Nắm trong tay quyền lực tột đỉnh đã là một điều tuyệt vời; nhưng được cả bàn dân thiên hạ nhìn vào mà tâm phục khẩu phục lại càng tuyệt vời hơn. Biến cố nơi ngọn tháp đã củng cố quyền uy của tôi, khiến nó trở nên vững như bàn thạch. Nếu trước đó họa hoằn có kẻ nào còn mang lòng ghen tức hay săm soi chỉ trích, thì đến lúc này ắt cũng phải đổi dạ thay lòng. Khắp cõi vương quốc bấy giờ, chẳng còn một ai dại dột đến mức dám xía mũi vào chuyện của tôi nữa.

Tôi thích nghi với hoàn cảnh và tình thế mới rất nhanh. Ban đầu, mỗi sớm mai thức dậy, tôi vẫn quen mỉm cười trước "giấc chiêm bao" kỳ lạ và lắng tai chờ tiếng còi nhà máy Colt hú vang; nhưng rồi cảm giác ấy cũng phai nhạt dần theo năm tháng. Cuối cùng tôi hoàn toàn thấu suốt một điều: mình đang thực sự sống ở thế kỷ thứ sáu, chốn triều đình của vua Arthur, chứ chẳng phải trong một nhà thương điên nào hết. Kể từ đó, tôi cảm thấy thoải mái như ở nhà tại thế kỷ này chẳng khác gì ở bất kỳ thời đại nào khác; còn nếu nói về sự lựa chọn, có các vàng tôi cũng chẳng thèm đổi lấy thế kỷ hai mươi. Hãy nhìn xem những cơ hội mở ra ở đây cho một kẻ có kiến thức, đầu óc, lòng can đảm và chí tiến thủ, để mặc sức vùng vẫy và lớn mạnh cùng giang sơn này! Một mảnh đất màu mỡ bậc nhất chưa từng thấy; và toàn quyền thuộc về tôi; chẳng hề có lấy một đối thủ cạnh tranh; chẳng có một ai mà về mặt học vấn hay tài cán lại không chỉ đáng hàng con nít nếu so với tôi; trong khi đó, nếu ở thế kỷ hai mươi thì tôi làm nên trò trống gì? Cùng lắm tôi cũng chỉ là một viên quản đốc xưởng máy, thế thôi; và bước ra phố quăng bừa một mẻ lưới bất kỳ ngày nào cũng tóm được cả trăm kẻ giỏi giang hơn tôi bội phần.

Tôi đã làm một cú nhảy vọt ngoạn mục xiết bao! Tôi không thể ngừng nghĩ về nó, cứ ngắm nghía suy ngẫm mãi như kẻ vừa trúng được mỏ dầu. Ngoái nhìn lại toàn bộ lịch sử trước tôi, chẳng có trường hợp nào sánh kịp, hoạ chăng chỉ có câu chuyện của Joseph; nhưng Joseph cũng chỉ suýt soát chứ chưa thể bằng tôi được. Bởi lẽ điều hiển nhiên là những mưu chước tài chính đại tài của Joseph chỉ đem lại bổng lộc cho mỗi đức vua, ắt hẳn thứ dân đại chúng phải nhìn ông ta với muôn phần cay đắng oán hờn; trong khi tôi thì vừa làm phúc cho toàn thể bách tính bằng việc tha chết cho vầng thái dương, thành thử nhờ thế mà được lòng muôn dân khôn xiết.

Tôi chẳng phải cái bóng của bậc quân vương; tôi mới là thực thể hữu hình, còn chính nhà vua mới là cái bóng. Quyền lực của tôi lớn lao khôn cùng; và đó chẳng phải là thứ hư danh như thói đời thường thấy, mà là thực quyền đích thực. Tôi đứng đây, ngay tại điểm khởi đầu và ngọn nguồn của thời kỳ vĩ đại thứ hai trong lịch sử nhân loại; tôi có thể nhìn thấy dòng suối nhỏ của lịch sử ấy tụ hội, sâu thêm, rộng ra, rồi cuộn trào những con sóng dữ dội xuôi về các thế kỷ xa xăm; và tôi có thể nhận ra sự trỗi dậy của những kẻ phiêu lưu mạo hiểm giống như mình dưới bóng râm của hàng dài ngai vàng trập trùng: những De Montfort, Gaveston, Mortimer, Villiers; những ả nhân tình lăng loàn nước Pháp chuyên gây chiến tranh và thao túng các chiến dịch, cùng đám tỳ thiếp nắm giữ vương trượng của Charles Đệ Nhị; thế nhưng trong suốt đoàn diễu hành dài dặc ấy, tuyệt nhiên chẳng thấy một ai đạt đến tầm vóc của tôi. Tôi là kẻ Độc Nhất Vô Nhị; và thật hả lòng hả dạ khi biết chắc rằng vị thế ấy sẽ chẳng thể nào bị lay chuyển hay thách thức suốt mười ba thế kỷ rưỡi nữa. Đúng vậy, về quyền lực tôi ngang hàng với nhà vua. Song cùng lúc đó, lại có một thế lực khác mạnh hơn đôi chút so với cả hai chúng tôi gộp lại. Đó chính là Giáo hội. Tôi chẳng buồn che giấu sự thật ấy. Mà dẫu muốn giấu thì tôi cũng chẳng tài nào giấu nổi. Nhưng thôi, lúc này tạm gác chuyện ấy sang một bên; tới lúc thích hợp nó sẽ tự khắc lộ diện. Ít nhất thì buổi đầu, nó cũng chưa gây cho tôi phiền toái nào đáng kể.

Chà, quả là một xứ sở kỳ quặc và ngập tràn những điều thú vị. Còn con người nơi đây ư! Họ là giống dân cổ quái, ngây ngô và cả tin nhất trần đời; nói cho cùng, họ chẳng khác nào một lũ thỏ non nhút nhát. Thật xót xa cho một kẻ sinh ra và lớn lên trong bầu không khí tự do, lành mạnh khi phải chứng kiến họ tuôn trào lòng trung thành khiêm nhường và nhiệt thành tột bậc đối với đức vua, Giáo hội và tầng lớp quý tộc; làm như thể họ có lý do để yêu kính và tôn thờ vua chúa, tăng lữ và quý tộc hơn là một tên nô lệ yêu kính ngọn roi da, hay một con chó yêu kính gã lạ mặt vừa đá nó một cú trời giáng vậy! Trời đất ơi, bất kỳ hình thức vương quyền nào, dẫu có cải tổ đến đâu, bất kỳ chế độ quý tộc nào, dẫu có tỉa tót thế nào, bản chất đích thực của nó vẫn là một sự sỉ nhục; nhưng nếu sinh ra và lớn lên dưới trật tự ấy, có lẽ bạn chẳng bao giờ tự nhận ra được, và người khác có nói bạn cũng chẳng tin. Thật đủ khiến người ta phải thấy xấu hổ cho đồng loại khi nghĩ đến cái thứ cặn bã nổi trôi bấy lâu nay vẫn chễm chệ trên ngai vàng mà chẳng có lấy nửa phần lý lẽ hay chính danh, cùng hạng người hạ lưu thất phẩm luôn đóng vai quý tộc thượng lưu—một lũ vua chúa và quý tộc mà theo lẽ thường, nếu bị ném ra đời để tự lực cánh sinh như những kẻ tài giỏi hơn họ, thì kết cục cũng chỉ đi đến cảnh bần hàn và vô danh tiểu tốt.

Phần lớn thần dân nước Anh của Vua Arthur là nô lệ đúng nghĩa đen, mang danh phận ấy và đeo vòng sắt quanh cổ; còn số còn lại thực chất cũng là nô lệ nhưng không mang danh phận; họ tự tưởng tượng mình là người tự do và gọi nhau như vậy. Sự thật là, cả dân tộc này sinh ra trên đời chỉ vì một mục đích duy nhất: quỳ gối phủ phục trước đức vua, Giáo hội và tầng lớp quý tộc; làm thân trâu ngựa cho họ, đổ máu đổ mồ hôi cho họ, nhịn đói để họ được ăn no, lao dịch để họ được hưởng lạc, nếm trải tận cùng cay đắng để họ được sung sướng, chịu trần truồng để họ được khoác lụa là châu báu, đóng sưu nộp thuế để họ được miễn trừ mọi khoản tô thuế, cả đời quen với những lời lẽ hèn hạ và tư thế xu nịnh để họ được ngẩng cao đầu tự mãn, coi mình là những bậc thần thánh nơi cõi trần. Và đổi lại cho tất cả những điều ấy, thứ họ nhận về chỉ là những cú đấm và sự khinh miệt; thế nhưng họ lại nhu nhược đến độ đón nhận ngay cả thứ đãi ngộ ấy như một ân huệ vẻ vang.

Những tư tưởng thâm căn cố đế quả là điều kỳ lạ, lại thú vị để quan sát và mổ xẻ. Tôi có hệ tư tưởng của tôi, nhà vua và thần dân của ngài có hệ tư tưởng của họ. Cả hai đều chảy theo những lối mòn đã bị thời gian và tập quán cày sâu hoắm, và kẻ nào nảy ra ý định dùng lý lẽ cùng sự tranh biện để bẻ lái chúng thì quả là tự rước vào thân một món nợ truyền đời. Chẳng hạn, dân chúng nơi đây thừa hưởng một quan niệm rằng mọi kẻ không có tước vị và gia phả lâu đời, dẫu có thiên bẩm phi phàm hay tài cán xuất chúng đến đâu, cũng chẳng đáng coi trọng hơn lũ muông thú, sâu bọ, côn trùng; trong khi tôi lại thừa hưởng quan niệm rằng những con quạ đội lốt người dám trơ trẽn khoác lên mình bộ lông công giả tạo của phẩm hàm cha truyền con nối và tước vị chẳng do công trạng mà có, thì chẳng đáng giá gì ngoài việc làm trò cười cho thiên hạ. Cách người ta nhìn nhận tôi thật kỳ quặc, nhưng âu cũng là lẽ tự nhiên. Bạn biết người quản thú và công chúng nhìn con voi trong sở thú ra sao rồi đấy: vâng, chính là như thế. Họ vô cùng khâm phục tầm vóc khổng lồ và sức mạnh phi thường của nó; họ đầy tự hào tán tụng việc nó có thể làm được trăm điều kỳ diệu vượt xa khả năng của chính họ; và họ cũng hãnh diện nói về chuyện khi nổi cơn thịnh nộ, nó có thể xua đuổi cả ngàn người chạy tháo thân. Nhưng liệu điều đó có biến nó thành đồng loại của họ không? Không đời nào; ngay cả gã lang thang rách rưới nhất dưới hố cũng phải bật cười trước ý nghĩ ấy. Gã không thể nào hiểu nổi; không thể nào chấp nhận; chẳng tài nào mảy may hình dung ra được. Vâng, đối với nhà vua, các quý tộc, và toàn thể thần dân, cho đến tận lũ nô lệ và dân lang bạt, tôi chỉ là một con voi kiểu như thế, không hơn không kém. Tôi được ngưỡng mộ, và cũng bị sợ hãi; nhưng đó là sự ngưỡng mộ và sợ hãi dành cho một con thú. Muông thú thì chẳng bao giờ được tôn kính, và tôi cũng vậy; tôi thậm chí còn chẳng được vị nể. Tôi không có gia phả, không tước vị kế thừa; nên trong mắt vua chúa và quý tộc, tôi chỉ là thứ rơm rác; dân chúng nhìn tôi với nỗi kinh ngạc và sợ hãi, nhưng tuyệt nhiên chẳng có chút lòng tôn sùng nào trong đó; dưới sức nặng của những định kiến thâm căn cố đế, họ chẳng thể quan niệm được bất cứ điều gì xứng đáng nhận sự tôn sùng ấy ngoại trừ huyết thống và tước vị quý tộc. Đến đây, bạn đã thấy rõ bàn tay của thế lực khủng khiếp mang tên Giáo hội Công giáo La Mã. Chỉ trong vỏn vẹn hai ba thế kỷ ngắn ngủi, nó đã biến một dân tộc gồm những trang nam nhi thành một bầy sâu bọ. Trước thời kỳ Giáo hội độc bá thiên hạ, con người ra con người, biết ngẩng cao đầu, mang đầy đủ lòng tự tôn, khí phách và tính độc lập của một đấng trượng phu; và một người đạt được địa vị hay sự vĩ đại nào thì chủ yếu là nhờ vào chiến tích và thực tài, chứ không phải do dòng dõi sinh ra. Nhưng rồi Giáo hội vươn lên nắm quyền với những mưu đồ vụ lợi riêng; bà ta khôn ngoan, quỷ quyệt, và thừa ngón nghề để xẻ thịt một con mèo—hay một quốc gia; bà ta bày ra thuyết “vương quyền thần thánh,” rồi dùng Bát Phúc chắp vá, xây bồi xung quanh từng viên gạch một—bóp méo những lời dạy tốt đẹp ấy khỏi mục đích thiện lương để biến chúng thành thành trì củng cố cho cái ác; bà ta thuyết giảng (cho lũ thứ dân) lòng khiêm nhường, sự quy phục bề trên, vẻ đẹp của đức hy sinh; bà ta thuyết giảng (cho lũ thứ dân) đức nhẫn nhục khi bị lăng nhục; thuyết giảng (vẫn là cho lũ thứ dân, luôn luôn là cho lũ thứ dân) tính kiên nhẫn, sự đê hèn trong tâm hồn, lòng cam chịu không kháng cự dưới ách áp bức; rồi bà ta đặt ra các giai tầng và giới quý tộc cha truyền con nối, dạy dỗ toàn bộ các tín đồ Cơ Đốc trên mặt đất phải cúi đầu phủ phục và sùng kính bọn chúng.

Mãi cho đến thế kỷ nơi tôi sinh ra, thứ độc dược ấy vẫn còn ngấm sâu trong huyết quản của thế giới Cơ Đốc giáo, và một gã thường dân Anh mẫu mực nhất vẫn cứ cam lòng nhìn những kẻ kém cỏi hơn mình trơ trẽn nắm giữ hàng loạt vị trí, chẳng hạn như tước vị quý tộc hay ngai vàng, những thứ mà luật pháp quái đản của xứ sở cấm tiệt anh ta không được bén mảng mơ tưởng tới; thậm chí, anh ta không chỉ bằng lòng với tình trạng trớ trêu này, mà còn tự huyễn hoặc để cảm thấy tự hào về nó nữa. Điều đó dường như chứng minh rằng chẳng có thứ gì trên đời mà bạn không thể cắn răng chịu đựng, miễn là bạn sinh ra và được nuôi dưỡng trong môi trường ấy. Dĩ nhiên vết nhơ đó, thói tôn sùng giai cấp và tước vị ấy, cũng từng chảy trong huyết quản người Mỹ chúng tôi—tôi biết rõ điều đó; nhưng đến khi tôi rời nước Mỹ, nó gần như đã biến mất hoàn toàn—ít nhất là xét trên mọi phương diện thực tế. Chút tàn dư của nó chỉ còn sót lại ở đám công tử bột và tiểu thư rởm đời mà thôi. Một khi căn bệnh đã thoái hóa xuống đến tận tầng lớp hạ đẳng ấy, thì có thể coi như nó đã bị tống khứ ra khỏi cơ thể rồi.

Nhưng xin quay trở lại với vị thế trớ trêu của tôi nơi vương quốc của Vua Arthur. Ở đây, tôi là người khổng lồ giữa đám người lùn, là người lớn giữa bầy trẻ con, là một trí tuệ bậc thầy giữa những kẻ mù lòa về mặt trí tuệ: xét theo mọi thước đo duy lý, tôi là người vĩ đại duy nhất và đích thực trong toàn cõi đảo Anh này; vậy mà ngay tại nơi đây và lúc bấy giờ, hệt như ở nước Anh xa xôi thời tôi sinh ra, một tên bá tước đầu óc bã đậu chỉ biết dựa vào gốc gác lâu đời từ một ả nhân tình của tiên vương, vốn được vớt vát từ chốn ổ chuột London, lại được coi là kẻ cao quý hơn tôi. Một nhân vật như thế lại được người ta xun xoe tâng bốc khắp cõi Arthur và được mọi người kính cẩn ngước nhìn, cho dù tâm tính của hắn có đê tiện như trí tuệ của hắn, và đạo đức của hắn có bẩn thỉu như gốc gác của hắn đi chăng nữa. Có những lúc hắn được phép ngồi trước mặt vua, còn tôi thì không. Tôi thừa sức kiếm lấy một tước vị một cách dễ dàng, và điều đó sẽ nâng tầm tôi lên một bước dài trong mắt mọi người; thậm chí cả trong mắt nhà vua, người ban phát tước vị ấy. Nhưng tôi đã không xin; và khi được ban tặng, tôi đã từ chối. Với những quan niệm của mình, tôi chẳng thể nào nuốt trôi thứ ấy; vả lại, điều đó cũng chẳng công bằng chút nào, vì truy ngược về tận tổ tông, dòng dõi nhà tôi chưa bao giờ dính dớp một vết nhơ con hoang nào trên huy hiệu gia tộc. Tôi chẳng thể cảm thấy thực sự mãn nguyện, kiêu hãnh và tự hào về bất kỳ tước hiệu nào ngoại trừ tước hiệu do chính toàn dân ban tặng, nguồn cội chính đáng duy nhất; và đó là thứ danh hiệu mà tôi hằng mong mỏi đạt được; rồi qua bao năm tháng nỗ lực chân chính và vinh quang, tôi đã giành được nó và khoác nó lên mình với niềm kiêu hãnh thanh cao, thuần khiết. Tước hiệu này tình cờ thốt ra từ miệng một người thợ rèn vào một ngày nọ nơi góc làng, rồi được đón nhận như một sáng kiến tuyệt diệu và truyền tai nhau từ miệng người này sang người khác kèm theo những tràng cười và sự đồng thuận tuyệt đối; chỉ trong vòng mười ngày, nó đã lan khắp vương quốc, và trở nên quen thuộc chẳng kém gì tên tuổi của đức vua. Về sau, tôi không bao giờ được gọi bằng bất kỳ danh xưng nào khác, dù là trong câu chuyện phiếm của thứ dân hay trong những cuộc nghị bàn triều chính trang nghiêm bên bàn nghị sự của bậc quân vương. Tước hiệu này, nếu dịch sang ngôn ngữ hiện đại, chính là SẾP. Được toàn dân bầu chọn. Điều đó vừa vặn với tôi. Và đó là một tước hiệu khá đỗi cao sang. Những kẻ được dùng mạo từ "Độc Nhất" vô cùng hiếm hoi, và tôi là một trong số đó. Nếu bạn nói về "viên" công tước, hay "ngài" bá tước, hay "đức" giám mục, làm sao ai biết bạn đang ám chỉ kẻ nào? Nhưng nếu bạn nói về Đức Vua, Hoàng Hậu hay Sếp, thì mọi chuyện lại hoàn toàn khác hẳn.

Thôi thì, tôi quý nhà vua, và với tư cách là vua, tôi tôn trọng ngài—tôn trọng cái cương vị ấy; ít nhất là tôn trọng chừng nào tôi còn có thể tôn trọng bất kỳ sự tối thượng nào không do tự thân nỗ lực giành lấy; nhưng trên phương diện con người, tôi thầm coi thường ngài cùng đám quý tộc của ngài. Và ngài cùng bọn họ cũng quý tôi, tôn trọng cương vị của tôi; nhưng với tư cách một con thú không có dòng dõi hay tước vị hão huyền, họ coi thường tôi—và họ cũng chẳng buồn giấu giếm điều đó cho lắm. Tôi chẳng tính phí cho những phán xét của mình về họ, và họ cũng chẳng tính phí cho những phán xét của họ về tôi: đôi bên huề cả làng, sổ sách cân bằng, thiên hạ ai nấy đều vừa lòng hả dạ.