Tôi thuộc dạng phát triển chậm và nhận thức muộn, tận 9 tuổi mới bắt đầu đi học, dù chưa từng ở lại lớp nhưng học xong đại học thì đã 24 tuổi. Một năm sau khi tốt nghiệp, tôi chính thức bước vào công việc, được phân công về đơn vị hiện tại, năm đó tôi đã 25 tuổi.

Đáng lẽ ra, người 25 tuổi thì chuyện gì cũng phải hiểu, nhưng lúc ấy tôi vẫn giống như một thiếu niên ngây ngô, hoàn toàn mù mịt về thế giới bên ngoài, trước khi phân công cũng không biết cách tiếp thị bản thân, lúc phân công lại càng mơ hồ ngớ ngẩn đến mức tôi chẳng tài nào hiểu nổi vì sao mình lại được phân về phòng tổng hợp.

Tôi nhớ rõ ngày đầu tiên đến cục báo cáo, chủ nhiệm Lý của phòng tổng hợp đã tiếp đón tôi. Chủ nhiệm Lý tên đầy đủ là Chí An, là một người đàn ông trung niên vóc dáng tầm trung hơi gầy, quanh năm mặc vest đi giày da, tóc tai vuốt ve sáng bóng, cằm cạo sạch sẽ xanh rì, nhìn vào không một hạt bụi, vô cùng tinh anh. Sự tháo vát của anh ta tạo sự đối lập rõ rệt với vẻ ủ rũ của tôi, đứng trước mặt anh ta, tôi chẳng có lấy chút tự tin nào. Tôi cầm bức thư giới thiệu do cục nhân sự cấp giao vào tay anh ta, anh ta liếc nhìn tôi từ trên xuống dưới, trên khuôn mặt nghiêm nghị thoáng hiện một nụ cười khó nhận ra. Tôi thầm nghĩ, chắc chắn vẻ ngoài của tôi khiến anh ta cảm thấy buồn cười đây. Đương nhiên, chủ nhiệm Lý không nói thế, chỉ hỏi tôi một số chuyện như học chuyên ngành gì, có sở trường gì, có yêu cầu gì đối với vị trí công việc, v.v. Chân ướt chân ráo mới đến, tôi không rõ lắm về cơ cấu các phòng ban trong cục, không biết bản thân phù hợp với công việc gì hơn, liền nói: "Tôi không có sở trường gì cả, mọi thứ đều tuân theo sự sắp xếp của tổ chức."

Chủ nhiệm Lý vẫn mỉm cười, bảo tôi chờ thông báo, rồi kẹp bức thư giới thiệu vào ngăn kéo, cúi đầu làm việc của mình. Tôi tìm một chiếc ghế sofa sát vách tường ngồi xuống, hai tay đan vào nhau, thỉnh thoảng ngẩng đầu lên lại thấy mọi người nhìn mình bằng ánh mắt khác lạ, tôi cảm thấy vô cùng lúng túng, lập tức cảm nhận được một áp lực to lớn khiến tôi thở không ra hơi. Tôi có chút ngồi không yên, muốn ra ngoài hít thở không khí. Thừa lúc chủ nhiệm Lý đứng lên, tôi cười với anh ta một tiếng, thấp giọng nói: "Chủ nhiệm Lý, anh cứ bận đi, để tôi ra ngoài đợi vậy." Chủ nhiệm Lý không nói rõ là được hay không, chỉ mỉm cười.

Tôi chuồn khỏi văn phòng như chạy trốn, bất thình lình có một người đàn ông trung niên hơi mập bước ngược chiều tới, kẹp một chiếc cặp da màu đen trong tay. Tôi chỉ suýt nữa là đâm sầm vào ông ta. Tôi vội vã khựng chân lại, áy náy nhìn ông ta. Người đàn ông trung niên dùng ánh mắt uy nghiêm nhìn tôi, khiến tôi lạnh cả sống lưng. Tôi đoán chắc ông ta là một vị lãnh đạo nào đó, liền nặn ra một nụ cười gượng gạo, nói: "Lãnh đạo tốt!"

Người đàn ông trung niên phát ra tiếng "hừ" trong mũi, hoàn toàn không có ý định để tâm đến tôi. Tôi vội vàng né sang bên trái để nhường đường cho ông ta, ngờ đâu ông ta cũng bước sang trái một bước, tôi vẫn chặn đường ông ta. Trong lòng tôi hoảng hốt, lại né sang phải một bước, nào ngờ ông ta cũng bước sang phải một bước, tôi lại chặn đường ông ta! Trong lòng tôi càng hoảng hơn, né qua né lại mấy bước, né thế nào thì vẫn cứ đứng ngay trước mặt ông ta. Vẫn là người đàn ông trung niên điềm tĩnh, ông ta dứt khoát đứng khựng lại, đợi tôi né sang một bên, bấy giờ ông ta mới cau mày bước về phía một căn phòng làm việc. Tôi len lén liếc nhìn, trên mi cửa phòng làm việc đó có đóng một tấm biển tinh xảo, trên đó viết rành rành ba chữ "Phòng cục trưởng"!

Hóa ra ông ta chính là cục trưởng! Tôi giật mình thót tim. Tôi chưa từng gặp cục trưởng bao giờ, càng chưa từng giao thiệp gần gũi với vị lãnh đạo lớn cỡ này, không ngờ lần đầu tiên gặp mặt lại xảy ra cái trò cười thế này. Tôi có thể cảm nhận được tim mình đập dữ dội, căng thẳng đến mức toàn thân run rẩy. May là cục trưởng cũng không quen biết tôi, nếu không chắc chắn sẽ mắng cho tôi một trận. Tôi đi đến đầu cầu thang, nhất thời không biết nên tiếp tục đứng đây chờ chủ nhiệm Lý gọi mình, hay là cứ đi ra từ đây. Cứ đứng như thế nửa ngày, không có lấy một ai gọi tôi.

Ngày hôm sau, tôi lại đến văn phòng. Trên mặt chủ nhiệm Lý vẫn là nụ cười không thấy đáy ấy. Anh ta khách khí nói: "Tiểu Cao, chẳng phải bảo cậu nghe thông báo cơ mà? Cậu vội vàng thế làm gì?"

Trong lòng tôi vô cùng trống rỗng, không biết anh ta bảo tôi nghe thông báo là đợi một tiếng, một ngày, hay là đợi một khoảng thời gian, lại không dám hỏi nhiều vì sợ anh ta chế nhạo mình là kẻ chưa trải sự đời. Tôi ậm ừ qua loa tỏ ý đã nghe hiểu lời anh ta. Nhưng tôi thật sự không biết lúc này mình nên làm cái gì. Tôi ngồi trong văn phòng vài phút, rồi lại giống như ngày đầu tiên, đứng ra đầu cầu thang.

Cũng may là trước giờ tan làm ngày thứ ba, chủ nhiệm Lý đột nhiên đến tìm tôi, nói: "Tiểu Cao, tôi dẫn cậu qua phòng làm việc của cục trưởng Thành một chuyến."

Nghe nói sắp đi gặp cục trưởng, tôi cứ ngỡ chính là người đàn ông trung niên đã gặp hôm qua, đầu óc có chút xoay mòng mòng, chân tay tự chủ động run lên bần bật, trong lòng bàn tay toàn là mồ hôi. Tôi liều mạng tự nhủ với bản thân: "Bình tĩnh, bình tĩnh!" Sau đó hít sâu một hơi, bấy giờ mới thấy bình tĩnh hơn chút ít.

Tôi cúi đầu đi theo sau chủ nhiệm Lý, đến trước một căn phòng làm việc, ngẩng đầu lên nhìn thì lại là "Phòng phó cục trưởng". Hóa ra không phải người hôm qua, tôi hơi thở phào nhẹ nhõm, đi theo chủ nhiệm Lý bước vào.

"Đây là cục trưởng Thành." Chủ nhiệm Lý nói với tôi. Thấy tôi cứ ngó đông ngó tây, anh ta đẩy tôi một cái, rồi cười nói với cục trưởng Thành: "Cục trưởng Thành, đây chính là sinh viên đại học Cao Hỉ Sinh mới được phân về, đến báo cáo từ hôm trước."

Tôi vội vàng nói: "Chào cục trưởng Thành! Cháu tên là Cao Hỉ Sinh."

Cục trưởng Thành gật đầu với tôi, chỉ chiếc đẩu trước mặt ông ấy, ra hiệu cho tôi ngồi xuống. Tôi đứng lom khom mất tự nhiên, nói: "Cảm ơn cục trưởng Thành, cháu không mệt."

Cục trưởng Thành cười ha hả nói: "Đừng căng thẳng, ngồi xuống đi nào." Bấy giờ tôi mới ngồi thẳng tắp lên chiếc ghế đối diện ông ấy.

Cục trưởng Thành đánh giá tôi từ trên xuống dưới, rồi dời ánh mắt lên mặt tôi, nhìn một lúc, bấy giờ mới nói: "Tư liệu của cậu chủ nhiệm Lý đã đưa cho tôi xem rồi, tình hình tôi đều biết cả. Hội nghị phân công công việc tốt nghiệp cho sinh viên đại học của thành phố là do tôi đi dự. Chào mừng cậu gia nhập đội ngũ của chúng ta."

Tôi vội đứng dậy nói: "Cảm ơn cục trưởng Thành, cháu nhất định sẽ nỗ lực công việc!" Tiện tay lau mồ hôi trên trán.

Cục trưởng Thành lại nói: "Cục của chúng ta đây không phải là đơn vị tốt gì cho cam, rất nhiều sinh viên đại học trẻ tuổi không mấy mặn mà khi được phân công về đây. Cậu là sinh viên đại học hệ chính quy đầu tiên được phân về cục chúng ta trong nhiều năm trở lại đây, cũng coi như là truyền thêm nguồn máu tươi vào đội ngũ của chúng ta rồi."

Nghe đến đây, tôi cảm thấy vô cùng ấm áp.

Cục trưởng Thành lại giới thiệu về cơ cấu phòng ban và chức năng của cục, hỏi tôi có dự tính gì đối với vị trí công việc không.

Tôi cảm thấy cục trưởng Thành không chỉ hòa nhã gần gũi mà còn hoàn toàn không có chút hách dịch nào, lập tức mang lại cho tôi cảm giác như được trở về nhà. Nghĩ đến việc bản thân sắp sửa trở thành một cán bộ cơ quan trong cục, lại chính thức trở thành người thành phố, trong lòng tôi nhất thời trào dâng nhiệt huyết, tràn ngập sự tưởng tượng vô hạn về tương lai. Tôi lập tức đứng dậy, ra vẻ bày tỏ quyết tâm nói: "Cá nhân cháu không có yêu cầu gì cả, mọi thứ đều tuân theo sự phân công của tổ chức. Dù được phân công đến bất kỳ vị trí nào, cháu cũng sẽ cố gắng hết sức để làm tốt công việc, góp phần xây dựng toàn diện cho cục!" Thế nhưng vì quá căng thẳng, tôi suýt thì đâm lật ngửa cốc nước đặt trước mặt, tôi vội vàng dùng cả hai tay giữ lấy nó.

Cục trưởng Thành mỉm cười nhìn tất cả những chuyện này, gật đầu với tôi. Ông ấy nói với chủ nhiệm Lý rằng: "Được rồi, cứ thế đi." Chủ nhiệm Lý đáp: "Vâng."

Tôi vẫn đứng nguyên ở đó, hy vọng tiếp tục lắng nghe những lời dặn dò của cục trưởng Thành. Tôi cảm thấy ông ấy rất giống bậc trưởng bối dưới quê của tôi, nói năng rất khách khí, khiến người ta cảm thấy vô cùng ấm áp, nhưng rõ ràng ông ấy có tu dưỡng hơn hẳn các bậc trưởng bối ở quê, ở dưới quê, cho dù là quan tâm dạy bảo đầy tâm huyết thì cũng không tránh khỏi việc kèm theo dăm ba câu chửi tục thô lỗ.

Chủ nhiệm Lý nhẹ nhàng đẩy tôi một cái, nhắc nhở tôi đến lúc phải cáo từ rồi. Nhưng lúc ấy tôi không hiểu ý, tôi quay đầu nhìn anh ta một cái, rồi lại quay đầu nhìn cục trưởng Thành. Cục trưởng Thành bấy giờ mới ôn tồn hòa nhã nói: "Tiểu Cao, cậu cứ ra ngoài với chủ nhiệm Lý trước đi, chúng tôi sẽ sớm họp để bàn bạc vấn đề sắp xếp công việc cho cậu."

Bấy giờ tôi mới hiểu, câu nói "Được rồi, cứ thế đi" mà cục trưởng Thành vừa nói với chủ nhiệm Lý khi nãy, vốn dĩ đã là lệnh tiễn khách ngầm rồi. Tôi cảm thấy hơi lúng túng, mặt đỏ bừng lên, lập tức đi theo chủ nhiệm Lý ra ngoài.

Mọi chuyện sau đó khiến tôi vô cùng đau lòng. Sau khi cuộc họp tổ đảng của cục kết hợp xong, chủ nhiệm Lý chính thức thông báo cho tôi đến "Khoa chấp pháp hành chính" báo cáo. Thế nhưng khi tôi hừng hực khí thế đến khoa chấp pháp, thì cửa đóng then cài, chẳng có lấy một bóng người. Tôi thất thểu quay về văn phòng, báo cáo tình hình này với chủ nhiệm Lý. Chủ nhiệm Lý lập tức lại đi tìm cục trưởng Thành, nửa tiếng đồng hồ sau, anh ta xám xịt mặt mày quay về văn phòng, nói với tôi: "Cậu ngồi xuống đi."

V vốn dĩ tôi đang ngồi cơ mà, sao anh ta lại còn bảo tôi ngồi? Nhưng tôi không dám hỏi câu đó, đành nhổm mông lên, ngồi xuống lại từ đầu. Chủ nhiệm Lý ngồi trước bàn làm việc của mình ngẩn người hồi lâu, rồi lại vội vã bước ra ngoài, cho đến gần tan làm anh ta mới quay về, bảo với tôi rằng: "Cậu cứ tiếp tục chờ thông báo đi."

Tôi thầm nghĩ, sao lại bắt tôi chờ thông báo nữa rồi? Chẳng phải đã bàn bạc xong xuôi, sắp xếp cho tôi làm việc ở khoa chấp pháp rồi cơ mà? Mấy ngày nay, tôi tận dụng thời gian rảnh rỗi để tìm hiểu chuyên sâu về cơ cấu cũng như chức năng của từng phòng ban trong toàn cục, khoa chấp pháp là bộ phận duy nhất trong cục của chúng tôi thực hiện quyền lực chấp pháp hành chính ra bên ngoài và tạo thu nhập cho cục. Nói thật là, sau khi nghe được sự sắp xếp này, tôi vừa kích động vừa căng thẳng, chỉ sợ bản thân làm không tốt công việc này, làm mất mặt cục. Nhưng chính tôi đã nói là mọi thứ đều tuân theo sự sắp xếp của tổ chức, tôi chỉ đành có không hiểu thì hỏi, siêng năng tận tụy, nỗ lực làm việc mà thôi. Nào ngờ chủ nhiệm Lý lại bảo tôi "chờ thông báo", rốt cuộc là đợi thông báo của trưởng khoa chấp pháp, hay là đợi thông báo của chủ nhiệm Lý đây? Tôi vô cùng khó hiểu.

Lại đợi thêm mấy ngày nữa, chủ nhiệm Lý cuối cùng cũng chính thức thông báo cho tôi, bảo tôi làm việc ở văn phòng trước đã, "làm quen với tình hình cái đã". Tôi ngẩn người ra một lúc, dường như đã hiểu ra, tôi không đi được khoa chấp pháp nữa rồi, mà tạm thời bị phân về văn phòng, công việc cụ thể chính là làm chân sai vặt. Tôi không hiểu tại sao kết quả lại thành ra thế này? Sau đó cuối cùng cũng có người nói cho tôi biết, lúc ấy trưởng khoa La bên chấp pháp đã nói thẳng thừng với lãnh đạo cục rằng không muốn tiếp nhận tôi, nói rằng với ngoại hình của tôi thì không thể thực hiện được trách nhiệm chấp pháp hành chính. Lúc tôi nghe được tin tức này thì đã là chuyện của một năm sau, tôi đã quen thuộc phần nào với công việc ở văn phòng, hơn nữa còn bộc lộ tài năng trong mảng viết lách, giành được sự khẳng định của chủ nhiệm Lý và các vị lãnh đạo cục. Tôi nhớ một năm sau khi nghe được tin tức ấy, tôi đã soi mình vào tấm kính màu cà phê, bên trong lấp ló đứng một gã đàn ông lùn lùn ủ rũ đầu to, thân dài, chân ngắn. Gã đàn ông đó chính là tôi. Giá như lúc ấy mà tôi biết được tin tức này, chắc chắn tôi sẽ đau lòng chết mất, tổn thương lòng tự trọng quá đi mất!

Đương nhiên, việc tôi "bị" sắp xếp ở văn phòng không phải là chuyện xấu. Khoảng chừng ông trời an bài sẵn như thế rồi, khi bạn tràn đầy tự tin muốn trổ tài thì lại bắt bạn ngồi ghế lạnh; đến khi bạn nản lòng thoái chí, nó lại bất ngờ lôi ra một chiếc bánh ngọt, cho bạn cắn nửa miếng, để bạn nếm thử chút vị ngọt ngào, khi ấy bạn sẽ cảm thấy trong cuộc sống thực ra không chỉ có sự tuyệt vọng, mà còn có cả hy vọng.