Tôi đang bị cuốn hút bởi tiếng cười lảnh lót như âm thanh của tiếng nhạc. Dường như tôi phải chịu đựng điều đó để rồi tự chuốc lấy sự mỉa mai cho chính mình. Ở cõi đời này, chẳng có gì là an toàn tuyệt đối cả.

Tôi đã quyết định ra tranh cử ghế nghị sĩ đại diện cho hạt. Một kẻ rảnh rỗi chẳng khác nào miếng mồi ngon cho mọi cạm bẫy của sự dại dột. Cứ mãi làm kẻ tài tử nửa mùa suốt đời đi, thì anh cũng chẳng mong gặt hái được chút thành quả đạo đức nào hơn là việc đi rượt bắt bướm. Những hoạt động do một nghề nghiệp hay một mục tiêu kiên định mang lại là điều thiết yếu cho sự phát triển của tâm trí.

Chúa ơi! Tôi thấy mình đang viết chẳng khác nào một đứa con hoang của La Rochefoucauld hay Vauvenargues. Nhưng quả thực là tôi đã năm mươi tuổi, mà vẫn chưa chín chắn. Tôi vẫn còn một khía cạnh nào đó chưa trưởng thành.

Vấn đề tôi phải suy xét là liệu sự phát triển này có phải sẽ thành hình từ việc tôi phạm phải một hành vi ngu ngốc tày trời hay không.

Ở tuổi ngũ tuần! Sự chiêm nghiệm ấy lẽ ra phải mang lại cho đàn ông một vẻ điềm đạm. Ở độ tuổi ấy, thời gian trôi qua chẳng còn vang lên những tiếng chuông cưới rộn rã trong tai người ta nữa. Tôi có sách vở xung quanh, có ngựa, có chó, và một gia đình yên ấm. Tôi sống giữa một cỗ máy hoàn hảo, thế mà tôi vẫn thấy bất mãn. Tôi dậy sớm. Tiêu hóa của tôi chẳng có gì đáng trách. Vậy thì có điều gì không ổn chứ?

Tai họa trong hoàn cảnh của tôi là tôi đang có nguy cơ để lộ ra ngoài những bất ổn của bản thân mà chính tôi còn chẳng nhận thức được. Kiểu gì cũng sẽ có dăm ba bà cô nhiều chuyện săm soi và bàn tán, đơn giản vì họ chẳng có việc gì làm ngoài trời. Phụ nữ thường có đôi mắt sắc sảo đến kỳ lạ trước những điểm yếu của phái mà họ được dạy dỗ là phải xem là bậc bề trên. Nhưng tôi vẫn đang cao cảnh giác.

Sự thật hiển hiện rõ mười mươi: tôi cảm thấy mình đã sống một cách ít nhiều vô ích. Đó là một khoảng thời gian dư dả. Ở bất kỳ quốc gia thịnh vượng nào cũng có một nhóm đàn ông, khi đã có trong tay của cải và không buộc phải lao động vất vả, bỗng trở nên chịu sự chi phối của lý tưởng đạo đức. Cuối cùng, phần lớn bọn họ đều ngồi lại bên cạnh vị vua Henry thứ sáu hoặc Richard thứ hai của chúng ta để bàn luận triết lý về những kẻ chăn cừu. Trở thành một tên nông dân hạ đẳng chẳng hơn ai sao? Thế còn tôi, tôi khá hơn chắc? Những thỏi thịt xăm ướp muối hảo hạng cùng đôi ngụm bia đậm đà thỉnh thoảng cũng đủ làm hắn thỏa mãn, nhưng với tôi thì không. Dẫu vậy, tôi vẫn khỏe mạnh, có thể thức suốt đêm mà vẫn tỉnh táo, và vào ngày mai tôi sẽ đứng ra tranh cử đại diện cho hạt.

Tôi đã đưa ra tuyên bố về dự định bước chân vào Nghị viện, trước khi tôi kịp định hình xong quyết định ấy trong đầu, ngay tại bữa tiệc ngoài trời trên bãi cỏ nhà em gái tôi vào ngày hôm qua.

“Gilbert!” con bé kêu lên và giơ hai tay lên trời. Phụ nữ sẽ cảm thấy bị tổn thương nếu bạn không chia sẻ với họ những dự định của mình ngay từ khi bạn vừa nhen nhóm chúng. Họ phải có mặt để chứng kiến thời khắc khai sinh, bằng không những kế hoạch của bạn sẽ là những kế hoạch bất thành.

Lúc đó, tôi đang thì thầm trò chuyện riêng một cách ngẫu nhiên với người bạn của tôi là Amble – kẻ có quan điểm rằng Giáo hội không có đủ sức nặng đại diện tại Hạ viện, và ngay lập tức, như tôi nhận thấy, hắn đã chớp lấy ý định lôi kéo tôi thúc đẩy các dự luật liên quan đến trường học và bổng dung cho giáo sĩ; đôi mắt hắn mở to lên, hắn nói: “Ồ, nếu anh ra tranh cử, tôi có thể mách nước cho anh vài chuyện.” Rồi vừa tự lẩm bẩm phụ họa cho chính ý kiến của mình, hắn lại lơ đễnh tiếp lời: “Pollingray có thể tạo được ảnh hưởng mạnh mẽ đối với vấn đề thuế giáo hội. Còn rất nhiều việc phải làm. Cậu ấy sống ở nước ngoài lâu nên cần được hướng dẫn thêm về những chuyện này. Chúng ta đang cần một người như thế. Đúng thế, đúng thế, đúng thế. Quả là một ý kiến hay, một ý tưởng tuyệt vời.”

Tuy nhiên, em gái tôi lại có một suy nghĩ khác. Con bé dành cho tôi đặc ân là kéo riêng tôi ra một góc.

“Gilbert, lúc nãy anh nói thật chứ?”

“Hết sức nghiêm túc. Đó chẳng phải là tính cách của anh sao?”

“Không phải trong những dịp thế này. Em thấy ý định đó bất chợt nảy ra trong đầu anh. Lúc ấy anh đang nhìn Charles.”

“Nói tiếp đi: và cậu ta đang nhìn gì?”

“Cậu ấy đang nhìn Alice Amble.”

“Còn tiểu thư đó?”

“Cô ấy nhìn anh.”

Đúng lúc ấy, tôi bị một con ruồi cực kỳ lì lợm tấn công, và đành phải phá lên cười để chấm dứt màn giao chiến.

“Cô ấy lại có lòng chiếu cố đến anh như vậy cơ à? Và quyết định bước chân vào Nghị viện của anh lại được sinh ra từ cái nhìn đó sao? Quả đúng là học thuyết về những đại sự bắt nguồn từ những nguyên nhân nhỏ nhặt của các nhà làm kịch vaudeville người Pháp. Chiếc giày của một cô đào hầu phòng có thể làm rung động trái tim một vị vua và xoay vần vận mệnh của cả một quốc gia – chính là lịch sử của loài người. Điều đó hoàn toàn có thể xảy ra. Giả sử như tôi bị bắn thẳng vào Hạ viện chỉ từ ánh mắt của một cô bé thì sao nhỉ!”

Nói đoạn, tôi vui vẻ khoác tay con bé, rảo bước cùng nó, và suýt nữa thì tự sập bẫy vì sự tinh ranh quá đà của chính mình. Tôi đoán rằng con người ta càng cố che giấu điều gì một cách có hệ thống, thì khi bị lột trần, họ lại càng thấy rõ mồn một điều đó hơn. Tốt nhất là cứ vẫy một chiếc khăn tay còn hơn là đóng đinh che kín một tấm rèm. Lợi ích lớn nhất là nhờ thế mà bạn có thể tiếp tục tự lừa dối chính mình, vì lý do sau đây: hiếm có thứ tình cảm nào hoàn toàn thuần túy là sự thật hiển nhiên; nhưng khi chúng đã có một nửa là sự thật, bạn lại biến chúng thành thứ hữu hình bằng cách chủ tâm tìm cách bóp nghẹt hoặc che giấu chúng, để rồi cuối cùng bạn lại bị phản bội gấp đôi – bị phản bội trước ánh mắt đang vây hãm và bị phản bội ngay trước chính bản thân mình. Khi một tình cảm đã lớn mạnh thành một thứ đam mê (cầu trời khẩn phật xin hãy tha thứ cho tôi!) thì cần phải có những chiến thuật khác. Lúc đó, bạn đã tự bộc lộ bản thân sâu đến mức không còn dám tỏ ra cợt nhả nữa: ánh mắt dò xét thừa sức nhận biết rằng nó đã chủ ý bị đánh lạc hướng: khi đã biết được một vài điều, nó sẽ nắm chắc phần còn lại mà bạn đang cố quay lưng đi để che giấu. Nếu bạn muốn giấu giếm một vụ việc nghiêm trọng, bạn phải nói về nó bằng một giọng điệu nghiêm trang.—Vào thời điểm ấy, chỉ cần chắc chắn về giọng điệu của mình, đồng thời ra chiều triết lý tình cảm sâu sắc một chút, là bạn lại có thể một lần nữa, và trong một thời gian dài, làm hoang mang kẻ đang muốn thăm dò những bí mật chôn giấu trong lồng ngực bạn. Tóm lại: ở những giai đoạn đầu của một sự yếu lòng, hãy cẩn thận đừng để lộ sự hoảng hốt của chính mình, bằng không mọi chuyện sẽ bị hoài nghi. Trái lại, nếu sự yếu lòng ấy đã biến thành cơn sốt, hãy cứ để lộ ra một chút vẻ hững hờ như thể chẳng có chuyện gì, và thực tế chẳng ai mảy may nghi ngờ điều gì cả.

Tôi có thể nói được điều này, tôi có thể làm được điều này; thế mà liệu có thực sự khả dĩ không khi chỉ một mũi kim thôi cũng đã len lỏi xuyên qua được các lớp giáp trụ của một kẻ như tôi?

Elizabeth rời khỏi phía tôi với niềm tin chắc rằng tôi là một ông chú chu đáo chẳng kém gì một người anh trai đầy tình cảm.

Nhân tiện, tôi bảo con bé: “Anh vẫn luôn quan sát hai đứa nhỏ kia. Dường như chúng đang tự mình quyết định mọi chuyện rồi đấy.”

“Em cũng đang định nói chuyện đó với anh đây, Gilbert,” nó đáp.

Và tôi: “Cần phải tìm hiểu kỹ về cô tiểu thư đó. Gia thế cũng tương xứng. Trong thời gian Charles ở Wales, em phải mời con bé đến Dayton chơi. Em có nghĩ là tiếng cười của nó nghe hơi ngây ngô không? Nhưng âm điệu của nó lại mang cái âm hưởng lành mạnh đúng mực. Anh sẽ dành cho con bé sự quan tâm chừng mực khi nó ở đây, nhưng trong lúc này, anh phải tự tìm lấy một cô dâu cho riêng mình và bắt đầu công cuộc tán tỉnh thôi.”

“Ý anh là Nghị viện ấy hả,” Elizabeth nói với một nụ cười rạng rỡ và dịu dàng. Bà chủ nhà bị gọi đi để chào đón một vị khách mới, thế là con bé rời bỏ tôi, lòng đầy mãn nguyện và chìm đắm trong suy nghĩ vì cho rằng mình đã đoán trúng ý tôi.

Tôi chẳng ngán gì Machiavelli; nhưng tôi cũng sẽ chẳng đối đầu với nhà tư tưởng người Florence ấy với sự tiếc nuối hay sợ hãi nào. Tôi tìm thấy niềm vui thích tột cùng trong sự khéo léo của trí tuệ. Về một số mặt, em gái tôi cũng là một đối thủ xứng tầm. Nó có thể thắng tôi bảy ván trong tổng số mười hai ván cờ vua; nhưng năm ván sau tôi nhất định sẽ thắng, bởi khi đó tôi đã hoàn toàn tỉnh táo. Trên đời có nghệ thuật tự nhiên và nghệ thuật nhân tạo, và nghệ thuật nhân tạo bao giờ cũng chiến thắng nghệ thuật tự nhiên. Thật may mắn cho chúng ta, phụ nữ hoàn toàn xa lạ với thứ nghệ thuật sau. Họ buộc phải tháo mặt nạ ra trước khi kịp học được những ngón đòn ấy; thế nên khi họ đã tự trang bị vũ khí cho mình như vậy, chúng ta hoàn toàn biết rõ mình đang đối đầu với ai và phải dùng thứ vũ khí nào để khắc chế.

Alice, nếu cô ta thực sự là một tay đấu kiếm cừ khôi, chắc hẳn sẽ nghĩ rằng tôi chỉ là một tay địa chủ Anh quốc bình thường. Tôi đã từng nhìn thấy cô ta ở bồn rửa tội! Thật là không thể tưởng nổi. Cô ta sẽ ảo tưởng rằng bản thân ít ra cũng tinh tế gấp mười lần tôi. Khi tôi giành được thế thượng phong – điều đó cũng khó lòng biến tôi thành kẻ thống trị hoàn toàn. Điều có thể xảy ra là bản chất thực sự của cô ta sẽ phơi bày dưới ánh sáng khắc nghiệt của sự thân mật, trở nên tầm thường. Tôi sẽ cho Charles vắng mặt sáu tuần; thế là đủ thời gian cho giai đoạn thử thách này. Tôi sẽ không gặp lại nó cho đến khi nó quay về. Giả sử như tôi mà gặp nó sớm hơn và nó lại đả động gì đến cô gái ấy, thì chắc chắn nó sẽ nhận được sự can thiệp từ lương tâm của tôi, và đó là điều mà một kẻ cẩn trọng như tôi luôn phải đề phòng.

Tôi tự hỏi liệu bạn bè có nghĩ tôi vẫn là con người mà họ từng biết mang tên Gilbert Pollingray của một tháng trước hay không? Tôi nhìn thấy sự thay đổi, tôi cảm nhận được sự thay đổi ấy; nhưng tôi chẳng còn chút hoài niệm nào, chẳng chút ân hận nào, chẳng màng ngước nhìn tương lai, chẳng có chút cảm xúc nào: không cảm xúc với người khác, và rất ít cảm xúc cho chính mình. Người ta bảo tôi đang dần mất đi sự lưu loát trong những buổi trò chuyện trên bàn tiệc. Giờ đây, một tiếng cười lảnh lót như tiếng bạc còn mang lại cho tôi nhiều dư vị hơn cả một câu nói bông đùa sắc sảo thấm đẫm gia vị. Và đây lại chính là kẻ từng am hiểu phụ nữ, một kẻ khiêm nhường đến mức chẳng bao giờ dám đưa ra một nhận định quyết đoán về bất kỳ phẩm chất nào của họ. Dù có lục lọi tâm can đến đâu đi nữa, tôi cũng không tài nào xác định được sự thay đổi ấy bắt đầu từ lúc nào, bản chất của nó ra sao, rốt cuộc tôi đang mắc bệnh gì, hay rốt cuộc kẻ đã gây ra mớ hỗn độn này có bùa chú gì thu hút đến thế. Cô ta cũng chẳng khác gì hàng tá cô gái ngoài kia; hoạt bát, mắt nâu, tóc nâu, kém sang một chút – nói vậy cũng không quá đáng đâu – hơi kém sang một chút; học hành dở dang, còn đầu óc có nhạy bén hay không thì tôi không dám đoán. Cô ta chắc chắn là cái tên cuối cùng mà tôi hay bất kỳ ai khác có thể nhắm đến để gây ra cho tôi thảm họa khôn lường này. Tôi chẳng hiểu gì về cô ta, và tôi tin là mình cũng chẳng màng muốn hiểu, thế nhưng tôi lại đang khát khao chờ mong khoảnh khắc được nghiên cứu về cô ta. Chẳng phải điều đó giống như việc trong máu đã ngấm sẵn nọc độc của một vết cắn rồi sao? Cơn thịnh nộ của thần Venus không phải là chuyện thần thoại. Thời trẻ, trước khi quyền thừa kế điền trang gia đình rơi vào tay tôi, tôi từng là một kẻ mọt sách chính hiệu và khinh miệt phái yếu; từ khi có cơ ngơi, tôi bắt đầu vui đùa ngắm nghía phái đẹp; tôi đã đùa cợt với ái tình và chẳng thèm đọc sách nữa, ngoại trừ để giải trí: thế nhưng cơn thịnh nộ của nữ thần hoàn toàn có thật. Bạn hoàn toàn có thể giải mã rất nhiều câu chuyện thần thoại bằng chính những thực tế đang chảy trong dòng máu của mình. Cảm xúc của tôi từ trước đến nay vẫn luôn ngủ quên trong những mối gắn kết tình cảm lãng mạn. Tôi đoán rằng mình từng kiêu hãnh vì đã tiêu diệt được con quái vật Python, để rồi giờ đây thần Cupid lại đến đánh thức tôi bằng một mũi tên. Thay vì đặt niềm tin vào lòng thương xót của hắn, tôi thà dựa vào kỹ năng của chính mình để tránh khỏi mũi tên thứ hai từ ống tên của hắn còn hơn. Tôi nhất định sẽ thấu hiểu cô tiểu thư này, dẫu có phải chịu đựng sự thân mật cận kề với cô ta trong suốt sáu tháng trời đi nữa. Không thể phủ nhận sự uyển chuyển trong từng chuyển động của cô ấy. Charles cứ việc đi du lịch đi, để rồi chúng ta gặp lại nó vào năm sau. Phải, những chuyển động của cô ấy rất (hoặc rồi sẽ) duyên dáng. Chỉ một năm nữa thôi, cô ấy sẽ có được những âm vực đầm thắm và chất thơ trọn vẹn của nữ tính. Có lẽ khi ấy, nụ cười của cô ấy cũng sẽ vương vấn lâu hơn thay vì chỉ lóe lên rồi vụt tắt. Tôi từng quen biết những người phụ nữ đẹp hơn cô ấy gấp bội. Tôi đã từng quen một người! Nhưng thôi, hãy để chuyện đó vào quá khứ. Louise và tôi đã nói lời từ biệt từ lâu lắm rồi.