Ai bảo anh không nói sớm từ đầu

Từ ngôi nhà cũ ở vùng quê chuyển lên tòa cao ốc ở Đài Bắc, Tiểu Lý thực sự vô cùng phấn khích. Tòa nhà cao mười tám tầng, Tiểu Lý ở tầng mười bảy, đứng ngoài ban công là có thể phóng tầm mắt ngắm nhìn chốn phồn hoa đô hội ở trung tâm thành phố. Điểm duy nhất chưa được thập toàn thập mỹ chính là mấy chục chậu hoa của Tiểu Lý. Ban công hướng Bắc, không thích hợp trồng hoa. Hướng Đông thích hợp trồng thì lại chỉ có cửa sổ chứ không có ban công.

"Sao không đóng một cái giá hoa nhỉ? Giải quyết được hết mọi chuyện." Có người bạn gợi ý, đồng thời giới thiệu Trương lão bản chuyên làm giá hoa cho Tiểu Lý.

Chỉ là, kể từ khi đặt làm giá hoa, dù vẫn chưa đóng lên, Tiểu Lý cứ liên tục gặp ác mộng. Cậu mơ thấy giá hoa đóng không chắc chắn mà chậu hoa lại nặng, đột nhiên sụp xuống, rơi thẳng mười sáu tầng lầu, trúng ngay đầu người qua đường. Óc văng tung tóe tại chỗ...

Tiểu Lý giật mình tỉnh giấc mồ hôi đầm đìa, bước tới trước cửa sổ, thò đầu ra ngoài nhìn xuống. Đã hai giờ đêm mà vẫn có người qua lại tấp nập, náo nhiệt vô cùng. Thử nghĩ xem! Lúc này mà giá hoa rơi xuống thì thế nào cũng đập chết người. Ban ngày ban mặt mà xảy ra chuyện thì há chẳng chết một đám hay sao?

Nghĩ đến đây, Tiểu Lý rùng mình một cái. Thế nhưng, giá hoa đã đặt rồi, chậu hoa lại không có chỗ để, xem chừng kiểu gì cũng phải đóng thôi.

Hôm đóng giá hoa, Tiểu Lý đặc biệt xin nghỉ phép để ở nhà giám sát thi công.

Trương lão bản quả nhiên là tay lão luyện, cao ốc tầng mười bảy mà ông ta vươn một chân ra ngoài cửa sổ, ngồi chồm hổm vững như ra trận ở bệ cửa, rồi gọi đồ đệ đưa giá hoa ra ngoài, ngậm đinh thép trong miệng nhổ vào tường.

Trương lão bản trông giống như một kẻ làm trò ảo thuật, chẳng biết lúc trước ngậm bao nhiêu cây đinh trong miệng, cứ vươn tay ra là có một cây, cũng chẳng biết đã đóng bao nhiêu cây. Đột nhiên ông ta nhảy tót vào trong cửa sổ:

"Xong rồi! Cậu có thể đặt chậu hoa lên được rồi."

"Nhanh thế ạ! Có đủ chắc chắn không? Chậu hoa nặng lắm đấy!" Tiểu Lý bất an hỏi.

"Nói nhảm! Ba người lớn chúng tôi đứng lên nhún mà vẫn chịu được, bảo đảm hai mươi năm không thành vấn đề, có vấn đề cứ tìm tôi." Trương lão bản sảng khoái vỗ ngực.

"Đây là anh tự nói đấy nhé," Tiểu Lý lập tức tìm một tờ giấy, lại đưa một cây bút cho Trương lão bản: "Làm phiền ông viết ra giấy, ký tên vào đây."

"Cái gì? Lại còn..." Trương lão bản có vẻ như không tin vào tai mình. Thế nhưng, thấy vẻ mặt nghiêm túc của Tiểu Lý, ông ta lại thấy không thể không viết. Đang lúc do dự thì Tiểu Lý lên tiếng:

"Nếu ông không dám viết, tức là tỏ ý không chắc chắn. Thứ này mà rơi xuống thì là chuyện nhân mạng trọng đại, thứ không chắc chắn thì tôi không dám nhận đâu."

Mấy người nghe vậy liền cười lớn.

"Được! Tôi viết, tôi viết." Trương lão bản miễn cưỡng viết tờ cam kết, đặt bút xuống, trừng mắt nhìn đồ đệ một cái: "Mang đồ nghề ra, ra ngoài! Đóng thêm mấy cây đinh dài vào, xảy ra chuyện thì chúng ta có mà gánh không nổi đâu."

Nói xong, hai thầy trò lại tất bật thêm hơn nửa tiếng đồng hồ, kiểm tra rồi lại kiểm tra, lúc này mới thở hồng hộc rời đi.

(Cùng suy nghĩ nhé)

Đây là một câu chuyện có thật xảy ra ở Đài Bắc, chỉ là sau đó, nhân vật chính trong câu chuyện là Tiểu Lý đã nói với tôi rằng,

cậu ấy vẫn cảm thấy không yên tâm, và cứ nghĩ mãi, không biết có phải ban đầu Trương lão bản chỉ đóng qua loa cho xong chuyện, mãi cho đến khi phát hiện cậu đòi ký giấy cam kết, mới ra ngoài tìm cách cứu vãn.

"Tôi sợ rằng những cây đinh ông ấy đóng trước đó vốn không đủ dài, nhưng chỗ đóng được thì đã đóng kín chỗ rồi, sau đó tuy muốn bổ sung đinh lớn nhưng lại chẳng còn chỗ nào để đóng nữa, thế nên mới mất nhiều thời gian như vậy." Tiểu Lý nói với tôi: "Nếu như lúc trước khi ông ấy đóng, tôi nói rõ ràng yêu cầu ông ấy viết giấy cam kết, mọi chuyện e rằng đã tốt hơn nhiều rồi!"

Câu nói này của cậu ấy có thể nói là "gúng ngay trọng tâm", cũng là trọng tâm mà bài viết này của tôi muốn thảo luận.

Tôi nhớ có lần tôi gọi công nhân chuyển sách mới in đến. Sách rất nhiều, chồng chất hết lớp này đến lớp khác. Vì xếp không gọn gàng nên tôi đặc biệt dặn công nhân đừng xếp quá cao, tránh để khi động đất đổ xuống làm người bị thương.

Mấy nghìn cuốn sách cuối cùng cũng xếp xong, thấy công nhân bận rộn mồ hôi đầm đìa, ngoài tiền vận chuyển, tôi còn đặc biệt cho thêm anh ta không ít tiền boa.

Nhìn thấy tiền boa, anh ta ngẩn người ra, có chút ngượng ngùng nói.

"Ấy chà! Sớm biết cậu cho tiền boa, tôi đã đặc biệt xếp cho gọn gàng hơn một chút rồi." Vừa nói, anh ta vậy mà lại chạy đến đống sách, đẩy bên này một cái, đẩy bên kia một cái, sách đã xếp xong rồi, có đẩy nữa cũng vô ích.

Chuyện này đã cho tôi một bài học——

Ở trong nước, bởi vì không có thói quen cho tiền boa, cho nên khi cho tiền boa hoặc bất kỳ lợi ích nào, tốt nhất nên nói rõ từ trước. Có hình phạt và nguyên tắc, cũng nên nói rõ trước. Vế trước là "lời hay nói trước", vế sau là "chuyện xấu nói trước".

Bản tính con người rất kỳ diệu, cơ bản mà nói, đối với những việc tiêu cực, chúng ta sẽ mặc định rằng: "Cho dù tôi làm không đủ tốt, đối phương cũng chưa chắc nhìn thấy; cho dù nhìn thấy, cũng có thể du di cho qua."

Đối với những việc tích cực, chúng ta cũng sẽ mặc định rằng: "Cho dù tôi làm tốt, đối phương cũng chưa chắc nhìn thấy; cho dù nhìn thấy, tám phần mười cũng sẽ không thưởng thêm, mà cho đó là chuyện đương nhiên."

Trên cơ sở này, người bình thường làm việc sẽ không quá tốt, cũng không quá tệ. Nếu bạn hy vọng việc đó phải cực kỳ tốt, hoặc không đến mức "có một chút tồi tệ", phương pháp tốt nhất chính là làm rõ từ trước.

Lấy hai ví dụ phổ biến nhất để nói.

Nếu bạn mang theo rất nhiều hành lý vừa dễ vỡ lại vừa cồng kềnh đến khách sạn. Rõ ràng tiền boa là phải đến cuối mới đưa, nhưng bạn có thể ngay lúc đến khách sạn, vừa xuống xe liền nói với người khuân vác hành lý rằng:

"Làm phiền anh cẩn thận một chút, lát nữa tôi sẽ hậu tạ."

Tôi từng tham gia một đoàn du lịch, trong đoàn có một cặp vợ chồng lớn tuổi, lần nào ở khách sạn cũng được phân cho căn phòng có "cảnh quan ngoài cửa sổ đẹp nhất". Khi chuyến du lịch mười mấy ngày kết thúc, tôi đùa cợt hỏi: "Hai bác nhất định là đã nói trước với trưởng đoàn sẽ cho anh ấy thật nhiều tiền boa phải không? Thảo nào vận may lúc nào cũng tốt như vậy."

Nào ngờ ông cụ cười bảo:

"Chúng tôi không nói, nếu không thì thành ra hối lộ có hẹn trước rồi. Nhưng mà, chúng tôi đã khiến họ cảm nhận được điều đó!"

"Cảm nhận được?"

"Đúng vậy!" Ông cụ thần bí nói:

"Dạy cậu một chiêu, cậu có thể ngay khi chuyến du lịch bắt đầu, đường đường chính chính đưa tiền boa cho nhân viên phục vụ nhà hàng hoặc tài xế ngay trước mặt trưởng đoàn và hướng dẫn viên. Những người đó rõ ràng không bắt buộc phải cho tiền boa, nhưng cậu vẫn cho, lại còn cho một cách hào phóng, họ nhìn thấy trong lòng sẽ vô cùng thụ hưởng!"

Nào phải thế sao? Khi một người mong đợi, thậm chí chắc chắn rằng bạn sẽ ban thưởng thêm, đương nhiên sẽ nỗ lực thể hiện. Phương pháp ám thị của cặp vợ chồng già này quả thực là nghệ thuật đỉnh cao.

Nói đến đây, tôi cũng phải đưa ra một ví dụ ngược lại, đó là vấn đề phát sinh khi đối phương hoàn toàn không mong đợi sự khen thưởng, thậm chí là thù lao từ bạn.

Ví dụ phổ biến nhất là, chúng ta thường phát hiện ra rằng, nhờ họ hàng giúp đỡ làm việc không những chưa chắc đã là việc tốt nhất, mà thậm chí còn có thể là tệ nhất. Tương tự như vậy, chúng ta đi giúp họ hàng làm việc, cũng thường không đặt công việc lên vị trí ưu tiên hàng đầu.

Thứ nhất, là họ hàng, cho dù làm hỏng thì vẫn là họ hàng.

Thứ hai, là họ hàng, không tiện nhận thù lao, cho dù có đưa cũng thấy ngượng ngùng không dám nhận.

Vấn đề là, bản tính con người cơ bản là sự tương tác qua lại, khi bạn đã có hai giả định trên thì làm sao có thể tạo ra hiệu quả tốt nhất? Giao hàng đúng hạn, thể hiện làng nhàng đã là khá lắm rồi.

Thế ra, chúng ta thường xuyên nhìn thấy những chuyện thế này:

Ai đó nhờ họ hàng giúp làm việc, sau khi kéo dài lê thê, làm qua loa cho xong chuyện. Người đó rất khách sáo vẫn trả tiền như cũ, người họ hàng từ chối trước, người kia kiên quyết đưa, nói "Sao lại có chuyện làm không công chứ? Nhất định phải nhận lấy."

Cuối cùng, người họ hàng nhận lấy, còn người nọ thì quay lưng đi mắng chửi:

Họ hàng cái nỗi gì chứ! Vừa đắt vừa tồi."

Hắn nào biết rằng, nói không chừng người họ hàng kia cũng đang hối hận ấy chứ:

"Sớm biết thế này đã kiên quyết đưa tiền cho mình, hơn nữa lại không thiếu một xu, lúc trước nên giúp họ làm cho đàng hoàng mới phải!"

Tình huống này xuất hiện thường xuyên nhất trong xã hội người Trung Quốc. Chúng ta phải kiểm điểm lại cho kỹ: Nguyên tắc, thù lao, thưởng phạt, có phải nên tách biệt rõ ràng với tình người hay không? Cái gọi là "tình ra tình, lý ra lý", lời hay ý đẹp hay lời cay đắng đều nói rõ ràng từ trước.

Đây không còn là một xã hội có thể đoán già đoán non nữa, mà là một xã hội có gặt hái thì có đền đáp. Những việc cần phải nói rõ, nếu đều có thể nói rõ từ sớm, mọi chuyện sẽ viên mãn hơn nhiều!