Bất kỳ nỗ lực nào nhằm khắc họa vẻ duyên dáng và cuốn hút trong tính cách của Jane Austen hẳn sẽ vô cùng thiếu sót nếu bỏ qua cách thức đặc biệt mà bà thể hiện những phẩm chất ấy trên cương vị một người cô. Bản thân bà từng nói đùa với một cô cháu gái rằng bà vẫn luôn đề cao tầm quan trọng của các bà cô; và quả thực, bà luôn ý thức rất rõ trách nhiệm của mối quan hệ ấy, dù bà là một trong những người cuối cùng phô trương tinh thần trách nhiệm đó bằng những lời giảng đạo hay ra oai. Tác giả cuốn Hồi ký cho chúng ta biết rằng hai người cháu gái trưởng thành khi bà còn sống từng công nhận lời khuyên của bà có giá trị nhường nào trong "những khó khăn và hoài nghi nhỏ nhặt của tuổi thiếu nữ"; và Lord Brabourne đã trích dẫn đây đó những đoạn nhật ký của mẹ mình, chẳng hạn như: "Cô Jane và tôi có một cuộc trò chuyện vô cùng thú vị"; "Cô Jane và tôi đã có một buổi sáng thật tuyệt vời bên nhau"; "Cô Jane và tôi quấn quýt bên nhau vô cùng ấm cúng"; cứ thế cho đến đoạn kết buồn bã: "Tôi đau đớn chịu đựng nỗi mất mát người cô Jane kính yêu sau cơn trọng bệnh kéo dài."

Một vài bức thư bà gửi cho ba người cháu gái đã phác họa rõ nét giá trị và tầm quan trọng của bà đối với họ, dù họ lúc ấy còn là những đứa trẻ hay đã trưởng thành.

Fanny Knight, dẫu vốn là một cô gái nhạy bén và sớm quen với tinh thần trách nhiệm, vẫn cảm thấy lúng túng không biết phải phân định thế nào giữa lòng mến mộ và tình yêu khi được một người đàn ông có gia thế và phẩm hạnh hoàn hảo ngỏ lời cầu hôn vào năm 1814. Một bức thư hỏi ý kiến người cô đã mang lại cho cô hai bức hồi đáp tuyệt vời. Không có ý kiến dứt khoát nào được đưa ra cũng như chẳng có lời khuyên khuôn phép nào được bày tỏ trong những bức thư đó, nhưng sự đồng cảm của chúng hẳn đã giúp ích rất nhiều cho cô, đồng thời làm sáng tỏ tâm trí cô nhờ cách nhìn nhận thấu đáo và vững vàng trước mọi khía cạnh của vấn đề.

Chawton: Thứ Sáu [Ngày 18 tháng 11 năm 1814].

Cục cưng Fanny dấu yêu của ta, ta cũng hoang mang chẳng kém gì con về việc bức thư này khi nào mới viết xong, bởi lúc này ta rất khó tranh thủ được chút thời gian yên tĩnh nào; thế nhưng ta vẫn phải bắt đầu, vì ta biết con sẽ rất mong sớm nhận được tin, và bản thân ta thực ra cũng đang nóng lòng muốn viết điều gì đó về một chủ đề vô cùng thú vị như thế này, dẫu ta chẳng trông mong sẽ viết được điều gì trúng trọng tâm cả. Ta dám cá là mình chẳng làm được gì hơn ngoài việc lặp lại những gì con từng nói trước đây.

Thú thật là lúc đầu ta khá ngạc nhiên, bởi ta không hề mảy may nghi ngờ về sự thay đổi trong tình cảm của con, và ta xin thẳng thắn nói rằng con không hề yêu. Fanny yêu quý của ta, ta suýt phì cười trước ý nghĩ đó, thế mà việc để con nhầm lẫn chính tình cảm của mình lại chẳng phải là chuyện đáng cười chút nào. Ước gì lúc con vừa thổ lộ với ta, ta đã hết lòng cảnh báo con về điểm đó; nhưng hồi ấy, dẫu ta không cho là con đắm chìm trong yêu đương gì cho cam, ta vẫn nghĩ con đã có một mức độ gắn bó đủ để mang lại hạnh phúc, vì ta chắc chắn tình cảm ấy sẽ lớn dần theo cơ hội gặp gỡ, và từ hồi chúng ta ở London cùng nhau, ta cứ đinh ninh là con thực sự rất đỗi đắm say rồi. Thế mà hóa ra con chẳng hề mến gì sất — điều đó rõ mồn một chẳng thể giấu đi đâu được.

Con người chúng ta mới kỳ lạ làm sao! Dường như việc chắc chắn có được anh ấy lại khiến con trở nên thờ ơ.

Anh ấy vẫn y như trước, chỉ có điều ngày càng thể hiện rõ ràng và trước sau như một sự tận tụy dành cho con. Chỉ khác biệt có thế thôi. Chúng ta phải giải thích chuyện này ra sao đây?

Fanny dấu yêu của ta, những gì ta đang viết chẳng mảy mang lại chút ích lợi nào cho con đâu. Tâm trạng ta thay đổi từng giây từng phút, và ta sẽ chẳng thể đưa ra dù chỉ một ý kiến đơn lẻ nào có thể giúp ích cho tâm trí con. Ta có thể than vãn trong câu này rồi lại bật cười ở câu tiếp theo, nhưng bàn về quan điểm hay lời khuyên thì ta chắc chắn chẳng thể chắt lọc được thứ gì đáng giá từ bức thư này đâu.

Tội nghiệp ông A. đáng thương! Ôi, Fanny con ơi! Sự nhầm lẫn của con là vết xe đổ mà hàng ngàn phụ nữ vướng vào. Anh ấy là chàng trai trẻ đầu tiên gắn bó với con. Đó chính là sức hút, và nó mang một uy lực tối thượng. Tuy nhiên, giữa muôn vàn người mắc phải sai lầm giống như con, hẳn có rất ít người có ít lý do để hối tiếc đến thế; nhân cách và tình cảm của anh ấy chẳng khiến con phải hổ thẹn điều gì.

Tính đi tính lại, ta phải làm thế nào đây? Con chẳng có chút tình cảm nào với bất kỳ ai khác. Hoàn cảnh sống, gia đình, bè bạn của anh ấy, và trên hết là nhân cách, tâm hồn vô cùng đáng mến, nguyên tắc sống chuẩn mực, những quan niệm đúng đắn, thói quen tốt đẹp, tất cả những gì con thừa biết cách trân trọng, tất cả những điều thực sự quan trọng bậc nhất ấy — mọi thứ thuộc về phương diện này đều đang kịch liệt ủng hộ anh ấy. Con không mảy may nghi ngờ về năng lực vượt trội của anh ấy, anh ấy đã chứng minh điều đó tại Đại học; ta dám cá anh ấy là một học giả mà những người anh trai nhàn rỗi, ham chơi của con chẳng thể nào sánh kịp.

Ôi, Fanny thân yêu của ta! Ta càng viết về anh ấy thì cảm xúc trong ta càng dâng trào — ta càng cảm nhận sâu sắc hơn giá trị đích thực của một chàng trai trẻ như thế và khao khát mong con lại đem lòng yêu anh ấy. Ta hết lòng đề xuất điều đó. Trên thế gian này tồn tại những con người, có lẽ chỉ tỷ lệ một trên ngàn, chính là mẫu người mà cả con lẫn ta đều cho là hoàn hảo, nơi sự duyên dáng và khí chất hòa quyện cùng phẩm hạnh, nơi phong thái sánh ngang với tấm lòng và sự hiểu biết; nhưng một người như thế có thể không bước vào đời con, hoặc nếu có xuất hiện, anh ấy lại chẳng phải là trưởng nam của một gia đình giàu có, không phải họ hàng gần của người bạn thân thiết của con, và cũng chẳng thuộc về hạt của con.

Hãy ngẫm nghĩ về tất cả những điều này, Fanny ạ. Ông A. có những ưu điểm mà chúng ta hiếm khi tìm thấy ở cùng một con người. Khuyết điểm duy nhất của anh ấy, quả thực, hình như chỉ là sự khiêm nhường. Nếu anh ấy bớt khiêm nhường đi một chút thì sẽ trở nên duyên dáng hơn, nói năng to tiếng hơn, và ánh mắt bạo dạn hơn; và chẳng phải một con người có khuyết điểm duy nhất là sự khiêm nhường thì quả là một nhân cách tuyệt vời hay sao? Ta tin chắc anh ấy sẽ trở nên hoạt bát hơn và giống với gia đình các con hơn khi ở bên các con nhiều hơn; anh ấy sẽ học theo cung cách của các con nếu thuộc về các con. Còn về việc có bất kỳ sự phản đối nào xuất phát từ sự tốt lành của anh ấy, từ mối nguy hiểm rằng anh ấy có thể trở nên quá mức mộ đạo, ta không thể chấp nhận điều đó. Ta hoàn toàn không bị thuyết phục rằng tất cả chúng ta không nên trở thành những tín điều mộ đạo, và ít nhất ta tin chắc rằng những ai giữ được đức tin đó bằng lý trí và cảm xúc hẳn sẽ là những người hạnh phúc nhất và an toàn nhất.

Và giờ đây, Fanny thân yêu của ta, sau khi đã viết rất nhiều về một phía của vấn đề, ta sẽ quay đầu lại và khẩn khoản xin con đừng tự buộc mình đi quá xa, và đừng nghĩ đến chuyện nhận lời cầu hôn của anh ấy trừ khi con thực sự có cảm mến anh ấy. Thà chọn hoặc chịu đựng bất cứ điều gì còn hơn là kết hôn mà không có tình yêu; và nếu những thiếu sót về phong cách v.v. của anh ấy đập vào mắt con nhiều hơn tất cả những phẩm chất tốt đẹp của anh ấy, nếu con vẫn mãi canh cánh nghĩ về những điều đó, hãy dứt khoát từ bỏ anh ấy ngay lập tức. Mọi chuyện giờ đây đang ở vào hoàn cảnh mà con bắt buộc phải quyết định một là hai — hoặc để anh ấy tiếp tục như trước giờ, hoặc bất cứ khi nào ở cạnh nhau, hãy tỏ ra lạnh lùng đến mức khiến anh ấy nhận ra mình đã tự huyễn hoặc bản thân. Ta tin chắc anh ấy sẽ phải đau khổ một thời gian — đau khổ rất nhiều khi cảm nhận thấy mình buộc phải buông tay con; nhưng con thừa biết rõ, chẳng phải quan điểm của ta là những nỗi thất vọng kiểu đó có thể làm chết ai đâu.

Thân thiết vô cùng của con,

Jane Austen.

23 Hans Place: Thứ Tư [Ngày 30 tháng 11 năm 1814].

Giờ đây, Fanny dấu yêu của ta, ta sẽ bắt đầu đề cập đến một chủ đề xuất hiện hết sức tự nhiên. Con làm ta hoảng hồn với bức thư hỏi ý kiến của con. Tình cảm của con mang lại cho ta niềm vui sướng tột cùng, nhưng quả thực con không được phép để bất cứ điều gì phụ thuộc vào quan điểm của ta; chính cảm xúc của con, chứ không phải ai khác, mới là thứ nên định đoạt một vấn đề hệ trọng nhường này. Tuy nhiên, chừng nào còn trả lời câu hỏi của con, ta chẳng có chút ngần ngại nào. Ta hoàn toàn bị thuyết phục rằng cảm xúc hiện tại của con, giả sử con kết hôn ngay bây giờ đi nữa, cũng đã đủ mang lại hạnh phúc cho anh ấy; nhưng khi nghĩ đến việc chữ "bây giờ" ấy cách xa đến nhường nào, và cân nhắc mọi chuyện có thể xảy ra, ta không dám thốt lên rằng "Hãy quyết định nhận lời anh ấy đi"; rủi ro đối với con là quá lớn, trừ khi chính tình cảm của con thúc giục điều đó.

Có lẽ con sẽ cho là ta ương bướng; trong bức thư trước ta còn đang thúc giục đủ điều có lợi cho anh ấy, mà giờ đây lại ngả nghiêng về chiều hướng ngược lại, nhưng ta đành chịu; lúc này ta bị ám ảnh bởi những tai họa tiềm ẩn có thể giáng xuống đầu con hơn bất cứ thứ gì khác — khi con tự trói buộc mình với anh ấy bằng lời hứa hoặc trong tâm tưởng. Khi ta ngẫm lại việc con còn quá ít chàng trai trẻ để qua lại nhiều; việc con có năng lực nhường nào (vâng, ta vẫn nghĩ con rất có khả năng) thực sự biết yêu; và sáu hay bảy năm tới trong cuộc đời con sẽ tràn ngập cạm bẫy đến nhường nào (đó chính là quãng đời mà những mối gắn kết mãnh liệt nhất dễ hình thành nhất) — ta không thể mong muốn con, với một tâm trạng vô cùng bình tĩnh hiện tại, lại đem lòng định ước trọn đời với anh ấy. Quả thực là con có thể chẳng bao giờ gắn kết với một người đàn ông nào khác sánh ngang anh ấy về mọi mặt; nhưng nếu người đàn ông khác ấy có khả năng khiến con yêu nhiều hơn, thì trong mắt con anh ấy mới là kẻ hoàn hảo nhất.

Ta sẽ rất vui nếu con có thể khơi gợi lại những cảm xúc xưa cũ, và từ chính sự vô tư của mình mà quyết định tiếp tục như trước giờ, nhưng ta không trông đợi điều đó; và nếu thiếu nó, ta không mong con phải vướng bận xiềng xích. Ta chẳng sợ chuyện con kết hôn với anh ấy đâu; với tất cả những phẩm chất đáng quý của anh ấy, chẳng mấy chốc con sẽ yêu anh ấy đủ để cả hai được hạnh phúc; nhưng ta khiếp sợ việc kéo dài cái kiểu đính ước ngầm này, với sự bấp bênh chẳng biết khi nào mới đi đến hồi kết. Có thể mất nhiều năm trước khi anh ấy tự lập; con mến anh ấy đủ để kết hôn, nhưng lại không đủ kiên nhẫn để chờ đợi; sự khó chịu khi mang tiếng là kẻ cả thèm chóng chán quả thực rất lớn; nhưng nếu con nghĩ mình cần phải trả giá cho những ảo ảnh quá khứ, thì nó đây chứ đâu, và chẳng có gì sánh được với nỗi thống khổ khi bị trói buộc mà không có tình yêu — bị trói buộc với người này, lại hướng lòng về kẻ khác; đó là một hình phạt mà con không đáng phải chịu.

Ta sẽ vô cùng hạnh phúc khi nhận được thư của con một lần nữa, Fanny dấu yêu của ta, nhưng không được muộn hơn ngày Thứ Hai, vì chúng ta sẽ khởi hành vào thứ Hai từ rất lâu trước khi thư được phát; và hãy viết điều gì đó có thể đem ra đọc hoặc kể lại nhé.

Ta không thể cho rằng chúng ta bất đồng quan điểm về tôn giáo Cơ Đốc. Con đã đưa ra một mô tả tuyệt vời về tôn giáo ấy. Chúng ta chỉ gán những ý nghĩa khác nhau cho từ mộ đạo mà thôi.

Thân thiết vô cùng của con,

J. Austen.

Miss Knight, Godmersham Park, Faversham, Kent.

Hai nhận xét trong những bức thư này dường như bộc lộ góc nhìn của một nhà văn tiểu thuyết gia chuyên quan sát sâu sắc bản chất con người. Quan điểm lạc quan của bà về khả năng hồi phục sau những mối tình đổ vỡ có thể được một số nhà phê bình đưa ra làm luận điểm để chứng minh rằng cảm xúc của bà không sâu sắc cho lắm; chúng ta nên xem chúng như một minh chứng cho sự thẳng thắn của bà — rằng bà dám nói lên những điều mà các nhà văn khác dù không ngừng suy nghĩ nhưng lại chẳng dám bày tỏ. Độc giả của cuốn Thuyết phục đều thừa nhận rằng nữ tác giả đã để ngỏ chỗ cho những trường hợp (ít nhất là trong cuộc đời phụ nữ) mà những sự đổ vỡ như thế, dẫu không đến mức mất mạng, nhưng vẫn phủ lên cuộc đời và tinh thần của người gánh chịu một gam màu u ám suốt một khoảng thời gian dài đằng đẵng.

Sự quan sát tinh tế cũng hiện diện trong ranh giới được vạch ra giữa mức độ tình yêu đủ cho một cuộc hôn nhân chớp nhoáng, và mức độ cần thiết cho một cuộc đính ước kéo dài, nếu muốn tránh khỏi sự bất hạnh và tai tiếng có thể xảy ra. Trong trường hợp này, cả hôn nhân lẫn đính ước đều không đến với Fanny Knight. Con trai bà cho biết những bất đồng về quan niệm tôn giáo đã dần kéo tình yêu của họ xa cách nhau — nếu thực sự gọi đó là tình yêu. Sự hoài nghi của cô về việc liệu mình có quan tâm đủ đến "ông A." hay không đã trở thành sự thật trong suốt năm 1815. Khi người cô của cô, vào tháng Mười một năm đó, trêu chọc cô về một thứ tình cảm tưởng tượng dành cho ông Haden, "người bào chế thuốc", thì đó chắc chắn chỉ là những lời "bỡn cợt" thuần túy; nhưng chúng ta có thể chắc chắn rằng bà sẽ không hề đùa cợt như thế nếu lúc bấy giờ tâm trí người cháu gái đang vướng bận một mối tình nghiêm túc nào.

Những bức thư còn lại trong chuỗi này mà chúng ta đang sở hữu được viết sau khoảng thời gian gián đoạn hơn hai năm, vào tháng Hai và tháng Ba năm 1817, chỉ vài tháng trước khi Jane qua đời. Mọi ý định đính ước với "ông A." của Fanny giờ đây đã phai nhạt theo thời gian; thế nhưng, với sự mâu thuẫn rất đỗi tự nhiên, cô lại sống trong nơm nớp lo sợ rằng anh ta sẽ kết hôn với ai khác. Đến lúc này, trên sân khấu đã xuất hiện một "ông B.", nhưng sự theo đuổi của hắn, dẫu bề ngoài có vẻ cuồng nhiệt, lại chẳng hề nghiêm túc chút nào; và bức thư cuối cùng đã né tránh hoàn toàn chuyện tình cảm yêu đương. Còn về "ông A.", người ta kể lại rằng anh đã tìm thấy hạnh phúc bên người khác trong vòng vài năm sau đó; trong khi Fanny đính ước với Sir Edward Knatchbull vào năm 1820.

Chawton: [Ngày 20 tháng 2 năm 1817].

Fanny dấu yêu của ta, — Con thật là độc nhất vô nhị, chẳng thể cưỡng lại nổi. Con là niềm vui trong cuộc đời ta. Những bức thư mới đây con gửi tới mới hấp dẫn và thú vị làm sao! Miêu tả về cái trái tim kỳ cục nhỏ bé của con mới sinh động làm sao! Sự bày tỏ đáng yêu biết bao về những gì trí tưởng tượng tạo ra! Con đáng giá từng xu vàng, hay thậm chí bằng cả đồng tiền bạc mới toanh. Ta không thể diễn tả hết cho con biết cảm giác của ta khi đọc câu chuyện về chính con — ta đã ngập tràn trong lòng thương xót, sự quan tâm, niềm thán phục và cả sự thích thú đến nhường nào! Con là hiện thân của tất cả những gì ngớ ngẩn lẫn khôn ngoan, tầm thường lẫn kỳ quặc, u sầu lẫn vui tươi, đáng ghét lẫn hấp dẫn. Ai mà theo kịp những biến động trong trí tưởng tượng của con, những ngẫu hứng trong gu thẩm mỹ của con, và những mâu thuẫn trong cảm xúc của con cơ chứ? Con thật kỳ quặc, mà lúc nào cũng hoàn toàn tự nhiên! — vừa khác thường trong chính con người mình, lại vừa giống hệt tất cả mọi người!

Thật là vô cùng, vô cùng thỏa mãn đối với ta khi được thấu hiểu con đến nhường ấy. Con khó lòng hình dung được niềm hạnh phúc lớn lao nhường nào khi ta sở hữu những bức tranh toàn cảnh về trái tim con. Ôi, đó sẽ là một mất mát lớn biết bao khi con kết hôn! Con quá ư duyên dáng trong cuộc sống độc thân — quá ư đáng yêu trong vai trò một người cháu gái. Ta sẽ ghét con khi cái sự linh hoạt tuyệt vời trong tâm trí con hoàn toàn lắng đọng vào những tình cảm gia đình và mẫu tử.

Ông B—— làm ta hoảng sợ. Hắn sẽ tóm được con. Ta mường tượng ra cảnh con đứng trên bệ thờ. Ta đặt niềm tin vào nhận xét của bà C. Cage, và thậm chí còn tin hơn vào Lizzy; thêm nữa, ta biết chắc mọi chuyện phải thế. Hắn chắc chắn đang khao khát chiếm được tình cảm của con. Hắn sẽ thật ngốc nghếch và đáng trách biết bao nếu không làm thế; và toàn bộ gia đình đang tìm cách làm quen với con.

Đừng tưởng rằng ta có sự phản đối thực sự nào; ta thậm chí còn có thiện cảm với hắn nhiều hơn là không, và ta thích ngôi nhà đó dành cho con. Ta chỉ không thích việc con kết hôn với bất kỳ ai. Thế nhưng ta lại rất mong con kết hôn, vì ta biết con sẽ chẳng bao giờ hạnh phúc cho đến khi làm điều đó; nhưng sự mất mát một Fanny Knight sẽ không bao giờ có thể bù đắp nổi đối với ta. Đứa cháu gái yêu quý 'F. C. B——' của ta sẽ chỉ là một sự thay thế nghèo nàn mà thôi. Ta không thích việc con hay lo âu và dễ khóc như thế — đó là dấu hiệu cho thấy con không được khỏe hẳn.

Ta rất thích chuyến viếng thăm Goodnestone của con, hẳn đó là niềm vui lớn lao đối với con; đã lâu lắm rồi con mới được thoải mái gặp lại Fanny Cage. Ta hy vọng cô ấy thay mặt ta khuyên can, phản đối và lập luận với con một cách thỏa đáng. Tại sao con phải sống trong nỗi sợ hãi việc hắn kết hôn với người khác cơ chứ? (Thế nhưng, thật là tự nhiên làm sao!) Con đã chẳng chọn lấy hắn, sao lại không cho phép hắn tìm kiếm sự an ủi ở nơi nào hắn có thể? Trong sâu thẳm lương tâm, con thừa biết rằng hắn không thể chịu đựng nổi một người bạn đồng hành có tính cách sôi nổi hơn thế. Con không thể quên được cảm giác của mình khi nghĩ đến viễn cảnh hắn có thể đã đến dùng bữa tại Hans Place.

Fanny dấu yêu của ta, ta không thể chịu nổi việc con phải đau khổ vì hắn. Hãy nghĩ đến những nguyên tắc sống của hắn; hãy nghĩ đến sự phản đối từ phía cha hắn, đến việc thiếu thốn tiền bạc, v.v. và v.v. Nhưng ta chẳng làm được gì có ích cả; không, tất cả những gì ta thúc giục chống lại hắn chỉ càng khiến con bênh vực hắn nhiều hơn thôi, cô bé Fanny ngọt ngào và ương bướng.

Và giờ đây ta muốn nói với con rằng chúng ta yêu quý Henry nhà con đến tận cùng, đến tận vành ly, đầy ắp không che chở nổi. Hắn là một thanh niên rất dễ mến. Ta không thấy hắn có điểm nào cần phải sửa đổi cả. Hắn thực sự có triển vọng trở thành tất cả những gì cha và chị gái hắn kỳ vọng; và William, ta vô cùng yêu quý thằng bé, và tất cả chúng ta đều vậy; nó hoàn toàn là William của chính chúng ta. Tóm lại, chúng ta sống rất thoải mái bên nhau; nghĩa là, chúng ta có thể tự chủ lấy bản thân mình.

Thứ Sáu. — Hôm qua khi bắt đầu viết bức thư này, ta chẳng hề nghĩ sẽ gửi nó đi trước khi anh trai con quay về, nhưng ta đã trút hết những suy nghĩ ngớ ngẩn của mình với tốc độ nhanh đến mức ta không muốn giữ chúng lại thêm vài ngày nữa để rồi cứ trừng trừng nhìn vào mặt mình.

Ben và Anna đã đi bộ đến đây vào Chủ nhật tuần trước để nghe Chú Henry giảng đạo, và con bé trông xinh xắn làm sao, thật là một niềm vui khi ngắm nhìn nó, trẻ trung, rạng rỡ và ngây thơ biết bao.

Sự phản đối của con đối với vũ điệu quadrille làm ta vô cùng thích thú. Quá sức tưởng tượng đối với một quý cô gắn kết không thể lay chuyển với một người! Fanny ngọt ngào ạ, đừng tự gán cho mình điều đó, đừng tung ra những lời vu khống ác ý như thế đối với trí tuệ của con trong cõi thẳm sâu trí tưởng tượng. Đừng nói những điều tệ hại về sự nhạy bén của con chỉ để thỏa mãn trí tưởng tượng; sự nhạy bén của con xứng đáng nhận được sự đối xử trân trọng hơn thế. Con không hề yêu anh ta; con chưa bao giờ thực sự yêu anh ta cả.

Thân thiết vô cùng của con,

J. Austen.

Chawton: Thứ Năm [Ngày 13 tháng 3 năm 1817].

Về việc đáp đền một cách tương xứng cho bức thư của con, Fanny dấu yêu của ta, điều đó hoàn toàn là bất khả thi. Nếu ta có cố gắng suốt phần đời còn lại và sống đến tuổi của Methuselah, ta cũng chẳng bao giờ hoàn thành được thứ gì dài dòng và hoàn hảo đến thế; nhưng ta không thể để William ra về mà thiếu đi vài dòng hồi đáp và cảm ơn.

Ta đã xem như chấm dứt với ông —— rồi. Qua miêu tả của con, hắn không thể nào yêu con nổi, dù hắn có cố gắng đến đâu; và ta không thể mong mỏi cuộc hôn nhân ấy trừ khi có rất nhiều tình yêu xuất phát từ phía hắn.

Tội nghiệp bà C. Milles tội nghiệp, rốt cuộc lại qua đời vào đúng ngày không phải lúc, sau khi đã lần lữa lâu đến thế! Thật không may khi nhóm Goodnestone không thể gặp con, và ta hy vọng tinh thần cởi mở, ôn hòa, ưa giao thiệp của bà ấy, vốn thích quy tụ mọi người lại với nhau, không hề hay biết về sự chia cắt và thất vọng mà bà ấy đang gây ra. Ta lấy làm tiếc và ngạc nhiên khi con nói rằng bà ấy để lại rất ít tài sản, và ta cảm thấy thương cho cô Milles, dẫu cô ấy chỉ là một Molly, nếu sự sụt giảm đáng kể về thu nhập lại giáng xuống đi kèm với nỗi mất mát kia. Phụ nữ độc thân có một khuynh hướng khủng khiếp là hay nghèo túng, đó là một lập luận vô cùng mạnh mẽ ủng hộ hôn nhân, nhưng ta không cần phải xoáy sâu vào những lý lẽ đó với con đâu, cục cưng xinh đẹp của ạ.

Với con, ta sẽ nói như đã từng nói rất nhiều lần trước đây, đừng vội vã làm gì, người đàn ông đích thực cuối cùng rồi cũng sẽ xuất hiện; trong hai hoặc ba năm tới, con sẽ gặp được một ai đó nhìn chung hoàn hảo hơn bất kỳ ai con từng biết, người sẽ yêu con nồng nhiệt nhất có thể, và người sẽ thu hút con trọn vẹn đến mức con cảm thấy mình chưa từng thực sự yêu ai trước đó.

Cô Cassandra đã đi bộ đến Wyards ngày hôm qua cùng Mrs. Digweed. Anna bị cảm lạnh nặng và trông có vẻ nhợt nhạt. Con bé vừa mới cai sữa cho bé Julia.

Chawton: Chủ nhật [Ngày 23 tháng 3 năm 1817].

Ta vô cùng cảm ơn con, Fanny dấu yêu của ta, vì đã gửi cho ta cuộc trò chuyện của ông W.; ta đã có những phút giây vô cùng giải trí khi đọc nó, và ta hy vọng mình không hề bị xúc phạm, cũng không có cái nhìn tồi tệ hơn về ông ấy chỉ vì ông ấy sở hữu một bộ óc khác biệt hoàn toàn với ta; nhưng cảm giác mạnh mẽ nhất trong ta chính là sự kinh ngạc trước việc con có thể kiên trì ép buộc ông ấy về chủ đề đó như vậy; và ta đồng tình với cha con rằng điều đó không công bằng. Khi biết được sự thật, ông ấy sẽ thấy khó chịu.

Con thật là sinh vật kỳ quặc nhất! Đôi chỗ thì yếu bóng vía, nhưng ở những chỗ khác thì hoàn toàn trơ lì chẳng biết sợ là gì! Hoàn toàn chẳng thể bị cự tuyệt, trơ tráo và mặt dày. Đừng bắt ông ấy phải đọc thêm nữa. Hãy rủ lòng thương ông ấy, hãy nói cho ông ấy biết sự thật và gửi lời xin lỗi đến ông ấy. Dĩ nhiên là ông ấy và ta sẽ chẳng thể nào tìm được tiếng nói chung trong quan điểm về tiểu thuyết và các nữ anh hùng. Những bức tranh về sự hoàn hảo, như con biết đấy, làm ta phát ốm và sinh ác cảm; nhưng có rất nhiều nhận thức rất đúng đắn trong những gì ông ấy nói, và ta đặc biệt tôn trọng ông ấy vì mong muốn nghĩ tốt về tất cả các cô gái trẻ; điều đó cho thấy một tâm hồn đáng mến và tế nhị. Và ông ấy xứng đáng nhận được sự đối xử tốt hơn là bị bắt phải đọc thêm bất kỳ tác phẩm nào của ta.

Đừng ngạc nhiên khi thấy Chú Henry biết chuyện ta đang có sẵn một tác phẩm chuẩn bị xuất bản. Ta không thể nói Không khi chú ấy gặng hỏi, nhưng chú ấy chẳng biết gì hơn thế nữa đâu. Con sẽ không thích nó đâu, thế nên chẳng cần phải nóng lòng làm gì. Có lẽ con sẽ thích nữ anh hùng đấy, vì cô ta gần như quá tốt so với ta.

Cảm ơn con về mọi điều con kể cho ta nghe. Ta cảm thấy bản thân chẳng đáng nhận được những điều đó thông qua bất cứ lời hồi đáp nào ta có thể viết ra, nhưng ta đảm bảo với con rằng niềm vui của ta khi đọc thư con vẫn lớn lao như trước, và ta vô cùng hứng thú cũng như giải trí đúng như những gì con mong muốn.

Gia đình Papillon đã quay trở lại vào tối thứ Sáu, nhưng ta vẫn chưa gặp họ, vì ta không dám đến nhà thờ. Tuy nhiên, ta nghe ngóng được rằng họ vẫn là ông P. và chị gái của ông ấy như trước đây mà thôi.

Thân thiết vô cùng của con,

J. Austen.

Miss Knight, Godmersham Park, Canterbury.

Hoàn toàn khác biệt về giọng điệu và chủ đề là những bức thư được gửi vào khoảng thời gian tương tự với hai bức thư đầu tiên trong chuỗi này, dành cho người cháu gái khác của bà, Anna. Không phải là Anna không có câu chuyện tình yêu của riêng mình: trái lại, nó đã đi đến một cái kết thẳng thắn và thỏa đáng trong cuộc hôn nhân của cô với Ben Lefroy, diễn ra vào tháng Mười một năm 1814; và chắc chắn cô, cũng giống như người họ hàng của mình, từng nhận được những bức thư bày tỏ sự đồng cảm và lời khuyên về thực tế cuộc sống từ người cô của mình. Tuy nhiên, mối tình lãng mạn của chính cô lại không ngăn cản cô hào hứng với những sáng tạo từ trí óc của mình: quả thực, cả ba người con của James Austen — Anna, Edward và bé Caroline — đều đã say mê đắm chìm trong niềm vui sáng tác từ khi còn rất trẻ. Chính một cuốn tiểu thuyết của Anna đã khơi maw nguồn cho chuỗi thư từ này; và chúng ta có thể nhận thấy từ những gợi ý tinh tế của người cô rằng Kiêu hãnh và Định kiến cùng Trang trại Mansfield đã ít nhiều ảnh hưởng đến nội dung và phong cách của nó. Độc giả của những bức thư này sẽ ghi nhận sự tử tế mà Jane, lúc bấy giờ đang đắm chìm trong việc sáng tác cuốn Emma, lại gác lại công việc của chính mình để phê bình và khích lệ, luôn liên kết quan điểm của bản thân với quan điểm của Cassandra — người đối với bà chẳng khác nào một Tòa án Kháng án — đồng thời trao trọn quyền tự do phán đoán cho chính Anna. Họ cũng sẽ thấy rằng lá phiếu của bà luôn ưu ái cho "tính tự nhiên và khí chất" lên trên hết; trong khi vẫn kiên quyết nhấn mạnh sự cần thiết của độ chính xác trong từng chi tiết nhằm tạo ra ảo tưởng về sự thật trong tiểu thuyết.

[Tháng Năm hoặc tháng Sáu, 1814.]

Anna thân mến của ta, — Ta vô cùng cảm ơn con vì đã gửi bản thảo. Nó làm ta cực kỳ thích thú; quả thực là tất cả chúng ta. Ta đã đọc to nó cho Bà và Cô Cass nghe, và tất cả chúng ta đều rất hài lòng. Tinh thần của tác phẩm không hề chùng xuống chút nào. Sir Thos., Lady Helena và St. Julian được khắc họa rất ổn, và Cecilia vẫn giữ được sự hấp dẫn bất chấp việc cô bé quá ư thù mị. Việc con đẩy tuổi của cô bé lên cao hơn là hoàn toàn hợp lý. Ta rất thích phần mở đầu của Devereux Forester, thích hơn rất nhiều so với việc để anh ta trở thành một kẻ quá tốt hoặc quá tồi tệ. Vài chỉnh sửa về mặt từ ngữ là tất cả những gì ta cảm thấy cần phải làm.

Ta không thích một người tình nói chuyện ở ngôi thứ ba; nghe nó giống như phong cách trang trọng của Lord Orville quá mức, và theo ta là không tự nhiên. Tuy nhiên, nếu con có suy nghĩ khác, cứ việc phớt lờ ta đi. Ta đang nóng lòng muốn đọc thêm, và chỉ chờ một phương thức vận chuyển an toàn để gửi trả lại cuốn sách này.

[Ngày 10 tháng 8, 1814.]

Ta rất thích cái tên Which is the Heroine (Đâu là nữ anh hùng), và ta dám cá theo thời gian ta sẽ còn thích nó hơn nữa; nhưng Enthusiasm (Sự nhiệt huyết) lại là một cái tên vượt trội đến mức mọi tựa đề thông thường đều trở nên lu mờ. Ta không nhận thấy bất kỳ lỗi lầm nào quanh vùng Dawlish; thư viện ở đó đặc biệt tồi tàn và khốn khổ từ mười hai năm trước và chẳng đời nào có sách của bất kỳ ai xuất bản cả. Chẳng có tựa đề nào như Desborough tồn tại trong tầng lớp công tước, hầu tước, bá tước, tử tước hay nam tước cả. Đó là những thắc mắc của con. Giờ thì ta xin cảm ơn chiếc phong bì ta nhận được sáng nay nhé.

Cô Cass của con vẫn hài lòng với St. Julian như mọi khi, và ta vô cùng thích thú với ý tưởng được gặp lại Progillian.

Thứ Tư ngày 17. — Giờ đây chúng ta vừa đọc xong cuốn đầu tiên trong số ba cuốn sách ta nhận được vào ngày hôm qua rất vui mừng. Ta đọc to lên và tất cả chúng ta đều vô cùng thích thú, đồng thời yêu thích tác phẩm này nhiều như trước. Ta trông chờ sẽ đọc xong một cuốn nữa trước bữa tối, nhưng quả thực có rất nhiều nội dung đáng đọc trong bốn mươi tám trang của con. Ta tin chắc sáu cuốn sẽ tạo thành một tập sách có độ dày rất khá. Con hẳn phải vô cùng hài lòng vì đã hoàn thành được ngần ấy công việc. Ta rất thích Lord Portman và anh trai của ông ấy. Ta chỉ sợ rằng sự tốt bụng của Lord P. sẽ khiến hầu hết mọi người yêu mến ông ấy hơn mức ông ấy xứng đáng. Toàn bộ gia đình Portman đều rất tốt, và Lady Anne, nhân vật mà con từng vô cùng lo lắng, lại được con xây dựng thành công một cách đặc biệt. Bell Griffin đúng là hình mẫu mà cô bé nên có. Những chỉnh sửa của ta không có gì quan trọng hơn trước; đây đó chúng ta cho rằng ý nghĩa có thể được diễn đạt bằng ít từ hơn, và ta đã gạch bỏ chi tiết Sir Thos. đi dạo cùng những người đàn ông khác ra chuồng ngựa v.v., ngay vào ngày hôm sau khi ông ấy bị gãy tay; bởi vì, dẫu ta phát hiện ra cha con thực sự đã đi dạo ngay sau khi tay được nẹp, ta nghĩ điều đó quá hiếm hoi đến mức trông có vẻ không tự nhiên trong một cuốn sách.

Lyme sẽ không ổn đâu. Lyme cách Dawlish ngót nghét bốn mươi dặm và sẽ chẳng ai ở đó nhắc đến nó đâu. Ta đã thay thế bằng Starcross. Nếu con thích Exeter hơn thì nơi đó lúc nào cũng an toàn.

Ta cũng gạch bỏ màn giới thiệu giữa Lord Portman, anh trai ông ấy và ông Griffin. Một bác sĩ phẫu thuật ở nông thôn (đừng kể cho ông C. Lyford nghe nhé) sẽ không bao giờ được giới thiệu với những kẻ có địa vị như họ.

Ta thực sự nghĩ con nên lược bỏ lời bạt của Lady Helena. Đối với những ai đã quen thuộc với Kiêu hãnh và Định kiến thì nó sẽ trông giống như một sự bắt chước.

Chúng ta đang đọc cuốn cuối cùng. Họ mất tận hai ngày để đi từ Dawlish đến Bath. Khoảng cách giữa hai nơi ấy gần 100 miles cơ mà.

Thứ Năm. — Chúng ta đã đọc xong cuốn sách vào tối qua sau khi trở về từ buổi uống trà tại Ngôi Nhà Lớn. Chương cuối cùng không làm chúng ta hài lòng cho lắm; chúng ta không thực sự thích vở kịch ấy, có lẽ vì dạo này đã xem quá nhiều kịch theo kiểu đó, và chúng ta nghĩ con tốt hơn hết đừng rời khỏi nước Anh. Hãy để nhà Portman đến Ireland; nhưng vì con chẳng biết gì về phong cách sống ở đó, tốt nhất con đừng đi theo họ. Con sẽ rơi vào nguy cơ đưa ra những miêu tả sai lệch. Hãy bám lấy Bath và nhà Forester. Ở đó con sẽ hoàn toàn ở trên sân nhà của mình.

Cô C. của con không thích tiểu thuyết tản mạn, và hơi lo lắng rằng tác phẩm của con sẽ mang tính tản mạn quá mức, rằng sẽ có sự chuyển đổi quá thường xuyên từ nhóm người này sang nhóm người khác, đôi khi những tình tiết có vẻ quan trọng được đưa vào nhưng lại chẳng dẫn đến đâu cả. Đối với ta thì đó không phải là vấn đề quá lớn nếu nó xảy ra. Ta dung thứ nhiều hơn cô ấy và nghĩ rằng tính tự nhiên cùng khí chất sẽ che lấp đi nhiều lỗi lầm của một cốt truyện lan man, và suy cho cùng thì mọi người cũng chẳng quá khắt khe về chuyện đó đâu, con cứ yên tâm.

Ta rất muốn có thêm nhiều phân cảnh về Devereux Forester. Ta cảm thấy mình chưa đủ thân thuộc với anh ta. Chắc là con đã ngần ngại khi can thiệp vào nhân vật này. Ta rất thích bản phác họa của con về Lord Clanmurray, và bức tranh về niềm vui của hai cô gái nghèo tội nghiệp được miêu tả rất hay. Ta vẫn chưa nhắc đến cuộc trò chuyện nghiêm túc giữa St. Julian và Cecilia, nhưng ta cực kỳ thích nó. Những gì anh ấy nói về sự điên rồ của những người phụ nữ vốn dĩ rất khôn ngoan khi đối mặt với chuyện con gái mình ra mắt xã hội thì đáng giá từng xu vàng.

Ta không thấy ngôn từ bị sụt giảm chất lượng chút nào. Xin con hãy cứ tiếp tục viết nhé.

[Ngày 9 tháng 9, 1814.]

Chúng ta đã vô cùng thích thú với ba cuốn sách của con, nhưng ta có khá nhiều lời phê bình muốn đưa ra, nhiều hơn mức con mong đợi đấy. Chúng ta không hài lòng với việc Mrs. Forester tự dọn đến ở thuê và trở thành hàng xóm gần gũi với một kẻ như Sir T. H. mà chẳng có lý do thúc đẩy nào khác để đến đó. Bà ấy phải có một người bạn nào đó sống quanh vùng thì mới đủ sức cám dỗ bà ấy đến chứ. Một người phụ nữ dắt theo hai cô con gái đang tuổi lớn bước chân vào một vùng đất mà bà chẳng quen biết ai ngoài một gã đàn ông không lấy gì làm tốt đẹp cho lắm, đó là một sự gượng gạo mà một người thận trọng như Mrs. F. khó lòng vướng phải. Hãy nhớ rằng bà ấy rất cẩn trọng. Con không được để bà ấy hành xử một cách bất nhất. Hãy gán cho bà ấy một người bạn, và hãy để người bạn ấy được mời đến gặp bà ấy tại Tu viện Priory, khi đó chúng ta sẽ chẳng có ý kiến gì về việc bà ấy đến đó dùng bữa như trong truyện; nhưng nếu không có lý do thì một người phụ nữ ở hoàn cảnh của bà ấy khó lòng mà đặt chân đến đó trước khi được các gia đình khác đến thăm viếng. Ta rất thích bối cảnh của phân cảnh đó, mấy chị em nhà Lesley, Lady Anne và âm nhạc... Sir Thomas H. lúc nào con cũng xây dựng nhân vật rất tốt. Ta chỉ mạn phép lược bỏ một câu thoại của ông ấy mà không thể chấp nhận được — "Trời đất ơi!" Nó quá đỗi thông tục và kém phần tao nhã. Bà của con còn cảm thấy phiền lòng trước việc Mrs. Forester không chịu trả lại chuyến viếng thăm của nhà Egerton sớm hơn là bất cứ điều gì khác. Lẽ ra họ phải ghé qua Nhà xứ trước Chủ nhật chứ. Con miêu tả một chốn thiên đường ngọt ngào, nhưng các miêu tả của con thường tỉ mỉ hơn mức cần thiết. Con đưa ra quá nhiều chi tiết về bên trái lẫn bên phải. Mrs. Forester không đủ cẩn trọng đối với sức khỏe của Susan. Susan không nên ra ngoài đi dạo quá sớm sau những trận mưa lớn, lại còn lê bước dặm trường trong bùn đất nữa chứ. Một người mẹ lo lắng sẽ không bao giờ dung thứ điều đó. Ta thực sự rất thích Susan của con, con bé là một sinh vật ngọt ngào, sự nghịch ngợm đáng yêu trong trí tưởng tượng của nó thật tuyệt vời. Ta rất thích con bé hiện tại, nhưng ta không hoàn toàn hài lòng với cách ứng xử của nó đối với George R. Lúc đầu con bé có vẻ tràn ngập sự gắn bó và tình cảm, nhưng sau đó lại chẳng mảy mang theo cảm xúc nào; nó tỏ ra quá đỗi bình thản tại buổi khiêu vũ và có vẻ vô cùng hài lòng với Mr. Morgan. Con bé dường như đã thay đổi hoàn toàn tính cách.

Giờ thì con đang quy tụ các nhân vật của mình lại một cách thật tuyệt vời, đưa họ vào đúng cái chốn vùng quê khiến ta say mê nhất. Ba hoặc bốn gia đình trong một ngôi làng nông thôn chính là chất liệu hoàn hảo để khai thác, và ta hy vọng con sẽ viết nhiều hơn nữa, tận dụng triệt để họ khi họ đã được sắp xếp thuận lợi đến thế.

Con chỉ mới đặt chân đến phần cốt lõi và vẻ đẹp của cuốn sách thôi. Cho đến khi nữ anh hùng trưởng thành thì sự vui nhộn vẫn còn chưa trọn vẹn, nhưng ta trông đợi rất nhiều sự giải trí từ ba hoặc bốn cuốn tiếp theo, và ta hy vọng con sẽ không vì những lời nhận xét này mà giận dỗi không gửi thêm cho ta nữa nhé.

Chúng không giống với nhà Papillon như ta từng kỳ vọng. Chương cuối cùng của con rất thú vị, cuộc trò chuyện về thiên tài v.v.; cả Mr. St. Julian và Susan đều nói năng đúng với cá tính nhân vật và rất trôi chảy. Trong một vài phần trước, có lẽ Cecilia hơi có phần quá trang nghiêm và tốt bụng, nhưng nhìn chung tính cách của con bé tương phản rất tốt với Susan, sự thiếu thốn trí tưởng tượng của con bé là vô cùng tự nhiên. Ta ước gì con có thể bắt Mrs. Forester nói nhiều hơn; nhưng bà ấy hẳn rất khó xoay sở để làm cho thú vị, bởi vì có quá nhiều sự nhạy bén và đúng mực toát lên từ bà ấy đến mức chẳng thể làm cho nổi bật hẳn lên được. Sự tằn tiện và tham vọng của bà ấy không được phép phô bày lộ liễu. Những tài liệu do Mrs. Fisher để lại rất hay. Dĩ nhiên là người ta có thể đoán trước được phần nào. Ta hy vọng khi đã viết được nhiều hơn nữa, con sẽ đủ dũng khí để gạch bỏ bớt những phần trước đó. Phân cảnh với Mrs. Mellish thì ta xin kết án bỏ đi; nó lướt thướt lê thê và chẳng phục vụ mục đích gì cả; và quả thực con càng nỡ nhẫn tâm cắt gót bớt khoảng giữa Dawlish và Newton Priors bao nhiêu thì ta nghĩ mọi chuyện sẽ càng tốt đẹp bấy nhiêu — chẳng ai thèm quan tâm đến các cô gái cho đến khi họ trưởng thành. Cô C. của con hoàn toàn thấu cảm được sự tuyệt mỹ của cái tên đó — Newton Priors quả thực là vô song. Milton sẵn sàng đổi cả đôi mắt để nghĩ ra cái tên đó. Chẳng lẽ ngôi nhà tranh được lấy nguyên mẫu từ Tollard Royal đấy chứ?

[Ngày 28 tháng 9, 1814.]

Ta hy vọng con không trông chờ sẽ nhận lại cuốn sách của mình ngay lập tức đâu nhé. Ta giữ nó lại để bà của con có thể thưởng thức, vì chúng ta vẫn chưa thể tổ chức một buổi đọc sách chung nào cả. Tuy nhiên, ta đã đọc nó cho Cô Cassandra nghe trong căn phòng của hai cô cháu vào ban đêm lúc cởi đồ chuẩn bị đi ngủ, với rất nhiều niềm thích thú. Chúng ta vô cùng yêu thích chương đầu tiên, chỉ hơi hoài nghi đôi chút liệu Lady Helena có phải là quá ngốc nghếch hay không. Cuộc đối thoại hôn nhân quả thực rất hay. Ta vẫn yêu thích Susan như xưa, và bắt đầu chẳng mảy may bận tâm đến Cecilia nữa; con bé có thể ở lại Easton Court bao lâu tùy thích. Henry Mellish, ta e rằng, sẽ mang phong cách tiểu thuyết thông thường quá mức — một chàng trai trẻ khôi ngô, đáng mến và hoàn hảo không tì vết (những kẻ vốn chẳng xuất hiện nhiều trong đời thực), đem lòng yêu đến cuồng si mà chẳng được đáp đền. Nhưng ta chẳng có lý do gì để phán xét anh ta sớm thế cả.

Chúng ta thực sự cảm ơn con vì đã đưa nhân vật Lady Kenrick vào truyện; nó sẽ xóa đi khiếm khuyết lớn nhất trong tác phẩm, và ta đánh giá cao sự nhẫn nại đáng kể của con với tư cách là một nhà văn khi tiếp thu phần lớn quan điểm của chúng tôi. Ta đang mong đợi những tràng cười sảng khoái xung quanh Mrs. Fisher và Sir Thomas.

Việc Devererux Forester bị phá sản vì thói kiêu ngạo là một chi tiết cực kỳ hay, nhưng ta ước gì con đừng để anh ta lao đầu vào một "vó-tếch của sự sa đọa" (vortex of dissipation). Ta không phản đối bản chất sự việc, nhưng ta không thể chịu nổi cách diễn đạt đó; đó là một thứ tiếng lóng tiểu thuyết cũ kỹ đến mức ta dám cá Adam từng bắt gặp nó ngay trong cuốn tiểu thuyết đầu tiên ông ấy mở ra.

Walter Scott chẳng có lý do gì để viết tiểu thuyết, đặc biệt là những cuốn tiểu thuyết hay. Thật không công bằng. Ông ta đã có đủ danh tiếng và tiền tài với tư cách là một nhà thơ rồi, và không nên đi cướp miếng cơm của người khác nữa.

Ta không thích ông ta, và cũng không có ý định thích cuốn Waverley nếu có thể tránh được, nhưng ta e rằng mình buộc phải đọc.

Tuy nhiên, ta hoàn toàn quyết tâm sẽ không lấy làm thích thú với cuốn Alicia De Lacy của Mrs. West đâu, giả sử ta có tình cờ đọc phải nó, điều mà ta hy vọng là không. Ta nghĩ mình có thể cứng rắn trước bất kỳ tác phẩm nào do Mrs. West viết. Ta đã hạ quyết tâm sẽ chẳng thực sự yêu thích tiểu thuyết nào ngoài của Miss Edgeworth, của con và của chính ta.

Con có thể làm gì với Egerton để làm gia tăng sức hút cho nhân vật này đây? Ta ước gì con có thể xoay sở tạo ra điều gì đó, một biến cố gia đình nào đó để làm nổi bật những phẩm chất tốt đẹp của anh ấy hơn. Một nỗi khốn khó nào đó giữa các anh chị em cần được cứu rỗi bằng cách bán đi chức phó tế của anh ấy! Một biến cố nào đó kéo anh ấy đi trong sự bí ẩn, để rồi sau đó người ta nghe tin anh ấy xuất hiện ở York hay Edinburgh trong chiếc áo khoác dày cũ kỹ. Ta không nghiêm túc đề xuất bất cứ điều gì vô lý đâu, nhưng nếu con có thể phát minh ra một tình tiết đầy khí chất cho anh ấy thì hiệu quả mang lại sẽ rất tuyệt vời. Anh ấy có thể cho Captain Morris mượn toàn bộ số tiền, nhưng khi đó anh ấy sẽ là một kẻ ngốc vĩ đại nếu làm thế. Nhà Morris chẳng thể cãi vã nhau rồi để anh ấy đứng ra hòa giải hay sao? Xin hãy tha lỗi cho sự mạn phép của ta khi đưa ra những gợi ý này.

Nhà Webb cuối cùng cũng đi thật rồi! Khi nhìn thấy những chiếc xe ngựa đậu trước cửa và nghĩ đến tất cả những phiền toái họ phải chịu đựng trong lúc chuyển nhà, ta bắt đầu tự trách bản thân vì đã không quý mến họ nhiều hơn, nhưng ngay khi những chiếc xe ngựa khuất dạng thì lương tâm ta lại đóng sập lại, và ta mừng rỡ khôn xiết vì họ đã cuốn xéo.

Ta vô cùng yêu thích các bài giảng của Sherlock và thích chúng hơn hầu hết mọi tác phẩm khác.

Hôn nhân của Anna diễn ra vào ngày 8 tháng 11. Chồng cô sau đó trở thành một mục sư, nhưng anh ấy mãi đến ba năm sau ngày cưới mới chính thức thụ phong chức thánh; và tổ ấm đầu tiên của đôi uyên ương trẻ đặt tại Hendon, nơi bức thư tiếp theo được gửi tới, khi ấy Jane đang ở cùng người anh trai Henry tại Hans Place:

Hans Place: [Ngày 28 tháng 11 năm 1814].

Anna thân mến của ta, — Ta đảm bảo với con rằng tất cả chúng ta đều ra về với sự hài lòng vô bờ bến về chuyến viếng thăm vừa qua. Chúng ta đã bàn tán về con trên đoạn đường dài chừng một dặm rưỡi với sự mãn nguyện lớn lao; và ta vừa mới gửi một báo cáo rất tốt đẹp về con cho Miss Benn, kèm theo bản mô tả chi tiết về bộ trang phục con mặc cho Susan và Maria.

Tối qua tất cả chúng ta đều đến nhà hát để xem Miss O'Neill diễn vai Isabella. Ta không nghĩ cô ấy hoàn toàn đạt được kỳ vọng của mình. Hình như ta muốn nhiều hơn những gì có thể đạt được. Ta mang theo hai chiếc khăn tay, nhưng chẳng có dịp dùng đến dù chỉ một chiếc. Tuy nhiên, cô ấy là một sinh vật tao nhã, và ôm ghì lấy Mr. Young một cách cực kỳ đáng yêu. Sáng nay ta sẽ ghé thăm mấy cô bé ở Keppel Street. Cassy vô cùng quan tâm đến đám cưới của con khi nghe tin về nó, mặc dù con bé mãi đến lúc được mời nâng ly chúc mừng hạnh phúc của con vào ngày cưới mới biết chuyện.

Con bé đặt ra hàng ngàn câu hỏi theo phong cách thường thấy của nó, rằng anh ấy nói gì với con và con đáp lại ra sao. Nếu chú của con có ở nhà thì chú ấy hẳn sẽ gửi lời chúc yêu thương nhất, nhưng ta sẽ không áp đặt lên con bất kỳ lời thăm hỏi bịa đặt vô căn cứ nào đâu. Lời thăm hỏi của ta thì con hoàn toàn có thể nhận bằng sự chân thành, và ta vẫn là

Người cô yêu thương của con,

J. Austen.

Đầu tháng Mười hai, Anna gửi cho người cô một bưu kiện khác, khơi mào cho bức thư hồi đáp sau:

Hans Place: Thứ Tư.

Anna thân mến của ta, — Ta đảm bảo với con rằng ta không hề cảm thấy cuốn sách của con là một thứ tai họa đâu. Ta đã đọc nó ngay lập tức, và đọc với niềm thích thú lớn lao. Ta nghĩ con đang tiến triển rất tốt. Miêu tả về Dr. Griffin và sự bất hạnh của Lady Helena rất hay, đúng như những gì có khả năng xảy ra. Ta rất tò mò muốn biết kết cục của họ sẽ ra sao. Cái tên Newton Priors quả thực vô giá; ta chưa từng bắt gặp thứ gì vượt trội hơn nó cả. Thật tuyệt vời; người ta có thể sống bằng cái tên Newton Priors trong suốt cả năm trời. Quả thực, ta thấy con tiến bộ rất nhanh. Ta chỉ ước những người quen khác của ta có thể sáng tác nhanh chóng đến thế. Ta rất thích phân cảnh con chó và toàn bộ diễn biến tình cảm giữa George và Susan, nhưng ta đặc biệt ấn tượng với những cuộc trò chuyện mang tính nghiêm túc của con, v.v. Chúng thực sự rất hay từ đầu đến cuối. Lịch sử của St. Julian hoàn toàn là một bất ngờ đối với ta. Ta nghi ngờ rằng chính bản thân con cũng mới chỉ biết điều đó cách đây không lâu; nhưng ta không có chút phản đối nào về tình tiết đó, và nó được kể lại rất xuất sắc. Việc anh ấy từng đem lòng yêu người cô mang lại cho Cecilia một sự thu hút bổ sung đối với anh ấy. Ta rất thích ý tưởng đó — một lời khen ngợi vô cùng đúng chỗ dành cho một người cô! Thậm chí ta còn mường tượng ra rằng các cô cháu gái hiếm khi được chọn nếu không phải để tâng bốc người cô này hay người cô khác. Ta dám cá là Ben từng yêu ta một đời, và sẽ chẳng bao giờ thèm nghĩ đến con nếu hắn không đinh ninh rằng ta đã chết vì bệnh sốt đỏ.

[Mrs. Heathcote] viết thư báo cho ta hay rằng Miss Blachford đã kết hôn, nhưng ta chưa từng thấy tin đó trên báo chí, và thà cứ ở giá cho xong nếu đám cưới mà không được lên mặt báo.

Người cô yêu thương của con,

J. A.

Vào tháng 8 năm 1815, gia đình Lefroy chuyển khỏi Hendon, và thuê một ngôi nhà nhỏ mang tên Wyards, nằm gần Alton, cách Chawton một quãng đi bộ ngắn. Wyards được nhắc đến nhiều hơn một lần trong các bức thư của chúng ta.

Đây là bức thư cuối cùng chúng ta sở hữu bàn về câu chuyện của Anna; và chúng ta có thể hiểu rằng sự chú ý của cả hai nhà văn đã sớm bị phân tâm khỏi nó bởi những mối bận tâm nghiêm túc hơn: Anna bận rộn với những lo toan gia đình, còn người cô thì đối mặt với cơn bệnh và sự phá sản của Henry, cùng việc xuất bản cuốn Emma và sức khỏe ngày càng suy giảm. Số phận cuối cùng của bản thảo cũng đủ buồn bã. Sau khi người nữ phê bình nhân từ qua đời, Anna không sao ép mình tiếp tục viết câu chuyện đó nữa; những liên tưởng mang lại quá nhiều nỗi u sầu. Lâu sau đó, cô lôi nó ra khỏi ngăn kéo, và trong một phút chạnh lòng, đã ném nó vào đống lửa. Con gái cô, người kể lại chuyện này cho chúng ta nghe, bổ sung thêm rằng chính cô bé khi ấy — chỉ là một đứa trẻ — đang ngồi trên tấm thảm trải sàn và nhớ rằng mình đã chứng kiến cảnh tượng hủy diệt đó, vô cùng thích thú ngắm nhìn ngọn lửa.

Một số phận tương tự đã giáng xuống một vở bi kịch được viết từ thuở nhỏ bởi Caroline, cô em út kém Anna chừng mười hai tuổi. Caroline tin rằng một phần tất yếu của bi kịch là toàn bộ các nhân vật kịch phải tìm cách kết thúc cuộc đời mình, bằng bạo lực hoặc cách nào khác, ngay trong màn cuối; và niềm tin ấy đã tạo ra một cảnh tượng chém giết bi thương đến mức gây ra những tràng cười ngất nghèo trong lòng những người lớn không mấy đồng cảm, đồng thời làm rơi những giọt nước mắt của nữ tác giả, khiến cô ngay lập tức ném vở bi kịch bất hạnh ấy vào ngọn lửa.

Tuy nhiên, Caroline vẫn tiếp tục viết truyện; và một vài trong số đó được nhắc đến trong chuỗi những bức thư thơ ngây được viết riêng cho cô bởi người cô Jane, những bức thư vẫn còn tồn tại đến ngày nay, được chắp vá cẩn thận bằng giấy bạc và keo dán, và rất đáng được gìn giữ bởi tình yêu thương cùng sự nghịch ngợm hiện hữu trong đó, hoàn toàn vắng bóng sự bề trên hay trịch thượng.

Ngày 6 tháng 12.

Caroline thân mến của ta, — Ta ước gì mình có thể hoàn thành các câu chuyện nhanh chóng như con. Ta rất cảm ơn con vì đã cho ta xem Olivia, và ta nghĩ con đã xử lý nhân vật đó rất tốt; nhưng người cha tồi tệ, kẻ thực chất là tác giả của mọi lỗi lầm và đau khổ của cô bé, lẽ ra không nên thoát tội một cách dễ dàng như thế. Ta hy vọng hắn đã tự thắt cổ tự vẫn, hoặc đổi họ thành Bone, hay phải chịu đựng một hình phạt khốc liệt nào đó.

Thân thiết của con,

J. Austen.

Chawton: Thứ Hai, ngày 15 tháng 7.

Caroline thân mến của ta, — Ta đã làm theo các hướng dẫn của con và thấy nét chữ của con thật đáng nể phục. Nếu con tiếp tục tiến bộ nhiều như thời gian qua, có lẽ sáu tháng nữa ta sẽ chẳng cần phải nhắm tịt mắt lại khi đọc nữa đâu. Ta vô cùng thích thú với câu chuyện của con về Carolina và người cha già nua của cô ấy; nó làm ta cười phá lên sảng khoái, và ta đặc biệt vui mừng khi thấy con vô cùng bén nhạy trước bất kỳ chủ đề vô lý nào, chẳng hạn như cách miêu tả thông thường về người cha của một nữ anh hùng. Con đã khắc họa nó một cách trọn vẹn, hoặc nếu còn thiếu sót điều gì, thì đó là thông tin về việc người cha đáng kính đã kết hôn khi mới đôi mươi mốt tuổi và làm cha ở tuổi hai mươi hai.

Ta có cơ hội sớm để chuyển bức thư của con đến Mary Jane, khi chỉ phải ném nó qua cửa sổ trúng người con bé lúc nó đang nô đùa cùng anh trai con ở Sân Sau. Nó gửi lời cảm ơn con và nhờ ta trả lời các câu hỏi của con hộ nó. Ta phải nói cho con hay rằng con bé đã trải qua khoảng thời gian ở Chawton vô cùng vui vẻ, rằng nó không nhớ Cassy nhiều như nó từng dự tính, và về phần Diana Temple, nó lấy làm hổ thẹn khi thừa nhận rằng tác phẩm đó chưa hề được đụng đến kể từ khi con rời đi...

Chuyến ghé thăm của Edward mang lại cho chúng ta niềm vui lớn lao. Thằng bé không hề đánh mất bất kỳ phẩm chất hay diện mạo tốt đẹp nào, và chỉ thay đổi theo chiều hướng tốt lên khi lớn hơn vài tháng so với lần chúng ta gặp nó trước đó. Nó đang đuổi kịp độ tuổi của chúng ta rồi đấy, vì dĩ nhiên chúng ta thì đâu có già đi.

Thân thiết của con,

J. Austen.

Chawton: Thứ Tư, ngày 13 tháng 3 [1815].

Caroline thân mến của ta, — Ta rất vui mừng có cơ hội hồi đáp bức thư nhỏ dễ chịu của con. Con tỏ ra đích thực là cháu gái ruột của ta trong cảm xúc đối với Mme. de Genlis. Ta nghĩ ngay cả bây giờ, ở độ tuổi điềm đạm của mình, ta vẫn không thể đọc Olympe et Théophile mà không nổi trận lôi đình. Quá sức chịu đựng! Không cho phép họ được hạnh phúc bên nhau khi đã kết hôn. Thôi đừng nhắc đến chuyện đó nữa, xin con đấy. Ta vừa cho Cô Frank mượn tập đầu tiên của Les Veillées du Château để Mary Jane đọc. Sẽ mất một thời gian trước khi con bé chạm trán với nỗi kinh hoàng của Olympe...

Cách đây không lâu ta nhận được một bức thư rất dễ thương từ anh trai con, và ta vô cùng hạnh phúc khi thấy nét chữ của thằng bé ngày càng tiến bộ. Ta tin chắc nó sẽ kết thúc bằng một nét chữ rất ra dáng quý ông, vượt xa mức trung bình.

Dạo gần đây chúng ta có rất nhiều trò vui với những cỗ xe ngựa trạm dừng chân trước cửa; chỉ trong vài ngày mà có đến ba lần chúng ta đón tiếp những vị khách ghé thăm bất ngờ — Chú Henry và Mr. Tilson, Mrs. Heathcote và Miss Bigg, Chú Henry và Mr. Seymour. Hãy chú ý rằng đó vẫn là cùng một Chú Henry trong cả ba lần nhé.

Ta vẫn là, Caroline thân mến của ta,

Người cô yêu thương của con,

J. Austen.

Hans Place: Đêm thứ Hai [Ngày 30 tháng 10 năm 1815].

Caroline thân mến của ta, — Ta chưa cảm thấy đủ sức để cầm bản thảo của con lên đọc, nhưng nghĩ rằng mình sẽ sớm làm thế, và ta hy vọng việc ta giữ nó lâu như vậy sẽ không gây ra bất kỳ sự bất tiện nào. Chúng ta vô cùng hạnh phúc khi con có mặt ở Chawton. Ta chắc chắn Cassy phải vui mừng khôn xiết khi có con ở bên. Dĩ nhiên con sẽ phải luyện tập đàn đóm, và ta tin tưởng giao phó cho con việc chăm sóc nhạc cụ của ta, không để nó bị đối xử tệ bạc dưới bất kỳ hình thức nào. Đừng cho phép bất cứ thứ gì đặt lên đó ngoài những vật rất nhẹ. Ta hy vọng con sẽ cố gắng tập thêm giai điệu nào khác ngoài bài The Hermit...

Ta lấy làm tiếc vì con bị ướt mưa trong chuyến đi ngựa; giờ đây khi đã trở thành một Cô, con là nhân vật có trọng lượng nhất định và chắc chắn sẽ thu hút sự quan tâm lớn dù con làm bất cứ điều gì. Ta vẫn luôn đề cao tầm quan trọng của các Bà cô hết mức có thể, và ta chắc chắn con cũng đang làm điều tương tự bây giờ.

Hãy tin ta, Chị-Cô thân mến của con,

Thân thiết của con,

J. Austen.

[Ngày 23 tháng 1 tháng 1817].

Caroline thân mến của ta, — Ta luôn vô cùng biết ơn con vì đã viết thư cho ta, và hình như lúc này ta có tới hai hoặc ba bức thiệp cần gửi lời cảm ơn; nhưng bất kể số lượng của chúng là bao nhiêu, ta muốn bức thư này được chấp nhận như một màn đáp đền xứng đáng cho tất cả, vì con thấy đấy, ta đã lấy nguyên một tờ giấy to trọn vẹn, điều này sẽ trao cho ta quyền xem nó như một bức thư dài dằng dặc dù ta viết nhiều hay ít.

Chúng ta vô cùng hạnh phúc khi được gặp Edward, đó là một niềm vui bất ngờ, và thằng bé vẫn tỏ ra dễ mến như mọi khi, ngồi một cách yên tĩnh và thoải mái để phác thảo những bức tranh nhỏ tuyệt vời của nó. Mọi người đều cho rằng nó cao lớn hơn kể từ lần cuối đến đây, và có gầy đi đôi chút, nhưng diện mạo trông rất tuấn tú... Nó đã đọc hai chương sách của mình cho chúng ta nghe vào buổi tối đầu tiên — cả hai đều hay, nhưng theo quan điểm của chúng tôi thì chương cuối đặc biệt xuất sắc hơn cả. Chúng ta nghĩ nó mang đậm tinh thần và sự giải trí của phần đầu tác phẩm...

Ta cảm thấy bản thân mình đang khỏe lên so với nửa năm trước, và có thể đi bộ đến Alton hoặc quay về một cách hoàn toàn dễ dàng mà không hề mệt mỏi chút nào, hy vọng sẽ có thể làm được cả hai điều đó khi mùa hè đến. Gần đây ta đã dành hai hoặc ba ngày ở nhà Chú và Cô của con, và mặc dù lũ trẻ đôi khi rất ồn ào và không vào khuôn phép như chúng nên thế và hoàn toàn có thể làm được, ta không thể kìm lòng được mà vẫn quý mến thậm chí yêu thương chúng, điều này hy vọng không đến mức hoàn toàn không thể tha thứ đối với người cô yêu thương của chúng và của con,

J. Austen.

Cây đàn Pianoforte thường xuyên nhắc đến con; dĩ nhiên là bằng nhiều âm vực, giai điệu và sắc thái khác nhau — nhưng dù là Bài tập hay Khúc khiêu vũ đồng quê, Bản Sonata hay Điệu Waltz, con thực sự vẫn luôn là chủ đề xuyên suốt của nó. Ta ước gì con có thể đến thăm chúng ta dễ dàng như Edward.

J. A.

Đêm thứ Tư. [1817.]

Con mang đến cho ta những tin tức động trời thực sự đấy, Caroline thân mến của ta, về Mr. Digweed, Mr. Trimmer và một cây Đại dương cầm (Grand Pianoforte). Ta ước gì đó là một cây đàn nhỏ, vì khi ấy con có thể giả vờ rằng các căn phòng của Mr. D. quá ẩm ướt không thích hợp cho nó, và ngỏ ý nhận trách nhiệm bảo quản nó tại Nhà xứ...

Ta đang mong chờ bốn chương sách mới với niềm hân hoan. — Nhưng sao con có thể thích Frederick hơn Edgar cơ chứ? Tuy nhiên, ta biết con có một vài gu thẩm mỹ khá kỳ quặc đối với Nam và Nữ anh hùng. Tạm biệt con.

Thân thiết của con,

J. Austen.

Chawton: Thứ Tư, ngày 26 tháng 3 [1817].

Caroline thân mến của ta, — Xin đừng xin lỗi vì đã viết thư cho ta thường xuyên nhé, ta luôn vô cùng hạnh phúc khi nhận được tin từ con...

Ta thấy nét chữ của con đã tiến bộ rất nhiều, và đang trên đà viết ra một nét chữ vô cùng xinh xắn. Ta ước gì con có thể luyện tập chạy ngón thường xuyên hơn. Chẳng phải sẽ là một ý hay nếu con đến sống hẳn tại nhà Mr. Wm. Digweed sao? Ông ấy chẳng cần khoản thù lao nào khác ngoài niềm vui được lắng nghe con luyện đàn đâu.

Ta thích Frederick và Caroline hơn trước, nhưng vẫn phải ưu ái Edgar và Julia hơn. Julia là một cô gái nồng nhiệt, bộc trực và tự nhiên, đó là lý do ta quý con bé; nhưng ta biết từ "tự nhiên" chẳng phải là lời gợi ý hay ho gì đối với con...

Trông Edward mới phong độ làm sao! Chẳng có ai ở vùng quanh nhà con có thể sánh ngang với nó cả, ngoại trừ Mr. Portal. Ta đã đi xe lừa một chuyến và rất thích nó — và con phải cố gắng tìm cho ta những ngày trời yên gió lặng để ta có thể ra ngoài khá thường xuyên. Gió lớn không hợp với ta lắm, vì ta vẫn còn di chứng bị thấp khớp. Tóm lại, lúc này ta là một cô nàng yếu ớt đáng thương. Ta sẽ khá hơn khi con đến thăm chúng ta.

Thân thiết của con,

J. Austen.

Caroline Austen đã đóng góp vào cuốn Hồi ký do người anh trai chắp bút rất nhiều hồi ức cá nhân về người cô của họ. Cô chính là người cháu gái được Jane gửi gắm lời khuyên trong cơn bạo bệnh cuối đời, rằng hãy đọc nhiều hơn và viết ít đi trong những năm tháng thiếu nữ. Caroline đã vâng lời căn dặn đó; cô trở thành một phụ nữ uyên bác, và không bao giờ viết truyện để xuất bản nữa. Tuy nhiên, cô lại là một người trò chuyện tuyệt vời: có khả năng thổi hồn vào những điều bình dị bằng một nét chấm phá và khí chất mang đậm dấu ấn của riêng mình. Cô cũng là một người cô lý tưởng, đối với cả cháu gái lẫn cháu trai, những người đều mang ơn sâu sắc sự đồng hành và lòng tận tụy của cô.