Ngày 11 tháng 3 năm 2006, thứ Bảy, âm lịch năm Bính Tuất tháng 2 ngày 12, trời nắng.

Đêm qua hội ngộ bạn cũ, ngủ say vẫn không tan hết hơi rượu.

Cái đầu cứ như lão Nhị họ Ngô nhà bên cạnh, chẳng cần lên dây cót mà cứ tự run bần bật.

29 năm không gặp rồi. Trường Tiểu học Tiến hóa thành phố Cáp Nhĩ Bìn nay đã không còn tồn tại nữa. Tuổi thơ như vàng, những tiếng cười không sao đếm xuể, thập niên 70 ngập tràn ánh nắng, đều theo hơi nóng của nồi lẩu lượn lờ phản chiếu bầu trời. Lỗ Tấn nói: Thêm hai cân rượu, mười miếng đậu hũ dầu, tương ớt phải cho nhiều.

Hoa Binh vẫn đẹp trai như ngày nào, điển hình của một mỹ nam Đông Bắc. Hồi đó toàn trường chúng tôi chỉ có duy nhất mình cậu ấy — nhà trường bỏ tiền mua cho một đôi giày đinh, 140 tệ — bằng tiền lương của 4 người đấy. Cậu ấy là "vua tốc độ" của trường chúng tôi. Hồi đó lớp chúng tôi có rất nhiều người chạy nhanh: nào Hồ Ba, nào Dương Trường Sinh, nhưng đều chạy không lại Hoa Binh. Hồ Ba có một lần sau cuộc thi liền nốc ực nước lạnh, kết quả uống đến nổ cả phổi, rốt cuộc cũng chẳng sao cả. Đặt vào bây giờ, phụ huynh chẳng bắt nhà trường bồi thường ba năm chục vạn ấy chứ. Đêm 31 tháng 12 năm 1994, hai vợ chồng Hoa Binh bị ngộ độc khí than, cấp cứu suốt 6 tiếng đồng hồ, cuối cùng đã qua khỏi. Cuộc sống thật tốt, nhìn vạn vật trên đời, từng tấc đều đang sống. Tôi cũng nhắc lại chuyện năm 89, cửu tử nhất sinh đáng cười an ủi, trong nước Phù Dung rực rỡ ánh mai.

Tiệc tàn người tan, trở về cắm đầu xuống giường, thế là lại quay về của 30 năm trước. Ánh trăng 30 năm trước mà Trương Ái Linh đã nói, chiếu lên thể xác mất trọng lực của tôi, đang trôi nổi trên dòng sông Ophelia. Chu Tự Thanh nói: "Sóng sông Tần Hoài quá trong rồi", đó chắc là sông Danube hoặc sông Rhine nhỉ? "Cảnh báo đồng bằng Danube", "Nín chết không khuất phục", "Dấu chân"… các bạn đã xem chưa? Cầu học sinh Tiểu Hồ nói: Nhanh đi xem áp phích kìa, có phim mới đến rồi — Nguyệt Khứ Đao Ấn! Khổng Khánh Đông cười lớn: Ha ha, là dấu chân! Chúng tôi trèo tường cao của Bộ tư lệnh quân đoàn 23 để vào xem phim, nếu bị lính gác bắt được, liền mạo nhận là con của các vị tướng quân. Có một lần lính gác thẩm vấn tôi: "Bố mày ở đơn vị nào?" Tôi nói ở phòng tác chiến. Lại hỏi họ gì, đại trượng phúc đi không đổi tên ngồi không đổi họ, tôi nói họ Khổng. Lính gác quát lớn một tiếng: "Cút ra ngoài! Phòng tác chiến không có ai họ Khổng cả." Sau đó liền đổi đối sách, trực tiếp nói bố tôi là người của Tam Dã, lính gác nghe không hiểu lắm, thường thì thả cho qua. Nhưng có một lần đi xem phim "Nguyên hình tất lộ" (Bộ mặt thật), vì để che chở cho bạn học lại bị bắt, người thẩm vấn tôi là một sĩ quan trung niên mặc quân phục bốn túi, vừa nghe thấy bố tôi là người Tam Dã, liền lập tức khinh miết nói: "Người của Tam Dã chạy tới đây làm càn cái gì? Đây là Tứ Dã, hiểu không?" Tôi nghe xong cũng nổi giận: "Tứ Dã có gì mà ghê gớm chứ? Không phải là đội quân của tên đầu hói Lâm đó sao? Bố tôi và mấy ông Tam Dã là đánh chiến dịch Hoài Hải đấy, Thượng Hải, Nam Kinh đều do bố tôi và những người khác đánh hạ, bố tôi từng gặp Trần lão tổng rồi. Ông mặc bốn túi thì có gì mà ra oai chứ? Tôi lớn đến từng tuổi này của ông, tôi mặc tận tám túi!" Viên sĩ quan nghe xong liền cười, nói đi vào đi, cái đồ tiểu vương bát đản đúng là mẹ kiếp biết khoác lác! Thực ra bố tôi là bộ đội vượt sông đợt sau, chưa từng tham gia công thành. Trong lòng tôi rất khâm phục Tứ Dã, từ câu chuyện trò của bố, cũng có thể nhận ra, mấy ông già Tam Dã đối với Tứ Dã cũng là sự tiếc nuối anh hùng trọng anh hùng. Bố có một người bạn là chú Trương thuộc Tứ Dã, hồi bao vây Trường Xuân là trung đội trưởng, chú ấy nói Trường Xuân không hoàn toàn được giải phóng hòa bình, tự xưng chính tay từng bắt sống Trịnh Động Quốc - cựu tư lệnh Tập đoàn quân mới số 1 kiêm tư lệnh phòng thủ Đông Bắc, nhưng cấp trên vì nhu cầu chính trị, nên đã tính danh tướng kháng Nhật Trịnh Động Quốc thành khởi nghĩa. Không biết chân tướng rốt cuộc thế nào. Chú Trương xoa xoa cái chân tàn phế nói: "Cái chân này của tao mẹ kiếp què oan rồi, phàm là những kẻ bị tao bắt sống, bây giờ đều sống tốt hơn tao, sớm biết thế tao đã phát cho mỗi đứa một viên đạn đồng rồi." Bố liền cười chú Trương, bảo rằng các anh thuộc Tứ Dã không hiểu chính sách của Đảng. Kỳ thực tôi thấy Tam Dã cũng chẳng khá khẩm hơn là bao, lúc bố uống rượu vui vẻ, bảo rằng hồi họ đóng quân ở Nam Kinh, Tô Châu, rất nhiều quân Giải phóng xem kịch nghe Bình đàn không mua vé, Khang Sinh vì chuyện này từng phê bình Trần Nghị, bố tôi còn từng tham gia đội cấm vệ chuyên đi trị mấy tên vô kỷ luật đó. Bố tôi còn nói, miền Nam tốt thì tốt thật, chỉ có điều ngày nào cũng ăn cơm tẻ, đúng là chịu tội. Tôi nghe xong liền nghĩ đây chẳng phải là đồ làm mình làm mẩy sao? Món tôi thích ăn nhất chính là loại gạo tẻ mỗi người mỗi tháng được phân phối hai cân đấy.

Ánh trăng 30 năm trước, chiếu trên những con phố lớn ngõ nhỏ băng giá tuyết rơi của Cáp Nhĩ Bìn. Chúng tôi trượt "cước hoạt tử" đi như bay, đó là một loại công cụ trượt tuyết nằm giữa giày trượt băng và ván trượt tuyết, trẻ con bây giờ đều không biết làm nữa rồi. Sáng chúng tôi đọc sách, chiều vui chơi, đôi khi đi lao động công nông quân. Mùa hè nhặt quả du, mùa đông gom phân bón. Năm lớp 5, tôi nhận thầu một cái chuồng gia súc của đội sản xuất ngoại thành, trở thành mô hình gom phân bón vượt quá nghìn cân. Chẻ củi, đào hầm rau, làm gạch mộc, dựng lều nhỏ… toàn bộ kỹ năng lao động của một người thành phố, chúng tôi đều nắm vững từ nhỏ. Tôi nói với Hoa Binh: "Cái này có tính là giáo dục chất lượng không? Tương đương với violon cấp mấy?" Căn Côn cũng là học được cách chẻ củi trong Binh đoàn Hắc Long Giang, có một lần anh ấy biểu diễn tay không trên ti vi, người khác dù thế nào cũng đoán không ra đó là động tác gì. Tôi thích nhất là chẻ những gốc cây du già, cuối cùng chẻ những cái rễ cây đan xen chằng chịt thành kích thước nhỏ bằng que kem, chất thành một ngọn núi nhỏ, mồ hôi vã ra như tắm, hàng xóm không ai là không ngợi khen.

Nhưng làm những việc khác không phải là sở trường của tôi. Bạn học của tôi mỗi người đều có sở trường riêng, cũng có niềm vui riêng. Đằng Tiểu Tô có sau gáy bẹt, chúng tôi gọi cậu ấy là "bản nhi đầu", bố cậu ấy là sư trưởng, nhà cậu ấy hay ăn cơm tẻ xào sợi khoai tây. Trình Bân có bố hình như là đoàn trưởng, người miền Nam, có một lần đe dọa hai đứa con rằng: Các con mà không nghe lời nữa, bố sẽ ăn hết sạch cơm tẻ đấy! Mẹ Trình Bân có một lần dạy thay lớp chúng tôi, dùng tiếng Sơn Đông đọc to "Tiểu anh hùng Vũ Lai", ai nấy đều cười, nhưng tôi lại cảm thấy đọc như thế càng có vị hơn.

Nhà Trương Thiếu Minh ở phía doanh thông tin, thích kể chuyện, nhưng có một câu cửa miệng: "Sau khi xong xuôi thì sao, sau khi xong xuôi thì sao..." Tên của Đổng Cự Phong có thanh điệu trùng khớp với tên tôi, đi học lại không tập trung, thầy giáo vừa gọi tôi, cậu ấy liền hốt hoảng đứng phắt dậy. Thầy Lý chán nản nói: "Ai gọi cậu hả? Mông trần cưỡi mô tô — cậu nhảy cẫng lên cái gì chứ!" Thầy Lý nói chuyện đôi khi không được lịch sự lắm, nhưng đối với học sinh thì tâm địa rất tốt. Người mà chúng tôi thích nhất có lẽ vẫn là cô giáo Vương Thụ Hương, chữ nghĩa đều đẹp, đối với học sinh vừa có uy vừa có từ, báo tường viết ngay ngắn sạch sẽ, chưa từng chiếm dụng tường của các lớp khác.

Người biết thổi kèn clarinet là Vu Khải, viết chữ cực kỳ đẹp là Vu Tử Quân, chữ mới giáo viên bắt viết một dòng, cậu ấy lại viết tận mười dòng. Chị gái cậu ấy tên là Vu Kháng Mỹ, tôi nói cái tên này không hay chút nào, "Kháng Mỹ" chính là có ý nghĩa "Yêu cái xấu", chị cậu ấy nghe xong vô cùng tự ti, mỗi lần gặp tôi đều tỏ ra vô cùng ủ rũ. Ngụy Thụy Tường và Hám Tú Bằng là cạ cứng của tôi, sự tích giữa tôi và họ sau này nhất định sẽ viết thành tiểu thuyết. Tiêu Hồng Sơn sống ở phía "nhà cỏ nhỏ", bố cậu ấy dùng tiếng Sơn Đông gọi cậu ấy ăn cơm: "Hồng Sơn —— về nhà! Ăn bánh nướng —— chấm đường đỏ!" Chúng tôi thường xuyên bắt chước để trêu chọc Tiêu Hồng Sơn. Sự tích về Lật Vinh Lượng tôi đã viết rồi, cậu học sinh nghịch ngợm nhất và cẩu thả nhất lớp chúng tôi, từng phạm "lỗi lầm chính trị" nghiêm trọng. Sau khi tôi lên đại học có một lần về Cáp, mua than cho gia đình, nhân viên bán hàng của xưởng than chính là cậu ấy. Cậu ấy vô cùng kích động chỉ huy thuộc hạ, múc cho tôi thêm rất nhiều than Cương Cao chất lượng tốt vừa to vừa sáng. Lúc chia tay cậu ấy nói với tôi: "Lão Khổng, nghe nói các cậu tốt nghiệp Bắc Kinh ra là kỹ sư liền, cầm lương cả trăm tệ. Không có gì để nói, đừng quên anh em nhé."

Nửa đêm đau đầu, tỉnh giấc một lúc. Tìm mãi không thấy tứ chi đâu, thế là lại ngủ thiếp đi. Hồi nhỏ trong mơ muốn đi vệ sinh, tìm được một cái, trên cửa viết chữ "Nữ", tìm được một cái khác, cũng viết chữ "Nữ", vội muốn chết. Sau đó nhớ ra có nhà hàng xóm nọ trên cái kho than có viết một chữ "Nữ" to tướng, không biết họ trộm từ đâu về. Hồi đó việc lấy vật liệu thừa từ đơn vị mang về nhà không ai chê cười cả, nhưng phá hoại công cộng thì bị coi là hạ tiện. Đối diện đường lớn là bãi đỗ xe buýt, chúng tôi thường hay đến quậy phá, kéo "bím tóc" của xe buýt điện xuống, nhưng chưa từng phá hoại xe điện.

Dậy ăn một đĩa cà chua trộn táo tàu, đầu vẫn còn choáng váng. 30 năm trước, công viên thiếu nhi Cáp Nhĩ Bìn có tuyến đường sắt dành cho trẻ em duy nhất toàn quốc, vòng quanh công viên đúng một vòng tròn, từ trạm trưởng lái xe cho đến nhân viên bán vé cảnh sát đều là học sinh tiểu học. Lại có cả ngựa gỗ quay, cứ hễ leo lên là quay đến trời đất đảo lộn, thế giới tựa như ống kính vạn hoa. Đột nhiên ngựa gỗ dừng lại, mộc kha mục nát, bèn phát hiện ra, người mất việc thì mất việc, người đi khiếu kiện thì khiếu kiện, kẻ hút máu thì hút máu, kẻ húp cháo thì húp cháo. Thế là bắt chước một vị đại sư nào đó, tôi đây cũng sáng tác một bài thơ cổ như sau: Giang vũ phi phi giang thảo tề, lục triều như mộng điểu không đề. Vô tình nhất là liễu Đài Thành, y dịch yên lung thập lý đê.

Truyện "Thủy Hử" có câu: Lần này lại say không nhẹ. Bèn đóng cửa chùa lại, cài then cẩn thận. Ta đây liền ngâm rằng: Chùa cổ không đèn nhờ trăng chiếu, cửa chùa không khóa đợi mây phong. Abalagi!