng hiến tình cảm chân thành, tràn đầy kính yêu và biết ơn của cả nhà cho người đó. Thiếu nữ ấy bỗng nhiên xuất hiện trước mặt chúng tôi như một phép màu vào ngày hôm đó, không những khiến chúng tôi kinh ngạc, mà còn khiến chúng tôi vô cùng vui mừng.

Chị ấy trông rất xinh đẹp đấy chứ! Ít nhất thì chúng tôi cho là vậy. Chị ấy đã cởi chiếc áo bông chần cộc tay vừa bẩn vừa nặng nề ấy ở gian ngoài, cả quần áo làm việc nữa, để lộ ra trước mắt chúng tôi một chiếc áo ngắn bó sát màu đỏ nền hoa đen trông hãy còn mới. Chị ấy cao hơn mẹ nửa cái đầu, đối với phụ nữ mà nói, đây là vóc dáng gọi là "vừa vặn" rất đáng ngưỡng mộ. Dù mặc quần áo bông, nhưng vẫn có thể nhìn ra, vóc dáng chị ấy thon thả, không béo cũng chẳng gầy. Có lẽ là do vừa rửa mặt bằng nước lạnh chăng, khiến sắc mặt chị ấy trông hồng hào làm sao. Vết nhọ nồi bên khóe mắt vẫn chưa rửa sạch hết, một đôi mắt dịu dàng tự như được kẻ viền mắt, trông vừa to vừa có thần.

Trong mắt tôi và các em, chị ấy hoàn toàn là một người lớn. Mà người lớn này, nhìn cũng chỉ mười bảy, mười tám tuổi. Đám em tôi nằm rạp cả trên giường sưởi, ngây ngốc trân trân nhìn chị ấy.

Dưới ánh mắt nhìn chằm chằm thiếu phép tắc của chúng tôi, chị ấy có chút ngượng ngùng nghiêng người, hai tay xoắn lấy bím tóc dày vắt trước ngực, khẽ hỏi mẹ: "Đại tỷ, có lược gỗ không?"

"Có, có..." Mẹ đáp lời, vội vàng kéo ngăn kéo của chiếc bàn hông, lục tìm ra chiếc lược gỗ duy nhất trong nhà đã gãy mất rất nhiều răng.

Chị ấy đón lấy chiếc lược gỗ, bèn tháo bím tóc ra, chải tóc.

"Nằm dạt vào trong kia mau! Có mỗi cái giường sưởi mà tụi mày nằm chiếm hết thế này!" Mẹ quát lớn đám em.

Thế là đám em liền túm tụm co ro vào góc giường sưởi.

"Ngồi lên mép giường sưởi mà chải này." Mẹ dịu dàng đẩy chị ấy ngồi lên mép giường sưởi.

Tôi thấp giọng hỏi: "Mẹ ơi, con hâm cơm cho hai bác/cô cháu ăn nhé? Con và các em đều ăn rồi."

Mẹ nói: "Để tự mẹ hâm. Chọn hai cây bắp cải, rửa một củ cải, mẹ nấu canh..."

Mẹ nhìn thiếu nữ ấy một cái, ngồi sát bên chị ấy trên mép giường sưởi, khẽ đẩy vai chị ấy, hỏi: "Sao cháu không nói gì thế?"

Chị ấy chỉ cúi đầu chải mái tóc dài từng nhát một, cũng không ngẩng đầu lên!

Mẹ lại nói: "Nếu như, cháu chê bai gia đình này của tôi, tối nay tôi chỉ giữ cháu ở lại qua đêm một hôm, ngày mai tôi sẽ nghĩ cách giúp cháu xem có tìm được chỗ ở nào tốt để an thân hay không... Nếu như, cháu vẫn bằng lòng tạm bợ ở lại gia đình này, thì cứ ở lại lâu dài, ở bao lâu tôi cũng không đuổi cháu đi đâu. Tôi có cái gì ăn thì cháu có cái ấy. Tôi có cái gì đắp thì cháu có cái ấy..."

Chị ấy vẫn không hó hé gì, vẫn không ngẩng đầu lên. Chiếc lược gỗ chải chậm rãi trên mái tóc dài đen nhánh, chải mái tóc dài ấy mượt mà vô cùng.

Chúng tôi thấy dáng vẻ này của chị ấy, đều cảm thấy vô cùng thất vọng, thầm đoán chắc là chị ấy không muốn ở lại lâu dài trong một gia đình như nhà chúng tôi.

Tôi vừa nhặt bắp cải rửa củ cải, vừa liếc trộm thiếu nữ ấy, thực sự hy vọng chị ấy thốt lên câu "Cháu ở lại", hoặc gật đầu một cái.

Thế nhưng chị ấy lại như một kẻ câm, đầu càng cúi thấp hơn.

Thấy chị ấy mãi không trả lời, biểu cảm của mẹ có chút ngượng ngùng, bèn chậm rãi đứng dậy đi thái rau.

"Đại tỷ, mỗi tháng chị lấy của cháu bao nhiêu tiền nhà?" Chị ấy bỗng ngẩng đầu lên, dùng giọng nói cực nhỏ hỏi mẹ.

"Cháu hỏi câu gì thế này, tiền nhà với nong gì chứ?" Mẹ dừng tay thái rau, quay mặt nhìn chị ấy nói: "Căn nhà này đâu phải của tôi, tôi có thể làm chủ nhà cho thuê trọ cấp hai chắc? Nếu cháu muốn ở lại, tôi không thu một xu tiền nhà nào của cháu cả!"

Trên khuôn mặt mà tôi cho là vô cùng xinh đẹp ấy, nở nụ cười hân hoan vui sướng như đóa hoa nở rộ, chị ấy lại cúi đầu xuống nói: "Vậy... cháu bằng lòng ở lại lâu dài..." rồi vẫn tiếp tục chải tóc.

Mẹ vui vẻ nói: "Nhưng mà, trước mặt lũ trẻ, thế nào cũng phải có một cách xưng hô chứ. Cháu gọi tôi là đại tỷ, tuổi cháu cũng suýt soát với cô em út của tôi, ngặt nỗi cô em út ấy mất rồi. Từ nay về sau, để lũ trẻ gọi cháu là dì út nhé? Được không?"

„Vâng.“ Âm điệu giống như một đứa trẻ biểu thị sau này sẵn sàng nghe lời người lớn. Chị ấy buông lược xuống, bắt đầu bện bím tóc.

Mẹ lại nói với chúng tôi: "Đều nghe thấy cả chưa? Từ nay phải gọi là dì út!"

"Dì út!" Đám em không kịp chờ đợi mà đồng thanh gọi lên. Mấy đứa bò sà vào cạnh chị ấy như mấy chú mèo con, ríu rít gọi "dì út".

Chị ấy xoay nửa người, nhìn chúng tôi, lại mọc nụ cười đáng yêu làm sao.

Tôi có cảm giác căn nhà nhỏ tồi tàn của nhà chúng tôi bỗng chốc bừng sáng cả phòng. Giữa tiếng gọi réo "dì út" vang dội, trái tim của đứa con trai bảy tuổi là tôi đây, bỗng tràn ngập sự kích động và phấn khích khó tả! Từ nay về sau tôi sẽ có một người dì út rồi! Hơn nữa lại là một người dì út khiến tôi thích ngắm nhìn biết bao! Khẩu súng lục bằng gỗ sơn mực của tôi, thùng truyện tranh mini của tôi, chục viên bi thủy tinh có hoa văn của tôi, chú chim sẻ được nuôi trong ngăn kéo bàn của tôi, tất cả những món đồ quý giá nhất của tôi, đều không thể sánh bằng người dì út này! Chúng tôi đã thiết lập được một mối quan hệ thân thiết nào đó với một người ngoài các thành viên trong gia đình, đây quả thực là sự ban ơn của cuộc sống dành cho chúng tôi!

Trước kia, sau khi mẹ đi làm về, nếu chúng tôi đã ăn cơm rồi thì bà tuyệt đối không bao giờ động tay nấu cơm nữa, chỉ ăn tạm vài miếng cơm chúng tôi phần lại cho qua bữa là xong. Hôm đó, tuy mẹ đi làm về rất muộn, tuy chúng tôi đều nhìn ra mẹ rất mệt mỏi, nhưng bà vẫn cố gồng tinh thần, thái thật nhỏ hai cây bắp cải, trộn thành một đĩa. Lại thái củ cải cũng nhỏ như thế, nấu được nửa nồi canh nhỏ. Lại giũ sạch bột mì trong túi bột, cho nhiều dầu rán lên mấy chiếc bánh. Mẹ vốn dĩ chưa bao giờ nỡ dùng nhiều dầu như thế trong một lần. Có thể thấy, dì út cũng giống như mẹ, là một người làm việc không giấu giếm lười biếng. Bằng không, sao họ có thể ăn sạch veo đĩa bắp cải trộn to tướng đó, và húp cạn sạch nửa nồi canh ấy cơ chứ?

Mẹ và dì út ăn cơm xong, tôi lặng lẽ dọn bát đũa đi rửa. Trong lòng vui vẻ, tôi liền chủ động làm những việc vốn dĩ mình không hề muốn làm. Dì út tranh phần rửa bát. Mẹ ngăn chị ấy lại, nói: "Sau này còn khối lúc để cháu nhúng tay vào, hôm nay thì không thể làm phiền đại giá được!"

Dì út mỉm cười không tiếng động. Tôi thực sự ngắm mãi không chán nụ cười của dì út! Nụ cười của chị ấy thực sự khiến người ta cảm thấy vui vẻ!

Mẹ lại nói: "Tối nay cháu cứ chen chúc với tôi một đêm, ngày mai dọn dẹp gian ngoài lại một chút, dựng cho cháu một cái giường."

Dì út khẽ gật đầu. Trong mắt chúng tôi, chị ấy là một thiếu nữ lớn, là người lớn. Nhưng trong mắt mẹ, chị ấy rõ ràng vẫn là một cô em út, là một đứa trẻ, chị ấy tỏ ra vô cùng ngoan ngoãn vâng lời trước mặt mẹ.

Mẹ bắt đầu trải chăn đệm, đám em đều tự giác chen chúc lại một góc, nhường chỗ để chân tay cho dì út của chúng tôi. Chăn đệm trong nhà đều đã cũ lắm rồi. Vỏ chăn trắng cũng đều bẩn cả rồi. Mẹ rất chăm chỉ, hầu như cứ cách một tháng là lại tháo chăn đệm ra giặt một lần, nhưng vẫn không thể khiến chăn đệm của cả nhà trông sạch sẽ hơn được chút nào. Bởi vì cái giường sưởi bẩn. Giường sưởi bẩn là vì ba mặt tường bao giường sưởi đều bẩn, chẳng biết mỗi ngày rớt xuống bao nhiêu lớp vữa tường. Lại còn vì cơ thể non nớt của đám trẻ chúng tôi đứa nào cũng bẩn. Mùa hè, trên người chúng tôi có thể sạch sẽ hơn một chút, mẹ thường đặt cái chậu lớn ra bên ngoài, đổ một chậu nước lớn rồi bắt chúng tôi cởi sạch quần áo để tắm giặt. Còn suốt cả mùa đông, thì chẳng thể bàn đến chuyện tắm giặt nữa. Đám em dẫu sao cũng còn rất nhỏ, đứa nào đứa nấy hoàn toàn đắm chìm trong hạnh phúc bất ngờ có được một người dì út xinh đẹp, chứ không hề cảm thấy xấu hổ vì chăn đệm bẩn. Còn tôi đã lên bảy tuổi rồi, lại cảm thấy mặt mình nóng bừng lên. Cảm giác xấu hổ lần đầu tiên in hằn dấu ấn lên lòng tự trọng của tôi, nó không sâu cũng chẳng nông.

Tôi múc nửa chậu nước ấm, đặt bên chân dì út, rất lễ phép nói với dì út: "Dì út, mời dì rửa chân ạ!"

"Á!..." Dì út như giật mình nhìn tôi, rồi lại nhìn mẹ.

Mẹ cũng nói: "Cháu rửa chân đi."

Dì út gần như cầu xin mà nói: "Sao cháu lại có thể ra vẻ tiểu thư thế này, để trẻ con bưng nước rửa mặt rửa chân đến ngay trước mắt chứ! Đại tỷ nhất định phải bảo ban trẻ con, sau này ngàn vạn lần đừng cung kính với cháu như thế nhé!"

Mẹ cười bình thản, nói: "Có gì mà cung kính với chẳng khách sáo, chẳng qua là lũ trẻ có được một người dì như cháu, từ trong tâm can yêu quý cháu mà thôi. Cháu không nhận ra à?"

Dì út nói: "Đại tỷ, cháu có phải khúc gỗ đâu, sao lại không nhận ra cơ chứ!" Đoạn lại ngắm nghía tôi hỏi: "Đi học chưa?"

Tôi đáp: "Dạ rồi ạ."

"Mấy tuổi/Lớp mấy rồi?"

"Mới học lớp một ạ."

"Thế thì sau này dì út có thể giúp cháu học tập rồi, dì út tốt nghiệp tiểu học cao cấp đấy nhé!" Nụ cười đẹp đẽ ấy ánh lên đôi chút tự hào.

Tôi cũng không kìm được cười, nói: "Vâng."

Mẹ tiếp lời: "Thiệu Sinh nhà tôi học hành chăm chỉ lắm đấy, là học sinh hai vạch đấy, thi cử còn được giấy khen cơ."

"Cháu phải chăm chỉ đọc sách đấy nhé, bố cháu làm việc ở ngoài tỉnh, mẹ cháu vừa làm công nhân thời vụ, lại vừa vất vả nuôi tụi cháu khôn lớn, không học hành cho đàng hoàng là có lỗi với mẹ cháu đấy!"

Tôi lặng lẽ gật đầu một cái.

Dì út lại nói với mẹ: "Đại tỷ, chị thật sự không dễ dàng gì!"

Mẹ thở dài một hơi thật dài: "Chứ sao nữa, thực sự không dễ dàng gì! Có những lúc trong lòng tôi cảm thấy mệt mỏi với cuộc sống này lắm rồi đấy!"

Tôi lặng thinh lùi về góc giường sưởi, lấy sách giáo khoa ra khỏi cặp sách, cởi giày, lặng lẽ nằm áp sát vào tường, quay mặt vào vách tường, ôm sách giáo khoa đọc.

Mẹ giục giã dì út: "Rửa chân đi thôi, hôm nay bốc than trọn cả một ngày, chắc chắn mệt lử rồi đấy!"

Dì út kiên quyết không chịu dùng chậu nước rửa chân đó trước, cuối cùng vẫn là mẹ rửa xong trước, chị ấy mới rửa. Rửa xong, thế nhưng vẫn để chân trần ngồi trên mép giường sưởi, lỉnh kỉnh mãi không chịu lên giường cởi quần áo.

Mẹ lại giục.

Dì út nói: "Cháu tôi đang đọc sách kìa!"

"Con không đọc nữa ạ." Tôi vừa nói, vừa nhét sách giáo khoa vào dưới gối.

Nếu như là trước kia, tôi và các em vừa chui vào chăn là chốc lát sẽ chìm vào giấc ngủ sâu. Nhưng ngày hôm đó, chúng tôi lại chẳng hề có chút buồn ngủ nào. Tôi vậy mà cũng giống như đám em, nằm rạp trong chăn, trân trân nhìn chằm chằm dì út. Nhìn thế nào cũng thấy chưa đủ.

Mẹ lại giục giã dì út đi ngủ.

Dì út cúi đầu xuống, nhỏ giọng nói: "Đại tỷ, đợi lũ trẻ ngủ say rồi em mới... đứng trước mặt từng này đứa cháu... ngại chết đi được..."

Mẹ vỗ đầu từng đứa chúng tôi, lớn tiếng ra lệnh: "Nhắm mắt lại, nhắm mắt lại! Tất cả nhắm mắt lại đi ngủ hết cho tao!"

Đứa này nhắm mắt vào rồi thì đứa kia lại mở mắt ra, sự mới lạ đối với người dì út này khiến chúng tôi phấn khích đến mức không sao ngủ nổi. Tựa hồ sợ rằng ngủ một giấc tỉnh dậy, dì út sẽ không còn nữa.

Lũ trẻ này, thật chẳng nghe lời chút nào!" Mẹ giả vờ giận dỗi, nhìn dì út một cái, không kìm được phì cười, tiện tay với tắt ngọn đèn. Căn nhà bỗng chốc tối đen như mực. Trong bóng tối, chỉ nghe thấy tiếng dì út cởi quần áo chậm chạp phát ra những âm thanh NE04FNE04FND127ND127.

Im lặng một lát, lại nghe thấy dì út và mẹ thì thầm to nhỏ: "Đại tỷ, mấy người đàn ông làm việc cùng chúng mình đểu cáng thật đấy, cứ dùng dăm ba câu nói tục tĩu trêu chọc em."

"Cháu mặc kệ họ là được. Càng tưởng thật, họ lại càng khoái chí! Chẳng có đứa nào ra gì cả!"

"Em cũng không dám giận, sợ đắc tội với họ, sau này họ bắt nạt em."

"Đừng sợ chúng nó, đứa nào dám bắt nạt cháu, đại tỷ không tha cho nó đâu! Đừng thấy đại tỷ mày là người hiền lành mà lầm, nhưng không chịu để người ta bắt nạt đâu. Cháu là em tao, bắt nạt cháu chính là bắt nạt tao..."

Cứ như thế, dì út đã ở lại trong gia đình chúng tôi. Cứ như thế, chúng tôi có được một người dì út không phải ruột thịt nhưng còn thân thiết hơn cả ruột thịt.

Mãi về sau tôi mới nghe được từ lời ngắt quãng của mẹ rằng, dì út không chỉ là người tốt nghiệp tiểu học cao cấp, mà còn là đoàn viên thanh niên cộng sản. Chị ấy là người nông dân huyện Song Thành cách Cáp Nhĩ Tân hơn trăm dặm, cuộc sống gia đình cũng vô cùng khó khăn. Nghe người ta bảo Cáp Nhĩ Tân đang tuyển công nhân thời vụ trẻ khỏe, chị ấy bèn một mình một bóng đến Cáp Nhĩ Tân. Trước khi chuyển đến nhà chúng tôi, đêm nào chị ấy cũng ngủ ở ga xe lửa.

Vì có người dì út này, chúng tôi đều có rất nhiều thay đổi rõ rệt. Trước tiên là, chúng tôi không còn phóng uế bừa bãi quanh trước nhà sau ngõ nữa. Dì út giúp chúng tôi dựng một chiếc nhà tiêu đơn sơ ở gần nhà. Chúng tôi cũng trở nên yêu sạch sẽ hơn, vì dì út rất thích sạch sẽ. Chúng tôi lôi hai chiếc hòm rách từ dưới gầm giường sưởi trong nhà ra, bê ra gian ngoài, mỗi đầu một chiếc, dùng làm chân giường. Đêm tối tôi và mẹ kéo từ ngoài về hai tấm ván sàn bị vứt bỏ ở công trường xây dựng, cưa đoạn ra, dựng cho dì út một chiếc "giường" rất chắc chắn ở gian ngoài. Bắp cải củ cải chất đống dưới gầm "giường". Gian ngoài gió lùa tứ phía, trên tường bám đầy những lớp sương giá dày đặc. Tôi và đám em dùng xẻng nấu ăn cạo sương giá xuống, lại dùng những dúm bông rách nhét vào những kẽ hở lùa gió. Sợ dì út ngủ ban đêm lạnh, chúng tôi còn phải khiêng lò sưởi từ trong nhà ra gian ngoài. Đục một cái lỗ trên bức tường ngăn, lắp thêm hai đoạn ống khói, luồn thông vào trong nhà. Nhờ thế, gian trong không những ấm áp như nhau, mà còn trông rộng rãi hơn. Hồi dì út chưa đến ở nhà tôi, mẹ không hề nghĩ tới cũng chẳng có tâm trạng đâu mà làm mấy việc này. Bản thân tôi là một đứa trẻ lại càng không nghĩ tới. Sau khi dì út đến ở nhà tôi, tôi chẳng cần mẹ sai bảo, vậy mà đã nghĩ ra nên làm rất nhiều việc. Sau khi những việc loại này được làm xong, ngôi nhà của chúng tôi cũng giống như chúng tôi, có chút thay đổi nhỏ.

Trước Tết một tháng, mẹ bỗng nhiên trở nên có tâm sự gì đó. Một ngày nọ, mẹ lén lút tránh mặt dì út nói với tôi rằng, mẹ sợ bố về quê nghỉ Tết sẽ không vui vì trong nhà có một người phụ nữ lạ đang ở nhờ. Hiểu được tâm sự của mẹ, tôi cũng thầm lo lắng vì điều đó. Bố tuyệt đối không cần một người dì út nào cả, không nổi giận lôi đình mới là lạ chứ!

Mẹ bảo tôi viết một bức thư cho bố. Trong thư bảo rằng mọi việc trong nhà đều rất bình an, đồng thời hy vọng bố đừng về nhà nghỉ Tết vào dịp Tết nguyên đán này, đợi mùa hè hãy về. Kể ra mấy lý do vì sao về thăm nhà vào mùa hè tốt hơn về vào dịp Tết.

Dì út đương nhiên không biết chuyện này, hầu như ngày nào cũng hỏi mẹ: "Đại tỷ phu khi nào mới về thế ạ?"

Mẹ liền bảo: "Tết năm nay có về thăm nhà hay không vẫn chưa chắc chắn đâu."

"Đại tỷ, chị mau viết thư giục đại tỷ phu về thăm nhà đi chứ! Đại tỷ phu chẳng phải hơn hai năm không về thăm nhà rồi sao? Chị không nhớ à?"

Mẹ đáp nhạt nhẽo: "Không nhớ."

Dì út cười bảo: "Đại tỷ nói dối. Cho là chị không nhớ đi, chẳng lẽ lũ trẻ cũng không nhớ sao?"

Mẹ nói: "Biết đâu tụi nhỏ sớm quên ổng từ lâu rồi ấy chứ!"

Đám em vừa nghe thấy liền bất bình la ó lên: "Không quên, không quên đâu, tụi con sớm mong bố về nhà nghỉ Tết từ lâu rồi cơ!"

Mẹ liền không nói gì nữa.

Quả nhiên bố gửi thư về nói Tết này không về thăm nhà nữa, tôi vừa đọc xong thư, đám em liền khóc lóc ầm ĩ. Tôi và mẹ nhìn nhau, lặng thấu tâm can. Tâm trạng của tôi cũng giống hệt mẹ, vừa cảm thấy trong lòng yên tâm, lại vừa cảm thấy vô cùng áy náy.

Còn dì út thì lên tiếng trách mắng bố: "Sao lại có người như thế chứ, hơn hai năm không về thăm nhà, vợ con thì một đống, nói không về là không thèm về nữa! Đại tỷ, để em viết thư hỏi anh ấy xem trong lòng anh ấy rốt cuộc có còn cái nhà này nữa không!"

Mẹ lại ra vẻ giận dỗi nói: "Thèm vào mà viết thư cho ổng! Trong lòng ổng không có cái nhà này nữa, thì từ nay trong lòng chúng ta cũng không có ổng!"

Bố của dì út, một người nông dân chất phác thật thà, từ nông thôn lên thành phố tìm dì út, muốn đưa dì út về quê ăn Tết. Dì út không chịu về, chị ấy nói với bố rằng: "Cái Tết này là cái Tết đầu tiên em quen biết đại tỷ, đại tỷ phu lại không về thăm nhà, để mặc đại tỷ và các cháu lạnh lẽo cô quạnh biết bao! Cái Tết này em nhất định phải đón cùng đại tỷ và các cháu."

Bố của dì út ở nhà tôi hai ngày, thấy không thể miễn cưỡng dì út về cùng được, đành thất vọng ra về. Lúc sắp đi, ông dặn mẹ rằng ông gửi gắm dì út cho mẹ.

Bố chúng tôi tuy không về thăm nhà, nhưng chúng tôi vẫn trải qua một cái Tết vô cùng vui vẻ. Niềm vui ấy là do dì út mang lại cho chúng tôi.

Chúng tôi cũng tiễn Táo quân, cũng cúng tổ tiên, cũng ăn sủi cảo đêm giao thừa, cũng đốt pháo hoa, dì út còn giúp mẹ xào mấy món ăn. Mua một chai rượu màu giá rẻ.

Lúc ăn sủi cảo đêm giao thừa, mẹ bày thêm một chiếc đĩa nhỏ và một đôi đũa trên bàn.

Tôi hỏi: "Mẹ ơi, thừa ra một người rồi ạ."

Mẹ nói: "Không thừa đâu, đó là của bố con đấy. Bố con đã mấy năm liền không được đón Tết cùng cả nhà rồi, cứ coi như cái Tết này ông ấy cùng đón với chúng ta đi!"

Dì út nhìn mẹ một cái, rồi rót đầy hai chén rượu, một chén đưa cho mẹ, chén còn lại bưng bằng hai tay, trang trọng nói với mẹ: "Đại tỷ, chị cạn chén này thay cho đại tỷ phu nhé, đại tỷ phu, em kính anh một chén!" Nói xong, ngửa cổ uống cạn sạch. Chẳng mấy chốc, khuôn mặt đỏ bừng như hoa đào.

Mẹ cũng uống cạn một hơi...

Qua Tết, thời tiết dần ấm lên. Chớp mắt đã đến tháng Tư, ngày tháng của chúng tôi bắt đầu khó khăn rồi. Cùng sinh sống với gia đình chúng tôi, ngoài dì út ra, còn có một đại gia đình số lượng đông đảo không thể đếm xuể — họ nhà rệp. Chúng được nuôi dưỡng sinh sôi nảy nở bằng cách hút máu chúng tôi. Tôi và các em bị cắn đến mức đêm nào cũng lăn lộn trên giường sưởi, trên người bị cắn thành từng hàng từng mảng mụn sần sưng tấy. Em út bị cắn khóc lóc quấy khóc suốt đêm không sao ngủ được. Tôi tìm niềm vui trong nỗi khổ, bèn biên ra một câu đố bảo dì út đoán:

Mặt trời lặn hướng tây trời tối đen,

Yêu tinh áo đỏ trèo lên núi,

Lòng muốn ăn thịt Đường Tăng,

Cái cào của Trư Bát Giới cào gãi sướng tay.

Dì út rõ ràng là đoán ra rồi, nhưng không nói toạc ra. Chỉ giống như một vị bác sĩ, dùng nhúng bông gòn thấm nước muối, bôi lên những nốt mụn trên người đám trẻ chúng tôi.

Dì út thở dài một hơi, nói với mẹ: "Đại tỷ à, lũ trẻ bị cắn tội nghiệp quá, phải nghĩ cách gì thôi!"

Mẹ nhìn chúng tôi bằng ánh mắt xót xa, nói: "Nghĩ bao nhiêu cách rồi, mà chẳng trị nổi ấy chứ!"

Hôm sau, dì út cáo ốm không đi làm. Sau khi mẹ đi rồi, dì út bảo tôi: "Đi theo dì, đi giải quyết chút việc."

Tôi cũng không hỏi nhiều, liền cùng dì út rời khỏi nhà.

Dì út dẫn tôi đến quỹ tiết kiệm trước, rút tiền từ sổ tiết kiệm của mình ra.

Nhân viên quỹ tiết kiệm ngạc nhiên nói: "Hôm qua vừa gửi, hôm nay đã rút rồi!"

Dì út nói: "Có việc gấp."

“Rút cả hai mươi đồng luôn à?”

“Rút cả luôn.”

---❊ ❖ ❊---

Tiếp theo dì út lại dẫn tôi đi thuê một chiếc xe đẩy tay, rồi tôi đẩy xe cùng chị ấy ra chợ tạp hóa, mua hai chiếc đệm cỏ.

Sau khi về đến nhà, chị ấy lại tự mình đến công trường xin một thùng vôi tôi. Sau đó, dì út chỉ huy chúng tôi, khiêng hết đồ đạc rách nát ra khỏi nhà, chị ấy tự tay ngâm vôi tôi, lại trộn thêm mấy gói thuốc trừ sâu "666" vào trong vôi tôi. Tôi muốn ra tay giúp sức, chị ấy không cho, sợ làm bỏng tay tôi.

Dì út một mình dùng một mảnh vải cũ quấn quanh một chiếc "chổi", tỉ mỉ quét lại từ trong ra ngoài các bức tường một lượt. Lại đun mấy ấm nước sôi lớn, dội vào những khe hở của đám đồ đạc rách nát.

Trước khi mẹ đi làm về, chúng tôi đã dọn dẹp lại nhà cửa sạch sẽ đâu vào đấy, trên giường sưởi cũng đã thay đệm cỏ mới. Vì tường nhà ẩm ướt, nên sau khi quét xong ở rất nhiều chỗ, không những không chuyển thành màu trắng, mà lại chuyển thành màu vàng, giống như những vết bẩn màu vàng trông rất khó coi. Dì út quả thực rất có chủ kiến, lại chạy biến ra cửa hàng mua mấy bức tranh dán vào những chỗ đó. Lúc mẹ đi làm về, vừa bước chân vào nhà, liền đứng sững lại, ngẩn người một hồi không nói nên lời.

Cả hai bàn tay của dì út đều nổi đầy những nọng nước do bị bỏng, chị ấy nhìn mẹ mỉm cười chúm chím.

Mẹ muốn trả tiền mua đệm cỏ cho dì út. Dì út kiên quyết không nhận.

Mẹ nói: "Cháu tích cóp được chút tiền đâu có dễ dàng gì, ở nhà còn có bố mẹ già cơ mà, cháu phải cầm lấy chứ!"

Dì út giận dỗi nói: "Đại tỷ mà ép cháu cầm lấy, cháu sẽ dọn đi đấy!"

Mẹ đành chịu thua.

Mẹ nâng niu đôi bàn tay bị bỏng của dì út, nước mắt rơi lã chã.

Đêm hôm đó, chúng tôi ngủ vô cùng ngon giấc...

Chủ nhà đã tố cáo mẹ với ủy ban phố. Nói rằng mẹ mờ mắt vì tiền, tự ý rước người thuê nhà về ở, làm "chủ nhà cho thuê trọ cấp hai". Các cán bộ phố nghe tin liền đến nhà chất vấn mẹ, mẹ đã giải thích, thế nhưng họ không tin. "Làm gì có chuyện người tốt bụng đến thế, không họ hàng không thân thích mà lại cho không người ta ở nhà!" Họ tỏ vẻ hoài nghi ngay trước mặt mẹ.

Mẹ nổi giận, cãi lại rằng: "Các người không tin thì tùy các người đấy!"

Sau đó, nhân lúc dì út có nhà, họ lại đến để "điều tra tìm hiểu" dì út.

Dì út đáp lại họ rằng: "Nếu bảo đại tỷ tôi thu nhận tôi là làm "chủ nhà cho thuê trọ cấp hai", thì đó chỉ là chuyện hoang đường do kẻ mờ mắt vì tiền nghĩ ra mà thôi!"

Họ vẫn không tin, vô cớ cho rằng chắc chắn mẹ và dì út đã thông đồng với nhau, bàn bạc trước câu trả lời từ trước. Thế là họ xúi giục chủ nhà kiện ra tòa.

Chẳng bao lâu sau, mẹ nhận được giấy triệu tập của tòa án. Đó là lần đầu tiên trong đời mẹ buộc phải dính líu đến luật pháp.

Dì út dẫu sao cũng chỉ là một cô gái nhà quê, chưa từng trải sự đời gì lớn lao, vô cùng bất an, liền nói với mẹ: "Đại tỷ, hay là em dọn đi nhé!"

Mẹ hỏi: "Cháu có chỗ đi à?"

Dì út nói: "Lại ra ga xe lửa ngủ."

Tôi và các em vừa nghe thấy dì út nói chị ấy lại đi ra ga xe lửa ngủ, ai nấy đều sốt sắng, nhao nhao la lên:

"Dì út, dì ngàn vạn lần đừng dọn đi nhé!"

"Mẹ ơi, dù thế nào cũng đừng để dì út rời khỏi nhà mình ạ!"

Mẹ nhìn dì út nói: "Nghe thấy lời lũ trẻ nói chưa? Không cho phép cháu dọn đi đâu hết! Cháu cứ hễ dọn đi là chuyện không đâu cũng thành chuyện có thật đấy! Có lý đi khắp thiên hạ, mẹ đây chẳng sợ tòa án nào hết! Cháu mà ra ga xe lửa ngủ, thì từ nay đừng gọi tao là đại tỷ nữa!"

Lúc từ tòa án trở về, trông mẹ mang dáng vẻ kiêu hãnh của một người chiến thắng trở về.

Dì út hỏi: "Đại tỷ, thắng rồi à?"

Mẹ nói: "Có lý lẽ cơ mà, chẳng lẽ còn có chuyện thua được sao?"

Dì út nói: "Tạ ơn trời đất, chị đi rồi, trong lòng em cứ thấp thỏm lên xuống..."

Mẹ nói: "Đúng là kẻ chưa từng thấy sự đời!"

Dì út lại hỏi: "Đại tỷ, tòa án hỏi thế nào ạ? Chị đã trả lời ra sao?"

Mẹ đáp nhạt nhẽo: "Học theo mấy cái đó làm gì, chẳng có ý nghĩa gì cả! Các đồng chí tòa án nói ngay trước mặt tôi cho chủ nhà nghe, thứ nhất, hắn ta khởi kiện hoàn toàn không có căn cứ. Thứ hai, không cho phép hắn làm khó chúng ta, càng không được phép đuổi chúng ta đi, trừ khi chúng ta chủ động muốn dọn đi. Còn phê bình hắn chỉ biết thu tiền nhà mà không chịu sửa nhà..."

Dì út khâm phục nói: "Đại tỷ, chị đúng là cừ thật đấy!"

Mẹ nói: "Cừ cái nỗi gì, tôi nén một cục tức xách mé ra tòa đấy chứ! Nếu không phải vì người ta kiện chúng ta, thì tôi thà ngậm bồ hòn làm ngọt còn hơn."

Dì út ngược lại ra điều đắc ý, phẫn nộ nói: "Đại tỷ, em đi cùng chị tìm chủ nhà, mắng cho hắn một trận giáp mặt, trút giận thay chị!"

Mẹ nói: "Được lý thì nhường ba phần, thôi đi! Chúng ta đưa thêm cho chủ nhà hai đồng tiền nhà nữa, đỡ cho hắn sau này lại kiếm chuyện gây sự, rước họa vào thân."

Dì út nghe xong, nhìn mẹ, ngẩn người ra một hồi lâu không nói câu nào...

Qua ngày mồng Một tháng Năm, thời tiết càng ấm hơn. Nước bẩn hắt ra suốt cả mùa đông, đóng thành từng lớp băng bẩn trên những đống rác trước nhà sau ngõ. Ban ngày, bị mặt trời phơi tan chảy, từ trên đống rác chảy ròng ròng xuống, không những làm đường sá lầy lội, mà còn tỏa ra mùi hôi khó ngửi.

Một buổi tối nọ, dì út chắp hai tay sau lưng, hỏi mẹ: "Đại tỷ, chị đoán xem nhà gửi gì cho em đây?"

Mẹ hỏi: "Là giày phải không?"

Dì út lắc đầu.

Mẹ nghĩ ngợi, lại hỏi: "Quần áo à?"

Dì út nói: "Đại tỷ mà cứ hướng về đồ mặc để đoán, thì có đoán muôn đời cũng không trúng đâu!"

Mẹ cười: "Thế là đồ ăn à?"

"Cũng coi là đồ ăn đấy, nhưng mà ngay lập tức thì không ăn được đâu!" Dì út cười đưa hai tay về phía mẹ, "Là hạt rau, còn có cả hạt hoa nữa cơ!" Rồi dốc ngược chiếc túi vải nhỏ trong tay lên giường sưởi, xếp thành từng gói giấy nhỏ một, vừa bày vừa nói, "Chị xem, đây là hạt cải bắp, đây là hạt rau cải bó xôi, đây là hạt cải dầu, ả, còn có cả hạt dưa chuột và hạt đậu đũa nữa cơ, đại tỷ chị nhìn xem đây là những hạt hoa gì nào, cúc vạn thọ, hoa hồng tháng năm, hoa móng tay... hơn mười loại lận đấy!"

Mẹ hỏi: "Sao nhà em lại nghĩ ra chuyện gửi hạt rau hạt hoa ra cho em thế! Trồng vào đâu cơ chứ?"

Dì út đáp: "Em viết thư bảo nhà gửi đấy. Em muốn cùng các cháu cải tạo mấy đống rác đó!"

Mẹ bảo: "Cũng may là em vẫn còn cái tâm tư này, rốt cuộc vẫn là tấm lòng của một thiếu nữ!"

Dì út nói: "Con người sống ở đời mà, thì phải nghĩ cách để bản thân sống thật thoải mái chứ!"

Hôm sau là Chủ nhật. Dì út liền dẫn dắt chúng tôi, san lấp mấy đống rác ấy đi, trồng rau trồng hoa từng luống từng hàng.

Chẳng bao lâu sau, mấy đống rác ấy đều biến thành những ngọn đồi xanh mướt rồi.

Đến tháng Bảy tháng Tám, đậu đũa dưa chuột đã leo giàn, hoa cũng nở rồi. Bốn bề trước sau căn nhà đất nhỏ tồi tàn của nhà chúng tôi ấy chứ, hệt như một khu vườn hoa nhỏ vậy, đỏ là đỏ, xanh là xanh, tím là tím, vàng là vàng, rực rỡ muôn màu, đẹp mắt vô cùng, vô cùng xinh đẹp. Thu hút cả bươm bướm và chuồn chuồn bay đến, cũng thu hút cả những nữ công nhân trong nhà máy cáp đến. Họ từng tốp ba tốp năm đến ngắm hoa, xin hoa vào giờ nghỉ trưa và sau giờ tan sở. Dì út rất hào phóng, ai đến cũng đáp ứng hết, chiếm được thiện cảm của những nữ công nhân đó.

Sao mà hai người phụ nữ, dẫn theo mấy đứa trẻ, tựa hồ như bị cách ly khỏi thành phố vậy, mà đằng sau tòa nhà cao tầng, trong căn nhà đất nhỏ tồi tàn, lại có thể sống một cuộc sống thi vị và thú vị nhường này cơ chứ?

Những nữ công nhân đó thường thốt lên những lời cảm thán đại loại như thế trước khu vườn của chúng tôi.

Mỗi tối, tôi và các em không còn bị nhốt tịt trong nhà nữa. Kê một tấm ván hay gì đó, quây quần ngồi bên cạnh mẹ và dì út, nghe hai người phụ nữ thân thương nhất trên thế giới này của chúng tôi nói chuyện. Chiêm ngưỡng màu xanh của chúng tôi, những đóa hoa của chúng tôi, sự xinh đẹp của chúng tôi, "Đại Quan Viên" của chúng tôi. Chúng tôi hầu như chưa từng tận hưởng thứ gì gọi là tốt đẹp cả. Thế mà cái đẹp mà chúng tôi đối mặt, lại là do một cô gái nông thôn, là do dì út của chúng tôi mang lại cho chúng tôi. Trong hương thơm ngào ngạt thấm vào tận tâm can, trong muôn hồng nghìn tía tràn trề sức sống, tâm hồn non nớt của chúng tôi lĩnh hội được một sự ngộ tính nào đó, tiến hành những suy tư ngây thơ mà nghiêm túc, suy tư về việc thế nào là điều tốt đẹp ở trần gian, thế nào là sự biết ơn, vì sao lại cần phải biết ơn...

Vào khoảnh khắc đó, tôi càng đinh ninh rằng, dì út là người phụ nữ đẹp nhất mà tôi từng thấy.

Chủ đề mà dì út và mẹ trò chuyện nhiều nhất, chính là hai chữ "chuyển chính" (chính thức hóa biên chế). Còn có chủ đề nào khác, có thể khiến hai người phụ nữ làm công nhân thời vụ say mê hơn hai chữ "chuyển chính" cơ chứ? Dì út và mẹ hầu như bất kể lúc nào cũng khát khao được chuyển chính. Sự khát khao ấy thường khiến dì út lộ rõ vẻ vui mừng ra nét mặt, thường khiến khuôn mặt mẹ ánh lên tia sáng tràn trề niềm tin vào cuộc sống vốn hiếm thấy. Tôi biết — chuyển chính, đây là hạnh phúc chung của dì út và mẹ.

Có buổi chiều tối nọ, tôi ngồi bên cạnh dì út, gối đầu lên đùi dì út, đùa nghịch bím tóc dài của dì út, tháo ra, bện lại, bện lại, tháo ra, thấy thú vị lạ thường.

Mẹ nhìn tôi, lại nhìn dì út, thở dài một hơi, nói: "Tôi sống ngần này tuổi chẳng nhặt nhạnh được thứ gì, ngẫm lại chẳng ngờ thứ nhặt được bây giờ lại quý giá hơn cả vàng."

Dì út ngây thơ như một đứa trẻ hỏi: "Đại tỷ nhặt được món đồ tốt gì thế? Mau nói cho em biết đi!"

Mẹ nói: "Tôi nhặt cho mình một cô em gái, nhặt cho lũ trẻ một người dì út!"

Dì út đăm đăm nhìn mẹ hồi lâu, bỗng nép sát vào người mẹ, thấp giọng nói: "Đại tỷ, em đảm bảo chị đã nhặt được rồi, thì sẽ không bao giờ đánh mất nữa đâu!"

Mẹ trầm giọng nói: "Chị nói thế thôi chứ, chẳng lẽ em còn có thể ở nhà chị cả đời à? Sau này không kết hôn, không lập gia đình nữa sao?"

Mẹ lại mắng mỏ tôi: "Đúng là không biết điều, lớn tướng rồi mà vẫn ra điều trẻ con, ra kia chơi đi, đừng có bám riết lấy dì út của con nữa!"

Dì út chỉ cười.

Mặt tôi đỏ bừng lên, đâm ra ngượng ngùng. Dì út lại dùng một cánh tay nhẹ nhàng ôm lấy cổ tôi, không cho tôi rời đi, nói: "Thiệu Sinh, sau này con lớn lên, thi đậu đại học, tương lai làm cán bộ này nọ, sẽ không nhận dì út nữa chứ?"

Tôi lớn tiếng đáp: "Con mà không nhận dì út, trời đánh thánh đâm!"

Dì út cười khúc khích. Mẹ cũng nhịn không nổi phì cười.

Tôi cảm thấy cánh tay của dì út thật mềm mại, trong lòng thầm nhủ: "Dì út ơi dì út, con yêu mẹ bao nhiêu, thì cũng yêu dì bấy nhiêu!" Không kìm được áp sát mặt vào cánh tay dì út...

Một ngày nọ, sau khi tan sở về nhà, mẹ và dì út đều mang tâm trạng buồn thiu. Hóa ra, dì út đã được chuyển chính. Còn mẹ, lại vì tinh giản công nhân thời vụ, nên bị đuổi về nhà, ngày mai không được phép đi làm nữa. Có thể thấy, trong lòng mẹ vô cùng đau khổ, vô cùng thất vọng, lòng tự trọng cũng chịu đả thương rất lớn. Trong lòng tôi cũng rất đau khổ, vô cùng u uất. Cuộc sống túng quẫn khiến tôi sớm hiểu chuyện, biết rằng việc mẹ mất đi công việc có ý nghĩa thế nào đối với cuộc sống gia đình.

Dì út nói với mẹ: "Đại tỷ, chị hiền lành quá thể! Ngày nào chị làm việc chẳng làm nhiều hơn người khác? Bấy nhiêu kẻ lười biếng láu cá đều được chuyển chính hết rồi, cớ sao chỉ dùng một câu nói là đuổi chị về nhà? Đây chẳng phải là rành rành bắt nạt người ta sao? Ngày mai em thay chị đến tìm bọn họ lý luận một phen! Không cho chị chuyển chính, em cũng nghỉ làm luôn!"

"Tôi không cho phép cháu vì tôi mà đi đòi cái công bằng này!" Mẹ nói với giọng vô cùng nghiêm khắc. Đây là lần đầu tiên mẹ dùng ngữ khí nghiêm khắc như vậy để nói chuyện với dì út.

Dì út ngẩn người, ngẩn ngơ nhìn mẹ.

Mẹ dịu giọng lại, rồi nói: "Đồ ngốc ạ, cháu từ nông thôn lên thành phố, khó khăn lắm mới tìm được một công việc, giờ lại được chuyển chính rồi, bố mẹ cháu mới mừng cho cháu biết bao! Cháu tuyệt đối không được vì tôi mà đi đòi cái công bằng kiểu đó, làm thế nhỡ đâu cháu cũng bị đuổi việc thì sao! Cháu có thể chuyển chính, đại tỷ rất mừng cho cháu..." Mẹ không nói tiếp được nữa.

"Đại tỷ!..." Dì út bỗng nhào vào lòng mẹ, nức nở khóc òa lên...

Không lâu sau khi chuyển chính, dì út đã dọn đến ký túc xá tập thể của công nhân trong nhà máy để ở. Về việc dì út dọn đi, chúng tôi và mẹ đều quyến luyến không nỡ xa rời. Nhưng nghĩ đến việc dì út dọn đến một nơi ở tốt hơn nhà chúng tôi suy cho cùng cũng là chuyện tốt, nên đều không thốt lời níu kéo nữa.

Dì út cũng quyến luyến không nỡ rời xa chúng tôi và mẹ. Ngày chuyển đi, chị ấy lại khóc lóc như một đứa trẻ một trận...

Dì út dẫu có dọn đi khỏi nhà chúng tôi, thế nhưng vẫn không hề quên chúng tôi. Hầu như cứ đến Chủ nhật hàng tuần, nhất định lại đến nhà chúng tôi. Dì út vẫn là người dì út thân thiết hơn cả dì ruột của chúng tôi.

Bố viết thư nói mùa hè năm đó về thăm nhà, thế nhưng mãi cho đến tận hai ngày trước Quốc khánh mới về. Sau khi về nhà, tự nhiên nghe chúng tôi kể rất nhiều chuyện "dì út" thế này "dì út" thế nọ, thế nào cũng dò hỏi mẹ: "Bà nhận cái người em gái này từ đằng nào thế? Sao lại thành dì út của lũ trẻ rồi?"

Mẹ đáp: "Cái này đâu có tốn tiền tốn của gì của ông, mà cũng phải quản tôi cơ à?"

Bố nghiêm giọng nói: "Tất nhiên là phải quản chứ, tôi tuyệt đối không cho phép bất kỳ người phụ nữ không phận sự nào đến nhà tôi ảnh hưởng đến con cái tôi!"

Mẹ cũng nghiêm giọng nói: "Ảnh hưởng theo chiều hướng tốt thì cũng không cho phép à?"

Bố nói: "Chỉ cần tôi thấy chướng mắt, là không cho phép cô ta đến!"

Mẹ nói: "Nếu mà đến, ông còn định đuổi cổ cô ta đi thật chắc?"

Bố nói: "Đương nhiên rồi!"

Mẹ nói: "Ông hỏi lũ trẻ xem chúng nó có đồng ý không?"

Bố nói: "Đứa nào dám cản tôi nào?"

Mẹ "hừ" một tiếng, không thèm đôi co với bố nữa. Riêng tư dặn dò tôi: "Tối nay qua chỗ dì út thăm cô ấy, bảo cô ấy tháng này đừng đến vội, đợi bố con về Tây Bắc rồi hãy sang."

Ăn tối xong, tôi tránh ánh mắt của bố, rời khỏi nhà.

“Sao lại không cho dì út gặp bố của mấy đứa chứ? Bố tụi em mọc ba đầu sáu tay đáng sợ lắm à?”

Dì út nghe tôi nói rõ mục đích đến, ngạc nhiên nhìn tôi hỏi.

Tôi thành thật đáp: "Mẹ sợ bố không thích dì, dì đến rồi, bố sẽ đuổi dì ra ngoài."

“Ra thế hóa ra là vậy...” Dì út nghĩ ngợi, nói: “Vậy em về nói với mẹ là dì không sang nữa là được chứ gì.”

Dì út còn muốn giữ tôi lại chơi. Tôi sợ về muộn quá bố lại gặng hỏi, vội vã rời đi.

Nào ngờ sáng sớm hôm sau, dì út mặc một chiếc áo sơ mi vải hoa rất đẹp, mặc chiếc váy màu xanh lục, cười tủm tỉm xuất hiện trước cửa nhà tôi.

Mẹ đang chuẩn bị bước ra khỏi nhà, một chân trong nhà, một chân ngoài cửa, trông thấy dì út, không khỏi sững người, ngạc nhiên thốt lên: "Ái chà! Sao cháu lại đến thế này cơ chứ!"

"Đại tỷ phu vượt đường xá xa xôi về thăm nhà, em qua thăm anh ấy chứ ạ!" Dì út vừa nói, vừa bước chân vào nhà.

Mẹ cũng vội vàng theo chân bước vào nhà.

Đám em vừa nhìn thấy dì út, thân thiết quấn quýt reo hò: "Dì út, dì út..." vây kín lấy dì út vào giữa.

Bố đang cạo râu trước chiếc gương vỡ, nhìn thấy dì út trong gương, cũng không xoay người lại, cũng chẳng thèm đếm xỉa tới, vẫn tiếp tục cạo râu.

Mẹ nói: "Ông nó ơi, dì của lũ trẻ đến rồi kìa."

Bố đành phải "hừm" một tiếng, vẫn không thèm liếc nhìn dì út lấy một cái.

Mẹ đành phải dùng sự nhiệt tình của mình để làm dịu đi sự lạnh nhạt của bố, nhẹ nhàng kéo dì út ngồi lên giường sưởi, đón lấy chiếc túi xách trên tay cô ấy đặt sang một bên, trách mỉnh nói: "Lại mua đồ cho lũ trẻ nữa rồi! Cháu kiếm được mấy đồng cơ chứ? Lần nào cũng tốn kém thế này!"

Dì út cười bảo: "Đại tỷ, lần này không phải mua cho lũ trẻ đâu, là mua cho đại tỷ phu đấy."

Bố đã cạo râu xong xuôi, cất dao cạo râu đi, vậy mà vẫn chẳng thèm nói một câu với dì út, bưng chậu rửa mặt ra gian ngoài rửa mặt.

Mẹ lại vội vàng bước theo sau lưng bố ra gian ngoài.

Chúng tôi đều thấp thỏm nhìn dì út.

Dì út lại vui vẻ đùa giỡn cười nói với chúng tôi.

Một lát sau, tôi nhìn thấy mẹ đẩy bố một cái ở gian ngoài, đẩy bố vào trong nhà.

Bố bị đẩy vào trong nhà rồi, ngồi trên mép giường sưởi, gượng gạo bắt chuyện với dì út một câu: "Hôm nay nghỉ làm à?"

"Vâng." Dì út dừng trò đùa giỡn với chúng tôi, nhìn bố, mỉm cười nhẹ, nói: "Đại tỷ phu, em thấy anh cũng đâu giống người có tính khí dữ dằn gì đâu cơ chứ!"

Bố nói: "Ai bảo tôi là người dữ dằn thế?"

Dì út nói: "Đại tỷ chứ ai. Chị ấy lo em đến rồi, anh sẽ đuổi em ra ngoài cơ mà."

Bố nói: "Chuyện không đâu!"

Dì út nói: "Em ngẫm đại tỷ phu cũng sẽ không đối xử với em như thế đâu!"

Dì út lại hỏi: "Đại tỷ phu, anh từ Tây Bắc về Đông Bắc, ngồi tàu hỏa mất mấy ngày vậy ạ?"

Bố nói: "Ba ngày ba đêm."

“Tây Bắc gió cát lớn lắm phải không ạ?”

“Lớn lắm chứ, có thể thổi bay người đi ấy chứ!”

“Mùa đông cũng có tuyết rơi chứ ạ?”

“Có tuyết rơi.”

“Nghe nói Tây Bắc thiếu nước lắm hả?”

“Không có nơi nào thiếu nước hơn Tây Bắc nữa! Ô tô chở nước của chúng tôi đi ở phía trước, con bò già lẽo đẽo theo sau, dùng lưỡi liếm thùng nước. Cứ thế đi liền mười mấy dặm. Khát đến mức bò già cứ thấy nước là ứa nước mắt. Có những con bò già bị khát chết tươi, vì trong cơ thể chẳng còn tí nước nào, đến da bò cũng chẳng lột ra nổi……”

Nhắc đến vùng đại Tây Bắc, chiếc hộp đựng lời nói của cha lại mở ra, ai muốn cản cũng không cản được, cứ tuôn trào không dứt.

Dì út cứ mở to đôi mắt, như đang nghe một câu chuyện mới lạ nào đó, chăm chú lắng nghe……

Hôm đó, cha không hề đuổi dì út khỏi nhà.

Hôm đó, dì út ăn cơm trưa ở nhà chúng tôi, rồi lại ăn cơm tối, ở lì đến tận tối mịt mới về……

Sau khi dì út đi rồi, cha nói với mẹ rằng: “Dì út của nó người cũng được đấy chứ, là một cô gái nhà quê rất chân chất.”

Mẹ bực dọc nói: “Chân chất hay không, đến lượt anh khen chắc!”

Cha cúi đầu, hì hì cười……

Lúc cha quay lại đại Tây Bắc, còn tặng chiếc đồng hồ cũ mà ông vẫn đeo cho dì út.

Hơn một năm sau khi dì út lên thành phố, khuôn mặt đã trở nên trắng trẻo hơn. Đôi mắt sáng ngời hơn. Lại càng hay cười hơn. Tính tình dịu dàng hơn. Vóc dáng thon thả hơn. Trở nên xinh đẹp hơn hẳn.

Mấy chàng thanh niên ở xưởng sợi thép thường chặn tôi lại, cười cợt hỏi: “Này, nhóc con, cái người hay tết tóc thừng hay đến nhà chú là gì của em thế?”

Tôi không giấu vẻ kiêu hãnh mà đáp lại bọn họ: “Là dì út của tôi chứ còn ai vào đây nữa!”

“Em hỏi cô ấy xem, để anh làm chú dượng của em có được không?”

Tôi nghe không ra đó có phải là lời hay ý đẹp gì không, liền mắng bọn họ. Bọn họ chẳng những không giận mà ngược lại còn cười ha hả. Hàng trăm nữ công nhân trẻ của xưởng sợi thép, trong mắt tôi, chẳng có ai sánh được với vẻ đẹp của dì út. Tôi cho rằng mình hoàn toàn có đủ lý do để kiêu hãnh trước mặt người khác.

Tôi nhớ đó là một ngày Chủ nhật vào đầu hè năm thứ hai, dì út lại đến nhà tôi. Mặc một chiếc áo vải lụa mới tinh, một chiếc quần vải ka-ki, một đôi giày da mới. Hôm đó trông dì đặc biệt xinh đẹp. Dì út vốn không bao giờ ăn diện quá mức. Cho dù là mặc quần áo hoa trên người, trông vẫn cứ mộc mạc, giản dị.

Mẹ im lìm không nói một tiếng, đăm chiêu ngắm nhìn dì một hồi lâu.

Dì út bị mẹ nhìn đến mức có chút ngượng ngùng, cúi gằm đầu hỏi nhỏ: “Đại tỷ, chị cứ ngẩn ngơ nhìn em làm gì thế?”

Mẹ bảo: “Tôi thấy cô càng ngày càng xinh ra thì có.”

Dì út chậm rãi ngẩng đầu lên, nói: “Trước đây người ta bảo em đẹp, em không tin. Bây giờ thì chính em cũng thấy mình đẹp hơn rồi đấy chứ!”

Mẹ nói: “Tự mình khen mình, không thấy xấu hổ à?”

Dì út đáp: “Thì vốn dĩ thế mà, rửa mặt ở thành phố, dùng nước ấm, xài xà phòng thơm, con người ta sao lại không thể trở nên trắng trẻo sạch sẽ cho được chứ?”

Mẹ cười bảo: “Cũng đúng nhỉ!” Đoạn lại hỏi: “Lần trước cô về quê, không lẽ là về để đính hôn đấy chứ?”

Dì út bỗng chốc đỏ bừng cả mặt, lớn tiếng đáp: “Làm gì có! Làm gì có chuyện đó chứ!”

Mẹ nói: “Có hay không thì tôi cũng chẳng quản nổi cô!”

Dì út bảo: “Sao lại không quản được? Chị là đại tỷ của em, em là em gái của chị cơ mà!”

Mẹ nói: “Vậy tôi hỏi cô, cô muốn tìm nhà chồng ở nông thôn, hay là muốn tìm nhà chồng ở thành phố đây?”

Dì út thấy mẹ hỏi một cách nghiêm túc, cúi đầu trầm ngâm suy nghĩ một lát rồi hỏi ngược lại mẹ: “Đại tỷ thấy thế nào ạ?”

Mẹ nói: “Đương nhiên là nên tìm ở thành phố rồi. Bây giờ cô là người thành phố rồi cơ mà! Chẳng phải nhà máy cũng đã làm hộ khẩu cho cô rồi đấy thôi?”

Dì út gật gật đầu.

Mẹ nói: “Vậy thì lại càng nên tìm ở thành phố chứ!”

Dì út bảo: “Đại tỷ, em nghe lời chị.”

Mẹ lại nói: “Chỉ là tôi hy vọng nếu cô đã ưng ý ai, thì có thể dẫn người ta đến cho đại tỷ gặp mặt một lần, để tôi giúp cô quạt la tham mưu. Dù sao thì đại tỷ cũng ăn muối nhiều hơn cô mấy năm, loại đàn ông thế nào, nhìn lướt qua là có thể nhận ra tốt xấu ra sao ngay.”

Dì út cúi gằm đầu, im lặng hồi lâu.

Mẹ hỏi: “Cô không tin tưởng đại tỷ à?”

Dì út lại trầm mặc một lát, nhỏ giọng hỏi: “Đại tỷ chị bảo xem, một người đàn ông đối với một người phụ nữ là thật lòng hay giả dối, làm thế nào mới có thể biết được ạ?”

Mẹ ngẫm nghĩ một thoáng, bèn hỏi: “Tám phần là cô đã ưng trúng gã đàn ông nào rồi phải không?”

Dì út ngẩng đầu lên, liên tục biện bạch: “Không có, không có mà.”

Mẹ nói: “Một người đàn ông đối với một người phụ nữ là thật hay giả, người ngoài chẳng thể nào nhìn ra được đâu, chỉ có người phụ nữ ấy là người rõ nhất trong lòng thôi!”

Dì út lại cúi đầu không nói gì, thẫn thờ xuất thần.

---❊ ❖ ❊---

Đến mùa thu, những trận mưa như trút nước kéo dài nhiều ngày, mực nước sông Tùng Hoa dâng lên mãnh liệt, cao hơn mặt đường thành phố tới vài mét. Trận lụt năm đó là một trận lụt nghiêm trọng nữa kể từ sau năm 1936. May mà công tác phòng chống lũ lụt được thực hiện từ sớm, nước lớn không bị tràn vào khu vực nội thành. Toàn bộ người lớn trong thành phố, không phân biệt nam nữ, đều được huy động khẩn cấp, chia làm các ca ngày đêm chiến đấu tại các con đê phòng chống lũ lụt khắp nơi. Có rất nhiều ngày, dì út không đến nhà chúng tôi, mẹ bảo, chắc chắn là dì ấy đi tham gia chống lũ rồi.

Đêm Trung thu, rất nhiều người đã trải qua trên các con đê phòng chống lũ.

Cuối cùng hồng thủy trên sông cũng đã bị đánh bại.

Mẹ bảo, chỉ dăm bữa nửa tháng nữa là dì út sẽ tới thôi.

Chúng tôi và mẹ đều đang hồi hộp ngóng chờ. Hơn một tháng không gặp dì út, tôi nhớ dì biết nhường nào.

Hồng thủy tuy đã bị đánh bại, nhưng những cơn mưa mùa thu thì vẫn không ngừng lại.

Một đêm nọ, bên ngoài gió mưa đan xen, tiếng sấm liên hồi. Ánh chớp xuyên qua những ô cửa sổ thấp tè và nghiêng ngả, chiếu lên từng đợt ánh sáng chớp nhoáng trong căn nhà rách nát của chúng tôi. Chúng tôi và mẹ đều đã nằm xuống rồi, nhưng vẫn chưa chìm vào giấc ngủ. Bỗng nhiên, hình như tôi nghe thấy tiếng gõ cửa nhè nhẹ.

Tôi bảo: “Mẹ ơi, có người gõ cửa kìa.”

Mẹ nói: “Nửa đêm nửa hôm thế này, làm gì có ai tới chứ!”

Tôi khẳng định chắc nịch: “Mẹ ơi, chính là tiếng gõ cửa đấy, mẹ nghe xem!”

Mẹ nghiêng tai lắng nghe một lát, quả nhiên là tiếng gõ cửa.

Nhưng mẹ lại không dám xuống giường mở cửa.

Tiếng gõ cửa lại vang lên.

“Đại tỷ……”

Chúng tôi đều nhận ra đó là giọng của dì út.

“Mau lên……” Mẹ chợt chồm người ngồi dậy.

Tôi đã không kìm được mà nhảy xuống đất chạy ra mở cửa.

Quả nhiên là dì út, dì không chống ô, cũng chẳng mặc áo mưa, toàn thân ướt sũng nước. Sắc mặt dì tái nhợt, quần áo dính đầy bùn đất, rõ ràng là đã từng trượt ngã.

Mẹ cũng khoác áo bước xuống giường.

Đứa em trai và em gái đều đã tỉnh giấc, chúng tôi và mẹ ngẩn người nhìn dì út.

“Cô… sao cô lại đột nhiên……” Mẹ vô cùng kinh ngạc.

Dì út đứng đờ đẫn trước mặt mẹ, chiếc tay nải xách trong tay nặng trĩu kéo trĩu cánh tay dì xuống, giống như vừa vớt từ dưới nước lên vậy. Nước mưa chảy xuôi theo từng sợi tóc, theo gò má tái nhợt, theo vạt áo dán chặt vào lồng ngực, chốc lát đã thành một vũng nước bên cạnh đôi giày dính đầy bùn của dì. Đôi mắt dì dường như cũng bị màn sương mưa che phủ, ánh mắt thẫn thờ trân trân nhìn mẹ.

“Đại tỷ, chị… còn cho em… ở lại nữa không……” Từ đôi môi tím tái vì lạnh của dì, khó nhọc thốt ra câu nói ấy.

“Có gì mà không được chứ! Mau thay bộ đồ ướt ra trước đã……” Mẹ lập tức kéo lấy một bàn tay của dì, dẫn dì ra gian ngoài. Tiếp đó, mẹ lại đi ngược vào gian trong, mở chiếc rương rách ra, lựa chọn mấy bộ quần áo của mình, ôm theo chăn gối lại đi ra gian ngoài.

“Cãi nhau với người ở cùng phòng ký túc xá à?” Chúng tôi nghe thấy tiếng mẹ hỏi nhỏ từ gian ngoài vọng vào.

“Đại tỷ……” Sau đó là tiếng khóc nức nở của dì út.

“Bị bắt nạt á? Đã là con gái lớn hơn hai mươi tuổi rồi, ở ký túc xá tập thể khác với ở nhà mình, làm việc gì cũng phải rộng lượng chứ lỵ!”

Tiếng khóc của dì út rất nhỏ rất nhỏ, nhưng lại khiến tôi nghe thấy mà đứt từng khúc ruột……

---❊ ❖ ❊---

Đêm hôm đó, mẹ đã ngủ cùng dì út ở gian ngoài.

Hôm sau, dì út đổ bệnh. Trong cơn sốt cao thỉnh thoảng lại thốt lên những tiếng mê sảng mà chúng tôi nghe không rõ cũng chẳng thể hiểu nổi.

Ngày thứ ba, trời tạnh mưa. Có hai người lãnh đạo ở nhà máy của dì út tới, nói là muốn tìm hiểu từ mẹ một số tình huống liên quan đến dì út. Mẹ đuổi từng đứa chúng tôi từ gian trong ra ngoài, khép chặt cửa lại, ở trong gian trong nói chuyện với họ một hồi lâu.

Lúc mẹ tiễn họ ra về, sắc mặt vô cùng âm trầm. Từ bên ngoài bước vào nhà, mẹ đứng trước giường của dì út trước, thẫn thờ ngắm nhìn người đang ngủ say một lúc lâu, rồi chậm rãi quay người lại tiếp tục thẫn thờ ngẩn ngơ một mình. Kế đó vớ lấy chiếc khăn lau, lơ đễnh lau chỗ này chùi chỗ nọ. Bỗng nhiên mẹ bảo tôi: “Thiệu Sinh, con ở nhà chăm sóc dì út cho tốt, để ta đi mời vị danh y họ Vương ở phòng khám tư nhân ngoài phố tới.”

Chẳng mất bao lâu, mẹ đã mời được lão trung y họ Vương tới, thấy chúng tôi đứng canh bên giường dì út, mẹ không đâu lại nổi giận với tôi, lớn tiếng quát mắng: “Còn không mau ra ngoài!”

Tôi nhìn ra được trong lòng mẹ đang cực kỳ phiền muộn, ngoan ngoãn lui ra ngoài.

Sau khi lão trung y họ Vương rời đi, tôi cùng các em vẫn chưa dám vào nhà, bèn lén lút từ khung cửa sổ ngập một nửa dưới đất ghé mắt vào trong nhà ngắm nghía, thấy mẹ đang một tay đỡ lấy vai dì út, một tay bưng cốc nước, dùng giọng điệu tựa như ra lệnh mà bảo: “Nước đường đỏ đấy, uống vào đi.”

Dì út uống cốc nước đường đỏ đó xong, mẹ đỡ dì nằm xuống, ngồi bên mép giường, nhìn chằm chằm vào khuôn mặt dì, lạnh lùng hỏi: “Vừa rồi lãnh đạo xưởng của cô đã tới đây rồi, cô biết chứ?”

Đầu dì út khẽ lắc nhẹ trên gối. Dì hệt như một kẻ đang chịu cảnh thẩm vấn, ánh mắt vừa thành khẩn vừa hổ thẹn nhìn mẹ.

“Mấy tháng rồi?”

“Hơn ba tháng ạ.”

“Cô lại dám gạt tôi!”

“……”

“Cô qua mặt được mắt tôi, nhưng qua mặt được mắt người khác sao? Giấu được bao lâu hả?!”

“Nói đi, là con của kẻ nào?”

“Nói mau!”

“Cô câm rồi à?”

“Đại tỷ, em không thể nói cho chị biết được. Em không thể nói cho bất cứ ai biết cả.”

“Cô……” Mẹ tức giận, phắt đứng phắt dậy. Ngay sau đó lại nén giận ngồi xuống, tiếp tục hỏi: “Được, tôi cũng không muốn biết đại danh đỉnh đỉnh của cái tên đó, thế mà hai người các cô đến nước này rồi, sao lại không kết hôn?”

“……”

“Hắn ta… muốn rũ bỏ cô đấy à?”

Đầu dì út lại khẽ chuyển động trên gối.

“Vậy chẳng lẽ… là cô không chịu?!”

“Cô mở miệng ra cho tôi!”

“Đại tỷ, em không thể kết hôn với anh ấy được nữa……”

“Cái gì? Trong bụng cô đang mang thai con người ta, vậy mà cô lại bảo không thể kết hôn với người ta cơ á!”

“Đại tỷ, chị đừng gặng hỏi nữa!” Dì út nhắm nghiền mắt lại, hai giọt nước mắt to tướng từ trên mặt lăn chã xuống.

“Tôi phải hỏi, hỏi cho raẽ ngô ra khoai mới được! Lúc trước cha cô giao phó cô cho tôi thế nào? Chẳng lẽ cô quên rồi sao?” Mẹ lại nổi cơn thịnh nộ.

“Nếu cô không nói, thì cút khỏi nhà tôi! Tôi không đời nào để người ta chỉ trỏ sau lưng, nói rằng tôi dung túng cho một cô con gái lớn, lại sinh ra một đứa con chẳng rõ cha là ai trong cái nhà này!”

Dì út lại mở bừng mắt ra, rưng rưng nhìn mẹ, nói: “Đại tỷ, chị cứ yên tâm, bệnh em khá hơn chút là sẽ đi ngay… tuyệt đối không làm liên lụy đến danh tiếng của chị đâu.”

“Đi? Cô muốn đi đâu?”

“Không có đường đi, thì vẫn còn đường chết!”

Dì út khẽ kéo chăn lên trùm kín đầu. Tôi thấy chiếc chăn đang run rẩy động đậy.

“Haiz……” Mẹ thở dài một hơi thật dài, vừa thương xót vừa giận dữ nói: “Cô đấy cô ơi, cô làm thế này tất cả là vì cái gì chứ!” Đoạn nhẹ nhàng lật một góc chăn lên, dùng lòng bàn tay lau đi những giọt nước mắt trên mặt dì út.

---❊ ❖ ❊---

Dì út kiên quyết không chịu khai ra người đàn ông đó là ai.

Dì út bị nhà máy sa thải.

Mẹ lại vì thế mà không hề đuổi dì út đi.

Dì út sinh hạ một bé gái ngay trong nhà chúng tôi.

Đứa bé vừa tròn tháng, cha của dì út từ dưới quê đã lên đón cả dì út và đứa nhỏ cùng về quê.

Hôm đó mẹ mang theo sự áy náy khôn cùng mà nói với cha của dì út rằng: “Bác cả à, cháu có lỗi với bác……”

Dì út ôm đứa trẻ trong ngực, từng bước đi đến trước mặt mẹ, hai đầu gối đồng thời quỵ xuống, quỳ sụp trước mặt mẹ. Dì ngẩng đầu nhìn mẹ, nước mắt đầm đìa, muốn nói điều gì đó, đôi môi run rẩy, nhưng lại chẳng thể thốt ra nổi một chữ nào.

Mẹ đỡ dì đứng dậy, cũng muốn nói gì đó với dì, đôi môi cũng run rẩy, mà chẳng thốt nổi một chữ.

Mẹ quay phắt người bước vào trong nhà, không hề bước ra lần nào nữa.

Chính tôi là người tiễn hai cha con dì út ra ga tàu hỏa. Sau khi đoàn tàu lăn bánh rời đi, nhìn theo đoàn tàu đang xa dần, tôi cảm thấy thứ tốt đẹp nhất trong lòng mình cũng đã bị đoàn tàu mang đi mất rồi.

Trở về nhà, tôi phát hiện đôi mắt của mẹ đã khóc đến sưng đỏ……

Chẳng bao lâu sau, dì út gửi thư tới, bảo rằng dì có thể sẽ làm giáo viên tiểu học của thôn, tôi và mẹ đều vì thế mà vơi bớt đi phần nào nỗi u sầu thay cho dì.

Mấy tháng sau, dì út lại gửi đến một bức thư khác, nói rằng chuyện làm giáo viên tiểu học không thành rồi……

Kể từ đó về sau, giữa dì út và gia đình chúng tôi chỉ còn lại những lá thư qua lại mà thôi.

Năm tôi lên cấp hai, dì út lại từ dưới quê lên nhà tôi ở hơn nửa tháng, dẫn theo cả đứa nhỏ. Đứa bé lúc đó đã tròn năm tuổi, cái miệng nhỏ nhắn ngọt xớt nhưng người thì vàng vọt gầy gò. Mẹ rất thương yêu đứa trẻ không cha này, hễ có món gì ngon là nhất định phải chừa lại cho nó ăn. Khi ấy đang là thời kỳ ba năm thiên tai, trong nhà cũng chẳng có nổi món gì gọi là ngon. Bánh bao pha trộn bột ngô và bột mì, đã là một thứ vô cùng thèm thuồng rồi.

Dì út thì đã già đi trông thấy, thoạt nhìn như phụ nữ ngoài ba mươi tuổi. Trên người mặc bộ quần áo cũ vá chằng vá đùm, nét mặt tràn ngập vẻ u sầu. Suốt hơn nửa tháng trời, hầu như chẳng thấy dì nở một nụ cười.

Mẹ từng ngầm khuyên dì út đi tìm một người đàn ông khác.

Dì út nhìn đứa con của mình, bi thương nói: “Đại tỷ, hiện giờ em không có tâm tư đó, đợi nuôi đứa trẻ khôn lớn thành người rồi hãy tính sau vậy.”

Mẹ bảo: “Nói ngốc nghếch gì thế, đến lúc đó còn gã đàn ông ra hồn nào thèm lấy cô nữa? Tranh thủ lúc còn trẻ thì mau tìm một người đàn ông đi, cũng có thể giúp cô nuôi nấng đứa trẻ nên người chứ.”

Dì út trầm mặc hồi lâu, rồi nhỏ giọng đáp: “Chỉ sợ tìm phải một người bố dượng không hiểu tình người, lại làm khổ đứa trẻ.”

Mẹ đâm ra sốt ruột: “Thế nào mới là bố đẻ của đứa trẻ cơ chứ! Phàm là một người đàn ông có lương tâm, thì có thể nhẫn tâm bỏ mặc hai mẹ con cô không thèm đoái hoài sao?”

“Đại tỷ, chị đừng nói về anh ấy như thế nữa……” Dì út gần như đang cầu xin.

Mẹ đành nén lại rất nhiều điều muốn nói mà không thốt ra nữa.

Cuộc sống gia đình chúng tôi cũng vô cùng khó khăn, dì út không nỡ ăn chia khẩu phần lương thực của cả nhà, nửa tháng sau đã dẫn đứa nhỏ về quê……

Từ năm đó cho đến nay, đã tròn hai mươi ba năm. Tôi đi thanh niên xung phong, học đại học, định cư ở Bắc Kinh, từ đó chẳng còn gặp lại dì út lần nào nữa……

Hồi tưởng lại những chuyện cũ ấy, trong lòng tôi trào dâng nỗi đồng cảm sâu sắc với dì út. Hơn nữa, đối với người đàn ông đã gây ra số phận bi thảm tột cùng trong cuộc đời dì, kẻ dường như chỉ từng tồn tại chớp nhoáng trong tâm hồn dì, tôi lại cảm thấy một mối hận thù mãnh liệt. Từ Cáp Nhĩ Tân đến Vùng hoang dã Bắc Đại Khôang, từ Vùng hoang dã Bắc Đại Khôang đến Thượng Hải, từ Thượng Hải đến Bắc Kinh, tôi tất bật ngược xuôi trên đường đời, suýt chút nữa đã quên bẵng đi dì út. Chỉ có những bức thư của các em nhắc đến dì út, mới khiến tôi nhớ tới người phụ nữ không có bất kỳ quan hệ huyết thống nào với gia đình chúng tôi, nhưng lại là người duy nhất ngoài mẹ ra khiến chúng tôi cảm thấy gần gũi nhất. Dù có nhớ đến dì, thì cũng là nhớ đến hình ảnh dì út ôm đứa con vừa tròn tháng, quỳ sụp hai đầu gối trước mặt mẹ, sắc mặt tái nhợt, đôi mắt đẫm lệ. Cảnh tượng ly biệt lúc bấy giờ, đã để lại trong tôi ấn tượng quá đỗi sâu sắc. Giờ đây nghe mẹ kể lại, dì út đã là người gần đất xa trời, nỗi niềm nhung nhớ dì út trong tôi lại bùng lên mãnh liệt.

Hôm sau, ban đầu tôi định đi Song Thành ngay để thăm dì út, thì lại có hai người bạn học thân thiết nhất thời trung học đến chơi. Bọn họ đến nhà để mời người sang giúp lắp đặt hệ thống sưởi ngầm trong nhà, tình cờ gặp lại tôi, tự nhiên liền trò chuyện rôm rả, thế là lỡ mất giờ tàu chạy.

Ngày thứ ba, tôi sợ lại bị ai đó làm chậm trễ ở nhà, sáng tinh mơ đã rời khỏi nhà, kịp bắt chuyến tàu ngoại ô đi Song Thành.

Ngôi làng nơi dì út ở hóa ra lại là một ngôi làng lớn, có tới hơn trăm hộ dân. Những ngôi nhà gạch mới mọc lên không ít, thậm chí có nhà tường rào quanh sân cũng bằng gạch. Đủ thấy cuộc sống của người nông dân đã khá giả hơn trước rất nhiều.

Tôi hỏi mấy người dân trong làng xem nhà dì út ở đâu, ai nấy đều lắc đầu bảo không biết có người nào như thế. Tôi đành phải đọc ra cái tên “dì út”, lúc bấy giờ bọn họ mới vỡ lẽ, đồng thanh nói: “Hóa ra cậu muốn tìm mẹ của Tú Tú đấy à!” Một cô gái liền chủ động dẫn đường giúp tôi.

Trên đường đi, cô ấy hỏi tôi: “Cậu từ Thiên Tân tới à?”

Tôi hỏi ngược lại: “Sao cô lại nghĩ tôi đến từ Thiên Tân?”

“Tú Tú đang học đại học ở Thiên Tân cơ mà! Cậu là bạn học của cậu ấy à?” Cô ấy nhìn tôi bằng ánh mắt đầy phỏng đoán.

Tôi đáp: “Tôi từ Cáp Nhĩ Tân tới, Tú Tú là em họ tôi, mẹ con bé là dì của tôi.”

“Thế à? Chuyện này trước giờ tôi chưa từng nghe nói bao giờ……” Ánh mắt phỏng đoán của cô ấy lập tức biến thành ánh mắt dò xét, đánh giá tôi từ trên xuống dưới, như muốn “nghiên cứu” cho triệt để vậy.

Cô gái dẫn tôi bước vào một căn viện xập xệ, nói: “Ở ngay đây này!” Căn nhà đó lâu ngày không được tu sửa, trông vô cùng lạc lõng với những đổi thay xung quanh.

Tôi do dự một lát, rồi bước vào.

Một người phụ nữ trung niên đang sắc thuốc ở khu vực chiếc giường sưởi, kinh ngạc ngoảnh lại nhìn tôi, cất giọng hỏi: “Cậu tìm ai?”

Tôi đáp: “Tôi từ Cáp Nhĩ Tân tới, đến thăm dì út.”

Cô ta “A” lên một tiếng, bảo: “Vào nhà mau lên, tôi biết cậu là ai rồi, cô ấy vẫn nhắc đến cậu suốt đấy ngày nào cũng niệm tên cậu!”

Bước vào gian trong, thấy dì út đang nằm trên giường sưởi, dáng vẻ thoi thóp gần đất xa trời. Dì đờ đẫn nhìn tôi.

“Dì út!” Tôi không kìm được mà kêu lên.

“Có… phải Thiệu Sinh không?!……” Dì út toan gượng người ngồi dậy, nhưng lại chẳng thể gượng dậy nổi.

Tôi lập tức bước tới bên mép giường, nhẹ nhàng đè tấm chăn lại, không để dì động đậy.

Dì út túm lấy một bàn tay của tôi, khóe mắt tuôn trào dòng lệ, nghẹn ngào nói: “Không ngờ tôi vẫn còn sống để gặp lại cậu một lần……”

Người phụ nữ đó là hàng xóm của dì út, được dân làng ủy thác nên ngày nào cũng đến chăm sóc dì. Tôi nói lời cảm ơn với cô ta, rồi cô ta liền rời đi.

Cô ta đi rồi, dì út dùng tay khẽ vỗ vỗ vào mép giường. Bàn tay dì vừa gầy guộc vừa thô ráp, da dẻ sạm đen. Bệnh tình của dì đã nặng đến mức sức giơ tay lên cũng hầu như không còn, cánh tay dán chặt vào giường sưởi như một khúc xương khô chết ngắc, đến cả cổ tay cũng chẳng thấy động đậy, chỉ có những ngón tay co quắp cứng đờ nhấc lên, rồi buông thõng xuống…… Đôi bàn tay này đã từng dịu dàng biết bao nhiêu khi vuốt ve tôi khi xưa!

Có lẽ chỉ có tôi mới hiểu được ý của dì, tôi nhẹ nhàng bước đến mép giường, ngồi xuống.

Bàn tay của dì nắm chặt lấy tay tôi, nắm thật chặt, hệt như toàn bộ sức lực cuối cùng của cơ thể dì đều dồn hết vào bàn tay ấy, giống như một đứa trẻ sợ hãi bị bỏ lại nhà một mình, cứ bám chặt lấy tay mẹ không chịu buông.

Trong lòng tôi dâng lên một trận xót xa chua chát.

Tôi chăm chú nhìn khuôn mặt dì, muốn tìm kiếm lại ký ức thời thơ ấu và niên thiếu trên gương mặt này, muốn gặp lại vẻ đẹp của những ngày xưa cũ. Dù chỉ là một chút dư vận của nét đẹp ấy đi chăng nữa, dì út mới chỉ ngoài bốn mươi tuổi thôi mà! Gương mặt này đã từng khiến tôi, khi còn là một cậu bé, lần đầu tiên hiểu thế nào là sự thẹn thùng, cũng khiến tôi lần đầu tiên hiểu thế nào là điều tốt đẹp. Thế nhưng gương mặt ấy giờ đây đã già nua đến mức tôi hoàn toàn không thể nhận ra nổi nữa, phù thũng, xám xịt, ánh mắt vô hồn, mái tóc thưa thớt đáng thương.

“Trông bộ dạng của tôi… có phải… rất… khó coi không?……” Dì út cất giọng hỏi yếu ớt, đôi mắt vô hồn đăm đăm nhìn vào mặt tôi.

“Không đâu dì út, dì đừng nói thế. Dì… sẽ mau khỏe lại thôi……” Tôi quay mặt đi, không nỡ nhìn dì thêm nữa.

“Tôi sẽ khỏe lại ư?… Có lẽ… tôi nghĩ, chắc mình cũng không đến mức… cứ thế mà chết đâu……” Dì mỉm cười một cái, tựa như ánh nắng lấp lánh trên chiếc lá khô.

Mấy con gà mái hiên ngang lững thững đi vào trong nhà, hệt như chúng mới là chủ nhân thực sự của căn phòng này vậy, phớt đời mổ bới tơi bời khắp nơi.

Dì út lại cất tiếng: “Cậu… thay tôi… cho gà ăn đi… ở cái thùng lương thực ngoài gian ngoài… có gạo đấy……”

Tôi bèn đứng dậy lùa lũ gà ra sân, vừa máy móc rắc gạo vừa nghĩ đến người đàn ông dường như đang ẩn khuất trong bóng tối của số phận bi thảm của dì út, và cảm thấy tội lỗi ngập tràn vì chính bản thân mình cũng là một người đàn ông.

Bỗng nghe thấy tiếng động lớn trong nhà, tôi hoảng hốt bước vào, thấy dì út đã ngã nhấp nhổm xuống đất, dưới sàn nhà lênh láng nước, chiếc khăn mặt và xà phòng ngâm trong nước, còn chậu rửa mặt thì lăn lóc vào góc tường.

Tôi vội vã đỡ dì út dậy, bồng lên giường sưởi. Thân hình dì mới nhẹ nhõm gầy gò làm sao! Quần áo cũng đã ướt sũng, một tay vẫn nắm chặt chiếc khăn mặt ướt.

“Bộ dạng của tôi… chắc chắn… rất khó coi… tôi… muốn rửa mặt… gội đầu…… cho sạch sẽ……” Khuôn mặt tái xám của dì lại vì hổ thẹn mà ửng lên sắc hồng. Lòng tự tôn của một người phụ nữ đã chấn động mãnh liệt tâm hồn tôi. A! Dì út của tôi ơi!

Tôi không biết phải nói gì cho phải, bất kỳ ngôn ngữ nào cũng không thể diễn tả chính xác cảm xúc và tư tưởng phức tạp của tôi lúc bấy giờ. Tôi lặng lẽ nhặt chiếc chậu rửa mặt lên, nhặt cả xà phòng và chiếc gương nhỏ. Chiếc gương đã vỡ nát rồi.

Tôi pha lại một chậu nước ấm khác, đặt ở mép giường. Tôi ngồi bên mép giường, gối đầu dì út lên đùi mình, im lặng không nói một lời mà rửa mặt, gội đầu cho người phụ nữ mà tôi từng vô cùng kính yêu khi còn nhỏ. Làm như vậy, tôi cảm giác mình như đang đền bù thứ gì đó cho người phụ nữ này. Nhưng sự đền bù này mới nhỏ bé làm sao! Những giọt nước mắt trào ra từ khóe mắt dì út, cũng trào ra từ khóe mắt tôi……

Khi tôi quay lại ngồi bên mép giường, chăm chú nhìn dì út, dì lại khẽ nắm lấy tay tôi, thều thào bảo: “Muốn… nghe tôi kể cho nghe không?”

Tôi nhỏ giọng hỏi: “Dì út, dì muốn kể cho con nghe chuyện gì ạ?”

“Kể cho nghe… chuyện năm xưa… ấy mà……”

Nhất thời tôi không biết phải đáp lời thế nào, chỉ khẽ gật đầu một cái.

“Ta đã từng yêu.” Dì út nói. Trong giọng nói ấy, ẩn chứa một sự mãn nguyện, một thứ cảm giác hạnh phúc mà tôi hoàn toàn không thể hiểu nổi.

“Ta đã từng yêu.” Dì lặp lại lần nữa, “Ta… biết, cậu, mẹ cậu, toàn bộ người nhà các cậu, kể cả Tú Tú, con gái ta, đều hận anh ấy, hận người đàn ông mà ta từng yêu… Thế nhưng, ta không hận anh ấy. Ta không hề hận anh ấy chút nào. Anh ấy yêu ta. Ta yêu anh ấy biết bao, anh ấy yêu ta nhường nào……” Những lời dì út nói ra, bỗng nhiên lại trở nên mạch lạc.

“Anh ấy đã yêu ta một cách chân thành tha thiết như thế, ta có chết cũng mãn nguyện rồi. Cậu đã là người lớn rồi, cậu hiểu đấy, một người đàn ông nếu thực lòng thích một người phụ nữ, sẽ yêu người phụ nữ đó đến mức độ nào… Anh ấy là một người lính phục viên, từng tham gia kháng chiến chống Mỹ cứu nước, còn lập được… một lần chiến công hạng Hai. Hồi đó, anh ấy là đảng viên dự bị, là đội trưởng của nhóm nữ công nhân chuyển chính thức chúng tôi. Ai nấy đều bảo anh ấy là người tốt tính… Nếu mẹ cậu mà gặp anh ấy, nhất định cũng sẽ bảo anh ấy là một người đàn ông tốt. Hồi đó tôi và anh ấy thật… trẻ con làm sao! Chúng tôi cố ý giấu giếm mẹ cậu, một là sợ bà lo lắng cho chuyện hôn nhân của chúng tôi, hai là muốn mang lại cho mẹ cậu một sự bất ngờ. Thế nên chúng tôi quyết định, đợi kết hôn xong xuôi rồi cả hai sẽ cùng về thăm mẹ cậu, muốn để bà chỉ vui mừng chứ không phải nhọc lòng bận tâm lo toan dù chỉ một chút. Chúng tôi cứ như hai đứa trẻ vậy! Chúng tôi không chỉ giấu mẹ cậu, mà còn giấu tất cả mọi người, lén lút hẹn hò, lén lút yêu đương……

“Sau đó, anh ấy tham gia chống lũ. Ngày Tết Trung thu, những nữ công nhân khác ở cùng phòng ký túc xá đều về nhà đoàn tụ với gia đình cả rồi. Chỉ còn mình tôi ở lại ký túc xá, rất cô đơn. Anh ấy đến, tôi vui mừng khôn xiết. Tôi rất mong anh ấy ở lại cùng tôi qua ngày hôm ấy, nhưng anh ấy lại bảo không được, anh ấy phải đi chống lũ. Tôi bảo: ‘Chẳng phải anh đã tham gia rồi cơ mà? Đợt này đâu có tên anh!’ Anh ấy bảo: ‘Em quên mất anh là đảng viên dự bị à?’ Tôi hờn dỗi không vui, bảo rằng trong lòng anh hoàn toàn không có tôi. Còn anh ấy thì chỉ cười hiền lành, nụ cười khiến tôi chẳng nỡ giận anh ấy nữa. Anh ấy là người ít nói, chưa từng nói với tôi những lời ngọt ngào kiểu như anh yêu em nhường nào. Nhưng tôi biết, tôi cảm nhận được, anh ấy vô cùng yêu tôi. Toàn bộ tâm trí anh ấy chỉ chứa duy nhất một người phụ nữ là tôi. Mẹ cậu nói rất đúng, một người đàn ông có yêu một người phụ nữ hay không, chỉ có người phụ nữ ấy là rõ hơn ai hết. Trong lòng tôi hiểu rõ, anh ấy đem hết thảy tấm lòng chân thành ra để yêu tôi. Thấy áo anh ấy thiếu mất một chiếc cúc, tôi bèn lục tìm một chiếc, định đính lên giúp anh. Anh không cho tôi đính, tôi cứ khăng khăng đòi đính cho bằng được… Cậu không biết anh ấy cao lớn nhường nào đâu, tôi đứng trước mặt anh ấy, hệt như một đứa trẻ vậy. Lúc đó tôi thực sự hạnh phúc biết bao! Mới đính được hai ba mũi kim, bên ngoài đã vang lên tiếng chiêng trống, có người hô lớn: ‘Đội chống lũ xuất phát ngay lập tức! Xe không đợi một khắc nào đâu!’ Vừa nghe thấy thế, anh ấy liền vội vã đứng phắt dậy, giật phăng chiếc cúc chưa đính chắc trên áo ra, nhét vào tay tôi, rồi lao ra ngoài. Tôi với tay kéo phăng tay áo anh ấy, lấy ra hai chiếc bánh Trung thu, nhét vào hai bên túi áo của anh. Lúc sắp bước ra cửa, anh ấy hôn tôi một cái… Trên thế giới này nếu có một người có thể chân thành yêu tôi, cùng tôi đầu bạc răng long, thì nhất định chính là anh ấy. Trước khi quen biết anh ấy, tôi chưa từng tiếp cận người đàn ông nào khác. Cả đời này tôi chỉ yêu duy nhất một người đàn ông, chỉ yêu một mình anh ấy mà thôi. Lúc đó tôi đã trao trọn thân mình cho anh ấy rồi, bởi vì tôi sắp sửa là người phụ nữ của anh ấy, anh ấy sắp trở thành chồng tôi, thế nên tôi chẳng hề cảm thấy có gì thẹn thùng trước mặt mọi người cả. Thế nhưng… vì để chặn dòng nước lũ, anh ấy đã bị nước nhấn chìm và chết đuối… Người ta bảo, hai chiếc bánh trung thu vẫn còn nằm trong túi áo khi anh ấy chết, đến một miếng cũng chưa kịp ăn……”

“Anh ấy đã trở thành một liệt sĩ được mọi người kính trọng, được truy tặng là đảng viên Đảng Cộng sản, nhà máy đã tổ chức lễ truy điệu cho anh, rất nhiều rất nhiều người đã khóc ngút ngàn. Rất nhiều rất nhiều người bày tỏ muốn học tập theo gương anh ấy. Ảnh của anh còn được đăng trên báo, việc tích của anh cũng được lên mặt báo. Ngày khánh thành Đài tưởng niệm chống lũ, thị trưởng vẫn còn nhắc đến tên anh trong bài phát biểu, nói rằng tên của anh sẽ mãi mãi sống trong lòng nhân dân toàn thành phố. Lúc đó mắt tôi đã khóc đến sưng húp cả lên, thế nhưng chẳng có một ai biết rằng, tôi đã mang thai hơn ba tháng rồi, đứa bé ấy chính là con của anh, bởi vì rất nhiều người khác, phàm là những ai quen biết anh, bất kể nam hay nữ, cũng đều giống như tôi, đang rơi lệ, đang khóc nghẹn… Tôi đứng giữa đám đông, thầm thề với lòng mình, rằng tôi sẽ mãi mãi mãi mãi không nói với ai về việc đứa con trong bụng mình là của ai……”

Kể đến đây, dì út im bặt. Dì đăm đăm nhìn lên trần nhà. Khuôn mặt dì tựa như pho tượng, hoàn toàn vô cảm. Thế nhưng từng lời từng chữ của dì thốt ra lại liền mạch câu trước nối tiếp câu sau. Hệt như những lời này, dì đã tự nhẩm đi nhẩm lại trong lòng không dưới mấy trăm lần rồi. Những lời mà người phụ nữ này thốt lên bằng chất giọng cực kỳ nhỏ ấy, lại chứa đựng thứ tình cảm thánh thiện và chân thành nhất trên trần thế! Có lẽ chính nhờ tác dụng của thứ tình cảm ấy, mới có thể khiến dì trong tình trạng thoi thóp cận kề cái chết mà vẫn có thể kể lại rành mạch biết bao nhiêu điều đến thế!

Cả tôi và dì út đều chìm vào trầm tư mặc tưởng. Tâm hồn tôi tựa như một con chú cá nhỏ, lặn ngụp trong sự im lặng ấy, thoắt cái chìm sâu xuống đáy vực u tối lạnh lẽo, chẳng biết bản thân đang ở trong hiện thực hay cõi ảo ảnh; thoắt cái lại ngoi lên mặt nước, cảm nhận hơi ấm và ánh hào quang của ánh mặt trời xuyên qua những gợn sóng……

Một nỗi bi thương tựa như đi dự đám tang của người thân yêu nhất, lan tràn trong tâm hồn tôi!

Cuối cùng dì út lại cất tiếng: “Nếu là ở hôm nay, tôi vẫn là tôi của năm xưa, có lẽ tôi sẽ không giấu giếm chuyện này với mọi người nữa. Thế nhưng thuở ban đầu, tôi không thể làm thế, sao tôi có thể… Anh ấy yêu tôi sâu đậm đến thế, tôi yêu anh ấy biết bao, tôi không thể có lỗi với anh ấy… Cậu, mở cái rương kia ra xem nào……”

Tôi đứng dậy mở chiếc rương cũ ở góc giường sưởi.

“Lấy… cái hộp sắt nhỏ trong rương ra đây.”

Đó là một chiếc hộp sắt nhỏ đựng dụng cụ của công nhân tiện. Tôi nâng niu ôm nó đến trước mặt dì út.

Dì út tháo chiếc chìa khóa đeo trên cổ tay xuống, mở tung chiếc hộp ra.

“Cậu xem đi……” Dì bảo. Ánh mắt ấy hệt như đang nói với tôi rằng — Ta không lừa cậu, không nói dối nửa lời đâu, thật đấy!……

Bên trong chiếc hộp nhỏ, đặt một tờ báo đã ngả vàng được gấp gọn gàng, nằm bên trên là một chiếc cúc áo màu đen, còn vương lại một đoạn chỉ……

Dì út lại nói: “Mấy năm qua, đủ loại người luôn muốn moi móc chuyện này từ miệng tôi, nhưng tôi không hé răng nửa lời. Giờ đây, chẳng còn ai hỏi tôi nữa, thế mà tôi… thế mà tôi… lại rất muốn nói cho người ta nghe, chỉ nói cho một người nghe thôi, để người đó hiểu rõ. Tại sao chứ? Đã giấu giếm từng ấy năm trời rồi cơ mà… Tôi cũng chẳng biết mình bị làm sao nữa……”

Tôi bảo: “Dì út, ngày mai con sẽ đón dì về Cáp Nhĩ Tân! Mẹ con rất nhớ dì, rất nhớ dì đấy ạ! Các em cũng rất nhớ dì……”

“Cáp Nhĩ Tân……” Trên khuôn mặt dì út bừng lên một tia rạng rỡ, dì nói: “Ta cũng nhớ tất cả mọi người trong gia đình các cậu. Ngày mai ư?……”

Tôi gật đầu, lớn tiếng đáp: “Vâng, ngày mai ạ……”

“Được……” Dì lại mỉm cười, lẩm bẩm nói: “Bệnh tình của ta, là giấu Tú Tú đấy. Con bé đang chuẩn bị thi nghiên cứu sinh, ta sợ… làm phân tâm nó… lỡ dở… tương lai sau này của con bé. Bắc Kinh… cách Thiên Tân rất gần… ta… giao phó Tú Tú lại cho cậu đấy……”

Tôi thực sự rất muốn khóc. Nhưng tôi đã lâu lắm rồi không khóc. Điều này không có nghĩa là trái tim tôi đã tê dại. Không, muôn vàn tâm nguyện của con người vẫn cất giấu sâu thẳm trong lồng ngực ấy. Chỉ là, dường như tôi đã chẳng còn biết cách khóc nữa rồi.

Thế nhưng lúc ấy tôi mới khao khát được khóc làm sao!

Sau khi trời tối, tôi túc trực bên cạnh dì út đến tận khuya khoắt mới sang gian ngoài ngủ. Lúc tôi canh chừng bên cạnh dì, hình như dì thừa biết, nhưng lại chẳng nói thêm với tôi điều gì nữa, chỉ dùng bàn tay của mình, nhẹ nhàng nắm lấy tay tôi, nhắm nghiền hai mắt lại, trên mặt hiện lên một vẻ biểu cảm đạt được sự an ủi vô bờ bến……

Sáng hôm sau, dì út qua đời. Trên mặt dì vẫn giữ nguyên biểu cảm đạt được sự mãn nguyện tột cùng ấy, một vẻ biểu cảm hạnh phúc, an yên, không chút tiếc nuối hay oán hận……

Tôi mang chiếc cúc áo màu đen ấy trở về Bắc Kinh, đặt vào trong một chiếc hộp nhỏ xinh xắn đựng hoa tai của vợ, trưng bày trên giá sách. Để bản thân có thể thường xuyên nhìn thấy nó, và nhớ về dì út. Tôi biết rằng, tôi sẽ mãi mãi trân quý nó, chứ sẽ không bao giờ mở chiếc hộp đó ra nữa, lại càng không đem nó ra phô bày cho bất cứ ai xem — chiếc cúc áo màu đen ấy……