Eustacia Vye vốn mang tố chất của một vị thần. Nếu ở đỉnh Olympus, chỉ cần qua một chút chuẩn bị, nàng hẳn đã làm rất tốt vai trò của mình. Nàng sở hữu những đam mê và bản năng cấu thành nên một nữ thần mẫu mực, nghĩa là những thứ không hẳn tạo nên một người phụ nữ hoàn hảo. Giả sử trái đất và nhân loại có lúc nào đó rơi hoàn toàn vào tầm tay nàng, để nàng tự do cầm lấy khung cửi, con thoi và chiếc kéo định mệnh, thì hẳn trên thế giới này rất ít người nhận ra sự đổi ngôi. Khi ấy, thế gian vẫn sẽ tồn tại ngần ấy sự bất công về số phận, ngần ấy sự thiên vị chỗ này kết hợp cùng nỗi khinh miệt chỗ kia, ngần ấy sự rộng lượng đi trước công lý, ngần ấy tình thế tiến thối lưỡng nan muôn thuở, cùng ngần ấy sự đổi thay dở khóc dở cười giữa những lời vuốt ve và những trận đòn roi mà chúng ta vẫn phải chịu đựng bấy lâu nay.

Về ngoại hình, nàng đẫy đà và có phần nặng nề; da thịt không quá hồng hào mà cũng chẳng xanh xao; chạm vào mềm mại tựa một áng mây. Ngắm nhìn mái tóc nàng, người ta dễ có cảm giác rằng cả mùa đông dài dằng dặc cũng không đủ bóng tối để dệt nên một làn bóng như thế—nó rủ xuống trán nàng tựa như màn đêm buông xuống xóa nhòa ánh chiều tà ở phương Tây.

Hệ thần kinh của nàng dường như lan tỏa vào tận những lọn tóc ấy, và tâm trạng nàng luôn có thể được xoa dịu bằng cách vuốt xuôi chúng. Mỗi khi mái tóc được chải chuốt, nàng lập tức chìm vào tĩnh lặng và trông giống hệt bức tượng Nhân sư. Nếu chẳng may đi dưới một bờ đất ở Egdon và những lọn tóc dày bị vướng vào, như đôi khi vẫn thế, bởi những khóm gai sắc nhọn của loài thạch thảo lớn Ulex Europæus—thứ vốn đóng vai trò như một chiếc lược chải tóc tự nhiên—nàng sẽ lùi lại vài bước rồi cố tình cọ mình qua đó lần thứ hai.

Nàng sở hữu đôi mắt ngoại đạo, chan chứa những bí ẩn của màn đêm, và ánh nhìn của chúng, khi ẩn khi hiện rồi lại ló dạng, bị che khuất một phần bởi hàng mi và bầu mí mắt nặng trĩu; trong đó phần mí dưới đầy đặn hơn nhiều so với phụ nữ Anh bình thường. Điều này cho phép nàng chìm vào những giấc mơ mộng mà trông vẫn hoàn toàn tỉnh táo—thậm chí người ta có thể tin rằng nàng có khả năng ngủ mà không cần nhắm mắt. Giả sử linh hồn của con người là những thực thể hữu hình, bạn hẳn sẽ tưởng tượng sắc thái linh hồn của Eustacia mang màu lửa rực. Những tia lửa phát ra từ đó bay vào đôi tròng mắt tối màu của nàng cũng mang lại ấn tượng tương tự.

Đôi môi nàng sinh ra dường như không phải để nói mà là để run rẩy, ít để run rẩy hơn là để trao nụ hôn. Một số người có lẽ sẽ bổ sung rằng, ít để hôn hơn là để cong cớn. Nhìn nghiêng, đường viền khép lại của đôi môi nàng tạo nên, với độ chính xác gần như hình học, đường cong vốn rất nổi tiếng trong nghệ thuật tạo hình mang tên cima-recta, hay đường cong chữ S. Thoạt nhìn thấy một đường cong uyển chuyển nhường ấy giữa vùng Egdon hoang vu lạnh lẽo quả là một điều kỳ diệu. Người ta nhận ra ngay rằng đôi môi ấy không hề theo chân một nhúm cướp biển Saxon đến từ vùng Sleswig—những kẻ có đôi môi khép lại phẳng lì như hai nửa chiếc bánh nướng. Từng có ý nghĩ cho rằng những đường cong môi kiêu kỳ ấy phần lớn chỉ ẩn giấu dưới lòng đất miền Nam như những mảnh vỡ của các bức tượng cẩm thạch lãng quên. Các đường nét trên môi nàng tinh tế đến mức, dẫu đầy đặn, mỗi khóe miệng lại sắc nét tựa đầu ngọn giáo. Vẻ sắc sảo ở khóe miệng này chỉ mờ đi khi nàng rơi vào những cơn u sầu bất chợt—một trong những biểu hiện của khía cạnh u tối trong tâm hồn mà nàng đã thấu hiểu quá rõ so với tuổi tác của mình.

Sự hiện diện của nàng gợi nhắc đến những đóa hồng Bourbon, những viên hồng ngọc và đêm khuya chốn nhiệt đới; tâm trạng nàng gợi nhớ đến những kẻ ăn hoa sen và khúc hành khúc trong vở Athalie; dáng điệu nàng gợi lên thủy triều lúc lên lúc xuống của đại dương; và giọng nói nàng gợi liên tưởng đến tiếng đàn viola. Trong ánh sáng lờ mờ, cùng một chút thay đổi kiểu tóc, vóc dáng chung của nàng hoàn toàn có thể đại diện cho một trong các nữ thần tối cao. Chỉ cần vầng trăng non phía sau đầu, một chiếc mũ giáp cổ trên đỉnh, hay một chiếc vương miện kết bằng những giọt sương mai tình cờ đọng lại quanh trán, cũng đủ để tôn lên khí chất của nữ thần Artemis, Athena, hoặc Hera, đạt đến độ gần gũi với phong cách cổ đại chẳng kém gì những bức tranh vẫn được ngợi ca trên nhiều Toàn bích hội họa.

Nhưng sự uy nghiêm thiên thượng, tình yêu, cơn thịnh nộ và sự nhiệt thành hình như đã trở nên hoài phí trên vùng đất Egdon cằn cỗi này. Quyền năng của nàng có hạn, và nhận thức về giới hạn ấy đã ảnh hưởng đến sự phát triển tính cách của nàng. Egdon chính là Âm phủ của nàng, và kể từ khi đặt chân đến đây, nàng đã ngấm sâu vẻ u ám của nó, dẫu trong thâm tâm và mãi mãi không bao giờ thỏa hiệp với điều đó. Vẻ bề ngoài của nàng hoàn toàn phù hợp với sự bất mãn ngấm ngầm ấy, và vẻ đẹp rực rỡ nhưng u uất chính là lớp vỏ bọc bên ngoài cho sức nóng buồn bã và bị kìm nén ở tận sâu tâm hồn nàng. Một phẩm giá đích thực của chốn Tartarus ngự trị trên vương vấn trán nàng, không hề giả tạo hay mang dấu hiệu gượng gạo, bởi nó đã lớn lên cùng năm tháng trong con người nàng.

Vắt ngang phần trên trán, nàng đeo một dải băng nhung đen mảnh, kẹp giữ mái tóc rậm rạp và đầy bóng tối của mình, góp phần tô đậm thêm vẻ uy quyền thông qua việc che khuất một phần trán một cách đầy ngẫu hứng. "Không gì có thể làm tôn lên một khuôn mặt đẹp hơn một dải băng hẹp vắt ngang trán," Richter từng nói. Một vài thiếu nữ trong vùng cũng đeo dải lụa màu vì mục đích tương tự, đồng thời chưng diện cả đồ trang sức kim loại ở những chỗ khác; thế nhưng, nếu có ai gợi ý Eustacia Vye dùng lụa màu hay đồ kim loại, nàng chỉ cười khẩy rồi bỏ đi.

Vì sao một người phụ nữ mang khí chất nhường ấy lại chịu sống trên vùng hoang mạc Egdon? Budmouth chính là quê hương của nàng, một thị trấn nghỉ mát thời thượng vào thời kỳ bấy giờ. Nàng là con gái của người chỉ huy ban nhạc thuộc một trung đoàn từng đóng quân tại đó—một người gốc đảo Corfu, đồng thời là một nhạc sĩ tài hoa—họ gặp người vợ tương lai của ông trong chuyến nàng ghé thăm nơi đây cùng người cha là đại úy, một người thuộc dòng dõi danh gia vọng tộc. cuộc hôn nhân ấy hầu như chẳng mấy vừa lòng vị lão đại, bởi hầu bao của người chỉ huy ban nhạc cũng nhẹ nhàng hệt như công việc của ông ta. Dù vậy, người nhạc sĩ vẫn cố gắng hết sức; ông lấy họ của vợ, chọn nước Anh làm chốn dung thân lâu dài, hết lòng chăm lo cho việc học hành của con gái với chi phí do người ông ngoại tài trợ, và sự nghiệp âm nhạc địa phương cũng phất lên cho đến khi mẹ nàng qua đời; từ đó, sự nghiệp của ông tuột dốc, ông chìm đắm trong rượu chè rồi cũng qua đời. Cô thiếu nữ được giao lại cho người ông ngoại chăm sóc; vị đại úy này, kể từ sau tai nạn đắm tàu khiến ba chiếc xương sườn bị gãy, đã sống ở chốn cao lộng gió trên Egdon này—một nơi lọt vào mắt xanh của ông đơn giản vì giá thuê nhà rẻ như cho, và bởi vì một vệt màu xanh mờ ảo ở chân trời giữa những ngọn đồi nhìn từ cửa mái tranh được truyền tụng chính là Eo biển Anh. Nàng căm ghét sự thay đổi đó; nàng thấy mình chẳng khác nào kẻ bị lưu đày; thế nhưng nàng buộc phải ở lại đây.

Cứ thế, trong tâm trí Eustacia hội tụ những ý tưởng kỳ lạ nhất, từ cổ chí kim. Trong tầm nhìn của nàng hoàn toàn thiếu đi khoảng giữa—những hồi ức lãng mạn về buổi chiều ngập nắng trên đại lộ dạo mát, với những ban nhạc quân đội, các sĩ quan và những chàng trai hào hoa, hiện lên rực rỡ như những chữ vàng nổi bật trên tấm bảng đen tối của vùng hoang mạc Egdon bao quanh. Mọi hiệu ứng kỳ dị sinh ra từ sự đan xen ngẫu nhiên giữa vẻ lấp lánh của chốn nghỉ mát với sự trang nghiêm hùng vĩ của miền hoang mạc đều hiện hữu ở con người nàng. Chẳng còn được tiếp xúc với cuộc sống con người, nàng lại càng tưởng tượng nhiều hơn về những gì mình từng chứng kiến.

Vẻ uy nghi của nàng bắt nguồn từ đâu? Phải chăng từ dòng máu tiềm ẩn thuộc gia tộc Alcinous, khi cha nàng đến từ hòn đảo Phæacia?—hay từ dòng họ Fitzalan và De Vere, bởi ông ngoại bên ngoại từng có một người anh họ mang tước hiệu quý tộc? Có lẽ đó là món quà từ Trời cao—sự hội tụ may mắn của các quy luật tự nhiên. Trong số những lý do khác, thời gian gần đây nàng không có cơ hội để học cách trở nên tầm thường, bởi nàng sống trong cảnh cô độc. Sự cô lập giữa miền hoang mạc khiến cho sự thô tục trở thành điều gần như bất khả. Đàn ngựa hoang, dơi và rắn trên hoang mạc có thể thô tục thế nào thì nàng cũng vậy. Một cuộc sống quẩn quanh ở Budmouth có lẽ đã làm lu mờ hoàn toàn phẩm giá của nàng.

Cách duy nhất để trông thật quyền quý khi không có vương quốc hay thần dân để trị vì chính là làm sao để trông giống như bạn vừa đánh mất chúng; và Eustacia đã làm điều đó một cách xuất sắc. Ngay trong ngôi nhà nhỏ của người ông, nàng có thể gợi lên hình ảnh của những dinh thự tráng lệ chưa từng đặt chân đến. Có lẽ bởi vì nàng thường xuyên lui tới một dinh thự còn vông lớn hơn tất cả những nơi ấy, đó là những ngọn đồi lộng gió. Giống như cảnh sắc mùa hè xung quanh, nàng chính là hiện thân của câu nói “một chốn hoang vu đông đúc”—bề ngoài có vẻ thờ thẫn, trống trải và tĩnh lặng, nhưng thực chất bên trong lại vô cùng bận rộn và phong phú.

Được yêu đến phát cuồng—đó chính là khao khát lớn lao nhất của nàng. Tình yêu đối với nàng là liều thuốc tiên duy nhất có thể xua tan nỗi cô đơn gặm nhấm những ngày tháng của nàng. Và nàng dường như khao khát cái sựu trừu tượng được gọi là tình yêu cuồng nhiệt hơn là bất kỳ một người tình cụ thể nào.

Thỉnh thoảng nàng có thể bày tỏ ánh nhìn trách cứ khôn nguôi, nhưng nó hướng về những sinh vật do tưởng tượng của nàng tạo ra nhiều hơn là con người thực tế, trong đó đứng đầu là Định mệnh—kẻ mà qua sự can thiệp của hắn, nàng láng mang nhận ra lý do khiến tình yêu chỉ ghé thăm tuổi trẻ đang trôi qua—rằng bất kỳ tình yêu nào nàng giành được cũng sẽ lụi tàn đồng thời với những hạt cát chảy trong chiếc đồng hồ cát. Nàng nghĩ về điều đó với ý thức ngày càng lớn về sự tàn nhẫn, điều có phần thúc đẩy những hành động phá cách liều lĩnh, nhằm chớp lấy một năm, một tuần, hay thậm chí một giờ tình yêu từ bất cứ đâu miễn là có thể giành được. Vì thiếu thốn nó, nàng từng cất tiếng hát mà chẳng hề vui vẻ, từng sở hữu mà chẳng hề tận hưởng, từng tỏa sáng rực rỡ mà chẳng hề chiến thắng. Sự cô độc càng làm sâu sắc thêm khát khao của nàng. Trên đất Egdon, những nụ hôn lạnh lẽo và tầm thường nhất cũng trở thành thứ hàng hiếm đắt đỏ trong nạn đói, và tìm đâu ra một đôi môi xứng tầm với nàng đây?

Sự chung thủy trong tình yêu vì mục đích chung thủy ít thu hút nàng hơn so với đa phần phụ nữ khác; nhưng sự chung thủy bị ràng buộc bởi sức mạnh của tình yêu thì lại có sức hút mãnh liệt. Một ngọn lửa tình bùng cháy rồi vụt tắt vẫn hơn là ánh đèn lồng lE lói kéo dài qua nhiều năm tháng. Về điểm này, bằng trực giác, nàng thấu hiểu điều mà phần lớn phụ nữ chỉ rút ra qua kinh nghiệm—nàng đã đi dạo một vòng trong tâm tưởng qua lãnh địa tình yêu, đếm những ngọn tháp, ngắm nghía những cung điện nơi ấy, để rồi kết luận rằng tình yêu chẳng qua chỉ là một niềm vui sầu muộn. Thế nhưng nàng vẫn khao khát nó, giống như kẻ lạc giữa hoang mạc thèm khát ngụm nước lợ.

Nàng thường xuyên đọc kinh cầu nguyện; không phải vào những thời điểm cố định, mà giống như những người sùng đạo một cách tự nhiên, nàng cầu nguyện bất cứ khi nào khao khát điều đó. Lời cầu nguyện của nàng luôn diễn ra một cách tự phát và thường vang lên thế này: "Ôi, xin hãy giải thoát trái tim tôi khỏi nỗi u sầu và cô đơn đáng sợ này; xin hãy ban cho tôi một tình yêu lớn lao từ một nơi nào đó, bằng không tôi sẽ chết mất."

Các vị thần tối cao của nàng là William kẻ Chinh phạt, Strafford và Napoleon Buonaparte, y như cách họ xuất hiện trong cuốn Lịch sử của Quý cô được dùng tại ngôi trường nơi nàng từng theo học. Giả sử làm mẹ, nàng hẳn đã đặt tên cho các con trai mình là Saul hay Sisera thay vì Jacob hay David—cả hai nhân vật sau đều không được nàng sủng ái. Thời đi học, nàng thường đứng về phía người Phi-li-tinh trong nhiều trận chiến, và từng tự hỏi liệu Pontius Pilate có đẹp trai như vẻ phóng khoáng và quang minh chính đại của ông ta hay không.

Quả thực, nàng là một thiếu nữ có tư duy tiến bộ, thậm chí nếu đặt trong mối tương quan với những người có tư duy lạc hậu nhất, nàng rất đỗi nguyên bản. Bản năng hướng tới sự bất tuân chuẩn mực xã hội chính là cội nguồn của điều này. Vào những dịp nghỉ lễ, tâm trạng nàng giống hệt loài ngựa—khi được thả ra đồng cỏ, chúng rất thích ngắm nhìn đồng loại đang làm việc vất vả ngoài xa lộ. Nàng chỉ trân trọng khoảng thời gian nghỉ ngơi của bản thân khi nó diễn ra giữa lúc người khác đang lao động. Chính vì thế, nàng căm ghét những ngày Chủ nhật khi mọi thứ đều ngưng trệ, và thường thốt lên rằng chúng sẽ làm nàng chết mất. Nhìn những người dân trên hoang mạc trong bộ dạng ngày Chủ nhật—nghĩa là đút tay vào túi quần, giày mới đánh si nhưng không thắt dây (một dấu hiệu đặc trưng của ngày Chủ nhật)—thong thả dạo bước giữa những luống than bùn và đống củi khô mà họ đã đes suốt cả tuần, rồi dùng chân đá chúng với vẻ soi mói như thể không biết công dụng của chúng là gì, quả thực là một sự đày ải nặng nề đối với nàng. Để xua tan sự tẻ nhạt của ngày lễ kỳ quặc này, nàng thường lục lọi những chiếc tủ chứa bản đồ cũ và đống đồ phế thải của ông ngoại, miệng ngân nga những khúc ca chiều thứ Bảy của người dân quê. Thế nhưng, vào những tối thứ Bảy, nàng lại thường xuyên cất lên những bài thánh vịnh, và nàng chỉ đọc Kinh thánh vào những ngày thường trong tuần để không bị đè nặng bởi cảm giác đang phải làm tròn bổn phận.

Những quan niệm sống như thế phần nào là kết quả tự nhiên từ sự tác động của hoàn cảnh lên bản tính của nàng. Sống trên một vùng hoang mạc mà không tìm hiểu ý nghĩa của nó chẳng khác nào kết hôn với một người ngoại quốc mà không thèm học tiếng của họ. Những vẻ đẹp tinh tế của chốn hoang vu đều bị Eustacia bỏ lỡ; nàng chỉ hứng lấy những hơi sương mù u ám của nó. Một môi trường có thể biến một người phụ nữ mãn nguyện thành thi sĩ, một người phụ nữ đau khổ thành tín nữ, một người phụ nữ sùng đạo thành người hát thánh vịnh, hay thậm chí khiến một phụ nữ bồng bột trở nên trầm ngâm, thì lại biến một người phụ nữ nổi loạn thành kẻ u sầu, lạnh lùng.

Eustacia đã vượt qua tầm nhìn về một cuộc hôn nhân mang vẻ vinh quang khôn tả; tuy nhiên, dẫu cảm xúc vẫn đang ở độ sung mãn nhất, nàng chẳng màng đến một mối lương duyên tầm thường nào. Nhờ đó, chúng ta thấy nàng chìm trong một trạng thái cô lập kỳ lạ. Việc đánh mất ảo tưởng thần thánh rằng chúng ta có thể làm bất cứ điều gì mình muốn, mà lại chưa kịp thích nghi với niềm vui bình dị khi làm những gì mình có thể, cho thấy một sự vĩ đại trong tâm tính không thể chê trách về mặt lý thuyết, bởi nó biểu thị một tâm trí dẫu thất vọng nhưng kiên quyết không thỏa hiệp. Thế nhưng, dẫu phù hợp với triết học, điều ấy lại dễ gây nguy hiểm cho cộng đồng. Trong một thế giới mà hành động đồng nghĩa với kết hôn, và cộng đồng là tập hợp của những trái tim và bàn tay, hiểm họa tương tự cũng đeo bám tình trạng ấy.

Và thế là chúng ta thấy nàng Eustacia của mình—bởi đôi khi nàng không phải là hoàn toàn đáng ghét—đã chạm đến giai đoạn giác ngộ nhận ra rằng chẳng có gì là đáng giá, và dùng khoảng thời gian rảnh rỗi trong đời để lý tưởng hóa Wildeve chỉ vì thiếu vắng một đối tượng tốt hơn. Đó là lý do duy nhất cho quyền lực của hắn đối với nàng: bản thân nàng cũng rõ điều đó. Có những khoảnh khắc niềm kiêu hãnh nổi dậy chống lại niềm đam mê nàng dành cho hắn, và nàng thậm chí từng khao khát được tự do. Nhưng chỉ có một hoàn cảnh duy nhất có thể hất cẳng hắn ra khỏi tâm trí nàng, đó chính là sự xuất hiện của một người đàn ông vĩ đại hơn.

Ngoài ra, nàng chịu đựng rất nhiều nỗi buồn chán tinh thần, và thường đi dạo chậm rãi để lấy lại cân bằng, trong đó nàng mang theo chiếc kính viễn vọng của ông ngoại và chiếc đồng hồ cát của bà ngoại—chiếc sau là vì niềm vui đặc biệt mà nàng có được khi ngắm nhìn sự đại diện hữu hình của thời gian đang trôi qua tiệm tiến. Nàng hiếm khi lập kế hoạch, nhưng một khi đã lên kế hoạch, các dự định của nàng thường mang chiến lược bao quát của một vị tướng hơn là những mưu mẹo nhỏ nhặt mang tính đàn bà, dẫu nàng có thể thốt ra những lời sấm truyền mang tính mơ hồ kiểu Delphi khi không muốn nói thẳng. Ở thiên đường, có lẽ nàng sẽ ngồi giữa những nàng Héloïse và các vị nữ hoàng Cleopatra.