Lịch sử đích thực chứa đựng những bài học tựa như những kho báu, mặc dù, trong một số trường hợp, kho báu không dễ phát hiện, và khi được tìm ra lại chẳng đáng kể về số lượng, đã cạn kiệt, phần cốt lõi đã teo tóp và hầu như chẳng bõ công cạy cục tìm tòi. Điều đó có đúng với lịch sử của tôi hay không, tôi không giỏi đánh giá cho lắm. Đôi khi tôi nghĩ có thể câu chuyện của mình có ích cho ai đó, có thể đem lại sự thú vị cho người khác, nhưng người đời có sự đánh giá của riêng mình. Được ít người biết đến, sau nhiều năm trôi qua, và với việc sử dụng một vài cái tên giả, tôi không sợ mạo hiểm, và tôi sẽ tiết lộ với các bạn những gì tôi thậm chí không tâm sự với ngay cả người bạn thân nhất của mình.

Cha tôi là một mục sư ở miền Bắc nước Anh, người đáng được tất cả những ai biết đến kính nể. Thời trai trẻ, ông sống khá thoải mái bằng thu nhập từ công việc của mình và chút sản nghiệp riêng. Mẹ tôi, người phụ nữ kết hôn với ông bất chấp sự phản đối của gia đình, là con gái của một địa chủ, và là một người ngoan đạo. Chẳng ích gì khi nói với bà rằng nếu trở thành vợ của một mục sư thì bà sẽ phải từ bỏ cỗ xe ngựa, cô hầu phòng, và tất cả những thứ xa xỉ, thanh nhã của sự giàu sang, điều mà đối với bà ít quan trọng hơn nhiều so với những thứ thiết yếu trong cuộc sống. Một cỗ xe ngựa và một cô người hầu tiện lợi thật đấy, nhưng, ơn Trời, bà có đôi chân để tự bước đi, có đôi tay để tự làm được những việc cần thiết của cá nhân. Một ngôi nhà đẹp và những mẫu đất không phải là những thứ chẳng đáng giá một xu, nhưng bà thích sống dưới mái nhà tranh cùng với Richard Grey hơn là sống trong một cung điện với bất cứ người đàn ông nào khác trên đời này.

Biết rằng tranh cãi, phản đối chẳng ích gì, cha của bà sau một thời gian dài, đã nói với đôi uyên ương rằng nếu thích thì họ cứ việc lấy nhau, nhưng, nếu như vậy, thì con gái của ông sẽ không được hưởng một mẩu của nả nào từ gia đình. Ông cụ hy vọng tuyên bố đó có thể dập tắt ngọn lửa tình yêu nồng nàn trong trái tim đôi trẻ, nhưng ông đã nhầm. Cha tôi biết quá rõ rằng giá trị vượt trội không dễ nhận thấy của mẹ tôi chính là kho báu ở trong con người bà và nếu bà ưng thuận về xây đắp tổ ấm của ông thì ông sẽ hân hoan đón nhận bà với bất cứ điều kiện nào. Trong khi đó, mẹ tôi thích lao động bằng đôi bàn tay của mình hơn là phải chia tay người đàn ông mà bà đã đem lòng yêu, người mà bà tình nguyện đem lại hạnh phúc, khi mà cả trái tim và tâm hồn của hai người đã hòa làm một. Vậy là tài sản thừa kế của bà đã làm căng cái ví của người chị gái khôn ngoan hơn, người đã kết hôn với một vị quan thái thú, còn bà đi chôn vùi bản thân trong ngôi nhà đơn sơ của vị mục sư giữa những ngọn đồi trong sự ngạc nhiên và thương hại của tất cả những người quen biết. Bất chấp tất cả những chuyện đã xảy ra, dù tính cách mạnh mẽ của mẹ tôi và những ý thích nhất thời của cha tôi, tôi tin rằng bạn tìm khắp cả nước Anh này cũng chẳng thể tìm nổi một đôi vợ chồng nào hạnh phúc hơn cha mẹ tôi.

Trong sáu đứa con của cha mẹ tôi, chỉ có chị Mary và tôi sống sót qua những trận đau ốm của thời sơ sinh và tuổi ấu thơ. Ít hơn chị của mình gần sáu tuổi, tôi luôn được coi là bé con, là cục cưng của cả nhà: cha mẹ, chị gái, tất cả hợp lại làm tôi hư − không phải bởi sự yêu thích mù quáng, khiến tôi trở nên cứng đầu và bất trị, mà bằng sự ân cần vô bờ bến khiến tôi trở nên quá yếu ớt và phụ thuộc − không thích nghi được với sự xô đẩy và những biến động của cuộc đời.

Mary và tôi được nuôi nấng trong sự ẩn dật của gia đình. Là một người mau chóng thạo việc nội trợ, hiểu biết, yêu lao động, mẹ tôi đích thân đảm nhiệm toàn bộ việc dạy dỗ chúng tôi, trừ môn tiếng Latin − môn học mà cha dạy chúng tôi − để chúng tôi thậm chí không khi nào phải đến trường. Không giao du với hàng xóm láng giềng nên sự giao thiệp xã hội duy nhất của chúng tôi với thế giới đều gói gọn trong một bữa tiệc trà trang trọng năm thì mười họa được tổ chức với các chủ trang trại và các thương gia của vùng lân cận (để tránh bị mang tiếng là quá kiêu, không giao du với hàng xóm), và một chuyến thăm hằng năm tới nhà ông nội của tôi, nơi chúng tôi chỉ gặp ông tôi, bà tôi, một bà cô chưa chồng, và hai hoặc ba ông bà cao tuổi. Thỉnh thoảng mẹ giúp chị em tôi giải trí bằng cách kể những câu chuyện và những giai thoại ngày thơ ấu của mẹ, những câu chuyện trong khi khiến chúng tôi vui cười một cách đáng ngạc nhiên, lại thường đánh thức − chí ít, trong tôi − một ao ước thầm kín muốn được thấy thế giới nhiều hơn nữa.

Tôi nghĩ hồi bé mẹ mình chắc hẳn rất hạnh phúc, nhưng mẹ dường như chưa bao giờ tỏ ra luyến tiếc quá khứ. Tuy nhiên, cha tôi, người có tính khí trầm lặng hơn hoặc bản chất không phải là người vui nhộn, thường bận suy nghĩ một cách thái quá về sự hy sinh mà người vợ yêu quý dành cho ông, và thường tự làm mình đau đầu bởi những kế hoạch quay như chong chóng, không bao giờ kết thúc nhằm làm tăng thêm chút tài sản khiêm tốn của mình, vì vợ con. Mẹ tôi cố gắng hết sức quả quyết với ông rằng bà hoàn toàn hài lòng về cuộc sống của mình và rằng, nếu ông dành dụm được chút ít cho các con thì cả gia đình chúng tôi thừa sức sống thoải mái ở hiện tại và trong tương lai. Nhưng tiết kiệm không phải là sở trường của cha tôi. Ông không rơi vào cảnh nợ nần (chí ít mẹ tôi cũng lưu tâm để ông không rơi vào cảnh đó), nhưng một khi cha tôi có tiền, ông phải tiêu. Ông thích thấy ngôi nhà của mình đầy đủ tiện nghi, muốn thấy vợ con được mặc đẹp, được chú ý. Ngoài ra, ông sẵn sàng bố thí cho người nghèo, trong khả năng hoặc vượt quá cả khả năng của mình.

Thế rồi một người bạn tốt của cha tôi gợi ý cách để tăng gấp đôi tài sản của ông chỉ bằng một động thái, và từ đó làm cho nó tăng thêm nữa, đến mức vô kể. Người bạn đó là một thương gia, một người đàn ông có tài kinh doanh bị hạn chế vì thiếu vốn. Ông ta nói sẽ chia cho cha tôi một phần lợi nhuận không nhỏ, nếu như cha giao cho ông mảnh đất mà cha được thừa kế và chưa dùng đến, và ông hứa chắc như đinh đóng cột rằng dù sau này ông thu lời được bao nhiêu thì số tiền lời đó cũng được chia đều cho cha tôi, không thiếu một xu. Chút tài sản thừa kế nhỏ nhoi được bán đi một cách nhanh chóng, và toàn bộ khoản tiền được giao cho người bạn là thương gia ấy. Chẳng bao lâu sau ông ấy chất hàng lên tàu, chuẩn bị cho chuyến hải hành của mình.

Cha tôi vui mừng trước viễn cảnh tươi sáng của gia đình, và mẹ con tôi cũng vậy. Lúc bấy giờ, quả thực chúng tôi chỉ sống dựa vào khoản thu nhập từ chức mục sư của cha tôi, nhưng cha dường như nghĩ rằng không cần thiết phải tằn tiện trong chi tiêu đến mức ấy, vậy nên với một tấm phiếu mua hàng trả sau của tiệm nhà Jackson, một cái khác của hãng Smith, và cái thứ ba của hiệu Hobson, chúng tôi thậm chí sống thoải mái hơn trước. Mặc dù mẹ tôi quả quyết rằng chúng tôi nên chi tiêu trong giới hạn cho phép, bởi vì suy cho cùng các viễn cảnh về sự giàu có không thật chắc chắn, và rằng, nếu cha tôi tin tưởng vào tài xoay xở của mẹ thì ông không bao giờ cảm thấy mình phải gắng sức, nhưng ông không sửa mình được.

Chị Mary và tôi đã trải qua những giờ phút thật hạnh phúc khi chúng tôi ngồi thêu bên lò sưởi, hoặc dạo chơi trên những ngọn đồi phủ đầy cây thạch nam, hoặc nằm dài dưới tán cây bạch dương (trong vườn nhà chúng tôi chỉ có cây bạch dương đó là đáng kể), nói về hạnh phúc tương lai của chị em tôi và của cha mẹ, về những gì chúng tôi sẽ làm, những nơi chúng tôi sẽ tham quan, những thứ chúng tôi sẽ sở hữu: không có nền tảng nào cho công trình tương lai vững chắc hơn sự giàu có mà chúng tôi mong đợi sẽ đến với mình qua sự thành công từ chuyện buôn bán của người thương gia kia. Cha của chúng tôi chẳng khác gì chúng tôi, chỉ có điều ông làm ra vẻ không sốt sắng đến thế: ông bộc lộ niềm hy vọng phơi phới, đầy lạc quan của mình trong những câu đùa và những cuộc dạo chơi vui vẻ khiến tôi luôn cảm thấy ông hóm hỉnh và khôi hài quá chừng. Mẹ tôi cười thật vui khi thấy ông sống hạnh phúc và tràn trề hy vọng như thế, nhưng bà vẫn sợ rằng ông quá hy vọng vào chuyện đó và có lần tôi nghe thấy mẹ thì thầm khi mẹ rời khỏi phòng: “Cầu xin Đức Chúa Trời đừng để nhà con thất vọng! Con không biết anh ấy có chịu đựng nổi sự thất vọng hay không!”

Cha tôi không chỉ thất vọng, mà thất vọng cay đắng. Cái tin chiếc tàu buôn mang theo toàn bộ gia sản của chúng tôi đã bị đắm, chìm xuống đáy biển sâu cùng toàn bộ hàng hóa trên tàu và vài thủy thủ cũng như vị thương gia xấu số đó ập đến với chúng tôi như sét đánh ngang tai. Tôi tiếc thương người thương gia ấy, tiếc cho sự sụp đổ của những lâu đài tưởng tượng mà chúng tôi đã xây nên, nhưng với sự vô tư của con trẻ, chẳng bao lâu sau tôi đã phục hồi tinh thần sau cú sốc.

Dẫu sự giàu có luôn có sức hấp dẫn, sự nghèo khổ lại không gây ra những nỗi kinh hoàng đối với một cô gái chưa trải nghiệm nhiều như tôi. Thật lòng mà nói, có gì đó khiến tôi hồ hởi trong ý nghĩ bị đẩy vào hoàn cảnh khó khăn, và phải tự xoay xở lấy. Tôi chỉ ước cha mẹ và chị Mary cũng có tâm trạng như tôi: thay vì than vãn vì tai ương trong quá khứ, tất cả chúng tôi có thể bắt tay vào khắc phục khó khăn và thử thách, sự túng thiếu hiện thời của chúng tôi càng gay gắt, thì niềm vui vượt qua khó khăn mà sau này chúng tôi được hưởng càng lớn, và tinh thần vượt khó của chúng tôi càng được nâng cao.

Chị Mary không than vãn, nhưng chị ủ rũ triền miên, và chìm vào trạng thái chán nản mà tôi, dù cố gắng đến mức nào, cũng không vực chị dậy được. Tôi không thể khiến chị hướng tới mặt tích cực của vấn đề, và thực sự tôi sợ phải chịu trách nhiệm về sự bồng bột trẻ con, hoặc sự ngốc nghếch đến nỗi tôi thận trọng giữ hầu hết những ý nghĩ và ý tưởng lạc quan cho riêng mình, bởi tôi e rằng chúng có thể không được đánh giá đúng.

Mẹ tôi chỉ nghĩ đến việc an ủi cha tôi, lo trả các khoản nợ, tiết kiệm chi tiêu bằng mọi cách có thể, nhưng cha tôi thì hoàn toàn bị tai ương kia đánh gục: sức khỏe, sức mạnh, và tinh thần của ông đều sa sút sau tai họa đó, và ông không bao giờ có thể phục hồi hoàn toàn như trước. Mẹ tôi cố gắng đến tuyệt vọng làm cha vui bằng cách kêu gọi lòng mộ đạo, lòng dũng cảm, tình yêu dành cho vợ con nơi ông. Tình yêu dành cho vợ con cũng chính là nỗi đau khổ giày vò lớn nhất của ông: vì mẹ và chị em tôi mà ông tha thiết mong muốn gia tăng tài sản của mình − chính lợi ích của chúng tôi đã mang đến cho niềm hy vọng của ông sự tươi sáng chứa chan, và gây ra cho nỗi đau khổ của ông niềm cay đắng tràn trề. Giờ đây ông tự dằn vặt bản thân trong sự hối tiếc vì đã không nghe lời khuyên của vợ, lời khuyên mà chí ít cũng đã có thể tránh cho ông khỏi gánh nặng nợ nần chồng chất − ông tự trách mình một cách vô ích vì đã lôi mẹ tôi ra khỏi cuộc sống danh gia vọng tộc, nhàn hạ và giàu sang để rồi phải lao động cực nhọc cùng ông trong cảnh nghèo khó. Thật cay đắng và khổ sở cho tâm hồn khi ông phải chứng kiến người phụ nữ hiểu biết, xinh đẹp từng một thời được nhiều người theo đuổi và ngưỡng mộ ấy đã trở thành một bà nội trợ bận rộn, đầu tắt mặt tối, bị nỗi lo cơm áo gạo tiền và những việc không tên làm cho cả đôi tay lẫn đầu óc bận liên miên không lúc nào ngơi. Thái độ tự nguyện của bà trong việc thực hiện mọi bổn phận, sự vui vẻ mà bà thể hiện khi bà chịu đựng những tai ương, và sự tử tế mà bà cho thấy khi bà kìm nén không hề trách cứ ông dù chỉ một lời bóng gió nhẹ nhất, tất cả những điều đó bị trạng thái tự dằn vặt bản thân của ông biến thành những yếu tố bổ sung cho sự đau khổ, sầu não. Tinh thần ủ dột làm tổn hại thể chất, và làm rối loạn hệ thần kinh, và kết quả làm trầm trọng thêm chính những vấn đề của tinh thần, cho đến khi sức khỏe của ông suy yếu nghiêm trọng và không ai trong chúng tôi có thể thuyết phục ông rằng hoàn cảnh của chúng tôi không u ám bằng nửa những gì ông nghĩ, không hoàn toàn tuyệt vọng như ông tưởng.

Chiếc xe ngựa bốn bánh của gia đình bị đem bán, cùng với bộ yên cương và chú ngựa béo tốt, dai sức − chú ngựa cưng mà chúng tôi đã từng quả quyết rằng sẽ nuôi nó đến ngày cuối cùng trong yên bình chứ không trao cho ai hết. Nhà để xe ngựa và chuồng ngựa bị bỏ lại trống trơn. Cậu nhỏ giữ ngựa, một người rất biết việc (và được trả công cao hơn những người làm công khác) và là một trong hai người làm công của gia đình, được cho nghỉ việc. Thay vì mua sắm quần áo mới, chúng tôi vá và sửa chữa những bộ đồ đang có sao cho chúng trông lịch sự hết mức có thể. Thức ăn của chúng tôi, luôn đơn giản, giờ đây được đơn giản hóa đến mức chưa từng thấy − trừ những món yêu thích của cha tôi. Than và nến được tiết kiệm một cách triệt để − hai cây nến giảm xuống còn một, và được dùng hết sức dè xẻn. Than được dùng tiết kiệm trong một vỉ lò sưởi để trống một nửa: nhất là khi cha tôi vắng nhà đi làm nhiệm vụ của một mục sư, hoặc nằm trên giường khi bị ốm − khi đó chúng tôi ngồi để chân trên vỉ lò, vun những mẩu than hồng lại với nhau, thỉnh thoảng mới thêm vào vài vụn than cám để giữ cho chúng khỏi tàn. Với những tấm thảm cũng vậy, theo thời gian chúng bị sờn rách, và chúng tôi phải vá, mạng chúng nhiều hơn vá quần áo của mình. Để tiết kiệm khoản tiền thuê người làm vườn, chị em tôi tự làm lấy. Mẹ và chị gái tôi tự lo toàn bộ việc nấu nướng và nội trợ mà một chị hầu gái cũng không dễ dàng lo liệu được. Bản thân tôi đôi khi cũng giúp được chút ít: chỉ một chút thôi bởi vì mặc dù tôi tự đánh giá mình là một phụ nữ thực thụ, trong mắt cha mẹ và chị gái, tôi vẫn là một đứa trẻ, và mẹ tôi, giống như những phụ nữ tháo vát đảm đang nhất, không được trời ban cho những cô con gái nhanh nhẹn, bởi vì bản thân là một người tháo vát và nhanh nhẹn, bà không bao giờ đủ tin tưởng để giao phó việc của bà cho người được ủy quyền của mình, mà ngược lại, sẵn sàng hành động và suy nghĩ thay cho những người khác, và hễ có bất cứ việc gì cần phải làm là y như rằng mẹ có xu hướng nghĩ rằng không ai có thể làm việc đó tốt như mình. Vậy nên bất cứ khi nào ngỏ ý muốn giúp, tôi đều nhận được câu trả lời là: “Không, con yêu, con thực sự không thể làm được đâu − không có gì ở đây con có thể làm được hết. Hãy đi giúp chị của con đi, hoặc rủ chị con đi dạo − hãy nói với chị rằng nó không được ngồi nhiều và ở lì trong nhà như vậy − cứ như vậy nó sẽ bị suy nhược đấy.”

“Mary, mẹ bảo em đến giúp chị, hoặc rủ chị đi dạo. Mẹ bảo nếu chị cứ ngồi lì trong nhà như vậy, thì chị sẽ bị suy nhược đấy.”

“Agnes, em không giúp chị được đâu, và chị không thể đi dạo cùng em được − chị còn nhiều việc phải làm.”

“Vậy thì hãy để em giúp chị.”

“Em thực sự không thể giúp chị được đâu, bé con ạ. Hãy đi tập đàn đi, hoặc ra chơi với con mèo con đi.”

Luôn luôn có đầy việc khâu vá cần phải làm, nhưng tôi không được dạy cắt một tấm áo hay một chiếc quần, chỉ được giao cho việc khâu viền và khâu nối đơn giản. Ngay cả trong khâu vá tôi cũng có rất ít việc để làm bởi vì mẹ và chị tôi quả quyết rằng họ tự làm dễ hơn nhiều so với việc chuẩn bị các thứ cho tôi làm, ngoài ra, họ muốn tôi theo đuổi việc học hoặc giải trí − đã đến lúc tôi phải ngồi cắm cúi vào bài vở như một mệnh phụ trang nghiêm khi con mèo cưng của tôi đã trở thành một con mèo già điềm tĩnh. Trong hoàn cảnh đó, dù tôi không được việc hơn một cô gái õng ẹo, sự lười biếng của tôi không phải là hoàn toàn không có căn cớ.

Qua tất cả những khó khăn của gia đình mình, chỉ một lần duy nhất tôi thấy mẹ phàn nàn về sự thiếu thốn tiền bạc. Mùa hè đến, mẹ bảo tôi và chị Mary: “Thật đáng ao ước một chuyến đi nghỉ mát ở biển cho cha các con. Mẹ tin rằng không khí biển và sự thay đổi cảnh quan sẽ có lợi vô kể cho ông ấy. Nhưng các con thấy đấy, chúng ta không có tiền”, mẹ nói thêm và thở dài. Cả hai chị em tôi đều vô cùng mong muốn chuyến đi đó được thực hiện, và rất tiếc khi biết đó là điều bất khả thi. “Ôi chao”, mẹ nói, “phàn nàn cũng chẳng ích gì. Mẹ con mình phải làm việc gì đó để thực hiện được kế hoạch ấy chứ. Mary, con vẽ đẹp đấy. Con nghĩ sao về việc vẽ vài bức tranh đẹp bằng màu nước như con đã vẽ rồi đóng khung chúng và thử gửi chúng tới một nhà bán tranh hào hiệp có thể đánh giá đúng chất lượng của chúng?”

“Mẹ, con sẽ rất vui nếu mẹ nghĩ chúng có thể bán được.”

“Dù sao cũng đáng để thử con ạ. Hãy cứ thử vẽ đi, và mẹ sẽ cố gắng tìm người mua.”

“Con ước mình có thể làm được việc gì đó”, tôi nói.

“Agnes! Ai mà biết được chứ? Con cũng vẽ giỏi mà. Nếu con chọn một đối tượng đơn giản thì mẹ dám nói rằng con có thể tạo ra một bức vẽ mà tất cả chúng ta sẽ tự hào để trưng bày.”

“Nhưng con có dự định khác trong đầu rồi mẹ ạ, và con đã ấp ủ nó từ lâu rồi, con chỉ không thích nói ra mà thôi.”

“Thật ư! Nói cho mẹ biết dự định của con là gì đi.”

“Con muốn làm gia sư.”

Mẹ tôi “ồ” một tiếng đầy ngạc nhiên, và cười. Dừng việc đang làm dở vì ngạc nhiên, chị tôi kêu lên. “Agnes, em làm gia sư! Em đang mơ gì vậy hả?”

“Ồ, con chẳng thấy việc đó có gì ghê gớm, to tát cả. Con không dám nói mình có thể làm gia sư cho những cô gái đã lớn, nhưng con chắc chắn có thể dạy những bé gái nhỏ tuổi và con thích làm việc đó lắm. Con rất thích trẻ con. Hãy để con thực hiện dự định của mình, mẹ ạ!”

“Nhưng, con yêu, con còn chưa biết tự chăm sóc mình nữa là. Và việc coi sóc những đứa trẻ nhỏ tuổi cần nhiều khả năng suy xét và trải nghiệm hơn đấy.”

“Nhưng mẹ ơi, con đã hơn mười tám tuổi rồi, con hoàn toàn có thể tự chăm sóc bản thân, và cũng có thể chăm sóc người khác. Mẹ mới chỉ biết đến một nửa trí khôn và sự cẩn thận mà con có thôi, bởi vì con chưa bao giờ cố thể hiện.”

“Hãy tưởng tượng xem em sẽ làm gì ở một ngôi nhà toàn những người lạ mà không có mẹ và chị ở đó nói và làm thay em − với một bầy trẻ con phải để mắt tới, và không có ai ở đó để cho em lời khuyên? Em thậm chí sẽ không biết phải mặc gì”, chị Mary nói.

“Bởi vì em luôn làm những gì chị sai bảo nên chị nghĩ em không có khả năng suy xét của riêng mình, nhưng chị cứ thử mà xem − đó là tất cả những gì em yêu cầu − chị sẽ thấy em có thể làm được những gì.”

Đúng lúc đó cha tôi bước vào và chủ đề mà chúng tôi đang bàn tới được giải thích cho ông nghe.

“Gì cơ, Agnes bé bỏng của tôi đi làm gia sư ư!” Ông kêu lên và dù thất vọng, ông bật cười trước ý tưởng đó.

“Đúng vậy, cha ạ, cha đừng phản đối nhé. Con thích làm việc đó lắm và con chắc chắn mình có thể làm một cách vui vẻ.”

“Nhưng, con ạ, chúng ta cần con.” Và mắt ông ngấn lệ khi ông nói thêm: “Không, không! Chúng ta gặp khó khăn nhưng chắc chắn chưa đến mức phải làm như thế đâu.”

“Đúng vậy!” Mẹ tôi nói. “Chưa đến mức phải làm như vậy đâu. Đó chỉ là ý thích nhất thời của con bé thôi. Vậy nên con phải cẩn thận khi nói năng, con gái bướng bỉnh của mẹ ạ, bởi vì dù con đã sẵn sàng rời xa chúng ta, thì con cũng biết rõ chúng ta không thể xa con.”

Ngày hôm đó tôi im lặng, và những ngày sau đó cũng vậy, nhưng tôi không từ bỏ ý định của mình. Chị Mary đã vẽ được một vài bức tranh, và chị làm việc rất tập trung. Tôi cũng có những bức vẽ của mình, nhưng trong khi vẽ, tôi nghĩ đến những chuyện khác. Vui biết nhường nào nếu tôi được làm gia sư! Được đi ra thế giới, bước vào một cuộc sống mới, được sống tự lập, được sử dụng những khả năng chưa được dùng đến, được thử những nguồn sức mạnh chưa được biết đến của mình, tự kiếm sống, làm điều gì đó để an ủi và giúp đỡ cha mẹ cùng chị gái, ngoài việc miễn cho họ việc lo cơm ăn áo mặc cho tôi để cha tôi thấy Agnes bé bỏng của ông có thể làm được những gì, để thuyết phục mẹ và chị tôi rằng tôi không hoàn toàn vô dụng, thiếu óc suy xét như họ nghĩ. Được tin tưởng giao cho việc chăm sóc và dạy dỗ các em bé thật thú vị biết chừng nào! Dù người khác nói gì thì nói, tôi vẫn cảm thấy mình có đủ khả năng cho việc đó: ký ức rõ ràng về suy nghĩ của tôi trong thời thơ ấu sẽ là sự dẫn đường chắc chắn hơn cả những chỉ dẫn của người cố vấn chín chắn nhất. Tôi đặt mình vào vị trí của những đứa trẻ ở tuổi của chúng, và tôi sẽ biết cách mau chóng chiếm được tình cảm và sự tin cậy của chúng, cách đánh thức sự ăn năn khi mắc lỗi, cách khích lệ những đứa trẻ nhút nhát và an ủi những đứa trẻ gặp chuyện buồn, cách làm cho đức hạnh được thực hành, kiến thức được khao khát, và tôn giáo trở nên thú vị và dễ hiểu.

Một công việc thú vị!

Dạy những ý tưởng cách đâm chồi, nảy nở!

Uốn những nhành cây non, và theo dõi những chồi mới nhú lên từng ngày!

Chịu ảnh hưởng bởi nhiều sự thúc đẩy, tôi quyết tâm giữ ý định của mình. Mặc dù nỗi sợ làm mẹ giận, làm cha buồn đã ngăn tôi gợi lại chủ đề ấy trong vài ngày sau đó. Cuối cùng tôi lại nói chuyện riêng với mẹ, và với ít nhiều khó khăn, tôi đã khiến mẹ hứa sẽ ủng hộ tôi. Sau đó tôi giành được sự đồng ý miễn cưỡng của cha, và mặc dù chị Mary của tôi vẫn thở dài tỏ ý không tán thành, người mẹ tốt bụng của tôi đã bắt đầu tìm kiếm một chỗ để tôi đến làm gia sư. Bà viết thư cho họ hàng của cha tôi, tham khảo các tin quảng cáo trên báo − dò hỏi những người họ hàng đằng nhà đẻ mà lâu rồi bà không liên lạc: vài bức thư xã giao là tất cả những gì bà nhận được kể từ khi bà lấy chồng, và bà không hề gặp lại những người thân của mình lần nào. Nhưng sự tách biệt với thế giới của cha mẹ tôi toàn diện và kéo dài đến mức nhiều tuần trôi qua chúng tôi mới tìm được một trường hợp có nhu cầu tìm gia sư. Cuối cùng, tôi mừng quýnh khi biết tin mình được thuê làm gia sư cho những đứa con của một bà Bloomfield nào đó, người mà bà cô Grey nghiêm nghị và tốt bụng của tôi đã quen biết từ hồi còn trẻ, và được nhận xét là một người phụ nữ rất tử tế. Chồng của bà Bloomfield là một thương gia đã kết thúc sự nghiệp kinh doanh sau khi tích lũy một khối tài sản lớn, nhưng không thể bị thuyết phục để chi ra một khoản tiền công vượt quá hai mươi lăm đô la cho sự giáo dục dành cho các con mình. Tuy nhiên, tôi vui vẻ chấp nhận mức lương đó hơn là từ chối làm việc cho nhà ấy − trong khi cha mẹ tôi tính đến việc tìm một chỗ khác khả dĩ hơn.

Nhưng phải mất vài tuần để tôi chuẩn bị cho việc đi làm gia sư. Những tuần ấy đối với tôi sao mà dài thế! Tuy nhiên đó là những tuần hạnh phúc − tràn ngập niềm hy vọng tươi sáng và những mong đợi mãnh liệt. Với sự hào hứng đặc biệt, tôi phụ giúp việc may quần áo mới cho mình, và sắp xếp tư trang cho những chiếc rương để mang theo! Nhưng cũng có một nỗi buồn len lỏi vào sự chuẩn bị bận rộn đó, và khi việc đó được hoàn thành − khi tất cả đã sẵn sàng để tôi lên đường vào ngày hôm sau, khi đêm cuối cùng tôi ở nhà đã đến − cảm giác đau khổ dường như dâng lên trong tim tôi. Những người thân yêu nhất của tôi trông thật buồn rầu, và ai cũng nói những lời thật ân cần khiến mắt tôi rớm lệ: nhưng tôi vẫn giả vờ vui vẻ. Tôi đi dạo với chị Mary lần cuối trên cánh đồng hoang, đi dạo lần cuối trong vườn, và quanh nhà. Tôi cùng chị cho những con chim bồ câu ăn lần cuối − những con vật xinh xắn đã trở nên thân quen với chúng tôi tới mức đến mổ thức ăn ngay trên tay chúng tôi. Tôi vuốt ve những tấm lưng mềm mượt của chúng thay cho lời tạm biệt khi chúng sà vào lòng tôi. Tôi hôn trìu mến đôi bồ câu đuôi quạt mà tôi đặc biệt yêu thích. Tôi chơi bản nhạc cuối cùng trên cây đàn piano cũ kỹ quen thuộc, hát bài hát cuối cùng cho cha tôi nghe. Tôi hy vọng đó không phải là bài ca cuối cùng mà là bài ca cuối cùng sau một thời gian dài đối với tôi. Và có lẽ, khi tôi trở về làm những điều đó một lần nữa, cảm giác của tôi sẽ khác. Hoàn cảnh có thể sẽ thay đổi, và ngôi nhà có thể sẽ chẳng còn như xưa nữa. Người bạn nhỏ của tôi, chú mèo cưng chắc chắn sẽ thay đổi. Nó đang lớn, chẳng bao lâu nữa sẽ chẳng còn là một con mèo con và khi tôi trở về, thậm chí trong chuyến thăm vội vã vào dịp Giáng sinh, nó có thể đã quên cả người bạn chơi của mình lẫn những trò tinh nghịch vui vẻ. Tôi nô đùa với nó lần cuối, và khi tôi vuốt ve bộ lông mềm mượt của nó, trong khi nó nằm cuộn tròn trong lòng tôi, nó dường như cảm nhận được nỗi buồn mà tôi không dễ gì che giấu được. Sau đó vào giờ đi ngủ, khi tôi cùng chị Mary lui về căn buồng nhỏ yên tĩnh của chúng tôi, nơi những chiếc ngăn kéo tủ của tôi đã trống không, và các ngăn giá sách của tôi cũng trống không − nơi, mà sau đó, chị sẽ phải ngủ một mình, trong sự cô đơn buồn bã, như chị diễn tả − lòng tôi buồn hơn bao giờ hết. Tôi cảm thấy như thể mình thật ích kỷ và đã sai lầm khi khăng khăng bỏ chị mà đi, và khi tôi quỳ một lần nữa bên chiếc giường nhỏ của chị em tôi, tôi cầu nguyện cho chị và cha mẹ một cách tha thiết hơn bao giờ hết. Để che giấu cảm xúc của mình, tôi lấy tay bưng mặt và cả hai bàn tay đều đầm đìa nước mắt. Lúc đứng dậy, tôi thấy chị mình cũng khóc, nhưng không ai trong chúng tôi nói gì, và trong im lặng chúng tôi chìm vào giấc ngủ, cùng nhau tiến gần hơn đến ý thức rằng chẳng bao lâu nữa chị em tôi sẽ phải xa nhau.

Nhưng buổi sáng cũng khiến cho niềm hy vọng và sự hứng khởi thức dậy. Tôi sẽ khởi hành sớm, để xe chở tôi đi (một chiếc xe độc mã, mà chúng tôi thuê của ông Smith, một người buôn vải, trà và tạp phẩm ở trong làng) có thể quay về ngay trong ngày. Tôi thức dậy, tắm rửa, thay quần áo, ăn sáng qua loa, nhận những cái ôm trìu mến của cha, mẹ, chị gái, hôn con mèo cưng − cô nàng Sally hay gây rắc rối − tạm biệt nó, rồi trèo lên xe ngựa, kéo mạng che mặt xuống, và, chỉ đến khi đó, tôi mới khóc nấc lên. Cỗ xe ngựa lăn bánh, tôi ngoái đầu nhìn lại phía sau, mẹ và chị gái tôi vẫn đứng bên bậc cửa, nhìn theo tôi, vẫy tay tạm biệt. Tôi vẫy tay đáp lại họ và từ tận đáy lòng, tôi cầu Chúa phù hộ cho những người thân yêu của mình. Xe chạy lên đồi, và tôi không còn nhìn thấy họ nữa.

“Một buổi sáng hơi lạnh đối với cô, cô Agnes ạ”, ông Smith bình luận, “và cũng hơi u ám nữa, nhưng chúng ta sẽ đến nơi trước khi trời đổ mưa.”

“Vâng, tôi hy vọng như vậy”, tôi đáp bằng giọng bình tĩnh nhất có thể.

“Đêm qua trời cũng mưa to.”

“Vâng.”

“Nhưng gió lạnh sẽ ngăn mưa lại.”

“Có lẽ vậy.”

Cuộc trò chuyện của chúng tôi kết thúc ở đó. Chúng tôi đi qua thung lũng, và bắt đầu tiến lên quả đồi ở trước mặt. Khi xe chạy chầm chậm lên đồi, tôi lại ngoái đầu nhìn về phía sau: ngọn tháp của làng tôi đứng đó, ngôi nhà màu xám của mục sư ở phía sau nó, nằm dưới tia nắng sớm xiên nghiêng − đó là một tia nắng yếu ớt, nhưng ngôi làng và những ngọn đồi bao quanh nó đều chìm trong màn sương u ám, và tôi coi tia nắng hiếm hoi đó là một điềm lành cho gia đình mình. Tôi chắp tay cầu nguyện sự an lành cho những người sống dưới mái nhà đó, và vội quay mặt đi chỗ khác, bởi vì tôi thấy tia nắng ấy đang biến mất, và tôi cố tránh không quay đầu nhìn ngôi nhà thân yêu của mình một lần nào nữa vì sợ rằng mình sẽ nhìn thấy nó trong màn sương u ám, như toàn bộ cảnh vật xung quanh.