Bốn mùa trong năm, đối với tôi mà nói, không phải là được phát hiện và cảm nhận cùng một lúc. Mùa đông là mùa tôi có trải nghiệm sớm nhất, mùa đông trong thời thơ ấu của tôi khắc nghiệt và dữ dội hơn nhiều so với sau này. Khi học tiểu học, tôi đội mũ có "tai", đeo khẩu trang, bịt tai, khăn quàng cổ, găng tay, ống tay áo (hình trụ, xỏ hai tay vào), mặc áo bông quần bông và đi giày lông, nhưng vẫn bị cóng đến tê cả tay chân, giơ tay ra mà không viết được chữ. Có lần tôi bị cóng đến phát khóc, lại có lần bị cóng đến tè dầm ra quần.
Từ năm lớp hai tiểu học, tôi bắt đầu chú ý đến mùa hạ. Vào mùa hạ, món tôi thích nhất là những trận mưa lớn. Sau cơn mưa lớn, nước ngập trong ngõ có thể sâu tới đầu gối, vô số chuồn chuồn bay lượn trên mặt nước. Cơn mưa mùa hạ khiến bạn tin rằng trời không tuyệt đường sống của ai, sau khi cái nắng oi bức đạt đến cực điểm, trời sẽ dùng mưa để cứu vớt chúng sinh.
Nhưng mùa hạ vẫn có một loại niềm vui, hóng mát và ngắm mưa vẫn là một ký ức tươi đẹp trong thời thơ ấu nghèo khó và thiếu thốn. Chờ gió, trò chuyện phiếm, ngắm trăng và sao, đôi khi còn nhìn thấy đom đóm bay lượn với chiếc đèn lồng nhỏ, hoặc ngắm mây đen, ngửi mùi đất do mưa mang lại, chờ đợi cơn giông bão làm cho các giác quan đảo lộn ập tới. Đây là một niềm vui, một ân huệ từ tự nhiên ban tặng.
Lương Hương nằm trên vùng đồng bằng, có một thành vuông nhỏ hoàn chỉnh, kể lại lịch sử, huyện phận, Hoa Bắc và Trung Quốc. Hoa màu mùa thu trải dài đến tận chân trời, điều ngửi thấy là hương vị chua ngọt, sảng khoái và ẩm ướt trong gió, điều nghe thấy là bản hòa tấu của muôn loài côn trùng và chim chóc, điều nhìn thấy là hoa màu cỏ cây đung đưa trong gió thu, điều cảm nhận được là ý thu thư thái hơn nhiều so với giữa hè ở Bắc Kinh.
Gần cửa đông thành Lương Hương có một "Quán cơm Lưu", tôi từng dùng khoản phụ cấp ít ỏi của mình để ăn đậu phụ chiên ở đó. Một miếng đậu phụ nguyên vẹn, chiên lớp vỏ bên ngoài, bên trên rưới một chút nước tương và gia vị như hạt tiêu, được bán như một món ăn kèm. Tôi gọi một đĩa đậu phụ chiên, ăn vào cảm thấy bản thân đã lớn khôn, đã bôn ba khắp nơi, đã rời gia đình tự lập, đã có khả năng kinh tế mỗi tháng gọi một đĩa đậu phụ chiên hoặc thậm chí gọi thêm một lạng (theo chế độ cũ, bằng một phần mười sáu cân ta) rượu trắng thả cửa, hơn nữa tôi đã cảm nhận được cuộc sống thật tốt đẹp biết bao.
Bước ra khỏi cửa đông là một dòng sông. Nơi dòng nước có độ chênh lệch có vài tảng đá lớn. Ban ngày mùa thu ngắn lại và ban đêm dài ra, vào chập tối, mặt trời nhanh chóng ngả về tây, tôi tận dụng thời gian nghỉ ngơi, mặc quần đùi lội xuống sông, nằm ngửa trên những tảng đá, mặc cho dòng nước chảy xiết qua những tảng đá lớn gột rửa cơ thể ốm yếu của tôi, dòng nước trong vắt có nhiệt độ không thấp hơn nhiệt độ không khí mang theo âm thanh róc rách mơn man, va đập, trượt trên làn da tôi, mang lại cho tôi sự thoải mái, thêm phần sức sống, sự mượt mà và niềm vui thích. Mà niềm vui khiến con người ta thêm tự tin, thêm sức sống và chí hướng. Hóa ra một năm có bốn mùa, hóa ra mùa thu lại dễ chịu đến thế, hóa ra mặt trời, dòng sông, những hòn đá và tôi lại gắn bó thân thiết đến vậy, hóa ra tôi có thể nhận được từ tự nhiên biết bao sự an ủi và truyền cảm hứng, hóa ra việc sống lại có hương vị đậm đà đến thế.
Và lúc này tôi đang đọc cuốn "Thời niên thiếu của Mao Trạch Đông" do Lý Nhuy viết. Trong sách kể về hoài bão chí hướng thời trẻ của Mao Trạch Đông, Mao Trạch Đông thích tắm gió, tắm mưa, tắm nắng, thích đọc sách, tĩnh tọa, chú ý rèn luyện bản thân. Đặc biệt là bài từ sáng tác sớm nhất của Mao Trạch Đông "Thâm Viên Xuân: Trường Sa":
Độc lập hàn thu,
Tương Giang bắc khứ……
Đây là lần đầu tiên tôi đọc từ của Mao Trạch Đông, hồi đó thơ từ của ông được phát hành không hề chính thống, ba chữ "trướng liêu khoát" trên bản in này lại bị in thành "Trương Liêu Các", vô cùng khó hiểu, giấy in sách là loại giấy vàng lục làm từ rạ do khu giải phóng sản xuất. Thế nhưng nó vẫn khiến tôi vô cùng xúc động.
Điều tôi cảm nhận được là sự chấn động nhiều hơn là sự đồng điệu. Tuổi trẻ hóa ra có thể cường tráng đến thế, tài năng hóa ra có thể tung hoành đến thế, anh khí hóa ra có thể dạt dào đến thế, tấm lòng hóa ra có thể dung chứa phóng khoáng đến thế. Tôi chỉ đành mạo muội mà nói rằng, vào khoảng gần mười lăm tuổi, khi học lý luận cách mạng tại Trường Đoàn Trung ương, tại Lương Hương ở vùng đồng bằng Hoa Bắc, dưới ánh chiều tà của một buổi chiều thu quang đãng, bên bờ sông và trong làn nước sông ngâm mình, dưới sự truyền cảm hứng và dẫn dắt của những ân oán sự tích và thơ từ của Mao Trạch Đông, tôi bắt đầu tìm thấy cảm giác của tuổi trẻ, cảm giác của mùa thu, cảm giác của sinh mệnh, hơn nữa lại là cảm giác tương tự như thời niên thiếu của Mao Trạch Đông. Khoáng đạt, tự do, rõ rệt……
Là một học viên của Trường Đoàn Trung ương, là một người cách mạng có tiền đồ rộng mở, tôi đang học hỏi chân lý, sẽ làm được việc nắm giữ chiếc chìa khóa của thế giới mới trong tay mình, nắm giữ chiếc la bàn và dây cương của lịch sử trong tay mình, tự mình tạo ra vận mệnh tươi sáng rực rỡ hơn các thế hệ tiên nhân cho chính mình, mở toang cánh cửa kỷ đại mới của loài người, mở thật rộng, đưa các thế hệ hậu thế đời đời kiếp kiếp vào trong hạnh phúc vĩnh hằng.
Nhà văn khoa học phổ biến nổi tiếng người Liên Xô Ilyin, ngoài việc viết cuốn "Mười vạn câu hỏi vì sao" có danh tiếng cực lớn, còn có một kiệt tác khác: "Con người trở thành người khổng lồ như thế nào", tư tưởng này rất hợp ý tôi, chẳng phải tôi đang trở thành người khổng lồ hay sao?
Tôi yêu mến và say mê lý luận cách mạng, lịch sử phát triển xã hội, duy vật biện chứng, lịch sử Đảng, từ vượn thành người, lao động sáng tạo ra thế giới, nguồn gốc của gia đình, tư hữu tài sản và giai cấp, quá trình phát triển của chủ nghĩa xã hội từ không tưởng đến khoa học…… Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VII của Đảng, tư tưởng Mao Trạch Đông là sự kết hợp giữa chủ nghĩa Mác - Lênin với thực tiễn cách mạng Trung Quốc, chiến tranh cách mạng trong nước lần thứ ba, nông thôn bao vây thành thị, phong trào chỉnh phong, nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa không đơn thuần là sự thay triều đổi đại, phong trào thanh niên, chủ nghĩa tiên phong và chủ nghĩa đuôi xe, tác dụng cầu nối và tác dụng hậu bị…… Những luận trích logic khít khao không một kẽ hở ấy, sao mà bách chiến bách thắng, bao la vạn tượng, minh bạch kiên định, cao ngắm cúi nhìn, thế như chẻ tre vậy! Chủ nghĩa Mác - Lênin là vũ khí sắc bén để phân tích, là sự bảo đảm cho việc phân tích, Vương Mông thật may mắn làm sao, từ nhỏ đã nắm bắt được chân lý, từ đó chỉ có thể tiến bước từng bước, đi từ thắng lợi này đến thắng lợi khác!
Từ giai đoạn này, tôi đã phát hiện ra mùa thu và cũng phát hiện ra chính mình, phát hiện ra cuộc sống, lại phát hiện ra chí khí, phát hiện ra Mao Trạch Đông (đọc bài "Trường Sa" cũng giống như lúc ban đầu tôi phát hiện ra thơ: Tôi không thể uổng phí thời gian thanh xuân, không thể sống tầm thường vô vị, tôi phải nỗ lực, tôi nên nỗ lực, tôi đương nhiên phải nỗ lực biến mình thành người khổng lồ.
Cho đến tận bây giờ tôi vẫn đánh giá rất cao bài từ này của Mao Trạch Đông, cho rằng sự hoàn chỉnh và rõ ràng, sự cân đối và cục diện của nó vượt xa nhiều bài thơ từ sau này. Chỉ có bài "Ức Tần Nga" "Tây phong liệt, trường không nhạn khiếu sương thần nguyệt……" mới có thể sánh ngang với nó. "Vịnh tuyết" rất vĩ đại, nhưng mấy câu "Tích Tần Hoàng Hán Vũ……" lại có vẻ hơi phẳng lặng. "Đáp Lý Thục Nhất" vô cùng cảm động, nhưng hai câu "Vấn tấn Ngô Cương sở hữu……" lại có vẻ quá thông tục. Mà bài "Trường Sa" vừa tinh mỹ vừa tráng mỹ, vừa thuần khiết vừa hào mại, vừa ngẫu hứng trôi chảy lại vừa không có một chỗ sơ hở, đúng là cực phẩm.
Còn về mùa xuân, cảm giác của tôi về mùa xuân là muộn nhất. Đó là chuyện vào năm 1950, sau khi tôi tốt nghiệp Trường Đoàn Trung ương, được phân công về công tác tại Ủy ban công tác khu vực Bắc Kinh lần thứ ba của Đoàn Thanh niên Dân chủ Mới với tư cách là cán bộ ban tuyên truyền.
Việc phát hiện ra mùa xuân lần đầu tiên là ở công viên Bắc Hải, cũng chịu ảnh hưởng từ việc đọc cuốn "Hồng lâu mộng". Phía trước cổng Bắc Hải, dưới tán liễu rủ bên khu trà quán, dòng nước xuân vô cùng bịn rịn đã khiến tôi cảm nhận được mùa xuân. Mùa xuân năm 1950, tôi cùng chị Vương Sát ngắm hồ ở gần cầu đá và bảng đá, tình cờ gặp nữ sinh trung học số 2 Thôi Thụy Phương đến công viên. Trường trung học số 2 nằm trong khu vực thứ ba nơi tôi làm việc, mà chị tôi từng cùng Thôi tham gia chung một lớp học. Chúng tôi bắt chuyện với nhau. Nụ cười của cô ấy khiến tôi khó quên. Và sau này gặp lại, cô ấy không chỉ một lần hỏi: "Vương Mông, sao anh lại có một người chị nhỏ thế nhỉ?" Hình như từ đó khoảng cách giữa chúng tôi đã được kéo lại gần.
Miêu tả về mùa xuân trong "Hồng lâu mộng" lại khiến tôi cảm nhận được một sự rung động ở tận đầu mút dây thần kinh, cảm thấy một nỗi bi thương và hoang mang, có chút lôi thôi lếch thếch. Dù sao tôi cũng là người sinh vào mùa thu, tôi thích hợp với mùa thu hơn. Con trai trưởng của tôi là Vương Sơn từng viết một bài thơ mới mang tên "Tôi là con trai của mùa thu", tôi rất thích tựa đề bài thơ này của nó.
