Kỳ thi tuyển sinh đại học ở Đài Loan giống như một nhà hàng vô cùng nổi tiếng nhưng có số lượng chỗ ngồi có hạn.

Khi bạn chen chúc vào được, bạn có thể thưởng thức những món ăn bổ dưỡng nhất, lành mạnh nhất và ngon nhất.

Nếu không chen vào được thì sao?

Bạn có thể...

Nhà hàng lớn thi tuyển sinh

Kỳ thi tuyển sinh đại học đã cách tôi gần ba mươi năm, nhưng cho đến tận ngày nay, tôi vẫn khó mà quên được hai sự kiện đã xảy ra vào thời điểm đó:

Có hai "súng thủ" (người thi hộ) bị bắt tại phòng thi, một người là sinh viên của một trường đại học nổi tiếng nào đó, người kia đã tốt nghiệp từ lâu. Họ có năng lực siêu phàm, liên tiếp mấy năm thi hộ cho người khác, lần nào cũng thi đậu vào các trường danh tiếng.

Thi hộ đại học, lấy tiến sĩ nước ngoài

Sau khi bị bắt, học tịch của họ đã bị khai trừ, những học sinh từng được họ thi hộ cũng mất học tịch. Vấn đề là, trong số đó có hai người không những đã học xong đại học ở Đài Loan mà còn đi du học nước ngoài, lấy được học vị viện nghiên cứu ở nước ngoài.

Nhìn thấy tin tức này, tôi nghĩ, người thuê "súng thủ" thi hộ chắc chắn học lực chẳng ra gì. Đã học lực kém thì việc bước vào trường danh tiếng chắc chắn sẽ không theo kịp, cho dù trường danh tiếng của Đài Loan là Đại học "Cứ vui đi bốn năm" đi nữa, thì ra nước ngoài cũng nhất định sẽ mất mặt. Thế nhưng, tại sao họ không những lấy được thạc sĩ, thậm chí có người còn có thể lấy ngay được tiến sĩ?

Một sự kiện khác khiến tôi khó quên, là ngày bước vào khoa Mỹ thuật của Đại học Sư phạm, khi chủ nhiệm khoa đọc bài phát biểu chào mừng:

"Các em thật may mắn, năm nay có gần hai nghìn người dự thi mà chúng ta chỉ lấy hai mươi lăm người. Chắc là trước khi bước vào đây, các em đã tìm những người thầy rất giỏi, rèn giũa suốt nhiều năm, thế nên, tất cả các em đều rất cừ rồi!"

Buổi học vẽ chì đầu tiên diễn ra, tôi nhìn quanh các tác phẩm của bạn học, quả nhiên, ai nấy vẽ đều cực kỳ xuất sắc. Đúng như lời nhận xét của giáo sư môn vẽ chì ngày hôm đó —— "Có thể thấy các em đều từng nhận sự hướng dẫn từ các giáo sư theo trường phái hàn lâm." Cười một tiếng, ông nghiêng đầu: "Nói thật nhé, nếu không nhận sự huấn luyện theo trường phái hàn lâm thì cũng chẳng thi đậu vào khoa Mỹ thuật của chúng ta đâu..."

Tôi hỏi vài bạn học, rồi cũng ngẫm lại chính mình:

"Chẳng phải sao? Thầy cô của chúng ta đều thuộc trường phái hàn lâm, thậm chí có thể nói, đều là những danh sư!"

Chỉ là, kể từ sau đó, tôi thường nghĩ: "Nếu một người có tài năng, lại có chí hướng làm nghệ sĩ, vì không tìm được giáo sư trường phái hàn lâm, hoặc không đủ khả năng thuê danh sư chỉ dạy, chẳng lẽ sẽ mãi mãi tuyệt giao với khoa Mỹ thuật của chúng ta sao? Nếu như vậy, thì quá ư bất công!"

Đại học Harvard: Không nhìn quá khứ, nhìn tương lai!

Tôi vẫn luôn nhớ con trai của An Khắc Chí ở Mỹ từng nói với tôi rằng, thành tích trung học của cậu ấy không phải là quá tốt, nhưng Đại học Harvard đã nhận cậu ấy sau buổi phỏng vấn miệng, lý do là:

"Đại học Harvard không chỉ hỏi bạn đã học được bao nhiêu trong quá khứ, mà còn coi trọng tiềm năng của bạn, xem tương lai bạn có thể học được bao nhiêu."

Vấn đề là, chế độ thi cử của chúng ta làm sao để khai quật những người trẻ tuổi có tiềm năng và nhiệt huyết ấy? Dưới phương pháp thi cử cứng nhắc, liệu có quá nhiều Trương Đại Thiên, Hoàng Quân Bích và Lâm Ngọc Sơn bị đánh trượt ngay từ vòng đầu tiên không?

Chỉ là, nghĩ đến đây, tôi lại tự hỏi, mấy người ở phía trước kia, có ai từng là kẻ chiến thắng trong phòng thi? Lại dựa vào một tờ giấy bảng vàng mà trở nên vĩ đại chứ?

Trung Quốc vô cùng coi trọng khoa cử, nhân tài xuất thân từ khoa cử nhiều vô số kể, chỉ là, nếu chúng ta tính toán kỹ lưỡng, chỉ sợ những người không phải xuất thân khoa cử lại có ảnh hưởng quyết định đến lịch sử Trung Quốc lớn hơn nhiều so với nhóm trước.

Tôn Dân Chủ (Tôn Trung Sơn) tiên sinh từ sớm trước khi dấn thân vào cách mạng, từng dâng thư lên Lý Hồng Chương, lại còn tự mình đem đến Thiên Tân. May mà Lý Hồng Chương không thèm đếm xỉa, ngược lại, nếu Lý trọng dụng Tôn, chỉ sợ Tôn Trung Sơn đã chẳng thể làm quốc phụ. Và cũng chỉ sợ cho đến tận ngày nay, chúng ta vẫn giống như Anh hoặc Nhật Bản, có một hoàng thất đứng cao vời vợi trên đỉnh đầu.

Cũng khiến tôi nhớ lại khi còn ở Đại học Sư phạm, nghe nói khoa muốn mời Giang Triệu Thân tiên sinh về giảng dạy, sau đó vì học lực của Giang tiên sinh không phù hợp nên không thành hiện Thư, khiến các bạn học trong khoa thất vọng một trận rất lâu. Sau đó thì biết Giang tiên sinh đã đến Đại học Văn hóa giảng dạy, lại làm đến chức phó viện trưởng Bảo tàng Cố cung, và nay đã trở thành một tông sư một đời.

Phương pháp dụng nhân cứng nhắc năm xưa của Đại học Sư phạm chẳng những không làm tổn hại đến Giang tiên sinh chút nào, chỉ sợ còn thúc đẩy ông tiến lên một tầng cao mới, trở nên vĩ đại hơn.

Thành bại nhất thời không quan trọng

Điều này lại khiến tôi nhớ tới nhà âm nhạc nổi tiếng quá cố Đặng Xương Quốc tiên sinh, có một lần nói với tôi rằng: "Cậu có thể thử tranh tài ở vài giải thưởng lớn. Đạt được một giải thưởng, nhất định sẽ có ích cho cậu." Cách một khoảng thời gian, thấy tôi hoàn toàn không có ý định tranh đấu, ông lại nói: "Có một số nhân tài, không thèm đi cạnh tranh với người ta. Chỉ là, không thèm cạnh tranh thì tốt! Còn không dám cạnh tranh thì hỏng bét! Nhóm thứ nhất hướng về phương hướng mình đã định, không ngừng nỗ lực, cuối cùng rồi sẽ nổi bật. Nhóm thứ hai, trốn chạy hết lần này đến lần khác, dù có tài năng, đến cuối cùng cũng sẽ tụt lại phía sau người khác."

Lại cách hai năm, gặp lại, ông vỗ vỗ vai tôi:

"Việc gì phải đi tranh mấy cái giải thưởng đó chứ? Hãy đi tranh làm thành viên ban giám khảo của mấy giải thưởng ấy đi!"

Đặng Xương Quốc tiên sinh qua đời đã nhiều năm, lời nói của ông vẫn như văng vẳng bên tai. Tôi cảm thấy ông là một người rất biết cổ vũ người khác. Ông chỉ ra một con đường, khích lệ tôi bước lên. Lại tìm ra con đường thứ hai, cho tôi sự khích lệ thêm một lần nữa. Quan trọng nhất là, ông nhấn mạnh rằng, một con người bất luận có đi cạnh tranh với người khác hay không, bất luận thành bại nhất thời trong cạnh tranh ra sao, đều phải xác định phương hướng của chính mình, âm thầm phấn đấu.

Vô cùng may mắn, tôi đã vượt ải trong kỳ thi tuyển sinh. Nhiều bạn học thất bại năm xưa, cách một năm thi lại, còn có những người thi đậu sau khi đã hoàn thành nghĩa vụ quân sự. Những người trượt bảng vàng thì đã sớm bước vào xã hội.

Khi tôi tổ chức triển lãm tranh, mấy vị bạn học trượt bảng vàng năm xưa đã sưu tầm tác phẩm của tôi. Họ xuất phát sớm, thành công trong xã hội cũng sớm, mấy vị đã trở thành đại lão bản, bên dưới có cả đống tiến sĩ, thạc sĩ làm việc cho họ.

Bạn không thể bị kỳ thi đánh bại

Tôi phát hiện ra, bản thân mình năm xưa đã nghĩ sai rồi!

Một người không thể bị kỳ thi đánh gục, chỉ có thể bị kỳ thi đánh cho tự bỏ mặc bản thân, nếu anh ta vì không thi đậu mà thất bại trong cuộc đời tương lai, tuyệt đối không phải bị kỳ thi đào thải, mà là bị "tâm lý chán nản" của chính anh ta đào thải.

Chúng ta có thể không tranh giành với người khác, nhưng không thể không tranh giành với chính mình. Chỉ có những người "vượt lên chính mình" mới có thể thực sự thành công.

Ba mươi năm sau, nhìn lại kỳ thi tuyển sinh đại học, tôi phát hiện ra một ẩn dụ vô cùng khéo léo:

Kỳ thi tuyển sinh đại học ở Đài Loan giống như một nhà hàng rất nổi tiếng nhưng có số lượng chỗ ngồi hạn chế, khi bạn chen chúc vào được, bạn có thể thưởng thức những món ăn bổ dưỡng nhất, lành mạnh nhất và ngon nhất.

Nếu không chen vào được thì sao?

Bạn có thể hôm khác lại đến, cũng có thể không ghé qua nữa, suy cho cùng thế giới này quá lớn, đâu đâu cũng có nhà hàng, đâu đâu cũng có mỹ vị.

Chỉ có kẻ u mê cố chấp mới nói rằng:

"Tôi không chen vào được nhà hàng lớn thi tuyển sinh, tôi muốn chịu đói cả đời!" ——

Bạn có thể cấm tôi viết, cấm tôi nói, thậm chí cấm tôi khóc, cấm tôi cười, chỉ là bạn không có cách nào cấm tôi suy nghĩ.

Thế là, tôi thầm nghĩ về âm nhạc của mình, cuộc sống vẫn rất tươi đẹp. Thật tuyệt vời làm sao!

Sống rất tươi đẹp!

"Dạo này em khó xử quá." Một nam sinh có điều kiện khá tốt nói với tôi: "Em có hai bạn gái, đều rất yêu em, em cũng rất thích họ, không biết nên chọn ai."

"Biểu thị là điều kiện hai người xấp xỉ nhau." Tôi nói.

"Không! Điều kiện chênh lệch khá nhiều cơ ạ." Nam sinh trừng mắt nhìn tôi nói: "Một người rất giàu có, trong nhà đặt một chiếc đàn đại dương cầm Steinway. Một người rất nghèo, em hay gọi điện cho cô ấy, gọi được nửa chừng là không thể nói tiếp được nữa. Bởi vì phòng ngủ của cô ấy giáp ngay đường sắt, tàu hỏa chạy qua là cả ngôi nhà rung chuyển, chẳng nghe thấy gì cả, đành cầm điện thoại ngẩn ngơ."

Cách nửa năm, gặp lại nam sinh đó, cậu ta đã kết hôn rồi.

"Cưới người có đàn piano Steinway à?" Tôi cười nói.

"Cưới người ở khu ổ chuột cạnh đường sắt ạ."

A!" Tôi gật đầu: "Không đơn giản đâu nhé! Có nguyên nhân gì đặc biệt không?"

"Có một hôm, em đến nhà cô ấy, ngồi trong phòng ngủ của cô ấy trò chuyện, đột nhiên tàu hỏa chạy qua, lớn tiếng quá! Cuốn theo một trận gió, làm rèm cửa bay tung lên cả lên, đó là một tấm rèm vải bông mỏng rất rẻ tiền, do chính tay cô ấy khâu. Lúc này, ánh nắng chiếu vào, em nhìn thấy trên bệ cửa sổ đặt một cái chai nhựa cắt đôi làm chậu hoa, bên trong nở một cụm hoa vàng nhỏ không rõ tên. Em hỏi cô ấy đó là hoa gì. Cô ấy rất ngại ngùng, lấy tay che đằng trước nói, là hoa không đáng tiền. Em lại hỏi, đẹp thế cơ mà! Rốt cuộc là hoa gì nào? Cô ấy ấp úng nửa ngày, mới nói, là hoa cỏ nhỏ đào ở bãi đất hoang lên, không đáng tiền!" Trên mặt nam sinh lộ ra một thứ ánh sáng vô cùng đặc biệt: "Em biết không? Lúc ấy tự nhiên em sinh ra một nỗi cảm động, lao tới ôm chẩm cô ấy, bảo cô ấy đừng nói vậy, đừng nói là không đáng tiền, cảm giác về cái đẹp không thể dùng tiền để đo lường! Ngay khoảnh khắc đó, em phát hiện ra, em đã yêu sâu sắc cô ấy rồi."

Vẻ đẹp làm rung động lòng người chưa chắc đã phô trương lộng lẫy

Lời nói của nam sinh thường thoảng qua trong tâm trí tôi, tôi thường tưởng tượng ra tấm rèm cửa tắm mình trong ánh nắng buổi chiều bị gió thổi bay lên, và cụm hoa cỏ dại nhìn ngược sáng trên bệ cửa sổ ấy. Thật bình dị, thật đẹp làm sao!

Nhớ có một năm ngày lễ tình nhân, tôi đến tiệm hoa đặt hoa, ông chủ tiệm hoa tiện tay lấy một cành hồng tặng tôi.

Về nhà, tôi cắm cành hoa hồng đó vào một chiếc lọ nhỏ thon thon. Cách hai ngày, hoa ngày lễ tình nhân cũng được giao đến, là hai mươi bốn bông hồng. Tôi lại tìm một chiếc lọ hoa bằng thủy tinh thật to, cắm vào đó.

Điều kỳ lạ là, so với hai mươi bốn bông hồng đoan trang nồng thắm và cành lẻ loi duy nhất bên cạnh, tôi lại có một nỗi cảm động đặc biệt đối với cành hoa ấy. Cảm thấy nó thật tinh xảo, thật tỉ mỉ, thật đầy tuệ tâm.

Lại nhớ đến có một lần đến nhà cố viện trưởng Bảo tàng Lịch sử Hoà Hạo Thiên tiên sinh. Cách bài trí rất thanh sơ giản dị, trên bàn không cắm hoa, chỉ có một chậu mầm xanh nhú lên từ củ khoai lang. Vỏ khoai lang màu đỏ nhạt, dây lá uốn lượn xanh mướt, lại mang đến cho người ta một vẻ tao nhã đặc biệt. Khiến tôi trở về tuổi thơ, trong ký ức là mầm tỏi được cha nuôi trong chiếc đĩa nước nhỏ, trước khung cửa sổ mùa đông, ươm lên một mảng xanh non mới mẻ.

Vẻ đẹp thấu triệt thực sự thường giống như bức tranh vô mặc phái Thiền tông đơn giản vô cùng, không cần màu sắc hoa mỹ, cũng chẳng cần bố cục phức tạp, thế nhưng lại có thể khơi gợi trí tưởng tượng ở chốn "không linh" ấy, mang lại vẻ đẹp cho con người.

Cái đẹp giúp chúng ta vượt qua những khổ nạn của cuộc đời

Kể từ khi con gái đi học mẫu giáo, cũng thường mang lại cho tôi thứ vẻ đẹp này.

Con bé có một chiếc giỏ đựng đồ thủ công mỹ nghệ, thoạt nhìn giống như thùng rác. Bên trong có chiếc mũ làm bằng túi giấy da bò của siêu thị. Những người nhỏ bé cấu thành từ kẹp quần áo và cúc áo. Chiếc mặt nạ làm bằng đĩa giấy, và bức tranh cấu thành từ đậu nành.

Ở trường hở ra là phát thông báo, bắt phụ huynh chuẩn bị hộp sữa tươi rỗng cho trẻ, hoặc "lõi giấy" dùng xong của giấy vệ sinh. Tiếp theo là để trẻ mang từ trường về những món đồ chơi cấu thành từ đám phế liệu đó.

Vấn đề là, phế liệu trong mắt người lớn lại trở thành bảo bối của trẻ em. Chúng không bận tâm đến giá trị thế tục, chỉ bận tâm bản thân có được rung động hay không, có trí tưởng tượng hay không.

Thế là, thường thấy cô con gái nhỏ giơ đồ thủ công của mình ra khoe khoang. Thoạt đầu thấy con bé ngốc nghếch. Ngẫm lại, mới phát hiện ra là bản thân mình tục tĩu. Nó khiến tôi lại nhớ đến bạn gái của nam sinh kia, chậu hoa bằng chai nhựa đặt trên bệ cửa sổ, cùng cụm hoa cỏ nhỏ bên trong. Lại càng khiến tôi nhớ đến đoạn lời nói trước kia của giáo sư Đại học Columbia:

"Các em sau này dạy mỹ thuật, mục đích không nên là nhào nặn ra mấy vị nghệ sĩ chuyên nghiệp. Mà là bồi dưỡng một nhóm công dân có mỹ cảm. Khiến bọn họ có thể nhìn thấy cái đẹp từ những thứ bình thường nhất, cũng biết tận dụng những thứ bình thường xung quanh để tạo ra cái đẹp. Khiến bọn họ có một thái độ tích cực vui vẻ đối với cuộc sống, chứ không chỉ là giá trị thực tế. Càng khiến bọn họ có thể bằng cảm giác về cái đẹp để đối mặt với những khổ nạn của cuộc đời."

Con người, chính là một loại cái đẹp

Nhớ khi mới đến New York, tôi đến khu SoHo thăm một người bạn nghệ sĩ lâu năm. Bước vào phòng làm việc của anh ấy, tôi suýt ngạt thở.

Chỉ thấy một mảnh khói bụi bay phấp phới, bốn phía tràn ngập mùi sơn nồng nặc, anh ấy đang cúi đầu sửa chữa đồ cổ.

Anh ấy chậm rãi chắp vá những mảnh sứ do khách hàng gửi tới lại với nhau. Đầu tiên dùng keo dán lại, sau đó dùng bột sứ trám vào, đánh bóng. Rồi vẽ lại những hoa văn bị khuyết thiếu y như hình dáng ban đầu. Lại dùng bình sơn đóng hộp chuyên xịt máy bay để phun bề mặt thành màu men sáng bóng.

Người bạn tháo khẩu trang, cùng tôi bước ra khỏi phòng làm việc. Cẩn thận bước qua lớp bùn lầy của tuyết đọng, bước lên con đường tối tăm của Manhattan.

"Đẹp biết bao!" Vừa hà hơi vào tay, vừa thở ra làn khói trắng, anh ấy vừa ngẩng đầu nhìn những tòa nhà cao tầng đang vây quanh tứ phía, gần như ngâm nga mà nói: "New York! Một thành phố thực sự nhìn thấy con người." Chỉ tay vào tòa nhà cao tầng, lại chỉ vào kẻ lang thang đang ngồi xổm ở góc phố: "Đều do con người tạo ra, đủ mọi thể loại con người, đẹp biết bao!"

Tôi nhìn khuôn mặt của anh ấy, nhìn nỗi cảm động trên gương mặt ấy. Cũng sinh ra một nỗi cảm động từ tận đáy lòng — anh ấy, một nghệ sĩ chân chính. Vào thời điểm không như ý như vậy, anh ấy vẫn vui vẻ, vẫn sống rất tươi đẹp. Trong lòng có cái đẹp, trong mắt liền có cái đẹp. Cũng khiến tôi nhớ đến tác phẩm do Trương Long Tử vẽ được Bảo tàng Nghệ thuật Hiện đại Tokyo sưu tầm, và được Bảo tàng Nghệ thuật Boston sưu tầm. Những ngọn lửa hừng hực bốc lên cao, cuốn theo làn khói đen dày đặc, kiến trúc quốc bảo của Nhật Bản là "Chùa Kim Các" đang cháy rực. Những võ sĩ giơ đao đang chém giết lẫn nhau. Thế mà dưới ngòi bút của nghệ sĩ lại có thể trở thành một vẻ đẹp.

Lửa có thể thiêu chết người, nhưng nó đỏ một cách rất đẹp. Băng tuyết có thể đông chết người, nhưng bản thân nó thực sự rất đẹp. Chiến tranh rất tàn khốc, nhưng có thể viết thành sử thi của nhân loại. Di tích đã tàn lụi, nhưng có thể khơi gợi nỗi hoài cổ u tịch.

Bức tranh của một nhà sáng tác sưu tầm âm nhạc dân tộc bỗng ập vào tâm trí. Sau khi bị tống vào ngục tối hơn mười năm, có người hỏi cảm tưởng của ông, ông cười một tiếng:

"Lúc ấy á, giống như chụp ảnh vậy, khi ống kính của người ta hướng sang phải, bạn liền lệch sang trái; khi ống kính của người ta di chuyển sang trái, bạn lại hóa thành lệch sang phải. Nhưng không sao cả, bạn có thể cấm tôi viết, cấm tôi nói, thậm chí cấm tôi khóc, cấm tôi cười, chỉ là bạn không có cách nào cấm tôi suy nghĩ. Thế là, tôi thầm nghĩ về âm nhạc của mình, cuộc sống vẫn rất tươi đẹp."

Không cần phải như ý, không cần phải giàu có, không cần phải có cảnh sắc nên thơ tựa tranh vẽ trước mặt. Chỉ cần trong lòng chúng ta có cái đẹp, trong mắt liền có cái đẹp. Tất cả những ly hợp bi hoan đều có thể được nhai lại thành một loại vẻ đẹp. Cho dẫu là vẻ đẹp thê lương, cũng rất đẹp.

Thật tuyệt vời làm sao! Sống rất tươi đẹp! ——

Yêu đương với loại "nam sinh" hoặc "nữ sinh" không chịu lớn này, bạn có thể yên tâm được sao?

Bạn có thể chắc chắn những lời cậu ta nói ra đại diện cho chính cậu ta, những lời hứa hẹn cậu ta đưa ra nhất định sẽ thực hiện được không?

Cái đầu của bạn để ở đâu thế?

Mỗi lần về Đài Loan, tôi đều mua cho con gái vài bộ quần áo. Nhưng lần gần đây nhất, khi đi ngang qua cửa hàng quần áo trẻ em, tôi nghĩ đi nghĩ lại mà không mua.

Về đến nhà, con gái tìm tôi đòi quần áo mới.

Tôi xòe hai tay, nói với con bé rằng: "Bố không mua, bởi vì không biết con sẽ thích bộ quần áo nào. Con đã sáu tuổi rồi, có chủ kiến của riêng mình, cho nên chi bằng hôm khác bố dẫn con đến cửa hàng quần áo, để con tự mình chọn!" Sai cũng là đúng.

Hôm sau, tôi liền dẫn con bé đi mua quần áo. Con bé thoạt đầu không dám chọn, cứ nằng nặc đòi tôi giúp đỡ, qua nhiều lần khích lệ, cuối cùng mới ra tay.

Không ngờ con bé lại chọn mấy bộ quần áo mà bình thường tôi có nằm mơ cũng không thể nghĩ tới. Vấn đề là, do con bé tự mình chọn, con bé đặc biệt thích mặc, mặc trên người nhìn thế nào cũng thấy không hợp, nhưng nhìn thế nào cũng thấy hợp.

Tôi phát hiện ra, "sự sáng tạo" và "sự đột phá" thực sự, thường xuất phát từ những điều như thế. Nếu chúng ta hy vọng thế hệ sau có thể giỏi giang hơn thế hệ trước, thì phải cho chúng không gian, cho chúng sự tự do, để chúng tự làm chủ.

Phong cách của bạn ở đâu

Nhớ lúc trước khi tôi dạy lớp vẽ tranh thủy mặc tại một trường đại học ở Mỹ, có một sinh viên khoa mỹ thuật, lúc đầu lên lớp cực kỳ chăm chỉ, rập khuôn làm theo những gì tôi quy định. Nhưng khi cậu ấy đã nắm được bút pháp cơ bản của tranh thủy mặc rồi, liền không sao chép nữa, mà tô vẽ bậy bạ nét đông nét tây.

Lúc ấy tôi rất tiếc cho cậu ấy, cảm thấy nếu cậu ấy chịu khó luyện tập theo phương pháp truyền thống, nhất định có thể trở thành một họa sĩ vẽ tranh thủy mặc rất giỏi.

Vài năm sau, tôi nhận được thiệp mời triển lãm tranh của cậu ấy, bước vào hội trường, mới phát hiện ra mình đã sai.

Cậu ấy đã đúng! Bởi vì cậu ấy đã dung hòa kỹ thuật vẽ tranh Trung Quốc vào trong hội họa của mình. Đó quả thực không còn là tranh thủy mặc nữa, mà là bức tranh của "cậu ấy"!

Xét về mặt sáng tác nghệ thuật, có cái gì quan trọng hơn việc thể hiện phong cách độc đáo của chính mình chứ?

Cảm giác của bạn ở đâu

Từ ngày đó trở đi, tôi thường nghĩ: "Giáo dục kiểu Trung Quốc, dưới sự quản thúc nghiêm ngặt, có phải đã phớt lờ cảm giác của chính đứa trẻ không? Nhất là ngày nay, trẻ em đều ít, đều được cưng chiều như bảo bối.

"Con nên uống nước đi! Kẻo đổ mồ hôi nhiều quá, bị bốc hỏa."

"Con nên ăn hoa quả đi, kẻo bị táo bón!"

"Con nên ăn món này, bớt ăn món kia đi, bởi vì món này bổ dưỡng hơn!"

"Con nên cởi bớt một lớp áo ra đi! Trời nóng rồi!"

"Con nên đổi sang đắp chăn dày hơn đi, trời lạnh rồi!"

"Con nên học bài đi, có phải ngày kia phải thi không?"

Thử nghĩ xem! Có bao nhiêu bậc phụ huynh không dặn dò con cái như vậy? Vấn đề là, trẻ con cũng là con người, chẳng lẽ nó không biết lạnh, không biết đói? Không biết mặc áo, ăn cơm ư? Trải qua hơn mười năm được "phục vụ" thế này, bản năng thiên bẩm đó e là ngược lại sẽ trở nên trì độn đấy!

Chúng ta một mặt dùng phương pháp vô vi bất trí, không cần trẻ phải bận tâm để nuôi dạy nó, mặt khác lại hy vọng nó có thể trở thành một người có tư duy độc lập, có đạo đức tiết thối. Kiểu giáo dục như thế này, có thể thành công không?

Bạn có dám yêu đương với cậu ấy không

Vấn đề nghiêm trọng hơn là, những đứa trẻ lớn lên theo cách này đã mất đi năng lực "làm chủ"; gặp vấn đề, nó không tự mình đối mặt, giải quyết, mà lùi về phía sau cha mẹ, đợi "người lớn" giúp đỡ.

Ngay cả khi lên đại học, cũng có thể nhìn thấy rất nhiều "đứa trẻ lớn xác" làm thủ tục nhập học dưới sự dẫn dắt của người mẹ lùn hơn nó một cái đầu.

Yêu đương với loại "nam sinh" hoặc "nữ sinh" như thế này, bạn có thể yên tâm được sao? Bạn có thể chắc chắn những lời cậu ta nói ra đại diện cho chính cậu ta, những "lời hứa hẹn" cậu ta đưa ra nhất định sẽ thực hiện được không?

Dựa vào nguyên nhân này, từ khi con trai còn rất nhỏ, tôi đã tạo cơ hội để nó tự làm chủ.

Nó muốn mua máy tính, tôi dạy nó tự xem tài liệu, gọi điện thoại, mặc cả. Gặp vấn đề, tôi bắt nó tự gọi đường dây nóng tư vấn miễn phí, từng mục thảo luận với người ta.

Có đôi khi, nó đến hỏi tôi, tôi thậm chí còn cố tình giả ngốc: "Xin lỗi nhé! Bố không hiểu! Con tự xem xét mà làm, tự mình quyết định đi!"

Tôi cũng sớm mở thẻ tín dụng và tài khoản ngân hàng cho nó, nạp một khoản tiền không nhỏ vào trong đó, rồi nói với nó rằng: "Nếu bố phát hiện con tiêu bừa bãi, sau này đừng hòng mong bố cho con thêm tiền. Ngược lại, nếu bố phát hiện con rất biết quản lý tài chính, thì có lẽ sau này sẽ giao một khoản tiền lớn cho con quản lý đấy!"

Tôi phát hiện ra, nó càng nhận được sự tôn trọng, thì càng biết tự trọng. Đặc biệt quan trọng nhất là, nó đã học được cách tự gánh vác lỗ lãi, cũng học được cách chịu trách nhiệm.

Cái đầu của bạn ở đâu thế?

Khi tôi học cao học, có một vị giáo sư đã nói rất hay:

"Viện nghiên cứu dạy bạn phương pháp làm học vấn, nhưng không dạy bạn tư duy. Tư duy là chuyện của chính bạn."

Tôi cảm thấy việc này hà cớ gì phải đợi đến viện nghiên cứu? Khi con cái còn nhỏ, chúng ta đã nên dạy nó rồi. Ít nhất chúng ta có thể dạy nó cách tư duy, chứ không trực tiếp giúp nó làm bài.

Mỗi người có cách nhìn của riêng mình, nó là một cá nhân độc lập, dựa vào đâu mà yêu cầu đáp án của mọi người đều giống nhau chứ? Miễn là phương pháp tư duy của nó chính xác, cách nhìn không cực đoan, lại qua sự biện chứng lặp đi lặp lại của chính nó, thì nên được tôn trọng.

Tự mình quyết định, tự mình chịu trách nhiệm, là đạo lý thiên kinh địa nghĩa! Cho dù nó có sai, có thất bại đi chăng nữa! Thì đó cũng là thất bại của chính nó, bắt buộc phải tự mình rút ra bài học. Nó có thế giới của riêng mình, phải đối mặt với cuộc chiến của chính mình, cha mẹ dù có mạnh mẽ đến đâu cũng không thể bảo vệ con cái cả đời được đâu! Bạn càng hy vọng nó chịu được đả kích, thì càng phải dạy nó sớm đứng vững bằng đôi chân của chính mình.

Cho đến tận ngày nay, con trai tôi đã tốt nghiệp đại học, tôi vẫn thường nói với nó câu nói cũ rích đó: "Đây là chuyện của con, bố không hiểu. Bố cũng có việc phải bận, cái đầu của con để ở đâu thế? Vẫn là tự mình quyết định đi!"