Chưa đầy mấy ngày sau đó, vào một buổi sáng dịu ngọt đầy nắng — mặt đất hãy còn hơi mềm bởi trận tuyết rơi vừa mới tan hết, để lại đây đó vài vầng tuyết mỏng bám lại trên thảm cỏ xanh tươi dưới chân các hàng rào; thế nhưng ngay cạnh chúng, những đóa anh thảo non đã bắt đầu hé nở giữa đám lá sẫm màu ẩm ướt, và tiếng chim sơn ca trên cao đang ca hát về mùa hè, về hy vọng, về tình yêu cùng mọi điều thiêng liêng — tôi đang ở ngoài sườn đồi, tận hưởng những niềm vui ấy và chăm lo cho bầy cừu non cùng những con cừu mẹ, thì khi ngoảnh nhìn xung quanh, tôi thấy ba người đang đi lên từ thung lũng phía dưới. Đó là Eliza Millward, Fergus và Rose; thế nên tôi bèn băng qua cánh đồng để đón họ, và khi biết họ đang định đến Wildfell Hall, tôi liền ngỏ ý muốn đi cùng, đoạn đưa tay đỡ Eliza — cô nàng vui vẻ nhận lời ngay thay vì nắm tay anh trai tôi, còn tôi thì bảo anh trai cứ việc quay về vì tôi sẽ đi cùng các cô gái.
“Tôi xin lỗi nhé!” anh ta kêu lên. “Chính các cô gái mới là người đang đi cùng tôi, chứ tôi nào đi với họ. Cả nhà ai cũng đã được ngắm nhìn vị khách kỳ lạ tuyệt vời này rồi, chỉ trừ mỗi mình tôi, và tôi không thể chịu đựng thêm sự dốt nát đáng thương ấy được nữa — dù có thế nào đi nữa, tôi cũng phải tận mắt chứng kiến cho thỏa lòng; thế nên tôi đã nài nỉ Rose đi cùng tôi tới biệt thự và giới thiệu tôi với cô ấy ngay lập tức. Con bé thề là sẽ không đi nếu cô Eliza không đi cùng; vậy là tôi phải chạy đến nhà xứ để rước cô ấy; và tụi này đã tay trong tay suốt cả dọc đường, tình tứ như một đôi uyên ương — để rồi bây giờ cậu lại nẫng tay trên của tôi; cậu còn muốn cướp mất cả buổi dạo chơi lẫn chuyến thăm hỏi của tôi nữa chứ. Quay về với đồng ruộng và súc vật của cậu đi, cái đồ vụng về kia; cậu đâu xứng đáng để giao du với những người lịch sự như chúng tôi, những kẻ chẳng có việc gì làm ngoài việc la cà quanh nhà hàng xóm, dòm ngó mấy xó xỉnh riêng tư, đánh hơi bí mật của người ta, rồi bới lông tìm vết khi không sẵn tiện có sẵn — cậu thì hiểu thế nào được những nguồn vui tao nhã nhường ấy.”
“Sao hai người không cùng đi đi?” Eliza gợi ý, phớt lờ nửa sau của bài diễn văn.
“Đúng thế, đi cả hai đi chứ!” Rose kêu lên; “càng đông càng vui — và tớ chắc chắn là chúng ta sẽ cần mang theo tất cả sự hào hứng có thể đến cái căn phòng to lớn, tối tăm, ảm đạm với những ô cửa sổ có chấn song hẹp và món đồ đạc cổ kính thảm hại ấy — trừ phi cô ấy lại dẫn chúng ta vào phòng vẽ tranh của mình.”
Thế là tất cả chúng tôi cùng kéo nhau đi; và người nữ gia nhân lớn tuổi gầy gò ra mở cửa đã dẫn chúng tôi vào một căn phòng đúng như những gì Rose từng miêu tả với tôi khi cô mới có dịp gặp mặt bà Graham lần đầu: một căn phòng khá rộng rãi và cao ráo, nhưng hơi mờ tối bởi những ô cửa sổ theo lối cổ, với trần nhà, các tấm ốp tường và bệ lò sưởi bằng gỗ sồi đen sì — phần bệ lò được chạm trổ công phu nhưng không lấy gì làm tinh tế lắm — cùng bàn ghế đồng bộ, một chiếc tủ sách cũ bên cạnh lò sưởi chứa đầy những sách vở đủ thể loại, và một cây đàn piano tủ đã cũ kỹ ở phía bên kia.
Nữ chủ nhân đang ngồi trên một chiếc ghế bành lưng cao cứng nhắc, bên cạnh là một chiếc bàn tròn nhỏ đặt một hộp đựng bút và giỏ đựng đồ khâu vá, còn cậu con trai nhỏ thì đứng tựa cùi chỏ vào đầu gối mẹ, đọc sách cho bà nghe với sự trôi chảy đáng kinh ngạc từ một cuốn sách nhỏ đặt trên đùi bà; trong khi đó, tay bà đặt trên vai cậu bé, thẫn thờ nghịch những lọn tóc dài uốn lượn rủ xuống chiếc cổ ngà ngọc của con. Họ tạo cho tôi ấn tượng về một sự tương phản dịu dàng với mọi vật xung quanh; nhưng tất nhiên tư thế ấy lập tức thay đổi ngay khi chúng tôi bước vào. Tôi chỉ có thể ngắm nhìn bức tranh ấy trong vài giây ngắn ngủi khi Rachel giữ cửa cho chúng tôi bước vào.
Tôi không nghĩ bà Graham lại lấy làm vui mừng cho lắm khi thấy chúng tôi đến: ẩn chứa trong sự lịch thiệp điềm tĩnh, lặng lẽ của bà là một vẻ lạnh lùng khó tả; nhưng tôi không trò chuyện nhiều với bà. Ngồi xuống gần cửa sổ, hơi lùi lại phía sau vòng tròn mọi người, tôi gọi Arthur lại gần, rồi cậu bé, tôi cùng con chó Sancho chơi đùa với nhau rất vui vẻ, trong khi hai tiểu thư cứ quấy rầy mẹ cậu bé bằng dăm ba câu chuyện phiếm, còn Fergus thì ngồi đối diện, vắt chéo chân, đút hai tay vào túi quần, ngả người ra sau ghế, lúc thì ngước nhìn trần nhà, lúc lại trừng trừng nhìn thẳng vào nữ chủ nhân (với một điệu bộ khiến tôi chỉ muốn tống cổ hắn ra khỏi phòng), khi thì huýt sáo nho nhỏ một đoạn giai điệu ưa thích, lúc lại ngắt lời cuộc trò chuyện hoặc khỏa lấp khoảng trống (tùy từng hoàn cảnh) bằng những câu hỏi hoặc nhận xét hết sức xấc láo. Có lúc hắn bảo: — “Tôi lấy làm kinh ngạc, thưa bà Graham, làm sao bà lại có thể chọn một nơi cũ kỹ, xập xệ và mục nát thế này để sinh sống cơ chứ. Nếu bà không đủ khả năng chiếm trọn cả căn nhà và sửa sang lại nó, sao bà không thuê lấy một ngôi nhà tranh nhỏ nhắn gọn gàng nhỉ?”
“Có lẽ tôi quá kiêu ngạo chăng, thưa ông Fergus,” bà mỉm cười đáp; “có lẽ tôi đã đem lòng yêu thích đặc biệt cái chốn cổ kính mang đậm chất thơ này — mà quả thực, nó có rất nhiều ưu điểm so với một ngôi nhà tranh — trước hết, như các anh thấy đấy, các phòng rộng rãi và thoáng mát hơn; thứ hai là những căn phòng trống mà tôi không phải trả tiền có thể dùng làm kho chứa đồ, nếu tôi có thứ gì cần cất giữ; và chúng rất hữu ích cho con trai tôi chạy nhảy vào những ngày mưa không thể ra ngoài; rồi thì có khu vườn cho thằng bé chơi đùa và cho tôi làm vườn. Các anh thấy đấy, tôi đã cải tạo được đôi chút rồi đấy chứ,” bà tiếp lời, quay về phía cửa sổ. “Có một luống rau xanh ở góc kia, và đằng kia là dăm khóm hoa giọt tuyết cùng hoa anh thảo đã nở hoa — và kìa, cả một đóa nghệ tây vàng rực đang hé nở dưới ánh nắng mặt trời.”
“Nhưng sao bà có thể chịu đựng được một hoàn cảnh như thế — những người hàng xóm gần nhất cách xa tới hai dặm, chẳng có ai ngó ngàng hay qua lại? Con Rose chắc sẽ phát điên lên mất nếu ở một nơi thế này. Nó không thể sống nổi nếu một ngày không được ngắm nửa tá áo đầm và mũ nón mới — chưa nói đến những gương mặt xung quanh; thế mà bà lại có thể ngồi canh ở những ô cửa sổ này suốt cả ngày dài mà chẳng bao giờ thấy nổi dù chỉ là một bà lão gánh trứng ra chợ.”
“Tôi không chắc sự cô quạnh nơi đây không phải là một trong những điểm hấp dẫn chính của nó. Tôi chẳng lấy làm thích thú gì việc ngắm nhìn mọi người qua lại ngoài cửa sổ; và tôi thích sự yên tĩnh.”
“Ồ! Chẳng khác nào bảo rằng bà ước gì tất cả chúng tôi hãy lo việc của mình và để mặc bà yên thân.”
“Không, tôi không thích việc xã giao rộng; nhưng nếu tôi có vài người bạn, tất nhiên tôi rất vui khi thỉnh thoảng được gặp họ. Chẳng ai có thể hạnh phúc trong sự cô độc vĩnh cửu cả. Vì vậy, thưa ông Fergus, nếu anh chọn bước vào nhà tôi như một người bạn, tôi sẽ chào đón anh; bằng không, tôi phải thú nhận rằng tôi mong anh tránh cho thì hơn.” Đoạn bà quay sang nói dăm câu với Rose hoặc Eliza.
“Và thưa bà Graham,” năm phút sau, hắn lại lên tiếng, “trên đường tới đây, chúng tôi đang tranh luận về một vấn đề mà bà có thể dễ dàng phân xử giúp chúng tôi, bởi nó chủ yếu liên quan đến chính bản thân bà — và thực ra, chúng tôi vẫn thường bàn tán về bà; vì một vài người trong chúng tôi chẳng có việc gì hay ho hơn để làm ngoài việc bàn chuyện nhà hàng xóm, và chúng tôi, những thổ dân sinh ra trên mảnh đất này, đã quen biết nhau quá lâu rồi và bàn tán về nhau quá nhiều đến mức phát chán cái trò đó rồi; thế nên sự xuất hiện của một người xa lạ giữa chúng tôi là một sự bổ sung vô giá cho những nguồn tiêu khiển đã cạn kiệt của tụi này. Chà, câu hỏi, hoặc những câu hỏi mà bà được nhờ giải đáp—”
“Câm miệng lại đi, Fergus!” Rose kêu lên trong cơn hoảng sợ và giận dữ tột độ.
“Tôi không câm đâu, bảo cho cô biết nhé. Những câu hỏi mà bà được nhờ giải đáp chính là: — Thứ nhất, liên quan đến nguồn gốc, thân thế và nơi cư trú trước đây của bà. Người thì đồn bà là người nước ngoài, kẻ lại bảo là người Anh; người bảo sinh ra ở miền Bắc, kẻ lại bảo miền Nam; có người còn nói—”
“Được rồi, thưa ông Fergus, tôi sẽ nói cho anh biết. Tôi là người Anh — và tôi chẳng hiểu sao lại có người phải nghi ngờ điều đó — và tôi sinh ra ở vùng quê, không phải ở tận cùng miền Bắc cũng chẳng phải miền Nam của hòn đảo hạnh phúc chúng ta; và tôi đã phần lớn dành cuộc đời mình ở chốn thôn quê ấy, giờ thì tôi hy vọng anh đã thỏa mãn rồi chứ; bởi vì hiện tại tôi không có hứng trả lời thêm bất kỳ câu hỏi nào nữa đâu.”
“Trừ câu này—”
“Không, một câu cũng không!” bà cười lớn, và lập tức đứng dậy khỏi chỗ ngồi, tìm cách chạy trốn về phía khung cửa sổ nơi tôi đang ngồi, rồi dường như vì quá tuyệt vọng trước sự quấy rầy của anh trai tôi, bà liền tìm cách lôi kéo tôi vào cuộc trò chuyện.
“Ông Markham,” bà lên tiếng, giọng nói dồn dập cùng gương mặt ửng đỏ đã phơi bày quá rõ sự bất an trong lòng, “anh có còn nhớ khung cảnh biển tuyệt đẹp mà chúng ta đã nhắc đến hồi trước không? Tôi nghĩ bây giờ tôi phải làm phiền anh chỉ đường ngắn nhất đến đó rồi; bởi nếu thời tiết đẹp đẽ này cứ tiếp tục, có lẽ tôi sẽ có thể đi bộ đến đó và phác họa lại nó; tôi đã cạn kiệt mọi đề tài tranh ảnh khác rồi; và tôi rất khao khát được ngắm nhìn nó.”
Tôi định làm theo lời đề nghị của bà, nhưng Rose không chịu để tôi tiếp tục.
“Ồ, đừng chỉ đường cho cô ấy, Gilbert!” con bé kêu lên; “cô ấy phải đi cùng với chúng tôi chứ. Vịnh —— là nơi chị đang nghĩ tới phải không, thưa bà Graham? Đó là một quãng đường đi bộ rất dài, quá sức đối với chị, và là điều không thể đối với Arthur. Nhưng chúng tôi đang tính tổ chức một buổi dã ngoại để tới đó vào một ngày trời đẹp; và nếu chị chịu khó đợi cho đến khi thời tiết tốt hẳn lên, tôi chắc chắn tất cả chúng tôi sẽ rất vui mừng có được sự góp mặt của chị.”
Tội nghiệp bà Graham tỏ vẻ hoảng hốt và định tìm cớ từ chối, nhưng Rose, hoặc vì thương hại cuộc sống cô độc của bà, hoặc vì quá nóng lòng muốn làm quen, nên đã quyết tâm kéo bằng được bà đi; mọi sự phản đối đều bị gạt phăng. Bà được bảo rằng đó chỉ là một nhóm nhỏ và toàn là bạn bè, và rằng cảnh sắc tuyệt mỹ nhất chính là từ vách đá ——, cách đó trọn vẹn năm dặm.
“Đúng là một quãng đường dạo bộ tuyệt vời cho các quý ông,” Rose nói tiếp; “nhưng các quý bà sẽ thay phiên nhau đi xe ngựa và đi bộ; vì chúng ta sẽ có xe ngựa kéo nhỏ, đủ rộng để chứa bé Arthur và ba vị phụ nữ, cùng với dụng cụ vẽ tranh của chị và lương thực của chúng ta.”
Thế là đề xuất ấy cuối cùng cũng được chấp thuận; và sau một hồi bàn bạc thêm về thời gian cũng như hình thức của chuyến đi sắp tới, chúng tôi đứng dậy và cáo từ.
Nhưng khi ấy mới chỉ là tháng Ba: một tháng Tư lạnh lẽo, ẩm ướt và hai tuần của tháng Năm đã trôi qua trước khi chúng tôi có thể mạo hiểm lên đường cho chuyến thám hiểm của mình với niềm hy vọng hợp lý rằng sẽ tìm thấy niềm vui mong đợi giữa những khung cảnh nên thơ, hội hè vui vẻ, không khí trong lành, thức ăn ngon và sự vận động, mà không bị vướng bận bởi những con đường lầy lội, những cơn gió lạnh hay mây đen đe dọa. Rồi thì, vào một buổi sáng rực rỡ nắng vàng, chúng tôi tập hợp lực lượng và lên đường. Thành phần đoàn gồm có mẹ con bà Graham, Mary và Eliza Millward, Jane và Richard Wilson, cùng Rose, Fergus và Gilbert Markham.
Ông Lawrence đã được mời tham gia cùng chúng tôi, nhưng vì một lý do nào đó mà chỉ có ông ta mới rõ, ông đã từ chối đi cùng. Chính tôi đã thân hành ngỏ lời mời. Khi tôi làm vậy, ông ta do dự và hỏi những ai sẽ tham gia. Lúc tôi kể tên cô Wilson trong số đó, ông ta có vẻ phân vân muốn đi, nhưng khi tôi nhắc đến bà Graham, tưởng rằng điều đó sẽ càng thu hút thêm, thì nó lại mang hiệu ứng ngược lại, thế là ông ta từ chối hẳn, và thú thật là quyết định ấy chẳng khiến tôi buồn lòng cho mấy, dẫu tôi khó mà nói rõ tại sao.
Đã khoảng giữa trưa khi chúng tôi đến nơi định đến. Bà Graham đi bộ suốt quãng đường tới các vách đá; và bé Arthur cũng đi bộ phần lớn chặng đường; bởi vì giờ đây thằng bé đã cứng cáp và hiếu động hơn nhiều so với hồi mới chuyển đến vùng này, và nó không thích ngồi trên xe ngựa với những người lạ, trong khi tất cả bốn người bạn của nó là mẹ, con chó Sancho, ông Markham và cô Millward đều đi bộ ở phía sau, hoặc đi qua những cánh đồng và lối mòn xa xôi.
Tôi có một ký ức rất đỗi dễ chịu về chuyến đi bộ đó, dọc theo con đường rợp nắng trắng cứng cáp, thỉnh thoảng được che bóng bởi những hàng cây xanh ngắt, được tô điểm bởi những bờ cỏ nở hoa và hàng rào ngát hương thơm; hay băng qua những cánh đồng và lối mòn nên thơ, rực rỡ muôn loài hoa ngọt ngào cùng sắc xanh tươi chói lọi của tháng Năm tuyệt diệu. Quả thật, Eliza không ở bên cạnh tôi; nhưng cô ấy ở cùng bạn bè trên chiếc xe ngựa kéo, hạnh phúc, tôi tin là vậy, giống như tôi; và ngay cả khi chúng tôi, những kẻ đi bộ, rời khỏi đường cái để đi đường tắt qua các cánh đồng, nhìn thấy chiếc xe ngựa nhỏ ở đằng xa, khuất dần giữa những tán cây xanh rợp bóng, tôi không hề căm ghét những cái cây ấy vì đã che khuất tầm nhìn của tôi khỏi chiếc mũ và chiếc khăn choàng thân thương, cũng không cảm thấy tất cả những vật cản ấy nằm giữa hạnh phúc của tôi với tôi; bởi vì, thú thật là tôi quá hạnh phúc khi được ở bên bà Graham đến mức chẳng còn bận lòng tiếc nuối sự vắng mặt của Eliza Millward.
Và quả thực, vị kia ban đầu tỏ ra bất hòa đến mức đáng phát bực — dường như nhất quyết chẳng chịu trò chuyện với ai ngoài Mary Millward và Arthur. Bà và Mary đồng hành cùng nhau, hầu như lúc nào đứa trẻ cũng ở giữa họ; — nhưng hễ đoạn đường nào cho phép, tôi luôn bước đi ở phía bên kia của bà, Richard Wilson đi phía bên kia cô Millward, còn Fergus thì lang thang đây đó theo sở thích của hắn; và rồi, một lúc sau, bà đã trở nên cởi mở hơn, để rồi cuối cùng tôi cũng thành công trong việc thu hút sự chú ý của bà hầu như hoàn toàn về phía mình — và khi ấy tôi mới thực sự hạnh phúc làm sao; bởi vì bất cứ khi nào bà hạ cố trò chuyện, tôi đều thích lắng nghe. Khi những quan điểm và tình cảm của bà trùng khớp với tôi, chính sự minh mẫn tuyệt vời cùng gu thẩm mỹ và cảm xúc tinh tế của bà đã làm tôi say đắm; khi chúng khác biệt, đó lại chính là sự kiên định không khoan nhượng của bà trong việc tuyên bố hoặc bảo vệ sự khác biệt ấy, sự nhiệt thành và sắc sảo của bà đã kích thích trí tưởng tượng của tôi; và ngay cả khi bà khiến tôi tức giận bởi những lời lẽ hay ánh nhìn cay nghiệt, cùng những kết luận vô cảm dành cho tôi, thì điều đó chỉ càng khiến tôi thêm bất mãn với chính mình vì đã để lại ấn tượng không tốt trong mắt bà, và càng khao khát được minh oan cho tính cách lẫn con người mình trước mặt bà, và nếu có thể, là chiếm lấy sự kính trọng của nơi bà.
Cuối cùng cuộc đi bộ cũng kết thúc. Chiều cao và sự hiểm trở ngày càng tăng của những ngọn đồi đã che khuất tầm nhìn một hồi lâu; nhưng khi leo lên đến đỉnh của một dốc đá dựng đứng và nhìn xuống, một khoảng không mở ra trước mắt chúng tôi — và biển xanh thẳm hiện ra ngay trước mắt! — màu xanh tím đậm — không hề phẳng lặng chết chóc, mà phủ đầy những ngọn sóng bạc lấp lánh — những đốm trắng li ti lấp lánh trên ngực biển và khó lòng phân biệt nổi, dẫu cho có là thị tinh sắc bén nhất, với những chú hải âu đang giỡn đùa phía trên, đôi cánh trắng muốt lấp lánh dưới ánh nắng: chỉ có một hoặc hai con tàu là có thể nhìn thấy được, và chúng ở rất xa.
Tôi nhìn người bạn đồng hành của mình để xem bà nghĩ gì về khung cảnh huy hoàng này. Bà chẳng nói gì cả; nhưng bà đứng lặng đi, dán chặt mắt vào đó bằng cái nhìn quả quyết cho tôi thấy rằng bà không hề thất vọng. Nhân tiện đây thì bà có đôi mắt rất đẹp — tôi không biết mình đã nói với bạn điều này trước đây chưa, nhưng chúng tràn đầy tâm hồn, to, trong và gần như màu đen — không phải màu nâu, mà là màu xám rất đậm. Một làn gió mát lạnh, hồi sinh thổi từ biển vào — dịu dàng, trong lành, sảng khoái: nó luồn qua những lọn tóc uốn rủ xuống của bà, thổi bùng lên sắc màu sinh động hơn cho đôi môi và gò má vốn dĩ thường hay nhợt nhạt của bà. Bà cảm nhận được sức sống phấn chấn từ làn gió ấy, và tôi cũng vậy — tôi cảm thấy nó đang râm ran khắp cơ thể, nhưng không dám thả lỏng khi bà vẫn còn đang trầm mặc như thế. Thoảng trên gương mặt bà là vẻ phấn khích kìm nén, bừng sáng thành một nụ cười rạng rỡ đầy ý thức cao cả khi ánh mắt bà chạm vào mắt tôi. Chưa bao giờ trông bà đáng yêu đến thế: chưa bao giờ trái tim tôi lại tha thiết gắn kết với bà đến vậy. Giá như chúng tôi được đứng đó một mình thêm hai phút nữa thôi, tôi sẽ không dám chắc điều gì sẽ xảy ra tiếp theo.
May mắn cho sự thận trọng của tôi, và có lẽ cho cả niềm vui trong phần còn lại của ngày hôm đó, chúng tôi nhanh chóng được gọi đến bữa ăn — một bữa ăn nhẹ vô cùng thịnh soạn, do Rose, được sự hỗ trợ của cô Wilson và Eliza — những người vì đã chia sẻ chỗ ngồi trên xe ngựa nên đã đến nơi trước những người khác một chút — bày biện trên một mỏm đất cao nhìn ra biển, được che chở khỏi cái nắng gay gắt bởi một phiến đá nhô ra và những tán cây rủ bóng.
Bà Graham ngồi cách xa tôi. Eliza là người ngồi gần tôi nhất. Cô ấy cố gắng tỏ ra dễ mến theo cách dịu dàng, kín đáo của mình, và chắc chắn vẫn duyên dáng và đáng yêu như mọi khi, giá như tôi có thể cảm nhận được điều đó. Nhưng chẳng mấy chốc trái tim tôi lại bắt đầu ấm lên hướng về phía người kia; và tất cả chúng tôi đều rất vui vẻ, hạnh phúc bên nhau — theo như tôi có thể thấy — trong suốt bữa ăn chung kéo dài.
Khi bữa ăn kết thúc, Rose gọi Fergus giúp cô dọn dẹp phần thức ăn thừa, cùng dao kéo, đĩa và cất chúng vào giỏ; còn bà Graham mang theo ghế xếp và dụng cụ vẽ; và sau khi nài nỉ cô Millward trông nom cậu con trai quý tử của mình, đồng thời dặn dò kỹ lưỡng thằng bé không được rời khỏi người bảo hộ mới nửa bước, bà rời khỏi chúng tôi, bước dọc theo sườn đồi dốc đá để đến một mỏm núi cao hơn, hiểm trở hơn ở đằng xa, nơi có thể ngắm nhìn một khung cảnh tuyệt mỹ hơn nữa, nơi bà thích chọn làm chỗ phác họa, dẫu cho vài vị phụ nữ đã bảo rằng đó là một nơi đáng sợ và khuyên bà đừng mạo hiểm.
Khi bà đi rồi, tôi cảm thấy như thể chẳng còn niềm vui nào nữa — dẫu cho thật khó để nói xem bà đã đóng góp gì vào sự náo nhiệt của nhóm. Chẳng có câu nói đùa nào, và rất ít tiếng cười phát ra từ đôi môi bà; nhưng nụ cười của bà đã tiếp thêm sinh khí cho sự vui vẻ của tôi; một nhận xét sắc sảo hay một lời nói vui tươi từ bà đã vô tình mài giũa trí tuệ của tôi, thổi bùng sự hứng thú vào tất cả những gì được làm và nói bởi những người còn lại. Thậm chí cuộc trò chuyện của tôi với Eliza cũng trở nên sinh động hơn nhờ sự hiện diện của bà, dẫu cho tôi chẳng hề hay biết điều đó; và giờ đây khi bà đã rời đi, những trò đùa giỡn ngây ngô của Eliza chẳng còn làm tôi vui thích nữa — thậm chí còn khiến tâm hồn tôi mệt mỏi, và tôi đâm ra chán ngán việc phải dỗ dành cô ấy: tôi cảm thấy bản thân bị cuốn hút bởi một sức hút không thể cưỡng lại hướng về cái điểm xa xôi nơi nữ họa sĩ xinh đẹp đang ngồi cặm cụi với nhiệm vụ đơn độc của mình — và tôi chẳng chần chừ kháng cự lâu: trong lúc cô hàng xóm nhỏ nhắn đang trao đổi dăm ba câu với cô Wilson, tôi đứng dậy và khôn khéo lẻn đi.
Vải bước sải chân nhanh chóng, cùng một chút leo trèo thoăn thoắt, chẳng mấy chốc đã đưa tôi đến nơi bà đang ngồi — một gờ đá hẹp ngay bên mép vách đá, sụt xuống với một độ dốc đứng, thẳng tắp xuống tận bờ biển đá bên dưới.
Bà không nghe thấy tiếng tôi đến: bóng dáng tôi đổ dài qua trang giấy khiến bà giật bắn mình như bị điện giật; và bà hốt hoảng quay phắt lại — bất kỳ tiểu thư nào khác mà tôi quen biết chắc chắn sẽ thét lên trước một cú giật mình bất ngờ đến thế.
“Ồ! Tôi không biết là anh đấy.— Sao anh lại làm tôi giật nảy mình thế?” bà nói, có chút bực dọc. “Tôi ghét việc có ai đó cứ bất thình lình xuất hiện phía sau mình như thế.”
“Ơ hay, thế cô tưởng ai chứ?” tôi đáp: “nếu tôi biết cô dễ hoảng hốt thế, tôi đã cẩn trọng hơn rồi, nhưng—”
“Thôi, bỏ đi. Anh đến đây làm gì thế? Mọi người đều đang đến à?”
“Không; cái gờ đá nhỏ này chắc chẳng đủ chỗ cho tất cả bọn họ đâu.”
“Tôi mừng vì điều đó, bởi tôi chán nói chuyện lắm rồi.”
“Vậy thì, tôi sẽ không nói chuyện nữa. Tôi sẽ chỉ ngồi và ngắm cô vẽ thôi.”
“Ồ, nhưng anh biết là tôi không thích điều đó mà.”
“Vậy tôi sẽ tự bằng lòng với việc ngắm nhìn khung cảnh tráng lệ này vậy.”
Bà không phản đối gì nữa; và một lúc lâu sau, cứ thế im lặng phác họa. Nhưng tôi không tài nào kìm được việc thỉnh thoảng lại lén nhìn từ khung cảnh lộng lẫy dưới chân chúng tôi sang bàn tay trắng ngần đang cầm bút chì, cùng chiếc cổ thanh tân và những lọn tóc đen nhánh rủ xuống trang giấy.
“Bây giờ,” tôi thầm nghĩ, “nếu mình chỉ có một cây bút chì và một mẩu giấy nhỏ, mình có thể tạo ra một bức phác họa đáng yêu hơn cô ấy nhiều, với giả định là mình có khả năng miêu tả chân thực những gì đang hiển hiện trước mắt.”
Nhưng, dẫu cho sự thỏa mãn ấy bị từ chối, tôi vẫn rất đỗi hài lòng khi được ngồi bên cạnh bà ở đó mà chẳng nói năng gì.
“Anh vẫn ở đó đấy à, ông Markham?” cuối cùng bà cũng lên tiếng, quay lại nhìn tôi — bởi tôi đang ngồi hơi lùi về phía sau trên một mỏm đá phủ đầy rêu phong — “Sao anh không đi đi và tự giải trí với bạn bè của mình cơ chứ?”
“Bởi vì tôi chán bọn họ rồi, giống như cô vậy; và tôi sẽ có đủ thời gian để gặp lại họ vào ngày mai — hoặc bất cứ lúc nào sau đó; nhưng cô thì tôi có lẽ sẽ chẳng có diễm phúc được gặp lại trong một khoảng thời gian không biết là bao lâu nữa.”
“Lúc anh đi, Arthur đang làm gì thế?”
“Thằng bé ở cùng cô Millward, nơi cô đã để nó lại — mọi thứ đều ổn cả, chỉ là nó đang mong mẹ mau chóng quay về thôi. Nhân tiện thì cô đã chẳng giao phó nó cho tôi,” tôi càu nhàu, “dẫu cho tôi có vinh dự quen biết nó lâu hơn rất nhiều; nhưng cô Millward lại có nghệ thuật lấy lòng và làm vui lòng trẻ nhỏ,” tôi hờ hững nói thêm, “nếu như cô ta chẳng có tích sự gì khác.”
“Cô Millward có rất nhiều phẩm chất đáng quý mà những kẻ như anh không tài nào nhận ra hay trân trọng nổi đâu. Anh có làm ơn nói với Arthur rằng tôi sẽ quay lại trong vài phút nữa không?”
“Nếu đã vậy, tôi xin phép được đợi cho đến khi vài phút đó trôi qua; và khi ấy tôi có thể giúp cô xuống con đường khó đi này.”
“Cảm ơn anh — trong những hoàn cảnh thế này, tôi luôn tự mình xoay sở là tốt nhất mà chẳng cần ai giúp đỡ.”
“Nhưng ít ra, tôi cũng có thể xách chiếc ghế và cuốn sổ phác họa giúp cô chứ.”
Bà không từ chối ân huệ này của tôi; nhưng tôi có chút chạnh lòng trước mong muốn rõ mồn một là muốn tống khứ tôi đi cho khuất mắt của bà, và đang bắt đầu hối hận vì sự cố chấp của mình, thì bà lại phần nào xoa dịu tôi bằng cách tham khảo gu thẩm mỹ và phán đoán của tôi về một chi tiết nào đó còn mờ ám trong bức vẽ của cô. May mắn thay, ý kiến của tôi nhận được sự tán thành từ bà, và sự cải thiện mà tôi gợi ý đã được áp dụng mà không mảy may do dự.
“Tôi thường ao ước trong vô vọng,” bà thổ lộ, “có được ý kiến của người khác để tham khảo những khi tôi khó lòng tin tưởng vào sự phán đoán của chính đôi mắt và cái đầu mình, vốn đã quá lâu mải miết ngắm nhìn một đối tượng duy nhất đến mức trở nên gần như bất tài trong việc hình thành một ý niệm đúng đắn về nó.”
“Điều đó,” tôi đáp, “chỉ là một trong vô vàn những tai họa mà một cuộc sống đơn độc đẩy chúng ta vào thôi.”
“Quả thật,” bà nói; và chúng tôi lại chìm vào sự im lặng.
Tuy nhiên, chỉ khoảng hai phút sau, bà tuyên bố bức phác họa đã hoàn thành và khép cuốn sổ lại.
Khi quay trở lại nơi dùng bữa, chúng tôi thấy tất cả mọi người đã rời đi, ngoại trừ ba người — Mary Millward, Richard Wilson và Arthur Graham. Cậu nhóc nằm ngủ say sưa với cái đầu gối lên đùi vị tiểu thư; người kia thì ngồi bên cạnh với một cuốn sách kinh điển phiên bản bỏ túi trên tay. Anh ta chẳng đi đến đâu mà không mang theo người một người bạn đồng hành như thế để bồi dưỡng cho những khoảng thời gian rỗi rãi của mình: mọi khoảng thời gian không dành cho việc học tập, hoặc bị ép buộc bởi bản năng sinh lý để duy trì sự sống cơ bản đều bị coi là lãng phí. Ngay cả lúc này, anh ta cũng không thể buông thả bản thân để tận hưởng bầu không khí trong lành cùng ánh nắng dịu ngọt ấy — khung cảnh tráng lệ kia, và những âm thanh dịu êm, tiếng nhạc của những con ngọn sóng cùng tiếng gió rì rào trong tán cây che chở phía trên — ngay cả khi có một tiểu thư ở bên cạnh (dẫu cho không mấy quyến rũ cho lắm, tôi phải thừa nhận) — anh ta vẫn phải lôi cuốn sách của mình ra, tận dụng triệt để thời gian trong lúc tiêu hóa bữa ăn đạm bạc và nghỉ ngơi đôi chân mệt mỏi vốn không quen vận động nhiều như thế.
Tuy nhiên, có lẽ anh ta vẫn dành ra một khoảnh khắc để trao đổi dăm ba lời hay ánh nhìn với người bạn đồng hành của mình thi thoảng — dù sao đi nữa, cô ấy cũng chẳng hề tỏ ra bực bội trước hành vi đó; bởi vì gương mặt mộc mạc của cô khoác lên một biểu cảm vui vẻ và bình thản bất thường, và cô đang ngắm nhìn gương mặt tái nhợt, trầm tư của anh ta với sự mãn nguyện tột cùng khi chúng tôi đến nơi.
Hành trình trở về nhà hoàn toàn chẳng hề dễ chịu đối với tôi như nửa đầu ngày hôm nay: bởi vì giờ đây bà Graham đã ngồi trên xe ngựa, và Eliza Millward lại là bạn đồng hành trong chuyến đi bộ của tôi. Cô ấy đã quan sát thấy sự thiên vị của tôi dành cho góa phụ trẻ, và rõ ràng cảm thấy bản thân bị hắt hủi. Cô ấy không bộc lộ nỗi muộn phiền bằng những lời trách móc sắc sảo, những lời châm chọc cay đắng hay sự im lặng hờn dỗi ỉu xìu — bất kỳ hoặc tất cả những điều đó tôi đều có thể dễ dàng chịu đựng hoặc cười trừ cho qua; nhưng cô ấy lại thể hiện nó bằng một vẻ u sầu dịu dàng, một nỗi buồn trách móc nhẹ nhàng cứa sâu vào tận tâm can tôi. Tôi cố gắng vực dậy tinh thần cho cô ấy, và dường như đã thành công ở một mức độ nào đó trước khi cuộc hành trình kết thúc; nhưng chính trong hành động đó, lương tâm tôi lại cắn rứt, bởi tôi thừa biết rằng, sớm muộn gì thì mối tơ duyên này cũng sẽ đứt đoạn, và việc này chẳng qua chỉ là đang nuôi dưỡng những niềm hy vọng hão huyền và kéo dài thêm ngày tháng tồi tệ mà thôi.
Khi chiếc xe ngựa nhỏ đã đến sát Wildfell Hall nhất có thể theo đoạn đường cho phép — trừ phi nó tiếp tục đi lên con đường mòn gập ghềnh dài dằng dặc, mà bà Graham nhất quyết không cho phép — góa phụ trẻ và con trai bước xuống, nhường lại vị trí người đánh xe cho Rose; và tôi thuyết phục Eliza ngồi vào chỗ của Rose. Sau khi an ủi cô ấy ngồi vào chỗ thoải mái, dặn cô chú ý gió chiều và gửi lời chào tạm biệt ấm áp, tôi cảm thấy nhẹ nhõm đi phần nào, và vội vã ngỏ lời giúp bà Graham mang dụng cụ lên các thửa ruộng, nhưng bà đã treo chiếc ghế xếp lên tay và cầm sẵn cuốn sổ phác họa trong tay, kiên quyết đòi nói lời từ biệt với tôi ngay tại đó cùng với phần còn lại của đoàn. Nhưng lần này, bà từ chối sự giúp đỡ của tôi bằng một thái độ niềm nở và thân thiện đến mức tôi suýt chút nữa thì tha thứ cho bà.
