Vu Quốc Cầm chưa bao giờ kể với bất kỳ ai về thời đại học của mình, khi có người hỏi cô những chuyện liên quan đến quãng thời gian sinh viên, cô cũng luôn trả lời qua loa như thể khoảng thời gian bốn năm đó chưa bao giờ tồn tại, như thể cô đã dễ dàng nhổ tận gốc rễ chúng ra khỏi thời gian, không lưu lại dù chỉ một cái bóng.

Đối với cô, chúng là cái xác của quãng thời gian bị cô vứt ở trên đường. Cô đã tự tay chôn cất chúng, vì thế cô không muốn lại chạm đến quãng thời gian đó thêm một lần nữa.

Thi thoảng khi hồi tưởng lại, cô vẫn phải vượt qua một con đường tối om, đi đến trước một chiếc hộp đã đóng kín. Những hồi ức đó chính là linh hồn bị nhốt bên trong hộp. Kỳ thực chính cô đã nhốt chúng lại, sợ chúng tùy tiện hiện ra.

Bốn năm trước, khi về miền Bắc công tác, cô mới phát hiện ra, cảm giác lạnh lẽo, đói khát thời học đại học ở miền Nam, một khi đã dần được xua đi như mây mù, sẽ có thứ càng lởm chởm và sắc nhọn hơn hiện ra, như xương cá mắc trong cổ họng của cô. Đó thực ra là một người, là một thầy giáo già tên Liêu Thu Lương.

Đó là chuyện từ tám năm trước, sau khi nhận được giấy báo trúng tuyển đại học, Vu Quốc Cầm liền cùng cha xuất phát từ núi Lữ Lương, dọc đường ngồi đủ loại xe, từ máy kéo, ô tô, tàu hỏa đến xe ôm, vượt ngàn dặm xa xôi đến ngôi trường đại học ở Tô Nam nhập học. Đây là lần đầu tiên hai cha con đi xa nhà đến thế, cả hai đều mặc bộ quần áo tốt nhất lên người như chuẩn bị đón Tết. Tính nhút nhát khiến trong cơ thể họ bỗng nhiên có một nhân cách chung, làm cho vẻ mặt họ trông giống nhau một cách đáng kinh ngạc, như thể đeo cùng một loại mặt nạ, lo sợ, không biết phải làm gì, và còn có cả niềm mong đợi ẩn hiện dưới đáy.

Hai cha con ngồi ghế cứng tàu hỏa hơn ba mươi tiếng đồng hồ, không đánh răng rửa mặt, không đi vệ sinh, vì trong nhà vệ sinh cũng chật kín người đứng, chức năng bài tiết của cơ thể chỉ đành ngắt tự động. Để không đi vệ sinh, suốt hai ngày một đêm hai cha con gần như không dám uống lấy một giọt nước, chỉ ăn mỗi món bánh nướng mang theo, lúc nuốt xuống cổ khô đến trợn cả mắt, cái bánh cứng đến mức có thể cào rách cả thực quản. Buổi tối, Vu Quốc Cầm ham ngủ, cả đêm cha cô phải hút thuốc chống buồn ngủ, vừa hút vừa chống mắt lên trông cuộn hành lý. Ông nhất quyết cho rằng sẽ có người thừa lúc họ ngủ để ăn trộm hành lý. Vu Quốc Cầm ngủ thế nào cũng thấy khó chịu, cả đêm tỉnh dậy không biết bao nhiều lần, chân không biết nên đặt vào đâu, chỉ có thể để lơ lửng, sưng lên đến sắp bục cả đôi giày vải. Bên dưới chỗ ngồi người chật như nêm, cô biết chỉ cần đạp chân xuống kiểu gì cũng trúng mặt người khác. Bên dưới đã chật kín, có người liền bò trên giá hành lý mà ngủ như chim. Trong toa xe màu xanh chật chội này, người ta sau khi trải qua sự nung nấu của mệt mỏi và đói khát đã trở thành một dạng chất lỏng không có lòng tự tôn, bạ đâu chui đấy, chỉ cần có một khe hở sẽ lập tức “chảy” vào.

Cuối cùng khi đến ga tàu hỏa Nam Kinh, hai cha con đầu tóc rối bù, toàn thân bốc mùi nồng nặc. Vì đã hai ngày một đêm không uống nước nên vừa xuống ga hai cha con liền như hai con gia súc chạy khắp nơi tìm nước uống. Nhưng họ phát hiện ra muốn uống nước thì phải bỏ tiền mua. Đây là lần đầu tiên hai cha con được thấy nước giải khát Sprite, thực sự khát quá không chịu nổi nữa, cha cô thậm chí bỏ hẳn bảy đồng ra mua một chai to, sau đó hai cha con đứng ven đường mỗi người một ngụm uống ừng ực hết sạch.

Họ không dám bắt taxi, cảm thấy taxi thể nào cũng chặt chém, đi xe ôm hình như an toàn hơn, thế là họ bắt xe ôm, đến được trường thì đầu tóc bơ phờ. Cô điểm danh ở bàn tiếp đãi trước tòa giảng đường, sau đó được các anh chị khóa trên nhiệt tình dẫn vào ký túc xá nữ. Cha cô sắp xếp ổn thỏa cho cô xong, lại ngồi tàu hỏa ba mươi mấy tiếng đồng hồ về núi Lữ Lương. Hôm đó, sau khi cô tiễn cha về, ra khỏi bến tàu hỏa đã là chiều muộn, mặt trời to tròn đỏ như máu lặng lẽ từ từ lặn xuống giữa những tòa nhà cao tầng trong thành phố. Vu Quốc Cầm thoáng nghe thấy tiếng còi tàu hỏa, chắc là chuyến xe của cha cô đã bắt đầu lăn bánh. Cô bất động, đứng giữa dòng người xa lạ ngắm nhìn vầng mặt trời khổng lồ hồi lâu, yên lặng chờ đợi tiếng còi tàu hỏa xa dần, xa dần rồi biến mất.

Khi đến trường điểm danh, cả người cô chỉ mang theo bốn trăm tệ, giống như chia thành phần trong cải cách ruộng đất, cô hiển nhiên được chia vào nhóm sinh viên có hoàn cảnh khó khăn của khoa Lịch sử. Học phí có thể giải quyết bằng cách đăng ký vay hỗ trợ, nhưng cô vẫn còn phải lo tiền sinh hoạt. Sau cùng lại là người trong khoa giúp cô giải quyết vấn đề này. Một vị giáo sư già đã về hưu trong khoa bằng lòng tài trợ cho cô, vào đầu mỗi tháng ông sẽ gửi ba trăm tệ tiền sinh hoạt vào trong thẻ cơm. Vị giáo sư này tên là Liêu Thu Lương, là nguyên chủ nhiệm khoa Lịch sử. Ông viết rất nhiều sách, là chuyên gia trong lĩnh vực nghiên cứu lịch sử cổ đại Trung Quốc. Nghe nói vợ ông ốm mất đã nhiều năm, có một cô con gái ở tận bên Mỹ, ông sống một mình đã lâu, hằng năm ông đều sẽ hỗ trợ tiền cho hai trong số các sinh viên mới nhập học có hoàn cảnh khó khăn.

Buổi trưa hôm đó khi Vu Quốc Cầm nhận được thẻ cơm, cô bèn cố ý chạy vào căng tin từ sớm, trong lòng thấp thỏm quẹt thẻ một cái, cô phải thử xem tiền đã được đổ vào thẻ hay chưa. Quả nhiên, trong thẻ đã có thêm ba trăm tệ. Tiền ăn cả tháng bỗng nhiên gói gọn trong một chiếc thẻ mỏng manh mà cô cầm chặt trong tay, cô chợt thấy toàn thân mình từ trên xuống dưới như tăng thêm trọng lượng, như thể đột nhiên được đúc thêm một ngòi chì đóng chặt xuống đất vậy. Cảm giác yên tâm bất chấp tất cả dâng lên trong cơ thể, giống như từng đợt sóng vỗ về phía cô. Đúng là mừng đến phát khóc, cô chỉ tiếc không thể lập tức thông báo cho cha mẹ ở trên núi Lữ Lương biết, bốn năm đại học coi như cô có cơm ăn rồi.

Cô lại vội vàng chẻ số tiền ba trăm tệ ra như chẻ trúc, một tháng ba mươi ngày, mỗi ngày cô có thể tiêu mười tệ. Nhưng thẻ cũng có thể dùng để mua đồ trong siêu thị của trường, nếu lại mua mấy thứ dầu gội đầu, bột giặt thì tiền cơm một ngày sẽ không còn đủ mười đồng. Nếu trong tháng lại muốn mua một bộ quần áo, vậy thì phải ăn ít cơm đi, có lẽ một ngày chỉ được ăn một hai tệ thôi, nhưng để có thêm một bộ quần áo thì chắc cũng đáng, bất kể ăn vào bụng hay mặc ra ngoài, chung quy cũng đều là dùng cho mình. Cô thầm tính toán, chuẩn bị sẵn tinh thần hy sinh.

Sau đó, cô âm thầm quan sát tất cả các quầy thức ăn trong căng tin như thể đang tham quan triển lãm, lại so sánh một lượt, cuối cùng mới quay lại chọn một món đã nhắm sẵn. Món này trông không đắt lắm, nhưng cũng khá là tử tế, bên trong còn có ít thịt ẩn hiện để chứng minh đây là một món mặn. Quẹt thẻ một cái, bốn tệ, cô giật nảy người, một ngày nhiều nhất chỉ được ăn hết mười tệ, sao mới một món đã hết bốn tệ rồi? Cô nhìn con số màu xanh hiển thị trên thẻ đã biến thành 296, như thể trăng tròn bị khuyết mất một góc, chiếc thẻ mỏng manh nối liền với mười ngón tay cô, lại chỉ thẳng vào trái tim, trên thẻ cứ bớt một đồng, trong tim cô lại như bị đâm một nhát. Cô đau lòng xót ruột, đã thế thì lấy thêm một bát cơm, một bát canh nữa đi, coi như lấy độc trị độc, tiêu thêm mấy đồng mới có thể át đi nỗi đau vừa rồi. Cảm thấy cơm canh trong tay trông cũng ra hồn, cô không cần phải trốn tránh, bèn ngồi cùng với những sinh viên khác, bắt đầu hưởng thụ một bữa trưa tử tế. Cô ăn rất chậm, như thể lưu luyến từ biệt một người sắp sửa đi xa nhưng lại không nỡ buông tay. Những sinh viên xung quanh ngồi ở đây chẳng qua chỉ để ăn một bữa cơm hết sức bình thường, nhưng với cô mà nói, một sự khởi đầu như thế thực ra đã là kết thúc rồi. Món mặn đắt thế này, về sau để tiết kiệm tiền, chắc cô chỉ có thể gọi món rẻ nhất mà thôi, về lâu về dài, một món rau trộn giá năm tệ chắc vẫn hợp với cô hơn.

Cô vừa ăn vừa lén lút nhìn trộm những sinh viên xung quanh, họ đều rất bình thường, chẳng ai nhìn về phía cô, điều đó cho thấy trông cô cũng rất bình thường, không cụt tay què chân, không tàn tật chỗ nào, bộ quần áo rẻ tiền của cô không thu hút sự chú ý của họ, cơm canh của cô cũng không thu hút sự chú ý của họ, ít ra thì hiện giờ cô có thể hoàn toàn trà trộn vào giữa bọn họ, đến mức có thể biến mất giữa đám đông. Cô bất giác mừng thầm, cảm giác có thể hòa mình giữa đám đông bỗng khiến cô cảm thấy mạnh mẽ mà tươi mới.

Cô khao khát cảm giác ẩn thân như vậy biết bao, kể từ khoảnh khắc đầu tiên khi đến thành phố này, cô đã bắt đầu khao khát một cách bản năng rằng mình có thể ẩn thân giữa đám đông bất cứ lúc nào. Người khác nhìn thoáng một cái cũng khiến cô cảm thấy như bom nguyên tử phát nổ, dù ánh mắt ấy đã lướt qua từ lâu, thì bức xạ hạt nhân của nó vẫn sẽ bao phủ lấy cô, đe dọa cô. Chỉ cần người khác liếc nhìn cô một cái, cô đã không kìm được mà run sợ trong lòng, rồi tự soi xét lại mình từ đầu đến chân một lượt: Lại có gì không đúng sao? Là giày của cô bị tuột dây, hay là quần áo của cô, hay cả con người cô đã là một sự sai lầm? Một vài ánh mắt ấy thôi cũng đủ tiêu hóa hết quần áo trên người cô, sau khi bị họ nhìn mấy lần, cô liền cảm thấy mình đã trần trụi đứng giữa dám đông, toàn thân trên dưới không có thứ gì che đậy, giống như một pho tượng khỏa thân đứng đó cho người ta tham quan. Với cô, bước một vòng giữa đám đông cũng chẳng khác nào bị đem ra lăng trì một lượt. Vì thế, mỗi lần được giải thoát khỏi đám đông, đến khi chỉ còn lại một mình, cô đều có cảm giác mệt mỏi rã rời như vừa mới chết một lần.

Lúc này, dưới làn khói của bữa cơm trưa, cô bỗng nhiên thực sự có thể ẩn thân một cách thành công giữa đám đông. Nhưng cô hiểu, nếu sau này cô cứ như một kẻ trộm đến nhà ăn len lén gọi món rau trộn rẻ tiền nhất, thậm chí không gọi thức ăn, chỉ lén lút mua một cái bánh bao nguội nhét vào cặp sách, vậy thì cô lập tức sẽ như ma quỷ thấy ánh mặt trời, muốn không hiện hình cũng không được. Chẳng những các sinh viên khác sẽ soi mói, mà ngay cả nhân viên nhà ăn cũng sẽ nhớ mặt cô một cách không hề nể nang. Trước khi cô kịp đi đến trước quầy thức ăn, họ đã lạnh lùng lấy túi nilon gói sẵn một cái bánh bao nguội đợi cô, sau đó chưa cần cô mở lời đã đưa cho cô: “Này, bánh bao của cô đây. Bởi lẽ họ đã đoán chắc rằng cô chỉ dám ăn một cái bánh bao nguội mà thôi. Sinh viên thì họ đã thấy nhiều rồi, điều đó đã thành thú vui của họ. Trong trường, thức ăn duy nhất cho thứ sinh vật như cô chỉ có bánh bao rẻ tiền mà thôi, giống như thỏ chỉ có thể ăn cỏ, ăn thịt vào sẽ không còn là thỏ nữa.

Nhìn rộng ra, bốn năm đại học cô chỉ có thể sống như vậy, mọc cánh cũng chẳng thoát được đi đâu.

Thể xác Vu Quốc Cầm ngồi giữa các sinh viên đang ăn cơm, nhưng hồn phách cô đã chu du một lượt khắp bốn năm đại học, cô đứng giữa không trung thương cảm cho thân xác của mình, biết rằng cái thân xác này chẳng làm sao thoát ra được nữa. Đến cuối cùng, khi các sinh viên đều lần lượt đi hết rồi, cô vẫn còn lưu luyến ngồi ở đó, trong lòng thầm tạm biệt bữa trưa xa xỉ ngắn ngủi này.

Một tháng sau đó không có gì đặc biệt, tất cả đều diễn ra theo dự liệu của cô. Mỗi buổi trưa, đến khi căng tin sắp đóng cửa cô mới lẻn vào, dáng vẻ hệt như ăn trộm, nhanh chóng đến trước quầy gọi một đĩa rau trộn toàn là rễ, bởi vì thức ăn còn lại chỉ toàn rễ, không bán hết cũng sẽ để cho lợn ăn, nhân viên múc cơm liền xởi lởi lấy cho cô nhiều hơn một chút. Sau đó cô lại chui sang quầy khác nhanh chóng mua một cái bánh bao rồi trốn trong một góc căng tin ăn ngấu nghiến. Lúc này cô sợ nhất là gặp bạn học, nếu người bạn đó lại còn chạy qua hỏi cô một câu “Vu Quốc Cầm, hôm nay cậu ăn gì thế?”, thì cô thật chỉ muốn độn thổ ngay cho xong. Chỉ cần nhìn thấy trong căng tin vẫn còn bóng sinh viên, cô liền thầm kêu gào tuyệt vọng “Đừng có qua đây, đừng có qua đây!”

Bởi vì lúc nào cũng là người cuối cùng đến căng tin, lại thêm buổi sáng, buổi tối lúc nào cũng chỉ ăn một cái bánh bao cho xong, nên nhân viên gói bánh bao quả nhiên đã nhanh chóng nhớ mặt cô. Cô sợ hãi nhận ra, khi cô vừa mới đến trước quầy, đã có một cái bánh bao nguội đưa từ trong ra: “Này, bánh bao của cô đây.” Đúng là sởn gai ốc, giống như cơn ác mộng đột nhiên từ trong bóng đêm hiện ra rõ mồn một. Cô nhất thời hoảng hốt, rốt cuộc đây là mơ hay là thật?

Thế nhưng, dù sao thì cô cũng đã thành công trong việc dùng số tiền tiết kiệm được để mua một số thứ khác, như là dầu gội đầu, sữa rửa mặt, giấy vệ sinh, và cả hai bộ quần áo rẻ tiền. Quần áo bị thôi màu, mới mặc một hôm đã xanh lét cả da, ban đêm cô nhìn trộm lên làn da bị dính màu của mình, màu xanh kinh quá, trông như con thằn lằn. Bất kể hình thức thay đổi thế nào, tài nguyên cũng chỉ có vậy, tiêu thế nào cũng chỉ có ba trăm tệ mà thôi. Cô như một người thợ đào đất, đem đất đào từ cái lỗ này sang lấp vào cái lỗ khác, không hề biết rằng sau lưng lại thêm một cái hố. Cô hoàn toàn không biết vì ăn bánh bao mỗi ngày mà mặt mày cô đều trở nên xanh xao. Nhưng dù như vậy, chiếc thẻ vẫn cứ nhanh chóng gầy đi, mỗi ngày cô đều giật mình thon thót nhìn con số màu xanh ấy không ngừng giảm xuống mà chẳng làm sao ngăn lại được.

Nhưng cô vẫn còn một mối lo sâu xa hơn, đó là sợ rằng một ngày nào đó ba trăm tệ này bỗng nhiên sẽ bị cắt mất. Giống như cúp điện vậy, đầu bên kia chỉ cần có người nhẹ nhàng cắt một cái, đầu bên này cô sẽ hoàn toàn không thấy ánh mặt trời. Đến giờ cô vẫn chưa gặp vị giáo sư đang chu cấp tiền cho mình, dù sao cũng là một người lạ, cô chỉ là một cây nấm ký sinh trên cơ thể người ta, được ngày nào hay ngày đó, còn người ta bất kỳ lúc nào cũng có thể nhổ cô ra. Kỳ thực cô không hề muốn, thậm chí sợ phải gặp vị giáo sư đã cho cô tiền, cho nên cố gắng sức né tránh bất kỳ thông tin gì có liên quan đến ông ta. Thậm chí mỗi lần cầm thẻ cơm trong tay, cô đều cảm thấy bỏng tay, nhưng lại chưa từng dám nhìn kỹ tấm thẻ, như thể sợ soi gương rồi nhìn rõ mình trong đó. Được người khác hỗ trợ tiền dù sao cũng không phải chuyện vẻ vang gì, tóm lại, biết ông ấy là một người tốt là được rồi.

May mà đến đầu tháng sau, trong thẻ lại đúng hẹn có thêm ba trăm tệ, giống như trăng khuyết sau một đêm đã hóa trăng tròn. Cô thở phào, lại thêm một tháng có cơm ăn rồi. Nhưng cùng lúc đó, cô cảm thấy có một người bí ẩn giấu mặt đang đứng trong chỗ tối theo dõi từng cử động của cô. Mỗi khi tiêu một đồng tiền trong thẻ, cô đều cảm thấy người đó đang nhìn mình. Hắn giống như một hồn ma đeo bám cô khắp mọi nơi. Chính vì ba trăm tệ mỗi tháng này, cô dần cảm thấy giữa mình và kẻ giấu mặt đó hình thành một mối liên hệ thể xác kỳ quặc, giống như cứ mỗi khi cô tiêu một đồng, sẽ có một viên gạch được xây lên xung quanh họ, từng viên gạch một đắp thành bức tường, dần dần nhốt hai người ở giữa. Thế nhưng cô lại không thể tìm được hắn, chỉ khi tiêu tiền mới đột nhiên cảm thấy người đó đang đứng trong xương cốt máu thịt của mình, dường như hắn vẫn luôn ở trong cơ thể cô, còn cô hoàn toàn không có cách nào rũ bỏ được hắn.

Cảm giác này khiến cô vừa sợ vừa xấu hổ, mỗi khi tiêu một đồng, cô đều cảm thấy mình đang bị theo dõi, về bản chất thì chuyện này chẳng khác nào ăn xin. Lúc này cô sẽ không ngừng tự nói với mình, nhẫn nhịn, nhẫn nhịn đi, bốn năm có là gì, đợi sau khi tốt nghiệp, tốt nghiệp rồi kiếm được tiền là ổn thôi. Có lẽ đến lúc đó cô mới có thể thực sự thoát khỏi kẻ giấu mặt kia.

Cô chỉ hận thời đại học trôi chậm quá, như thể muốn giam cầm cô lại đây để cô từ từ chịu nhục, cô chỉ muốn gói gọn bốn năm này lại thành bốn ngày cho nhanh. May mà vì không có chỗ dựa nào khác hay vốn liếng gì có thể khoe khoang, nên cô chỉ có thể dành hết sức lực và thời gian cho việc học. Khi các bạn học tụ tập vào cuối tuần, cô sẽ kiếm cớ trốn trong thư viện đọc sách, thực ra là để tránh phải góp tiền. Cô không đi dạo phố bao giờ, đương nhiên cũng là để tránh phải tiêu tiền. Khi những cô gái khác mua quần áo mới rồi khoe khắp cả ký túc, cô chưa bao giờ chạy ra xem, đợi đến khi các bạn cùng phòng đều túm tụm vào bình phẩm, cô chỉ một mình ngồi trên giường cầm một quyển sách đọc hết chữ này sang chữ khác, nhưng từng chữ đều thật xa lạ, cô phải đọc mãi, chăm chú như học sinh tiểu học mới bắt đầu nhận ra mặt chữ. Song ngoài mặt cô vẫn rất điểm tĩnh, trông cũng chẳng có vẻ gì là đau khổ. Đúng là cô không đau khổ, bởi vì có ghen ghét, đố kị đến đâu thì cũng chỉ một lúc mà thôi, tim người cũng chỉ là một khúc thịt, đâu phải cái giếng múc mãi không hết? Ngộ tính của cô rất tốt, biết không thể thay đổi hiện trạng thì cứ để tim mình vào trạng thái ngủ trước đã, giống như loài động vật ngủ đông, nhẫn nại chờ đợi mùa đông dài đằng đẳng kết thúc. Đã ngủ đông thì sợ nhất là có ánh sáng mạnh chiếu vào, mọi thứ ánh sáng đối với cô đều là một sự nhắc nhở để cô sớm ra khỏi hang. Nhưng bên ngoài vẫn phủ đầy băng tuyết kia mà? Đây rõ ràng là một cái bẫy.

Ấy vậy mà vẫn có người cố tình dùng đèn pin rọi vào mặt cô, muốn đuổi cô ra khỏi cái hang của mình. Thật tàn nhẫn.