Đến những ngày rét đậm nhất trong năm. Bây giờ đã là hai mươi ba tháng Chạp, thôn Thủy Noãn nhà nào nhà nấy đều bày kẹo mạch nha lên bếp cúng Táo quân, hòng đút lót để ông Táo lên trời chỉ báo cáo toàn những điều hay. Còn có nhà bày hai quả trứng gà bên cạnh để làm đồ ăn vặt cho cáo và chồn, bởi chúng là thuộc hạ của ông Táo, không thể không lo lót cho chúng một chút. Qua ngày hai mươi ba, không khí Tết đã ngập tràn, ai nấy đều bận quét dọn, dán tranh Tết, làm bánh bao chay, bận mổ lợn rán thịt viên, bận dọn hố phân vớt cá nheo lên ăn.
Năm này qua năm khác, mọi người đều quay cuồng theo cùng một trình tự ấy, người sống trên đời tổng cộng cũng chỉ được mấy chục năm, nhưng ai cũng cảm thấy khổ sở vì tết nhất phải đến hơn hai trăm lần, đúng thật là không biết bao giờ mới kết thúc. Người ta đã không còn hy vọng đến ngày nào đó sáng sớm tỉnh lại cuộc đời trước mặt thay đổi hoàn toàn, phát sáng lung linh, trở nên thật khác biệt. Họ biết, sự thay đổi duy nhất chỉ có thể là dọn từ đầu bên này sang đầu bên kia quả núi mà thôi.
Thấm thoắt mấy ngày sau đã đến giao thừa, mùng một Tết mọi người đều giắt hạt dưa hạt lạc đầy túi ra đường, ngồi trên giường lò nhà người khác cắn hạt dưa nói chuyện, dường như ngồi lên hết cả lịch sử của thôn Thủy Noãn. Bà Bạch đón các bà già sang chúc Tết, một mặt cười rung cả cặp ngực xệ, một mặt lại nơm nớp đề phòng bọn họ, ngày thường họ cứ đến rồi đi là y như rằng trong nhà lại mất mấy thứ đồ, đều do họ tiện tay chôm mất.
Con dâu càng bận hơn, cô ta phải nhân dịp tết nhất đi thăm tất cả các bà mối trong thôn, nhanh chóng hành động tìm cho mình một gia đình tốt, cơm gạo về tay mới có thể yên tâm. Thế là Thái Thái dắt A Đức chạy khắp quanh ngọn núi, đi xem trò vui ở điện Địa Vương. Lúc này đã là hoàng hôn, trong điện Địa Vương rất ít người, chỉ có khói hương nghi ngút, đại điện đã rất cũ, ánh sáng mờ ảo, giữa ngày đông lạnh giá trông lại càng nặng âm khí. Thái Thái chỉ vào những người trong bức tranh treo trên tường, ra vẻ bí ẩn nói: “Em nhìn này, người ta chết rồi sẽ đến đây. Họ ở đấy cũng kết hôn, làm ruộng, chẳng khác gì người sống” A Đức giương tròn mắt nhìn bức tranh, đột nhiên hỏi: “Mẹ em nà (là) người nào, mẹ đứng ở đâu?” Thái Thái đứng dưới ánh sáng u ám, nói bằng giọng đắc ý như đang nắm quyền sinh quyền sát: “Chỉ có tự em đi đến đấy mới biết được, chị có biết cô ấy trông như thế nào đâu?”
Trời ngày một tối hơn, trong điện Địa Vương không thắp đèn, nhìn đâu cũng như có bóng ma. Thái Thái và A Đức đứng ở đó, mặt mũi đều nhìn không rõ nữa, trong lòng hai đứa đều bỗng có phần sợ hãi, như thể lạc bước vào nơi không thuộc về nhân gian. Thái Thái nói: “A Đức, về nhà thôi” A Đức nói như sắp khóc đến nơi: “Không, em muốn gặp mẹ” Thái Thái bỗng nhiên hét lên: “Thằng ngốc này, tao lừa mày đấy, vốn dĩ chẳng có địa ngục gì hết, người chết rồi sẽ biến mất khỏi thế giới này, sẽ thối rữa ra. Mày mãi mãi không gặp lại được mẹ mày nữa đâu, nhưng dù có không gặp được bà ta thì mày cũng chẳng đáng thương, bởi vì có người coi thằng ngốc như mày là của báu. Nó ngừng một lát, bỗng nhiên hạ giọng: “A Đức, sang xuân mẹ chị tái giá rồi, chị sẽ lại phải đi theo bà ấy, chị cũng không biết mình sẽ đi đâu. Em vẫn còn bà nội. Bà nội em, thực ra là một người tốt”
Trời tối, có người bắt đầu đốt pháo, khắp thôn nhảy nhót tưng bừng, sáng như ban ngày. Hai đứa trẻ một lớn một bé dắt tay nhau bước qua giữa ánh sáng vụt lên rồi lại tắt. Hai cái bóng của chúng phản chiếu vào màn đêm, trông như là phát chiếu bóng.
Tiết kinh trập, trăm loài côn trùng tỉnh giấc, mặt đất bắt đầu tan băng. Việc nhà nông của một năm mới sắp sửa bắt đầu. Con dấu đã tìm được gia đình mới, là một gã trung niên độc thân hơn năm mươi tuổi, cả ngày chỉ biết làm việc hùng hục như trâu, những chuyện khác chẳng biết gì. Con dâu và gã trung niên đàm phán với nhau xong, thương lượng điều kiện ổn thỏa, mặc dù đã lấy đến đời chồng thứ ba nhưng cô ta vẫn rất giữ giá. Cô ta yêu cầu phải được đưa cả con gái theo. Gã trung niên tính toán một lúc, sau cùng đồng ý, kéo theo một đứa con gái mười bốn tuổi cũng tốt, về ở một cái là có thể làm việc được, ít ra cũng không phải nuôi báo cô.
Thấy con dâu sắp sửa tái giá ngay trước mắt mình, tuy ngoài miệng bà Bạch không nói gì, nhưng sắc mặt không được tốt cho lắm. May mà bắt đầu vào vụ xuân, công việc ngoài đồng đã hao tổn phần lớn sức lực của bà, nên bà cũng bận ra đồng từ sáng sớm đến tối muộn, mẹ chồng con dâu hết sức tránh mặt nhau. Hôm nay, sắp đến giữa trưa, bà Bạch bỗng nhiên cảm thấy hơi chóng mặt, nhưng vẫn quyết định cày cho xong phần đất còn lại. Khi bà cúi xuống thêm lần nữa, bỗng nhiên cảm thấy máu toàn thân xộc lên đầu như cơn lũ dữ dội tràn về, cả người bà đều bị cuốn trôi, không sao đứng vững được nữa. Cơ thể đồ sộ của bà Bạch lập tức đổ rầm xuống đất.
Đợi đến khi mọi người phát hiện ra và khiêng bà về, bà vẫn còn một chút ý thức, nhưng đã không thể nói chuyện được nữa, một nửa cơ thể không cử động được, bàn tay và bàn chân cứng đơ như thể đột nhiên không còn quan hệ gì với bà nữa, chúng chỉ nằm trì trệ một chỗ, nhợt nhạt và không động đậy. Mọi người nghĩ, bà bị tai biến rồi, chắc chẳng sống nổi mấy ngày nữa. Người ta lại liếc thấy cỗ quan tài sặc sỡ đặt trong nhà, nghĩ bụng, bà góa thật là biết lo xa, cỗ quan tài làm sẵn kia mấy hôm nữa là dùng đến rồi.
Con dâu không ở nhà mà đã sang ngủ nhà gã trung niên. Đêm khuya, dưới ánh đèn leo lét chỉ có Thái Thái và A Đức túc trực bên cạnh bà Bạch. Bà đã không uống được nước nữa, đôi mắt chỉ có thể gắng gượng mở he hé. A Đức khóc mệt quá, nằm bò ra mép giường ngủ. Lúc này, bà Bạch nằm trên giường bỗng nhiên run rẩy nhấc cánh tay vẫn còn có thể cử động lên, gắng sức mở mắt nhưng không thể cử động được cổ, chỉ đành cố liếc nhìn Thái Thái. Bà liếc mạnh đến sắp rơi cả tròng mắt ra ngoài. Sau đó, bà đặt bàn tay mình lên tay Thái Thái, con bé không gạt ra, cứ lặng lẽ nhìn bà. Bà gắng hết sức nắm tay Thái Thái, nhìn nó không chớp mắt, hai hàng nước mắt lặng lẽ chảy ra từ khóe mắt mà không nói được một lời.
Bà Bạch không ăn uống gì suốt hai ngày, cũng không có lấy một giọt nước tiểu. Sau hai ngày, bà đột nhiên đi tiểu ra chăn, nhưng nước tiểu toàn là máu. Con dâu đẩy nhanh tiến độ, cô ta phải nhanh chóng lấy chồng trước khi bà Bạch tắt thở, nếu không lại phải chịu tang. Hai người cứ như chạy đua, không biết rồi ai sẽ về đích trước.
Tối hôm đó, bà Bạch dùng bàn tay còn có thể cử động của mình nắm chặt một tay A Đức, thằng bé đã ngủ rồi. Thái Thái ngồi co ro ở góc tường cũng đã ngủ thiếp đi. Đợi đến trời sáng khi nó mở mắt ra, bỗng cảm thấy trong nhà cực kỳ lạnh lẽo, như thể bỗng nhiên thiếu mất một người. Nó nhìn lên phía giường, hai bà cháu đều vẫn còn ở đó. A Đức vẫn nằm bò trên mép giường chưa tỉnh, bàn tay nó vẫn ở trong tay bà Bạch. Thái Thái bất giác cảm thấy sợ, run rẩy đi đến trước mặt hai người, bà Bạch nằm đó bất động, hai mắt khép hờ, khóe mắt còn đọng một hàng nước mắt. Thái Thái lùi lại một bước, sau đó đặt tay mình lên tay bà. Bàn tay đó đã cứng đơ rồi.
Bà Bạch được bà con trong thôn Thủy Noãn đặt vào trong chiếc quan tài sặc sỡ kia, chiếc lược gỗ cũ kỹ bà thường dùng khi còn sống, hộp đồ trang điểm từ khi bà mới lấy chồng nay đã có vài chỗ gỉ, tất cả đều được đặt vào trong quan tài. Đến ngày hạ huyệt, tám thanh niên được chọn để khiêng quan tài của bà Bạch sang đầu núi phía Tây. Thái Thái kéo tay A Đức chen giữa đám người, theo họ trèo sang ngọn núi bên kia, tận mắt nhìn cỗ quan tài màu đỏ dần dần bị lấp đất lên, mãi cho đến sau cùng, bà Bạch biến thành một ngôi mộ mới giữa nghĩa địa, đứng giữa một rừng những ngôi mộ to nhỏ khác, tựa như vừa mới trở về với gia đình. Từ nghĩa địa quay về, để tưởng niệm công đức nuôi cá nheo của bà Bạch, người trong thôn liền vớt tất cả cá trong hố phân ra thịt, dùng nồi mổ lợn nấu đầy một nồi canh cá trắng phau, cả thôn ở trên ngọn núi phía đông vây quanh chiếc nồi sôi sùng sục ăn một bữa tiệc cá linh đình. Ăn xong thì trời đã tối, thế là mọi người lại xuất phát đi về phía nghĩa địa, đến lúc đốt vàng mã cho người đã mất rồi.
Dưới ánh trăng, đoàn người quỳ trước mộ bà Bạch đốt vàng mã, vừa đốt vừa đổ rượu vào, coi như mời bà Bạch uống. Rượu đổ vào ngọn lửa liền bùng lên một màu xanh ma quái, ánh lửa xanh phừng phừng lên mặt, trong mắt tất cả mọi người, trông như trong mắt họ đều đạt đến chỗ hư vô sâu thẳm nhất dưới lòng đất. Sau cùng ngọn lửa dần trở nên yếu ớt rồi tắt lịm, những đôi mắt được thắp sáng cũng tắt theo. Đốt vàng mã xong, đồng nghĩa với việc người chết đã được đưa sang thế giới bên kia, người sống có thể yên tâm về nhà đi ngủ. Đám người tản ra, trong lòng ít nhiều đều có chút rầu rĩ, lần này họ đưa tiễn bà Bạch, lần sau không biết ai sẽ đưa tiễn họ ra đi.
Vừa rồi bọn họ đều tập trung đốt vàng mã, không ai để ý thấy tối hôm đó hai đứa trẻ đều không có mặt ở nghĩa địa. Tối hôm đó, Thái Thái đã tính toán sẵn, từ trước khi bà Bạch mất nó đã trù tính xong cho buổi tối hôm nay. Đó chính là, đợi đến khi người trong thôn đều ra nghĩa địa đốt vàng mã, nó sẽ lẻn vào từng nhà để ăn trộm, vì người trong thôn đều không có thói quen khóa cửa, hàng xóm láng giềng với nhau, khóa cửa người ta cười cho. Thái Thái lấy của mỗi nhà một ít tiền hoặc thứ gì đó mà nó cho là có thể bán được tiền. Nó phải gom chút ít tiền đi đường rồi dẫn A Đức rời khỏi thôn Thủy Noãn. Nó đã nghĩ kỹ rồi, ra thành phố nó có thể đi làm thuê, làm gì cũng được, nó có thể kiếm tiền, có thể nuôi thằng bé ngốc kia cả đời.
Đợi đến khi đám người đốt vàng mã sắp sửa rời khỏi nghĩa địa, Thái Thái xách một chiếc túi nhỏ và một cái đèn pin ra nghĩa địa tìm A Đức, nó biết thằng bé chắc chắn đang ở đó. Nó gọi mãi nhưng chẳng có ai trả lời. Mọi người đều đã xuống núi, nó càng sốt ruột, ngộ nhỡ họ phát hiện ra trong nhà bị trộm, chắc chắn sẽ nghi cho nó. Nó sợ có ai nghe thấy, bèn hạ giọng gọi tên A Đức, nhưng ngoài nghĩa địa yên lặng như tờ.
Bỗng nhiên, Thái Thái nghĩ ra điều gì đó, lập tức toàn thân run rẩy, sau đó rón rén chạy về phía ngôi mộ của bà Bạch. Ngôi mộ ban ngày vừa mới được đắp xong, giữa rừng mộ trông như một học sinh vừa mới chuyển trường, ngẩn ngơ đứng đó có phần ngượng nghịu. Nó cầm đèn pin rọi vào phía sau ngôi mộ, quả nhiên trông thấy A Đức. Thằng bé trông như con đà điều đang rúc đầu vào mộ bà Bạch, chỉ để hở người ra ngoài. Xem ra nó đã đào một cái lỗ trên ngôi mộ rồi chui đầu vào đó, kết quả là đất ở ngôi mộ mới còn rất mềm, vùi luôn cả đầu nó vào trong. Thái Thái hiểu rồi, thằng bé muốn chui vào trong qua cái lỗ tự đào, nó tưởng rằng chui vào bên trong là có thể gặp được mẹ và bà Bạch.
Thái Thái bắt đầu gào khóc, vừa khóc vừa ra sức dùng tay bởi đất, nó muốn lôi A Đức ra, miệng hét lên: “A Đức, A Đức, em nói gì đi, nói gì đi!”
Nhưng A Đức chỉ lặng thinh, không nói cũng không cử động, khi Thái Thái lôi được nó ra, trên mặt thằng bé đầy bùn đất, trong lỗ mũi và miệng cũng toàn là bùn đất.
Con bé quỳ sụp xuống đất, vùi mặt vào trong đất bùn thút thít hồi lâu. Ánh trăng như tuyết đổ từng mảng lớn, phủ lên những ngôi mộ lớn nhỏ khắp xung quanh.
