DRAMATIS PERSONÆ.
Men.Women.
Col. Elliot.Fanny Elliott.
Old Humbug.Mrs. Humbug
Young Humbug.and
Sir Edward Spangle Daphne.
and
Corydon.
ACT I.
Scene I.—A Garden.
Enter Corydon.
Corydon. But hush: I am interrupted. [Exit Corydon.
Enter Old Humbug and his Son, talking.
Old Hum. It is for that reason that I wish you to follow my advice. Are you convinced of its propriety?
Young Hum. I am, sir, and will certainly act in the
manner you have pointed out to me.
Old Hum. Then let us return to the house. [Exeunt.
Scene II.—A parlour in Humbug's house. Mrs. Humbug
and Fanny discovered at work.
Mrs. Hum. You understand me, my love?
Fanny. Perfectly, ma'am: pray continue your narration.
Mrs. Hum. Alas! it is nearly concluded; for I have
nothing more to say on the subject.
Fanny. Ah! here is Daphne.
Enter Daphne.
Daphne. My dear Mrs. Humbug, how d'ye do? Oh!
[55]Fanny, it is all over.
Fanny. Is it indeed!
Mrs. Hum. I'm very sorry to hear it.
Fanny. Then 'twas to no purpose that I——
Daphne. None upon earth.
Mrs. Hum. And what is to become of——?
Daphne. Oh! 'tis all settled. (Whispers Mrs. Humbug.)
Fanny. And how is it determined?
Daphne. I'll tell you. (Whispers Fanny.)
Mrs. Hum. And is he to——?
Daphne. I'll tell you all I know of the matter. (Whispers
Mrs. Humbug and Fanny.)
Fanny. Well, now I know everything about it, I'll go
away.
Mrs. Hum. }
} And so will I. [Exeunt.
Daphne. }
Scene III.—The curtain rises, and discovers Sir Edward
Spangle reclined in an elegant attitude on a sofa fast asleep.
Enter Col. Elliott.
Col. E. My daughter is not here, I see. There lies Sir
Edward. Shall I tell him the secret? No, he'll certainly
blab it. But he's asleep, and won't hear me, so I'll e'en
venture. (Goes up to Sir Edward, whispers him, and exit.)
End of the First Act. Finis.
Một sáng tác có phần muộn hơn, một vở kịch phóng túng thuần túy mang tên Evelyn, đượcân chuẩn đề tặng cô Mary Lloyd.
Tập bản thảo chép tay chứa câu chuyện Evelyn mang dòng đề tựa đầy vẻ trang trọng ở bìa ngoài là ‘Volume the Third’ (Quyển Ba); và ở trang trong là ‘Effusions of Fancy by a very Young Lady, consisting of Tales in a Style entirely new’ (Những khúc ngẫu hứng của một Thiếu nữ rất trẻ, gồm các truyện ngắn theo một Phong cách hoàn toàn mới). Nó chứa đựng một câu chuyện khác, chưa hoàn thành nhưng có độ dài đáng kể, mang tên Kitty or the Bower (Kitty hay chiếc Vòm lá), được mở đầu bằng lời đề tặng sau đây, ghi ngày ‘Steventon, tháng Tám năm 1792.’[56]
Kính gửi Cô Austen,
Thưa Cô,—Được sự khích lệ và lòng nhiệt tình bảo trợ của cô dành cho tác phẩm The Beautiful Cassandra (Nàng Cassandra Xinh đẹp) và The History of England (Lịch sử nước Anh)—những tác phẩm, nhờ sự nâng đỡ hào hiệp của cô, đã chiếm được một chỗ đứng trong mọi thư viện trên khắp vương quốc và tái bản đến tám mươi lần—tôi mạn phép khẩn khoản xin cô tiếp tục dành sự ưu ái ấy cho cuốn tiểu thuyết dưới đây. Tôi cung kính tự đắc rằng nó sở hữu Phẩm chất vượt trội hơn bất kỳ tác phẩm nào đã được xuất bản, hay bất kỳ tác phẩm nào sẽ xuất hiện trong tương lai, ngoại trừ những đứa con tinh thần có thể xuất phát từ ngòi bút của người tôi tớ vô cùng biết ơn và khiêm nhường của cô,
Tác giả.
Câu chuyện bắt đầu theo một phong cách đặc trưng, gợi nhớ đến tiểu thuyết Northanger Abbey sau này của bà.
Catharine vướng phải nỗi bất hạnh—giống như bao nữ anh hùng từng trải qua trước cô—là sớm mồ côi cha mẹ khi tuổi đời còn rất trẻ, và lớn lên dưới sự chăm sóc của một người cô ruột chưa chồng. Người cô, dẫu hết mực thương yêu cô, lại dõi theo hạnh kiểm của cô với một sự nghiêm khắc soi mói đến độ khiến nhiều người, và ngay cả Catharine, phải hoài nghi không biết rốt cuộc bà có thương yêu cô thật lòng hay không.
Catharine sống cùng người cô này tại hạt Devonshire, cách Exeter năm dặm. Vài người bạn của người cô, gồm ông Stanley—một nghị sĩ quốc hội—vợ và con gái của ông (những kẻ vô cùng ngốc nghếch, gợi liên tưởng đến nhân vật Isabella Thorpe) đến viếng thăm họ. Con trai ông Stanley đột nhiên xuất hiện và bày tỏ sự quan tâm sâu sắc đến Catharine, khiến người cô vô cùng chướng tai gai mắt bởi bà vốn căm ghét tất cả những thanh niên trẻ tuổi. Câu chuyện kết thúc một cách đột ngột bằng sự ra đi của các vị khách. Tác phẩm đôi lúc cũng mang lại tiếng cười vui vẻ, nhưng rõ ràng vẫn còn non tay, và chúng ta chẳng có gì phải tiếc nuối khi nó mãi mãi dở dang.[57]
Những bản thảo thời thơ ấu khác bao gồm Henry and Eliza (đề tặng cô Cooper, hẳn phải được viết trước khi cô kết hôn vào cuối năm 1792); The Visit (đề tặng Mục sư James Austen); Jack and Alice, cùng Adventures of Mr. Harley (đề tặng Francis William Austen, Esq., một sĩ quan hải quân tập sự trên chiến hạm H.M.S. Perseverance, từ khoảng sau năm 1788); và một số tác phẩm khác đề tặng Charles John Austen, Esq.
Evelyn và Kitty dường như đánh dấu một chặng đường thứ hai trong hành trình học hỏi văn chương của bà: khi bà hãy còn đang đắn đo giữa lối viết châm biếm trào phúng và nghệ thuật kể chuyện non trẻ; và khi ấy, dường như bà đang bắt đầu ghi nhận lại tất cả những lỗi lầm cần tránh, đồng thời thận trọng ngẫm nghĩ xem mình không nên viết ra sao trước khi thực sự dốc toàn lực đi theo đúng hướng.
[40]
Quan điểm chín muồi của chính bà về tính hữu ích của thói quen sáng tác từ thuở thiếu thời ấy đã được một người cháu gái ghi lại qua những lời sau đây:—
Khi tôi lớn hơn, dì tôi thường trò chuyện với tôi nghiêm túc hơn về chuyện đọc sách và các trò giải trí của tôi. Tôi đã sớm tập tành viết thơ ca và truyện ngắn, và giờ nghĩ lại tôi thấy áy náy khôn nguôi vì đã làm phiền dì biết bao khi bắt dì đọc chúng. Dì rất tử tế và luôn dành cho tôi những lời khen ngợi, nhưng cuối cùng dì đã cảnh cáo tôi không nên dành quá nhiều thời gian cho chúng nữa. Dì nói—ôi, tôi nhớ rõ làm sao!—rằng dì thừa biết việc viết truyện là một trò tiêu khiển tuyệt vời, và dì nghĩ nó vô hại, dẫu dì biết nhiều người có suy nghĩ khác; nhưng ở tuổi của tôi, việc quá đắm chìm vào những sáng tác của chính mình sẽ chẳng có gì hay ho. Mãi về sau này—là khi dì đã chuyển đến Winchester—dì còn nhắn gửi cho tôi điều này, rằng nếu tôi nghe theo lời khuyên của dì thì hãy ngưng việc viết lách lại cho đến khi tròn mười tuổi; rằng chính bản thân dì[58] cũng từng nhiều lần ước chi hồi bằng tuổi tôi, dì đã đọc nhiều hơn và viết ít đi.
Vì người cháu gái này mới chỉ mười hai tuổi vào thời điểm người dì qua đời, những lời này dường như ngụ ý rằng những câu chuyện tuổi thơ mà chúng ta vừa nhắc đến—ít nhất là một số trong số đó—được viết từ khi bà hãy còn nhỏ; trong khi những tác phẩm khác chỉ cách một khoảng thời gian rất ngắn so với giai đoạn sản sinh ra những áng văn kiệt xuất nhất của bà.
Vào mùa hè năm 1788, khi hai cô thiếu nữ lần lượt ở độ tuổi mười lăm và mười hai, họ đã cùng cha mẹ đi thăm người ông bác, cụ ông Francis Austen, tại Sevenoaks. Dẫu Jane từng đặt chân đến Oxford, Southampton và Reading trước đó, có lẽ đây là chuyến viếng thăm đầu tiên của bà đến hạt Kent, và điều thú vị hơn nữa là chuyến đi đầu tiên tới London. Chúng ta không có bất kỳ manh mối nào về nơi ở của gia đình trong thời gian ở thị trấn, nhưng một trong những bức thư của Eliza de Feuillide gửi cho Philadelphia Walter có nhắc đến việc họ đã dùng bữa cùng Eliza và mẹ cô trên đường trở về Hampshire.
Họ bàn tán rất nhiều về niềm vui mà chuyến đi đến Kent đã mang lại cho họ. Cậu nghĩ sao về diện mạo của bác tôi? Tôi vô cùng ấn tượng với ngài, và nếu có thể, ngài lại càng tỏ ra khả ái hơn bao giờ hết trong mắt tôi. Ngài thật là một người đàn ông tuyệt vời và dễ mến làm sao; tôi yêu quý ngài từ tận đáy lòng, quả thực là yêu quý cả gia đình ngài. Tôi tin rằng đó là lần đầu tiên cậu làm quen với Cassandra và Jane.
Dẫu bức thư hồi âm của Philadelphia không được lưu giữ lại, chúng ta vẫn tìm thấy một lá thư khác cô gửi cho anh trai mình. Viết vào ngày 23 tháng 7, cô thổ lộ:—
Hôm qua tớ đã bắt đầu làm quen với hai cô em họ nhà Austen. Bác trai, bác gái, Cassandra và Jane đã đến nhà ông F. Austen từ[59] ngày hôm trước. Chúng tớ đã dùng bữa tối với họ ở đó. Vì bản tính con người vốn là yêu lấy chính mình, tớ xin phép được dành sự ưu ái cho cô chị cả, người mà thiên hạ thường nhận xét là có nét mặt, nước da và cung cách giống hệt tớ một cách đến ngỡ ngàng. Tớ chưa bao giờ thấy mình lại dễ sinh lòng kiêu hãnh đến thế, bởi tớ không tài nào ngăn mình nghĩ rằng cô bé rất xinh đẹp, nhưng tớ lại tưởng chừng như mình phát hiện ra cô bé không mấy vui lòng trước sự so sánh ấy—chính ý nghĩ đó đã kìm hãm phần lớn sự kiêu ngạo vốn rất dễ trỗi dậy và rất cần phải kìm nén ấy. Cô em út [Jane] trông rất giống anh trai cô bé là Henry, hoàn toàn không xinh đẹp chút nào và rất ra dáng tiểu thư đài các cổ hủ, chẳng giống một đứa trẻ mười hai tuổi là mấy; nhưng đó chỉ là một nhận xét vội vàng mà cậu chắc chắn sẽ mắng tớ cho xem. Bác gái đã rụng mất vài chiếc răng cửa, khiến trông bác có vẻ già đi; tóc bác trai đã bạc trắng như cước, nhưng trông ngài cực kỳ phong độ; tất cả mọi người đều đang rất phấn chấn và sẵn lòng chiều chuộng lẫn nhau.
Một hoặc hai ngày sau, Philadelphia viết thêm rằng:
Tớ vẫn cứ thích cái bóng khả ái của tớ hơn cô em trong mọi mặt; cô bé duy trì cuộc trò chuyện một cách vô cùng khôn ngoan và duyên dáng. Ngày hôm qua tất cả bọn họ đã dành trọn cả ngày bên chúng tớ, và càng gặp Cassandra tớ lại càng ngưỡng mộ [cô ấy] hơn. Jane thì dở chứng và hay làm điệu.
“Hoàn toàn không xinh đẹp chút nào,” “dở chứng và hay làm điệu.” “Tội nghiệp Jane thay!” người ta dễ bề thốt lên những lời như thế, nhưng dù bà có nghĩ gì về đánh giá ấy dành cho chính mình đi chăng nữa, thì có một điều chúng ta hoàn toàn có thể đoan chắc: rằng bà sẽ là người đầu tiên đồng tình với nhà phê bình rằng bản thân mình hoàn toàn thua kém Cassandra về mọi phương diện.
Có một đoạn trong bức thư được viết từ Southampton vào tháng Hai năm 1807,[41] trong đó bà chia sẻ rằng bản thân thường cảm thấy ‘ngập tràn kinh ngạc và hổ thẹn’ khi nghĩ về cung cách của chính mình thuở thiếu thời và[60] đem so sánh chúng với những gì bà nhìn thấy ở những ‘đứa trẻ ngoan ngoãn nhất’ của thế hệ sau.
Một lời nhắc nhở khác về Jane trong giai đoạn này cũng rất đáng để trích dẫn—đó là từ Sir Egerton Brydges, một nhà văn kiêm nhà nghiên cứu phả hệ. Chị gái của ông đã kết hôn với ông Lefroy, người vào năm 1803 đã trở thành cha xứ của giáo xứ Ashe (chức vụ mà đáng lẽ George Austen đã đảm nhận nếu nó trống chỗ trước khu vực Deane), kế nhiệm Tiến sĩ Russell. Sir Egerton, sau khi lập gia đình vào năm 1808, từng thuê lại nhà xứ của ông Austen tại Deane trong suốt hai năm để được ở gần chị gái mình.
Những người hàng xóm sát vách của gia đình Lefroy chính là nhà Austen ở Steventon. Tôi nhớ Jane Austen thời điểm còn là một cô bé tiểu thư khi ấy hãy còn rất nhỏ. Cô rất thân thiết với bà Lefroy và được bà hết lòng khích lệ. Mẹ cô là nhũ danh Leigh, có bà ngoại là chị ruột của vị Công tước xứ Chandos đầu tiên. Ông Austen xuất thân từ một dòng họ ở hạt Kent, có nhiều nhánh từng định cư tại vùng Weald thuộc Kent, và một số vẫn còn lưu lại nơi đây cho đến tận ngày nay. Khi tôi quen biết Jane Austen, tôi chưa từng mảy may ngờ rằng cô là một nữ nhà văn, nhưng đôi mắt đã mách bảo tôi rằng cô có làn da trắng trẻo và dung mạo xinh đẹp, dáng người mảnh mai và tao nhã, chỉ có điều đôi má hơi phúng phính một chút.
Miêu tả của Sir Egerton có phần dễ mến hơn so với lời nhận xét trước; nhưng thiết tưởng cũng cần phải nhớ rằng ông viết những dòng này khi thời gian đã trôi qua rất lâu sau những năm tháng ấy, và ký ức của ông chắc chắn đã được tô điểm phần nào bởi danh tiếng lẫy lừng sau này của Jane Austen; trong khi những dòng chữ của Philadelphia Walter lại là một lời phê bình đương thời chân thực không chút phấn son—đó là ấn tượng mà Jane để lại trong lòng một thiếu nữ lớn hơn cô vài tuổi.
May thay, cả dung mạo lẫn cung cách đều chẳng phải là những khuôn vàng thước ngọc cố định ở tuổi mười hai, thế nên chúng ta chẳng có gì phải ngạc nhiên khi thấy Eliza, lúc đặt bút viết vào tháng Tám năm 1791 để phản hồi về một bức thư vừa nhận được từ Steventon,[61] đã ca tụng hai chị em là những ‘Tuyệt đại Giai nhân,’ những người dĩ nhiên đang đốn gục ‘cả tá trái tim.’ Và rồi vào tháng Mười cùng năm ấy, cô lại viết rằng cô nghe đồn ‘họ là hai trong số những thiếu nữ xinh đẹp nhất nước Anh.’[42] Khi đã trừ hao cho những lời phóng đại của người trong nhà, chúng ta có thể kết luận rằng vào tuổi mười tám và mười lăm, cả Cassandra lẫn Jane đều sở hữu một diện mạo xinh xắn vừa vặn.
Những bức thư của Eliza mang đến cho chúng ta thêm một góc nhìn thoáng qua về hai chị em vào năm 1792, và thực ra là về toàn bộ gia đình ở Steventon. Cô viết vào ngày 26 tháng 9 rằng:
Tôi vô cùng hoan hỉ được thông báo với cậu rằng bác trai và bác gái thân yêu của chúng ta đều đang có một sức khỏe hoàn hảo. Bác trai trông phong độ lạ thường, và theo quan điểm của tôi, nét phảng phất giống với người mẹ kính yêu của tôi ở ngài lại càng rõ nét hơn bao giờ hết. Biết bao lần tôi ngồi ngắm nghía và tìm kiếm những đường nét khuôn mặt của mẹ ở gương mặt ngài, cho đến khi trái tim tôi ngập tràn xúc cảm dâng ngấn lệ. Tôi vẫn luôn thương yêu bác trai từ đáy lòng, nhưng tôi nghĩ giờ đây ngài còn trở nên thân thiết với tôi hơn bao giờ hết, bởi ngài là người thân cận huyết thống nhất và đáng yêu quý nhất của người sinh thành mà tôi đã vĩnh viễn mất đi và không bao giờ có thể tiếc nuối cho đủ; Cassandra và Jane đều đã lớn phổng phao (cô em út giờ đây còn cao hơn cả tôi), và cải thiện lên trông thấy cả về cung cách lẫn vóc dáng, giờ đây cả hai đều đã định hình rõ nét hơn rất nhiều so với hồi cậu gặp họ. Theo tôi, cả hai đều thông minh nhạy bén ngang ngửa nhau và mức độ uyên bác ấy hiếm có ai bì kịp, nhưng sâu thẳm trái tim tôi vẫn nghiêng về phía Jane—sự ưu ái và tử tế mà cô dành cho tôi quả thực đòi hỏi tôi phải đáp lại bằng một tình cảm tương tự. Henry giờ đây có lẽ cao hơn sáu bộ một chút; cậu ấy cũng đã tiến bộ hơn rất nhiều, và chắc chắn được phú bẩm cho những tài năng phi thường, thứ dường như đã ban phát—dù theo những cách thức khác nhau—cho từng thành viên trong gia đình này. Về phần sự lạnh nhạt giữa H. và tôi mà cậu thừa biết, nó[62] nay đã chấm dứt nhờ những lời xin lỗi thỏa đáng từ phía anh ấy, và hiện tại chúng ta đang duy trì mối quan hệ họ hàng vô cùng chuẩn mực. Chắc cậu cũng biết gia đình dự định hướng cho anh ấy theo đuổi con đường tu hành. Cassandra không có nhà vào lúc tôi vừa tới; khi ấy con bé đang đi thăm Rowling, tư dinh của người anh trai Edward—từ nơi đó con bé đã trở về cách đây ít lâu, nhưng giờ lại tiếp tục vắng nhà cùng cô em gái để ghé thăm các tiểu thư nhà Lloyd, những người sinh sống tại một nơi gọi là Ibthorp, cách đây chừng mười tám dặm. . . . Ở Basingstoke vừa diễn ra một buổi Dạ vũ Câu lạc bộ cùng một buổi tiệc riêng tư khác trong vùng, và mấy cô em họ của tôi bảo rằng cả hai sự kiện đều vô cùng thú vị.
Niên đại 1790 hoặc 1791 có lẽ là thời điểm ra đời của bức chân dung—được cho là vẽ Jane Austen, và được cho là tác phẩm của họa sĩ Zoffany—đã được chọn làm trang trí ở mặt tiền của cuốn sách này, y hệt như trong ấn bản Thư tín của Lãnh chúa Brabourne.[43] Do thiếu thốn chứng cứ, chúng ta không thể đánh giá mức độ tương đồng giữa bức họa và Jane Austen thời thiếu nữ; theo những gì chúng ta được biết, không có bất kỳ giai thoại gia đình nào kể về việc bà từng làm mẫu vẽ chân dung; và vì danh tiếng vang dội sau này của bà khi ấy là điều khó lòng tiên đoán trước, chúng ta khó lòng trông đợi việc cụ ông bác Frank hoặc người anh họ Francis Motley Austen lại chịu chi tiền để thuê Zoffany vẽ chân dung bà. Bản thân Francis Motley có một cô con gái cũng tên là Jane Austen, người sau này trở thành phu nhân Campion xứ Danny, và sự nhầm lẫn giữa hai nàng Jane có lẽ là một lời giải thích hợp lý.
Mặt khác, chúng tôi tin rằng chẳng có truyền thống nào trong cả gia đình Austen lẫn gia đình Campion lưu giữ một bức chân dung như thế về nàng Jane Austen đó, và nguồn gốc xuất xứ[63] của bức tranh nhà chúng ta đã được xác thực vô cùng rõ ràng. Mục sư Morland Rice (cháu nội của Edward Austen) từng là một nghiên cứu sinh tại Cao đẳng Magdalen, Oxford. Một vị nghiên cứu sinh cao niên của Magdalen, Tiến sĩ Newman, cách đây nhiều năm trước khi qua đời, từng kể với ông rằng ngài đang sở hữu một bức chân dung vẽ nữ nhà văn Jane Austen, thứ đã được lưu giữ trong gia đình ngài từ lâu. Ngài khẳng định bức tranh được thực hiện tại Bath khi cô khoảng mười lăm tuổi, và ngài đã hứa sẽ để lại bức tranh đó cho ông (M. Rice). Vài tháng trước khi qua đời, Tiến sĩ Newman đã viết thư cho người bạn của mình, Tiến sĩ Bloxam, gửi tặng ông ấy một bức tranh như món quà từ biệt, kèm theo lời nhắn: ‘Tôi còn một bức tranh nữa muốn gửi tặng người hàng xóm của anh, Morland Rice. Đó là chân dung nữ nhà văn Jane Austen do Zoffany thực hiện. Bức tranh này đã được trao tặng cho mẹ kế của tôi bởi người bạn của bà, Đại tá Austen xứ Kippington, hạt Kent, bởi bà là một người vô cùng ngưỡng mộ các tác phẩm của nữ sĩ.’ Đại tá Austen là con trai của Francis Motley, và thật khó lòng tưởng tượng được việc ông lại đem tặng cho một kẻ xa lạ bức chân dung vẽ cô em gái Jane của mình thay vì người em họ Jane. Nàng Jane của chúng ta tròn mười lăm tuổi vào ngày 16 tháng 12 năm 1790, và Zoffany đã trở về từ Ấn Độ[44] vào năm đó. Jane được cho là từng đến thăm người bác ruột, Tiến sĩ Cooper (qua đời năm 1792), tại Bath. Chẳng có mốc thời gian nào trong số này gây ra trở ngại quá lớn, và nhìn chung, chúng ta có đầy đủ lý do để hy vọng rằng mình đang sở hữu một bức chân dung đích thực của nữ tác giả trong tác phẩm này.
Gia đình nhà Austen dường như sở hữu năng khiếu diễn xuất đáng nể, và họ cũng vô cùng tham vọng với những vở kịch mà họ dàn dựng. Người họ hàng Eliza của họ đang ở nước ngoài vào năm 1784 khi các hoạt động kịch nghệ bắt đầu nhen nhóm; nhưng trong một dịp sau đó, cô đã trở thành một trong những đào kép chính. Họ có một sân khấu mùa hè ở nhà kho, và một sân khấu mùa đông hoặc là ở đó hoặc thu mình trong không gian chật hẹp của phòng ăn,[64] nơi số lượng khán giả chắc chắn là vô cùng ít ỏi. Vào năm 1784, vở kịch The Rivals (Các đối thủ) của Sheridan đã được trình diễn bởi ‘một số quý cô và quý ông tại Steventon.’ Cũng trong năm đó, họ dường như còn trình làng cả vở bi kịch Matilda.[45] Đó là thời hoàng kim của các bài diễn đọc mở màn và kết màn, và các diễn viên trẻ tuổi đã rất cẩn trọng không bỏ sót bất kỳ chi tiết nào để hoàn thiện buổi biểu diễn. James, người anh cả, đã phát huy tối đa tài làm thơ của mình; và chúng ta được nghe kể về việc Henry Austen ngâm bài thơ mở màn (do ngòi bút của anh trai sáng tác) cho vở The Rivals, trong khi phần mở màn của Matilda do Edward Austen đảm nhận, và phần kết màn thuộc về Thomas Fowle.
Giữa hạ và Giáng sinh là hai khoảng thời gian mà George Austen cho phép các học trò của mình nghỉ ngơi, và chính vào hai thời điểm này, các buổi biểu diễn kịch nghệ thường xuyên diễn ra. Đối với năm 1787, chúng ta có một vài chi tiết về những vở kịch được ấp ủ. Eliza de Feuillide đã đến Anh cùng mẹ vào mùa hè năm 1786, và có lẽ đã ghé qua Steventon vào dịp giữa hạ. Vào tháng 9 năm 1787, cô có mặt tại Tunbridge Wells cùng mẹ và cô em họ Phila. Trong một bức thư gửi cho anh trai, Phila kể rằng họ đã đến nhà hát, nơi (theo phong tục thời bấy giờ) Nữ bá tước—với tư cách là một nhân vật có vai vế—đã ‘đặt trước’ vở kịch, đó là Which is the Man?[46] (Đâu là người đàn ông ấy?) và Bon Ton.[47] Điều này vô cùng thú vị, bởi ngay sau đó trong cùng bức thư, Phila cho biết: ‘Họ [tức Nữ bá tước và mẹ cô ấy] sẽ đến Steventon vào dịp Giáng sinh[65] và dự định sẽ diễn một vở kịch, Which is the Man? và Bon Ton. Nhà kho của bác tôi đang được tân trang lại trông hệt như một rạp hát thực thụ, và tất cả bọn trẻ chúng tôi đều sẽ tham gia một vai. Nữ bá tước sẽ thủ vai Quý cô Bob Lardoon [sic] trong vở trước và Cô Tittup trong vở sau. Họ tha thiết rủ tôi nhập hội và ngỏ ý đón đưa, nhưng tôi chẳng mưu tính chuyện đó. Tôi rất thích làm khán giả, nhưng chắc chắn tôi chẳng đủ can đảm để lên sân khấu diễn xuất, và tôi cũng chẳng ham hố điều ấy.’
Tuy nhiên, Eliza đã nài nỉ Phila hết lời, giục cô hãy tống khứ mọi sự ngượng ngùng rụt rè đi cho khuất mắt.
Chỗ ăn ở của cậu tại Steventon là điều duy nhất khiến Bác gái Austen và tớ cảm thấy bận tâm, vì ngôi nhà đã chật cứng khách khứa, bác bảo bác chỉ có thể hứa hẹn với cậu ‘một xó để che đầu’ mà thôi, nhưng tớ chắc cậu sẽ chẳng bận tâm đến sự bất tiện ấy đâu. Tớ dám cá là tớ thì không—miễn là được ở bên cậu. Cả trang phục cũng đừng để tâm làm gì, vì tớ nghĩ mình có thể thu xếp sao cho Phòng Hóa trang chuẩn bị sẵn cho cậu những thứ cần thiết để diễn kịch. Chúng tớ dự định lên đường vào ngày 17 tháng 12. . . . Tớ đảm bảo rằng chúng ta sẽ có một hội hè vô cùng rực rỡ cùng vô vàn trò giải trí, nhà cửa đông nghẹt khách, dạ vũ diễn ra liên miên. Cậu không tài nào cưỡng lại chừng ấy sức cám dỗ đâu, nhất là khi tớ mách nước cho cậu rằng người bạn cũ James của cậu đã từ Pháp trở lại và sẽ tham gia đội ngũ diễn viên đấy.
Nhưng Phila vẫn kiên quyết từ chối, và Eliza lại tiếp tục tấn công cô một lần nữa vào ngày 23 tháng 11, nài nỉ cô hãy đến Steventon trong vòng hai tuần, miễn là cô có thể tự thuyết phục bản thân lên sân khấu, ‘bởi Bác gái Austen tuyên bố rằng “bác không còn chỗ cho bất kỳ kẻ nhàn rỗi nào nữa đâu.”’
Chúng ta không còn nghe thêm tin tức nào về những buổi kịch nghệ này nữa, nhưng có khả năng đã có sự thay đổi trong khâu lựa chọn kịch bản, bởi hiện vẫn còn lưu giữ một bài thơ mở màn do James Austen sáng tác cho vở The Wonder[48] (Điều kỳ diệu), được trình diễn tại Steventon[66] vào ngày 26 và 28 tháng 12 năm 1787, cũng như một bài thơ kết màn ‘được ngâm bởi một Quý cô trong vai Violante.’ Ngoài ra còn có một bài thơ mở màn cho vở The Chances[49] (Những nhịp cầu may rủi), được biểu diễn tại Steventon vào tháng 1 năm 1788.
Những buổi biểu diễn cuối cùng tại Steventon mà chúng ta được biết diễn ra vào tháng 1 năm 1790, khi một vở kịch hề mang tên The Sultan[50] (Vị Quốc vương) được công diễn. Nữ diễn viên chính trong dịp này chính là cô Cooper, người đã ngâm đoạn kết màn trong tạo hình nhân vật Roxalana, còn Henry Austen thủ vai nam chính. Cũng trong dịp này, vở kịch hề High Life below Stairs (Đời sống thượng lưu dưới nhà bếp) của Townley cũng được trình làng.
Chẳng có ghi chép nào lưu lại về phần diễn xuất của chính Jane trong những buổi biểu diễn này, bởi bà mới vừa tròn mười bốn tuổi khi suất diễn cuối cùng khép lại. Nhưng ngay cả khi bà không đóng vai trò gì lớn hơn Fanny Price, bà chắc chắn cũng đã thu nhặt được vốn kiến thức phong phú về ngôn ngữ sân khấu—thứ tri thức mà sau này sẽ được bà vận dụng vô cùng xuất sắc trong Mansfield Park. Bà là một người có đôi mắt quan sát nhạy bén từ sớm, và người ta hoàn toàn có lý do để phỏng đoán rằng một số tình huống và cảm xúc được khắc họa vô cùng sinh động trong các phân cảnh kịch nghệ của Mansfield Park chính là nhờ vào ký ức của bà về những buổi giải trí thuở thiếu thời này.
Tài năng và sự hoạt bát mà bà thể hiện, nếu có cơ hội tự mình bước lên sân khấu, là điều ai cũng có thể hình dung được. Cố Sir William Heathcote từng được kể lại là vẫn nhớ mãi khoảnh khắc được ở bên bà trong một bữa tiệc Đêm thứ Mười khi ông hãy còn là một cậu bé, dịp mà Jane, khi rút trúng vai bà Candour, đã hóa thân vào nhân vật với sự thấu cảm và tinh thần phơi phới.
[67]
