Với ba công cụ chính: Phân kỳ, ngữ âm và số năm của mỗi thế hệ chúng ta hãy thử “soi” vào một số địa phương để hình dung xem sự hình thành cộng đồng dân cư ở đó đã trải qua những bước như thế nào trong suốt 700 năm qua. Vì không có đủ thời gian và điều kiện khảo sát nhiều vùng hơn chúng tôi đề nghị khảo sát ba vùng địa phương là Thanh Quýt, Đà Nẵng và Trà Kiệu, đơn giản là vì ở Trà Kiệu chúng tôi có cuốn tộc phả của 13 chư phái tộc làng Ngũ Xã Trà Kiệu và ở Đà Nẵng cũng vậy, 42 chư phái tộc của làng Hải Châu, cho phép chúng ta hình dung nên những cư dân đầu tiên đến định cư vùng đất này là đến nơi không người hay đến nơi người Chăm đã ở kín. Ở Thanh Quýt thì xem như đã xong qua việc khảo sát thổ âm địa phương này giữa một vùng thổ ngữ Quảng Nam điển hình, cùng với việc xem xét kỹ các gia phả chúng ta biết 7 tộc tiền hiền chỉ đến Thanh Quýt sau 1558 và trước 1627. Điểm quan trọng là trước đó, đây thực sự là một làng Chàm, và khi bảy tộc tiền hiền này đến cai quản thì người dân Thanh Quýt vẫn còn bảo lưu ngôn ngữ Chàm của mình thêm nhiều trăm năm nữa sau này mới thực sự quên hết ngọn nguồn(210).
