Đã vào cuối thu, cả ngọn núi Lữ Lương nhuộm trong sắc vàng. Từng chùm bắp ngô vàng óng treo trên cây táo, đầu tường, hoa hướng dương trước và sau nhà cúi đầu đứng trong gió thu. Cây thị một màu sáng rực như bắt lửa. Một cơn gió thoảng qua, táo đỏ rụng đầy dưới đất, rơi vào đầu người, trẻ con tung tăng chạy tới tranh nhau nhặt những trái táo dưới dất. Những quả táo còn xanh được đem nướng, chẳng mấy chốc trong không khí sực nức mùi táo thơm ngọt. Mùa thu năm nào trên núi Lữ Lương cũng vậy, điểm khác biệt duy nhất là mùa thu năm nay, không biết sẽ lại có thêm đứa trẻ nào ra đời, người già nào chết đi.
Chính trong mùa thu này, người đàn bà thép họ Bạch bỗng nhiên cảm thấy tức ngực khó thở, đang làm việc tự dưng lại thấy hoa mắt chóng mặt, đất vàng trước mắt tan ra, giẫm chân lên mềm nhũn. Bà chỉ đành ngồi trên tảng đá ven đường nghỉ ngơi một lát rồi lại làm tiếp. Lớp mỡ tích tụ bao năm ở vùng bụng và eo giống như quả cân đè bà trên tảng đá, cặp vú già chảy xệ trên ngực, kéo xuống tận bụng rồi dính liền nhau, cách lớp quần áo trông như một đống thịt chất trên một ngọn núi nhỏ, ánh mắt bà vươn qua đống thịt đó chỉ thấy được mũi chân. Bà nghĩ, cả đời ăn khoai tây, mì du mạch mà cũng béo tốt thế này, đúng là chẳng mất vốn mà được lãi. Nghỉ ngơi một lúc lâu, vừa đứng dậy bà đã lại chóng mặt. Bà Bạch chống tay vào tảng đá, đau lòng nghĩ, e rằng phải chuẩn bị cho mình một cỗ quan tài mất thôi, chưa biết chừng một ngày nào đó ngã ra rồi sẽ không bò dậy được nữa. Mùa đông năm nào trong thôn cũng có những người già như thế, chẳng may ngã ra dưới tuyết rồi chẳng bao giờ dậy nữa. Còn có một bà lão ngã mạnh quá, lòi cả một bên mắt ra, tìm khắp nơi chẳng thấy. Đến lúc an táng, người ta chỉ đành đặt một hòn bi của trẻ con vào hốc mắt, bà lão cứ thế đem theo một con mắt bằng hòn bi ve sặc sỡ về với đất mẹ. Bà Bạch chỉ sợ mình chết rồi không có chỗ chôn, liền nhanh chóng tìm một người thợ mộc ở thôn bên cạnh cắt cho mình một cỗ quan tài. Trời sắp trở lạnh, đến lúc tuyết rơi là chẳng thể nào làm nghề mộc được nữa. Ông thợ mộc già dẫn theo một gã học việc đến, ở trong một gian nhà hang bỏ không ở bên cạnh. Ban ngày, hai bố con sang nhà bà Bạch làm quan tài, buổi tối lại về ở trong căn nhà rách, đèn cũng chẳng bật, mượn chút ánh trăng là đủ. Bà Bạch làm đồng về liền ôm A Đức ngồi một bên chăm chú xem họ làm quan tài, khung quan tài đã xong, bốn tấm ván đã đóng vào nhau, chỗ nằm của bà đã thành hình, thêm vài ngày nữa là hoàn chỉnh, chỉ còn thiếu mỗi bà nằm vào đấy nữa thôi. Nhìn chiếc quan tài hoàn thiện từng ngày, nỗi lo sợ trong lòng bà cũng ngày càng trở nên rõ ràng, tựa hồ đã có thể đếm được số ngày còn lại của cuộc đời, biết ngày nào mình sẽ chui vào trong cỗ quan tài kia. Dù sao đó cũng chẳng phải chuyện tốt đẹp gì, cảm giác u ám rợn người.
Theo quy củ trong thôn, bà còn phải đi chụp ảnh thờ, đợi đến lúc chết rồi thì không kịp nữa. Người già trong thôn cả đời chưa chắc đã chụp một bức ảnh, nhưng đều nhân lúc vẫn còn sống, còn đi lại được tranh thủ chụp cho mình một tấm ảnh thờ. Có một người thợ chụp ảnh rong cứ dăm ba bữa lại ghé qua thôn Thủy Noãn một lần xem dạo này có người già sắp chết nào muốn chụp ảnh không. Các ông bà già vừa thấy thợ ảnh đến liền mặc bộ quần áo đẹp nhất của mình, chống gậy ra đầu thôn chụp ảnh. Ông thợ treo phông nền ngoài đầu thôn, trên đó là cảnh núi non sông nước rất thô sơ, màu xanh nhìn đến là vui mắt, người đứng vào đó trông cũng vui lây. Thợ ảnh biết những người già trên cao nguyên đất vàng cả đời này ngẩng đầu cúi đầu đều chỉ thấy đất vàng, đến lúc chết rồi vẫn phải chôn dưới đất vàng, nên đã chọn cách bù đắp cho họ phong cảnh núi sông xanh biếc trong bức ảnh thờ. Ông ta rất nhiệt tình sửa tạo dáng cho những ông già bà lão đang cứng đờ khuôn mặt: “Được rồi, hơi cười lên một chút” “Được rồi, nghiêng đầu đi một tẹo.” “Được rồi, nhìn đằng trước nhé!” “Xong rồi cô chú nhé, bao đẹp luôn, mang về nhà treo tường nhé!”
Đúng thế, treo lên tưởng để chết cái là dùng luôn, tiện quá còn gì. Các ông bà già đem ảnh thờ về nhà treo lên tường, suốt ngày ngắm nhìn bản thân sau khi chết. Mình chết rồi ăn mặc thật diện, sau lưng là núi sông xanh biếc lấp lánh, lớ ngớ có khi còn tưởng ông bà ấy đang đi du lịch tận miền Nam chưa biết chừng.
Quan tài ngày càng hoàn thiện, bà Bạch cũng ngày càng cảm thấy rầu rĩ, nỗi buồn càng lúc càng trở nên chân thực, như thể bà sắp sửa phải ăn mặc chỉnh tề rồi chui vào nằm trong cái hòm kia đến nơi rồi, nhưng bà không thể dẫn theo A Đức được. Bà bỗng nhiên rơi nước mắt, nói: “A Đức à, nếu đến một ngày bà chết rồi thì cháu biết phải sống sao?” A Đức thè lưỡi nói: “Bà ơi, bà cũng sắp chít (chết) rồi sao?” Bà Bạch buồn bã gật đầu: “Ai mà chẳng phải chết, nhưng có người chết sớm, có người chết muộn. Người ta đều nói ai chết thì người ấy khổ, nhưng bà lại cảm thấy người còn sống mới là người khổ, chết rồi chẳng còn cảm thấy gì nữa, đến cả người sống có khóc hay không cũng chẳng biết. Chỉ tội nghiệp cho A Đức thôi, mất mẹ từ sớm, bố lại quanh năm không về nhà.” Mắt A Đức chợt sáng lên: “Bà ơi, bà chít (chết) rồi có phải nà (là) sẽ có thể gặp được mẹ không?” Lại là mẹ nó, bà gầm lên: “Không được nhắc đến cái người đã chết đấy nữa!”
A Đức không dám nói nữa, nhưng hai cánh môi lại bắt đầu nhệch ra, trong mắt ngân ngấn nước. Bà Bạch thở dài, một tay sờ lên trán thằng bé, nhìn nó bằng ánh mắt đau lòng chưa từng thấy, nói: “A Đức à, nếu đến một ngày bà nội chết rồi, liệu cháu có nhớ bà như thế không?” A Đức không nói gì, nước mắt bắt đầu rơi lã chã. Bà ôm lấy nó nói: “Thằng bé này đúng là ăn hại, suốt ngày khóc lóc, sau này biết sống làm sao, có ai bắt nạt thì cháu biết làm thế nào? Đến ngày bà về với đất rồi thì còn ai lo cho cháu nữa?”
Đến lúc sơn quan tài, bà Bạch chọn màu đỏ chóe, dường như không chọn thứ màu rực rỡ như vậy thì không đủ bù đắp lại cho cả một đời người nhỏ nhoi như con kiến, từ lúc sống đến lúc chết ít ra cũng phải hoành tráng lấy một lần chứ. Cho dù đây chẳng qua chỉ là một cái hòm đựng người chết thì cũng phải làm cho long lanh như của hồi môn mới được. Sau cùng, anh thợ học việc dát vàng vẽ sơn lên quan tài, theo yêu cầu của bà Bạch, anh ta vẽ nào là đại hội bàn đào, ba lần đánh Bạch Cốt Tinh, Trư Bát Giới cõng vợ, lại vẽ đủ các loại hoa và quả bốn mùa. Những thứ khi còn sống chưa từng được ăn, bà đều bảo anh ta vẽ hết lên, chiếc quan tài được trang trí như long cung bảo điện, rực rỡ huy hoàng.
Suốt mấy ngày liền, bà Bạch chìm đắm trong không khí hoành tráng của cỗ quan tài, tưởng tượng về những điều sau khi mình chết, hôm nay ngẩng đầu lên, bà chợt nhận ra có một cô bé đang hết sức đoan trang yên lặng đứng trước mặt, khiến bà giật cả mình. Nhìn kỹ lại thì chẳng qua chỉ là Thái Thái đang đứng đó nhìn anh thợ sơn quan tài. Nhưng trông con bé cứ có gì đó khác thường, khoảnh khắc ngẩng đầu lên, bà liền cảm thấy rõ ràng Thái Thái đã lột xác thành một người hoàn toàn khác, như thể đó là một người khác đang đội lốt Thái Thái đứng đó, ánh mắt nó nhìn bà cũng không phải là ánh mắt của Thái Thái. Đầu mày cuối mắt nó toát lên một vẻ đẹp tĩnh lặng như tuyết rơi, lại tỏa ra một hương thơm nhè nhẹ. Con bé này lại biến thành cái gì vậy? Lúc nào nó cũng có thể thay đổi một cách rất quái dị.
Suốt mấy ngày nay, Thái Thái đều ngoan ngoãn đứng một bên xem anh thợ làm việc, bưng trà rót nước cho anh ta, buổi trưa còn đưa cả cơm. Anh thợ mặt mũi thanh tú, nhưng đầu óc hơi chậm chạp, trước sau đều không ngẩng đầu nhìn Thái Thái lấy một lần, đôi mắt chỉ chăm chú nhìn cỗ quan tài. Không riêng gì với anh ta, Thái Thái nói chuyện với người khác cũng trở nên nhỏ nhẹ, như thể xung quanh có người đang ngủ vậy, nhỡ không cẩn thận lại làm người ta tỉnh giấc mất. Khi Thái Thái trở nên dịu dàng hiền thục, nó cũng khiến người khác cảm thấy rợn người như thể có gì đó sai sai. Bà Bạch cuối cùng cũng phát hiện ra, bất kể Thái Thái làm gì hay nói chuyện với ai, nó đều liếc mắt về phía anh thợ mộc. Chỉ một cái liếc mắt ấy thôi cũng thật tình tứ. Bà Bạch đột nhiên hiểu ra, Thái Thái ưng anh thợ mộc kia rồi.
Bên này Thái Thái đã sẵn sàng có thể hứa hẹn cả đời bất cứ lúc nào, nhưng bên kia anh thợ mộc vẫn như khúc gỗ chẳng có cảm xúc gì, hoặc giả người ta đã nhận ra Thái Thái có chút không ổn từ lâu, cho rằng con bé chẳng qua chỉ là hám trai? Tránh còn chẳng kịp. Bà Bạch đứng một bên quan sát mà thương. Bà thực lòng muốn kéo con bé tránh xa anh thợ mộc ra, không để nó vây quanh anh ta vẫy đuôi cầu xin sự thương hại như một con cún nữa. Nhưng về sau thì sao? Ngay lúc này bà đã có thể nhìn thấu tương lai của nó rồi, chỉ cần có gã đàn ông nào đó cho nó chút tình thương, bất kể là thật hay giả, nó đều sẽ theo người ta ngay, chỉ cầu mong đối phương tốt với nó một chút, nó sẽ sẵn sàng hết lòng hết dạ với người ta. Nghĩ đến đây, trong mắt bà dậy sóng, chỉ muốn mau chóng đuổi gã thợ mộc kia đi.
Lại thêm mấy ngày nữa trôi qua, quan tài đã hoàn tất. Bà Bạch không nói gì nhiều, trả tiền công rồi nhanh chóng đuổi thợ mộc đi. Lúc gã thợ trẻ thu dọn đồ đạc đi ra, Thái Thái đi theo sau như lạc cả hồn phách, nhưng vẫn không nói được một câu nào. Trên thực tế, từ đầu đến cuối nó đều không nói với gã lấy một chữ. Một chữ ấy đương nhiên càng chẳng bao giờ có cơ hội để nói ra nữa. Gã thợ mộc quẩy đồ rồi đi ra luôn, chẳng buồn ngoái đầu lại. Thái Thái trợn mắt, định đuổi theo. Bà Bạch liền nhanh chóng đóng cửa sân lại, đem tấm thân đồ sộ của mình chặn ở đó, bịt lối đi của Thái Thái. Thái Thái giương mắt nhìn cơ thể ục ịch của bà Bạch, dường như không còn biết đó là gì nữa, nó ngơ ngơ ngẩn ngẩn, muốn dùng ánh mắt xuyên qua vật thể to lớn kia.
Bà Bạch không hề động đậy. Một lúc lâu sau, Thái Thái bỗng tỉnh lại, có vẻ cuối cùng nó cũng nhận thức được thứ đang chắn trước mặt mình là gì. Nó chợt nhìn bà Bạch cười ranh mãnh, chun mũi lại, nhăn nhó rồi cuối cùng mở miệng nói: “Quan tài đã làm xong rồi, sao bà còn chưa vào nhà?” Bà Bạch thấy nó chun mũi, biết nó đã tỉnh táo lại, trong lòng cũng thở phào, nhưng ngoài miệng lại lạnh lùng nói: “Không khiến cô phải lo, lúc nào đi vào là việc của tôi. Cô ấy, không khéo bị người ta dụ dỗ đi mất đấy, rồi lại bị người ta coi như bùn đạp dưới chân.
Mặt Thái Thái trắng bệch, nhưng lại cố tình ưỡn ngực, nghênh nghênh nhìn bà Bạch nói: “Cháu bằng lòng thì bà quản được chắc?” Nói đoạn, nó bắt đầu ra ra vào vào trong sân, vừa đi vừa hát to, để tỏ ra mình chẳng buồn chút nào. Tiếng hát của nó run run như một con gà trống bị rối loạn đồng hồ sinh học. Bà Bạch nhìn cái bóng gầy gò của nó mà cười thầm.
Trận tuyết đầu tiên đã rơi. Mùa đông đến, cuối năm cũng ngày một gần. Cỗ quan tài sau khi phơi khô đã được khiêng vào nhà, trong nhà tối om, mấy món đồ gia dụng cũ từ lâu đã chẳng thể phân biệt được màu sắc, đặt chiếc quan tài sặc sỡ vào khiến cả căn phòng cũng sáng hẳn lên. Trên quan tài còn vẽ đủ các truyện truyền thuyết, ngồi trên giường nhìn sang chẳng khác nào đang xem kịch, Trư Bát Giới và Bạch nương tử đều bước xuống từ nắp quan tài, biểu diễn cho hai bà cháu xem trong căn nhà u ám.
Cỗ quan tài tuy sặc sỡ, nhưng tà khí phát ra từ đó vẫn khiến A Đức cảm thấy sợ, nó nói: “Bà ơi, đây nà (là) cái gì?” Bà Bạch nói: “Người chết rồi sẽ ngủ ở trong đó, đấy là chỗ ngủ sau khi chết. A Đức à, nếu có một ngày bà nội vào đấy ngủ, cháu đừng có khóc nhé.” A Đức nói: “Bà mà vào đấy ngủ thì cháu cũng vào theo. Bà Bạch ôm A Đức không nói gì nữa. Đến tận lúc hoàng hôn tuyết vẫn còn rơi ngoài cửa sổ, cả thôn Thủy Noãn đều bị tuyết bao phủ dày đặc, chìm vào một giấc ngủ sâu và tĩnh lặng. Ngọn lửa đỏ trong lò kêu lách tách, phả ra hương thơm của gỗ bách. Dưới ánh lửa, mọi thứ trong nhà đều đổ những cái bóng dài và yếu ớt, giống như những bóng cây trong rừng hòa vào nhau, bao bọc lấy hai bà cháu ngồi trên giường lò.
Dù đã gửi cho Vĩnh Thái hai bức thư giục hắn về nhà ăn Tết, nhưng Vĩnh Thái chỉ gửi về ít tiền và một bức thư, nói chừng nào Thái Thái vẫn còn ở đó thì hắn sẽ không quay về cho mất mặt. Con dâu đọc thư xong cười thành tràng lạnh lùng, cao giọng nói: “Chắc là anh ta ở bên ngoài có nhân tình rồi, chứ không làm gì có chuyện đến Tết cũng không chịu về lấy một chuyến? Xem ra không ly hôn không được rồi, phải ly hôn thôi. Mày, mày đã vừa lòng chưa?” Nói đoạn, cô ta nhấc cằm Thái Thái lên, như thể đang tận hưởng công đức của con bé. Cô ta dùng ánh mắt hoàn toàn khác để quan sát con bé, dường như hôm nay mới lần đầu tiên phát hiện ra nó có bộ dạng như vậy. Cô ta đương nhiên càng không thể tin nổi đây là đứa con do chính mình sinh ra. Thái Thái thì lại đang rất chăm chú nghịch một ngón tay của mình, ánh mắt nhìn chằm chằm vào đầu ngón tay không nói không rằng, mặc cho ánh mắt của mẹ lườm lên nguýt xuống, nó vẫn ngồi yên đó không hề động đậy.
Trong nhà bày một chiếc đồng hồ kiểu cũ, tiếng chuông báo giờ vang lên như một lưỡi rìu từ trong không trung bổ về phía hai mẹ con. Bà Bạch ngồi ở đó cảm thấy mình cũng vô cớ như bị chém mấy nhát dao. Bà bỗng nhiên nói: “Muốn ly hôn thì ly hôn đi, cùng lắm thì nó lại cưới vợ ba, cô lấy thêm đời chồng nữa, thêm nữa cũng chẳng sao. Con dâu lập tức nhảy dựng lên, còn chưa kịp nói gì đã lại bị bà Bạch chặn họng. Bà nhìn Thái Thái, nói: “Còn về đứa ăn bám, cô dẫn nó theo rồi lại chê nó là gánh nặng, hỏng chuyện tốt của cô. Nếu cô không muốn đưa nó đi thì để nó ở lại với tôi, tôi nuôi một đứa cũng vậy, hai đứa cũng thế, chẳng qua cũng chỉ là thêm một miệng ăn, chỉ cần tôi chưa chết thì sẽ không để nó phải chết đói.
Con dâu và Thái Thái đồng thời quay đầu lại, kinh ngạc nhìn bà Bạch như một người không quen biết. Bà Bạch không nhìn hai mẹ con, chỉ dùng đầu ngón tay phủi bụi trên quần áo, mỡ trên bụng bà cũng lắc lư theo, những hạt bụi như những chú cá bơi vào trong không khí xung quanh.
