Sau khi Trang Quần Nghĩa vào cửa, Tào Tâm Lập vẫn còn đang cơn giận, mặt mày sầm sì không nói tiếng nào. Tiêu Dược Tiến cũng nhịn một bụng tức, nhưng không tiện cãi nhau trước mặt Trang Quần Nghĩa, đành cố nặn ra nụ cười nói chuyện phiếm với Trang Quần Nghĩa.

Trang Quần Nghĩa ban đầu không nhắc đến chuyện khai thác liên kết, chỉ hỏi: "Sao vậy, hai vị lại gặp rắc rối gì à?"

Tiêu Dược Tiến cười khổ nói: "Trang bí thư, anh yên tâm, dù có gặp rắc rối lớn hơn nữa, chúng tôi cũng sẽ không vay tiền các anh đâu. 60 vạn vay trước đó, tôi và Tào bí thư nghĩ đến thôi là đã thấy nặng lòng rồi."

Trang Quần Nghĩa xua xua tay nói: "Hôm nay tôi đến là để thăm Tào bí thư, không phải đến đòi nợ, Tiêu mỏ trưởng nhắc chuyện đó làm gì?!"

Tiêu Dược Tiến nói: "Anh không nhắc là anh nhân nghĩa; tôi không nhắc thì là tôi giả ngu."

Trang Quần Nghĩa cười nói: "Anh có nhắc thì cũng vẫn là giả ngu thôi. Chỉ nhắc mà không có tiền trả, chi bằng anh đừng nhắc, đỡ phải làm tôi cũng phải phiền lòng theo anh."

Tiêu Dược Tiến thở dài nói: "Trang bí thư, tôi nói thật với anh, không chỉ tiền của thôn Hà Tây các anh chúng tôi nhất thời không trả nổi, lần này còn phải nhờ Tào thị trưởng bảo lãnh, vay thêm 50 vạn của Điền Đại Đạo ở Hà Đông nữa đây."

Tào Tâm Lập lúc này mới buồn bực nói: "Tên cướp Điền này e là không đáng tin! Hứa cho vay tiền đã hơn một tuần rồi, đến cái bóng ma của hắn cũng không thấy, người của mỏ vừa đến tìm là hắn trốn biệt."

Trang Quần Nghĩa nhìn Tào Tâm Lập cười bảo: "Thế này đã làm Tào lão ca anh lo đến ốm rồi sao?"

Tào Tâm Lập nói: "Chẳng phải sao?! Cứ tiếp tục thế này, e là mạng của tôi và Tiêu mỏ trưởng đều phải chôn vùi ở đây mất."

Trang Quần Nghĩa nói: "Tôi thấy các anh đừng tìm Điền Đại Đạo nữa. Các anh cũng đâu phải không biết, tên trọc phú này vừa không có lương tâm, lại vừa không trượng nghĩa. Các anh nếu thực sự muốn vay 50 vạn của hắn, thì phải nhờ Tào thị trưởng đi tìm Trình bí thư huyện ủy. Điền Đại Đạo chỉ nể mặt một mình Trình bí thư thôi. Trình bí thư đang nắm thóp Điền Đại Đạo đấy. Vài ngày trước Trình bí thư bảo tên đại đạo này quyên góp khỉ, quyên góp gấu đen cho công viên trẻ em trong huyện, hắn liền ngoan ngoãn quyên góp ngay. Nghe mọi người nói, người lớn trẻ con trong thị trấn cứ nhìn thấy gấu đen là cứ gọi là Điền Đại Đạo."

Tào Tâm Lập bị câu này chọc cười, nói: "Trang bí thư anh lại nói xấu người ta rồi."

Trang Quần Nghĩa nói: "Tôi mới chẳng nói xấu hắn, tôi chỉ thấy thằng nhãi này quá không có lương tâm. Trong lòng mọi người ai mà chẳng rõ? Hà Đông hay Hà Tây, nay có thể giàu lên, chẳng phải đều là nhờ dựa vào một mỏ than Thắng Lợi quốc doanh sao? Tám chủ giếng ở Hà Tây chúng tôi thì sáu người là người già về hưu từ mỏ của các anh. Cố vấn mỏ than bên Hà Đông họ cũng toàn là người của mỏ các anh cả."

Tào Tâm Lập không khách khí nói: "Còn chưa dừng ở đó đâu nhỉ? Tài nguyên dưới lòng đất của mỏ than Thắng Lợi chúng tôi cũng bị các anh đào gần hết rồi còn gì? Năm ngoái, giếng số hai của Điền Đại Đạo chẳng phải đã thông với giếng lớn của chúng tôi sao? Toàn bộ hệ thống thông gió của giếng lớn đều bị hắn phá hoại, vậy mà hắn, Điền Đại Đạo đó vẫn dám sai người đến mỏ gây chuyện, còn dám buộc lừa ngựa vào giàn giáo giếng lớn của chúng tôi. Anh nói xem, đây là chuyện gì vậy? Nếu không phải Trình bí thư đích thân tới, còn không biết sẽ làm loạn đến mức nào nữa."

Tiêu Dược Tiến nhìn Tào Tâm Lập một cái, thâm ý nói: "Theo tôi thấy, những người quản lý tài sản quốc gia như chúng ta đều có trách nhiệm. Nói toạc ra thì, từ trên xuống dưới đều không chịu trách nhiệm với đất nước, mới dẫn đến sự thất thoát nghiêm trọng về tài sản và tài nguyên quốc gia." Trang Quần Nghĩa vội cười xòa: "Tài sản quốc gia cũng có thất thoát đi đâu đâu, chẳng phải vẫn nằm trong lãnh thổ nước ta sao. Nghĩ sâu xa một chút, đây cũng không hẳn là chuyện xấu. Anh em nông dân chúng tôi sau khi giàu lên, vẫn có thể giúp đỡ các anh đại ca công nhân một tay mà."

Ánh mắt Tào Tâm Lập ánh lên chút hy vọng, nhìn chằm chằm Trang Quần Nghĩa một lúc lâu, mới ngập ngừng hỏi: "Lần này, Trang bí thư, Trang chủ tịch anh còn có thể giúp chúng tôi một tay chứ?"

Trang Quần Nghĩa lập tức gật đầu nói: "Tất nhiên là phải giúp một tay rồi, tôi chính là vì chuyện này mà tới đây. Điền Đại Đạo ở Hà Đông không có lương tâm, chứ Trang Quần Nghĩa tôi không thể không có lương tâm được."

Tiếp đó, Trang Quần Nghĩa ung dung đưa ra kế hoạch của mình: tận dụng tài nguyên, nhân sự, thiết bị hiện có của mỏ Thắng Lợi, thành lập một đội khai thác than liên kết với sản lượng khoảng mười lăm vạn tấn mỗi năm, hạch toán riêng, do thôn Hà Tây thầu khoán kinh doanh. Vốn cần thiết đều do tập đoàn Vạn Sơn của thôn Hà Tây chi trả, trách nhiệm kinh tế cũng hoàn toàn do tập đoàn Vạn Sơn gánh vác. Bất luận lỗ lãi, tập đoàn Vạn Sơn đều nộp phí quản lý cho mỏ Thắng Lợi theo tỷ lệ nhất định.

Tiêu Dược Tiến nghe xong, lập tức bày tỏ quan điểm: "Đây là chuyện tốt, vừa sắp xếp được một phần nhân sự vào làm việc, mỏ lại có thêm nguồn thu ổn định, tôi thấy có thể bắt tay vào làm ngay."

Tào Tâm Lập không vội bày tỏ, chỉ hỏi: "Chúng tôi hiện tại khai thác một tấn than lỗ mấy chục tệ, các anh Vạn Sơn tới làm, có nắm chắc kiếm ra tiền không?"

Trang Quần Nghĩa nói: "Kiếm được nhiều hay ít thì không dám nói, nhưng chắc chắn là sẽ kiếm được."

Tào Tâm Lập lại hỏi: "Kỹ thuật sản xuất ai chịu trách nhiệm?"

Trang Quần Nghĩa nói: "Kỹ thuật sản xuất do các đồng chí ở mỏ các anh chịu trách nhiệm, chỉ là phải do chúng tôi thuê. Còn điều hành kinh doanh thì hoàn toàn là việc của chúng tôi, chúng tôi chịu trách nhiệm lỗ lãi mà."

Tào Tâm Lập nghiêm túc suy nghĩ rồi nói: "Đây có phải là nói, một thôn Hà Tây nhỏ bé các anh đã lấy đi quyền kinh doanh, quyền quản lý của một mỏ lớn cấp huyện đoàn quốc doanh chúng tôi rồi không? Cán bộ công nhân toàn dân sở hữu như chúng tôi phải làm thuê cho những nông dân như các anh sao?" Trang Quần Nghĩa bình hòa khách khí nói: "Tào lão ca, không thể nói như vậy. Mỏ lớn quốc doanh cấp huyện đoàn của anh vẫn là mỏ lớn quốc doanh cấp huyện đoàn, nên kinh doanh thế nào vẫn cứ kinh doanh như vậy; cán bộ công nhân toàn dân sở hữu của các anh vẫn là cán bộ công nhân toàn dân sở hữu, với thôn Hà Tây chúng tôi không liên quan gì cả. Điều tôi nói chỉ giới hạn ở phần khai thác liên kết này thôi, cán bộ công nhân các anh không muốn đến ứng tuyển cũng không sao, chúng tôi cũng có thể tuyển dụng từ nơi khác mà."

Tiêu Dược Tiến rõ ràng có cảm xúc với lời của Tào Tâm Lập, mặt không vui nói: "Mỏ lớn quốc doanh cấp huyện đoàn hay sở hữu toàn dân gì đi nữa, cơm vẫn phải ăn, đã đến mức không có cơm ăn rồi, chúng ta còn gì để kiêu ngạo nữa?!" Tào Tâm Lập lạnh lùng nhìn Tiêu Dược Tiến một cái nói: "Ý cậu là gì? Đây là vấn đề kiêu ngạo sao? Đây là vấn đề chính sách. Nếu chúng ta làm trái chính sách, quyết định thiếu thận trọng, cán bộ công nhân làm loạn lên thì làm thế nào?" Tiêu Dược Tiến không nhịn được nói: "Lão bí thư, tôi cũng không sợ anh không vui, nói một câu thẳng thắn, tôi cho rằng vấn đề nghiêm trọng nằm ở việc giáo dục công nhân. Nếu thực sự có thể để anh em nông dân thôn Hà Tây đến giáo dục các đồng chí công nhân của chúng ta một chút, tôi thấy cũng chẳng có hại gì."

Tào Tâm Lập nói: "Lời cậu nói là cực kỳ sai lầm. Mao Chủ tịch nói, vấn đề nghiêm trọng là giáo dục nông dân, chưa bao giờ nói vấn đề nghiêm trọng là giáo dục công nhân."

Tiêu Dược Tiến nói: "Lão bí thư của tôi ơi, chẳng lẽ thực tế trước mắt anh vẫn chưa nhìn thấu sao? Chính là chính sách sở hữu toàn dân, nhà nước bao cấp tất cả từ lâu nay, mới tạo thành cục diện khó khăn cho các xí nghiệp công khai thác quốc doanh của chúng ta ngày nay, cũng gây ra sự thoái hóa về chất lượng của đội ngũ giai cấp công nhân. Anh không nghĩ xem, nếu từ lúc giải phóng mà không làm cái kiểu ăn cơm tập thể đó, thì ai còn lẽ đương nhiên mà nằm trong lòng nhà nước đòi ăn đòi uống chứ?"

Tào Tâm Lập nói: "Ý cậu là, mấy chục năm xã hội chủ nghĩa của chúng ta đều làm sai hết?"

Tiêu Dược Tiến nói: "Chủ nghĩa xã hội không hề sai, cái sai chính là ở chỗ không kiên trì nguyên tắc làm theo năng lực hưởng theo lao động của chủ nghĩa xã hội. Bất luận là công nhân hay nông dân, đều phải làm theo năng lực hưởng theo lao động." Tào Tâm Lập nói: "Cậu vẫn sai rồi. Cậu nói đồng chí công nhân của chúng ta hiện đang nằm trong lòng nhà nước đòi ăn đòi uống, vậy tôi hỏi cậu, của cải mà đồng chí công nhân chúng ta tạo ra năm xưa đâu rồi? Chẳng phải đều bị nhà nước lấy đi làm xây dựng rồi sao? Bây giờ nói đến kinh tế thị trường, bắt chúng ta gánh vác gánh nặng lịch sử nặng nề thế này để đi cạnh tranh với những doanh nghiệp thị trấn như Trang bí thư, điều này có hợp lý không?" Tiêu Dược Tiến nói: "Đây chính là điều tôi định nói tiếp theo. Nhà nước nên dùng một hình thức nào đó trả lại một phần của cải mà chúng ta tạo ra cho công nhân, ví dụ như, khấu trừ từ tài sản quốc doanh của xí nghiệp."

Tào Tâm Lập nói: "Như vậy thì tài sản quốc doanh của mỏ Thắng Lợi chúng ta có lẽ là bằng không."

Tiêu Dược Tiến nói: "Vậy thì, tài sản hiện có của mỏ Thắng Lợi chính là của tám nghìn công nhân, công nhân cũng sẽ thực sự trở thành chủ nhân của mỏ than. Thật sự có thể như vậy, tôi thấy mỏ Thắng Lợi mới có hy vọng."

Tào Tâm Lập khinh khỉnh nói: "Thật làm như vậy, tôi thấy không còn chủ nghĩa xã hội nữa, không còn xí nghiệp quốc doanh nữa, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa cũng nên gọi là Trung Hoa Dân Quốc rồi."

Tiêu Dược Tiến nói: "Lão bí thư, tôi đây là đang thảo luận vấn đề với anh. Mỏ than Thắng Lợi đã đến bước này rồi, những người cầm chịch như anh và tôi chẳng lẽ không nên nghĩ vấn đề sâu xa hơn chút sao?"

Tào Tâm Lập mỉa mai nói: "Tiêu mỏ trưởng cậu nghĩ sâu xa quá rồi, tôi thấy người có thể nghĩ vấn đề sâu sắc thế này, đều nên đến Quốc vụ viện làm thủ tướng, làm một mỏ trưởng thực sự là quá phí nhân tài."

Tiêu Dược Tiến giận rồi, còn muốn kiên trì nói tiếp, Trang Quần Nghĩa lại xen vào: "Thôi, thôi, các anh đừng tranh cãi nữa, càng tranh càng lạc đề. Phương án liên kết khai thác này các anh cứ nghiên cứu lại đi. Tôi thấy đối với cả hai bên đều có lợi, hơn nữa hiện tại đối với các anh lợi ích có lẽ còn lớn hơn một chút, ít nhất thì vẫn hơn là ngửa tay đi vay tiền người khác." Tào Tâm Lập vốn dĩ muốn vay tiền Trang Quần Nghĩa, nghe Trang Quần Nghĩa nói vậy, liền không tiện mở miệng nữa, đành nói: "Chuyện này tôi và Tiêu mỏ trưởng, còn phải bàn bạc thêm với các đồng chí khác, thỉnh thị thành phố rồi mới quyết định vậy."

Tiêu Dược Tiến cố tình làm Tào Tâm Lập khó xử, lạnh lùng hỏi: "Tào bí thư, tám vạn của công ty liên hợp lại dùng hết rồi, không lập tức làm liên kết khai thác, thì vấn đề cơm ăn sau này giải quyết thế nào đây?"

Tào Tâm Lập không nhắc chuyện liên kết khai thác, liếc mắt một cái, quát Tiêu Dược Tiến: "Tôi đang định hỏi cậu đây! Cậu đi tìm Tào Vụ Thành đòi tiền đi!" Tiêu Dược Tiến đứng dậy bỏ đi, đi đến cửa tức giận nói một câu: "Tào bí thư, anh yên tâm, tiền Tào Vụ Thành nợ, tôi Tiêu Dược Tiến chịu trách nhiệm đòi, không đòi được tôi đền bù! Nhưng tôi cũng nói rõ với anh, với trạng thái hiện tại của anh, tôi thực sự rất khó làm việc chung với anh!"

Tào Tâm Lập giận tím người, gầm lên: "Không muốn làm thì cậu từ chức đi!"

Tiêu Dược Tiến gật đầu nói: "Được, thanh toán xong sổ sách với công ty liên hợp, tôi lập tức đệ đơn từ chức lên thành phố! Cái kiểu tội vạ dở sống dở chết này tôi chịu đủ rồi."

Điều này khiến Trang Quần Nghĩa rất lúng túng...

Trang Quần Nghĩa sau khi Tiêu Dược Tiến đi, cũng đứng dậy cáo từ.

Không ngờ, Tào Tâm Lập lần lữa đưa Trang Quần Nghĩa ra cửa xong, lại nắm chặt tay Trang Quần Nghĩa nói: "Trang bí thư, anh đừng đi, ở lại nói chuyện với tôi một lát nữa, được không?"

Trang Quần Nghĩa biết trong lòng Tào Tâm Lập rất đau khổ, ngập ngừng một lát đành ngồi xuống lại. Mắt Tào Tâm Lập đỏ hoe, khóe miệng co giật nói: "Tôi là bí thư đảng ủy của cái mỏ than quốc doanh này, tôi phải chịu trách nhiệm với Đảng, chịu trách nhiệm với đất nước, cũng phải chịu trách nhiệm với hơn tám nghìn cán bộ công nhân viên chức nữa. Vừa rồi tôi đang trong cơn giận, bất luận đã nói những gì, Trang bí thư anh cũng đừng giận nhé."

Trang Quần Nghĩa nói: "Tôi không giận, không giận. Tôi biết anh khó khăn, thực sự là quá khó khăn."

Tào Tâm Lập lại nói: "Trong lòng tôi chưa bao giờ có ý coi thường nông dân các anh. Đừng nói đến việc các anh giờ đã giàu lên, ngay cả khi các anh còn nghèo khó trước đây, tôi cũng không hề coi thường các anh." Trang Quần Nghĩa uyển chuyển nói: "Nhưng tôi nhớ lúc anh làm chủ nhiệm bộ chính trị từng nói, mỏ Thắng Lợi đang nằm trong vòng vây của đại dương mênh mông những người sản xuất nhỏ, e là bây giờ anh vẫn giữ quan điểm này nhỉ." Tào Tâm Lập thở dài nói: "Đâu chỉ là bao vây? Bây giờ những người sản xuất nhỏ đã nhấn chìm mỏ Thắng Lợi rồi."

Trang Quần Nghĩa xúc động nói: "Vậy lão bí thư đảng ủy như anh đã từng nghĩ chưa, những người nông dân thoát ly khỏi ruộng đất ngày nay còn là nông dân theo nghĩa truyền thống nữa không? Còn là người sản xuất nhỏ nữa không? Họ xây dựng bao nhiêu mỏ công nghiệp, thành lập bao nhiêu công ty tập đoàn, tạo ra bao nhiêu của cải công nghiệp cho xã hội, theo một ý nghĩa nào đó, liệu có phải cũng đã trở thành một phần của giai cấp công nhân rồi không? Chẳng lẽ thân phận công nhân và nông dân là bẩm sinh không thay đổi sao? Cải cách mở cửa đến ngày nay, một vài quan niệm của chúng ta liệu có phải cũng nên thay đổi một chút rồi không?"

Tào Tâm Lập sững người. Trang Quần Nghĩa lại nói: "Nếu Tào bí thư anh thừa nhận tập đoàn Vạn Sơn chúng tôi là tập đoàn công nghiệp mới nổi, thế hệ công nhân mới của thôn chúng tôi là công nhân theo nghĩa hoàn toàn mới, vậy thì liên kết khai thác, cùng nhau phát triển, thì có gì không tốt chứ? Ít nhất chúng ta cũng có thể nộp thêm thuế cho nhà nước mà?" Tào Tâm Lập suy nghĩ một hồi lâu, mới nói: "Vậy, nói như vậy, hay là, hay là tôi từ chức đi, anh và Tiêu mỏ trưởng đi làm liên kết khai thác. Chỉ là, tôi cũng chẳng sợ mất mặt nữa, anh xem, các anh cho chúng tôi vay thêm mấy chục vạn nữa có được không? Coi như là thanh toán trước phí quản lý liên kết khai thác vậy. Chuyện liên kết khai thác anh yên tâm, tôi sẽ dốc toàn lực làm công tác tư tưởng, không được thì tôi đi cửa sau nhờ Tào phó thị trưởng một lần vậy."

Trang Quần Nghĩa thở phào nhẹ nhõm, rất độ lượng nói: "Tào bí thư, ngay cả khi không có chuyện liên kết khai thác này, anh muốn vay tiền, tôi cũng phải cho anh vay. Tôi không phải Điền Đại Đạo, bất cứ lúc nào cũng sẽ không quên mình đã giàu lên như thế nào."

Tào Tâm Lập cảm động nắm lấy tay Trang Quần Nghĩa, liên tục nói: "Trang bí thư, anh nhân nghĩa, anh thật nhân nghĩa."

Trang Quần Nghĩa nói: "Đừng nói vậy, ai cũng có lúc khó khăn. Tào bí thư, anh lập tức phái người theo tôi đi lấy chi phiếu đi, 50 vạn có đủ không? Không đủ, tôi lại cho anh vay thêm chút nữa, coi như tập đoàn công nghiệp mới nổi Hà Tây chúng tôi giúp đỡ giai cấp công nhân truyền thống của mỏ Thắng Lợi các anh."