Cha tôi đã được an táng, còn chúng tôi, với vẻ mặt buồn bã và bộ đồ tang u ám ngồi thẫn thờ trước cái bàn bày bữa sáng đạm bạc, suy nghĩ về các kế hoạch cho cuộc sống tương lai. Người mẹ có tinh thần mạnh mẽ của tôi thậm chí không ngã gục trước biến cố đau buồn này. Dù bị va đập mạnh, tinh thần của mẹ không suy sụp. Mong muốn của chị Mary là, tôi sẽ quay trở lại Horton Lodge, còn mẹ sẽ đến sống với vợ chồng chị ở nhà xứ nơi anh chị đang sống. Chị khẳng định rằng chồng chị mong muốn đón mẹ về ở với họ chẳng kém gì chị, và rằng sự sắp xếp như thế đem lại thuận lợi cho tất cả chúng tôi bởi vì hiểu biết và kinh nghiệm của mẹ sẽ là vô giá đối với họ, và vợ chồng chị sẽ làm tất cả những gì có thể để mẹ được an vui. Nhưng không sự lập luận hay sự khẩn nài nào có thể thuyết phục được mẹ. Mẹ tôi kiên quyết không đi. Không phải mẹ hoài nghi về mong muốn và ý định của con gái mình, mà mẹ khẳng định rằng, chừng nào Chúa còn ban cho mẹ sức khỏe và nghị lực thì chừng đó mẹ sẽ sử dụng nó để tự kiếm sống, không để ai phải nuôi dưỡng, cho dù sự phụ thuộc của mẹ có gây cảm giác là gánh nặng cho người khác hay không. Nếu mẹ có thể sống như một người ở trọ trong một nhà xứ, thì mẹ sẽ chọn nơi đó làm nơi sinh sống từ lâu, trước tất cả những người khác, nhưng nếu không quá quẫn bách, thì mẹ sẽ không bao giờ đến sống dưới mái nhà đó, trừ những dịp mẹ đến chơi, trừ khi bệnh tật hoặc tai ương bắt buộc mẹ cần phải có sự giúp đỡ, hoặc cho tới khi tình trạng già yếu khiến mẹ mất khả năng tự lo cho bản thân mình.
“Không, Mary”, mẹ nói, “nếu Richardson và con có chút của để dành, thì các con phải giữ cho gia đình của các con, còn Agnes và mẹ sẽ tự lo được cho bản thân. Nhờ có những đứa con gái để dạy dỗ, bấy lâu nay mẹ không quên những khả năng của mình. Nếu Chúa phù hộ, mẹ sẽ kiềm chế để không than vãn về số phận một cách vô ích”, mẹ nói, trong khi những giọt nước mắt lăn xuống má bất chấp nỗ lực kiềm chế của mẹ, nhưng rồi mẹ lau nước mắt, lắc đầu và nói tiếp: “Mẹ sẽ cố gắng, và sẽ tìm một căn nhà nhỏ ở một khu rộng rãi, đông dân cư nhưng trong lành và sẽ nhận vài tiểu thư để dạy học − nếu có thể. Các gia đình quen biết với cha các con và những người bạn cũ của ông ấy có thể sẽ gửi con họ tới học, hoặc chắc chắn sẽ ủng hộ chúng ta. Con nghĩ thế nào về việc này, Agnes? Con có sẵn sàng bỏ việc làm hiện tại của con để thử làm việc mẹ vừa nói không?”
“Con sẵn sàng, mẹ ạ, và số tiền con đã dành dụm được đủ để mua sắm đồ đạc cho ngôi nhà. Con sẽ rút tiền từ nhà băng về.”
“Khi nào cần hãy rút. Chúng ta phải tìm nhà và chuẩn bị những thứ cần thiết hơn trước đã.”
Chị Mary đề nghị cho chúng tôi mượn khoản tiền nhỏ mà chị đang có, nhưng mẹ từ chối, nói rằng chúng tôi phải bắt đầu bằng một kế hoạch tiết kiệm chi tiêu và mẹ hy vọng rằng toàn bộ hoặc một phần khoản tiền mà tôi có, cộng với số tiền chúng tôi thu được từ việc bán đồ đạc ở nhà cũ, cùng một chút tiền cha tôi đã để riêng cho mẹ từ khi trả xong nợ, sẽ đủ để chúng tôi chi tiêu cho tới Giáng sinh. Từ giờ cho đến lúc đó, mẹ hy vọng, từ sự hợp lực lao động, chúng tôi sẽ tích lũy được một chút. Cuối cùng chúng tôi thống nhất sẽ làm như vậy, và sẽ bắt tay ngay vào việc chuẩn bị, và trong khi mẹ lo những việc quan trọng đó, tôi sẽ trở lại Horton Lodge khi kết thúc kỳ nghỉ kéo dài bốn tuần và thông báo cho chủ nhà biết tôi sẽ không làm việc ở đó nữa khi trường tư thục của chúng tôi sẵn sàng đi vào hoạt động.
Vào buổi sáng mà tôi đã nói tới, sau khi cha tôi qua đời được nửa tháng, khi chúng tôi đang bàn về việc mở trường tư, mẹ nhận được một bức thư khiến vẻ mặt mẹ đượm buồn − sau đó tái xanh vì lo lắng và buồn rầu. “Thư của ông ngoại các con!”, mẹ lẩm bẩm, vội xé phong bì. Nhiều năm rồi mẹ không nhận được thư của gia đình. Băn khoăn không biết thư viết gì, tôi ngồi quan sát vẻ mặt mẹ trong khi mẹ đọc thư, và không khỏi ngạc nhiên khi thấy mẹ cắn môi, nhíu mày như thể đang tức giận. Đọc xong bức thư, bằng cử chỉ trái ngược với nâng niu, mẹ quăng bức thư lên bàn, nở nụ cười khinh miệt và nói: “Ông ngoại các con thật tốt khi viết thư cho mẹ. Ông viết rằng ông tin chắc từ lâu mẹ đã hối hận vì cuộc hôn nhân bất hạnh của mình và nếu mẹ thừa nhận điều đó, và nhận rằng mẹ đã sai khi không nghe theo lời khuyên của ông, và rằng vì thế mẹ đã phải trả giá, thì ông sẽ nhận mẹ trở lại gia đình quý tộc của ông − và mẹ sẽ lại trở thành con gái một nhà quý tộc sau một thời gian dài bị đánh mất danh phận và các con sẽ trở thành những người thừa kế của ông. Agnes, dọn những thứ ở trên bàn đi, và lấy bàn viết ra đây cho mẹ: Mẹ muốn chính mình hồi âm bức thư này. Nhưng trước hết, khi mẹ tước mất của cả hai con cơ hội thừa kế gia sản đó, mẹ muốn để các con biết mẹ muốn nói gì. Mẹ sẽ nói rằng ông ngoại của các con đã lầm khi cho rằng mẹ hối hận vì đã sinh ra các con (niềm tự hào của cuộc đời mẹ và có thể là niềm an ủi lúc tuổi già của mẹ), hay nói cách khác, ba mươi năm qua của mẹ đã trôi đi bên những người thân yêu nhất, tốt nhất − rằng nếu khó khăn, cực khổ của chúng ta lớn gấp ba lần những gì chúng ta đã phải đối mặt, thì mẹ vẫn vui lòng được chia sẻ nó với cha của các con và làm tất cả những gì có thể để giảm bớt nó: những đau đớn vì bệnh tật mà cha các con đã chịu đựng trong mười năm trời, mẹ không hề hối tiếc đã luôn bên cha các con, nỗ lực hết sức để làm vơi nhẹ nó. Nếu cha các con cưới một người vợ giàu có hơn mẹ, thì những rủi ro và thử thách có thể vẫn sẽ đến với ông ấy, trong khi mẹ đủ kiêu hãnh để nghĩ rằng không người phụ nữ nào khác có thể động viên ông vượt qua những điều không may đó một cách hữu ích như mẹ: không phải mẹ vượt trội so với họ, mà bởi mẹ được sinh ra dành cho cha các con, và ông ấy sinh ra để dành cho mẹ. Mẹ không thể tiếc những giờ, những ngày, những tháng năm hạnh phúc mà cha mẹ ở bên nhau, không thể sống thiếu nhau cũng như không hối tiếc vì mẹ có được đặc quyền làm y tá riêng của cha con khi ông ốm đau, an ủi ông khi ông buồn bã.”
“Có đúng không các con? Hay mẹ sẽ nói rằng tất cả chúng ta đều rất tiếc vì những gì đã xảy ra trong ba mươi năm qua, còn các con gái của mẹ ước gì mình chưa từng được sinh ra trên đời này. Và vì các con của mẹ đã trải qua những khó khăn, thử thách đó nên các con sẽ biết ơn vì bất cứ món tiền nhỏ nào mà ông ngoại của các con đủ tốt để ban cho các con?”
Tất nhiên cả hai chị em tôi đều hoan nghênh quyết định của mẹ. Chị Mary dọn đồ ăn sáng khỏi bàn, còn tôi mang bàn viết đến cho mẹ, và bức thư nhanh chóng được viết rồi gửi đi. Từ hôm đó chúng tôi không nhận được tin gì của ông ngoại nữa, cho tới khi một tờ báo đăng tin ông tôi qua đời − tất cả tài sản của ông, tất nhiên, được để lại cho những người anh chị em họ giàu có của chúng tôi.
