Ô lòng tôn kính bấy với tước tột cùng của nhân loại!

Ta chưa từng lấy làm lạ, rằng ái tình yếu mềm của chúng ta ở cõi trần này lại khiến ngươi kiêu hãnh, khi chính ta, ngay trong cõi vẹn toàn của những khát khao không tì vết, ngay tại thiên đàng, cũng chẳng thể kìm được lòng mà tự hào về ngươi!

Thế nhưng ngươi là chiếc áo khoác chẳng giữ được lâu, vì thời gian luôn mài giũa ngươi từng ngày với cái kéo của nó. Đoạn, ta tiếp lời bằng câu chào mà Roma là kẻ đầu tiên cất lên, nhưng nay đã chẳng còn quen thuộc nữa; và Beatrice, kẻ vừa mới rời xa ta một thoáng, mỉm cười nhắc ta nhớ đến người mà tiếng húng hắng (như truyền thuyết kể) đã tiếp thêm can đảm cho nàng Guenevere đầy hoài nghi cất bước phạm tội đầu tiên.

“Ngài là bậc cha sinh của tôi,” tôi thưa, “ngài trao cho tôi dũng khí để tự do bày tỏ ý nguyện; ngài nâng tôi vượt lên chính mình. Lòng tôi tràn ngập niềm vui qua bao dòng suối, đến nỗi nguồn hân hoan tuôn trào, đủ sức gánh lấy con sóng mạnh mẽ mà chẳng hề vỡ tan.

Vậy xin ngài, cội nguồn kính yêu của tôi! Tổ tiên ngài là những ai, và những năm tháng nào đã ghi dấu thuở ấu thơ của ngài? Xin hãy kể cho tôi nghe về chùm khóm có Thánh Gioan làm bổn mạng, thuở ấy tình trạng ra sao, và những ai là kẻ ngồi ở bậc cao nhất?”

Như than hồng rực sáng ngọn lửa dưới làn gió thở, tôi thấy ánh sáng ấy bừng lên trước những lời tán dương của tôi; và khi nó trở nên rạng rỡ hơn, thì giọng nói cất lên cũng ngọt ngào hơn, dù không phải bằng thứ ngôn ngữ hiện đại của chúng ta, nó đáp ngay: ‘Từ ngày người ta cất tiếng ‘Kính mừng Nữ Trinh!’ cho đến những cơn đau chuyển dạ khi thân mẫu ta—nay đã hiển thánh—sinh ra ta, người mà ta từng là giọt máu trong bụng, ngọn lửa này đã quay về chiếu sáng các tia của nó dưới chân con sư tử của chính mình năm trăm năm mươi lần cộng thêm ba.

Tổ tiên ta và ta đã cất tiếng khóc chào đời tại nơi ấy, nơi đoạn ranh giới cuối cùng của thành phố chúng ta được chạm đến trước tiên bởi kẻ chạy cuộc đua thường niên. Bấy nhiêu thôi cũng đủ để nói về tổ tiên ta; còn họ là ai và từ đâu đến, giữ im lặng còn đáng tôn trọng hơn là kể ra.

Tất cả những ai mang gươm giáo ở chốn ấy từ thời Mars cho đến vị Tôn sư Báp-tít, chỉ bằng một phần năm số người đang sống ngày nay.

Nhưng máu của thị dân, giờ đây pha lẫn từ Campi, Certaldo và Fighine, thuở ấy vẫn chảy tinh khiết trong huyết quản của tầng lớp thợ thuyền mạt hạng nhất.

Ôi, biết bao là hay biết mấy nếu những kẻ ấy chỉ là láng giềng của các ngươi, và ranh giới của các ngươi nằm ở Galluzzo cùng Trespiano, thay vì để chúng bước vào trong, để rồi phải ngửi cái mùi xú uế của tên nông phu xứ Aguglione và Signa, kẻ đã sớm nhe đôi mắt láo liên chực chờ buôn bán!

Nếu dòng giống vốn đồi bại nhất trần gian ấy không tỏ ra là mẹ kế với Caesar, mà hiền hòa như một người mẹ với con trai mình, thì một kẻ như thế, đã trở thành người Florentine, buôn g bán bán, đã bị đẩy văng đến Simifonte, nơi ông nội hắn từng làm nghề ăn mày.

Nhà Conti vẫn nắm giữ Montemurlo; nhà Cerchi vẫn ở trong giáo xứ Acone; và có lẽ Buondelmonte cũng chẳng rời khỏi Valdigrieve.

Căn bệnh của thành phố luôn bắt nguồn từ sự hỗn tạp của con người, giống như bệnh tật của thể xác bắt nguồn từ sự đa dạng của thực phẩm; và con bò đực mù quáng ngã vực sâu thẳm hơn con cừu mù; và thường thì một thanh gươm mang lại hiệu quả nhiều hơn và tốt hơn năm thanh gươm.

Hãy nhìn Luni, hãy nhìn Urbisaglia, xem chúng đã lụi tàn ra sao, và sau chúng là Chiusi và Sinigaglia; rồi ngươi sẽ thấy chẳng còn gì mới mẻ hay kỳ lạ khi nghe rằng các dòng họ cũng sụp đổ khi các thành phố đi đến hồi kết.

Tất cả mọi thứ thuộc về các ngươi, cũng như chính các ngươi, đều là hữu hạn: nhưng sự diệt vong ở một số nơi lại không được các ngươi nhận ra, vì chúng tồn tại quá lâu còn các ngươi thì vụt qua quá nhanh.

Và giống như mặt trang, qua chuyển động của vòng quay thiên thể, không ngừng che giấu rồi lại phơi bày bờ bến; vận mệnh cũng đối xử với Florence như thế.

Do đó, chớ nên ngạc nhiên trước những người Florentine đời đầu mà ta kể cho ngươi nghe, những người có danh tiếng đã bị thời gian vùi lấp.

Ta từng thấy gia tộc Ughi, Catilini và Filippi, nhà Alberichi, Greci và Ormanni, nay đang lụi tàn, là những công dân lừng lẫy; và lớn lao cũng như cổ kính, ta đã thấy dòng họ Sannella cùng nhà Arca, Soldanieri, Ardinghi và Bostichi.

Tại chiếc cổng nay đang trĩu nặng tội ác mới, nặng nề đến mức có thể làm chìm đắm cả con thuyền bất cứ lúc nào, là nơi tọa lạc của nhà Ravignani, từ đó sinh ra Bá tước Guido, và bất cứ ai từ đó mang tước hiệu từ tiếng tăm của Bellincione.

Nền trị an tốt thuở ấy vẫn là một nghệ thuật được trân quý bởi người nhà Pressa: Galigaio đã khoe chiếc chuôi và núm kiếm mạ vàng trong ngôi nhà của mình.

Cột trụ trang trí bằng da thú vằn vẫn đứng vững không lay chuyển: nhà Sacchetti vẫn rất hùng mạnh, cùng Giouchi, Sifanti, Galli và Barucci, và những kẻ phải đỏ mặt khi nghe nhắc đến cái đấu đong lương thực.

Thân cây xum xuê cành lá của nhà Calfucci vẫn đang ở thời kỳ sung sức; và Sizii cùng Arigucci vẫn được đưa lên ghế quan tòa.

Hùng mạnh làm sao những kẻ mà giờ đây sự ngạo mạn đã hủy diệt! Và trong mọi việc làm tốt đẹp của mình, Florence từng được tô điểm rực rỡ bởi những đồng tiền vàng sáng chói.

Đó là tổ tiên của những kẻ mà ngày nay, cũng chắc chắn như việc nhà thờ của các ngươi trống ngôi, đang kéo đàn kéo lũ vào trong hội đồng, rồi thong thả chiếm chỗ ở đó và béo múp lên.

Dòng dõi kiêu căng ngạo mạn ấy, kẻ đóng vai rồng trước những ai tháo chạy, nhưng lại hiền như cục đất trước những kẻ quay đầu nhe nanh giương vuốt, hoặc thậm chí chỉ chìa hầu bao, thuở ấy đang trỗi dậy, nhưng sự kính trọng dành cho nó còn quá đỗi mong manh, đến mức Ubertino nhà Donati cảm thấy bất bình khi cha vợ hắn gáp hắn vào chung một giuộc với dòng tộc ấy.

Nhà Caponsacco đã tiến xuống chợ từ Fesole; và Giuda cùng Infangato là những công dân gương mẫu.

Ta kể cho ngươi nghe một điều khó tin nhưng có thật: cánh cổng mang tên gia tộc Pera từng dẫn vào vòng tường thành chật hẹp của các ngươi.

Tất cả những ai mang huy hiệu đẹp đẽ của vị Nam tước vĩ đại (người mà danh tiếng và phẩm giá vẫn được gợi nhắc trong ngày lễ Thánh Thomas) đều giữ vững tước hiệu hiệp sĩ và đặc quyền của mình; dù cho ngày nay, một kẻ có viền huy hiệu bằng vàng đang lẫn lộn cùng đám đông thường dân.

Tại Borgo, nhà Gualterotti và Importuni vẫn đang sinh sống; sẽ bình yên biết bao cho chốn ấy nếu chúng chưa từng có thêm những chòm xóm mới.

Ngôi nhà từng là cội nguồn cho những giọt nước mắt của các ngươi, bởi cơn thịnh nộ chính đáng đã tước đoạt mạng sống của các ngươi và chấm dứt những ngày tháng vui tươi, thuở ấy rất được kính trọng, cùng với những kẻ liên kết với nó.

Hỡi Buondelmonte! Lời khuyên nhủ sai lầm nào đã xui khiến ngươi phá vỡ lời thề ước?

Biết bao kẻ đang rơi lệ giờ đây sẽ phải vui mừng, nếu Thượng Đế ban ngươi cho dòng suối Ema vào lần đầu tiên ngươi đặt chân đến gần thành phố của chúng ta.

Nhưng định mệnh đã an bài: trên phiến đá bị đẽo gót dựng lên để canh gác cây cầu, vào phút giây ngươi chịu hòa giải lần cuối, hỡi Florence, nạn nhân đã ngã xuống.’

Cùng với họ và những kẻ tương tự như thế, ta đã thấy Florence chìm đắm trong sự bình yên tuyệt đối, đến mức chẳng có lý do gì để phiền muộn; cùng với họ, ta đã thấy thành phố rạng rỡ và công chính nhường nào, khiến cho ngọn giáo chưa từng phải treo ngược lá cờ hoa huệ, cũng chưa từng bị nhuộm đỏ bởi sự chia rẽ.”