Nửa giờ trước thời điểm này, Swithin St. Cleeve đang ngồi trong căn phòng nhỏ dưới chân trụ đá, tính toán một số con số từ các quan sát thực hiện vào những đêm trước. Anh đang nung nấu trong đầu một giả thuyết về chuyển động của một số ngôi sao được gọi là cố định.
Buổi tối hơi se lạnh nên trong lò có nhóm một ngọn lửa nhỏ, ngọn lửa này cùng chiếc đèn có chụp che trước mặt mang lại cho căn phòng một bầu không khí ấm cúng lạ thường. Anh sực tỉnh khỏi dòng suy tưởng bởi tiếng cào trên cửa sổ giống như đầu một chiếc lá thường xuân, mà anh biết thực ra là do đầu ngón tay của người vợ chưa cưới của mình gây ra. Anh đứng dậy mở cửa đón nàng, lòng không khỏi ngạc nhiên vì không hiểu làm sao nàng có thể trốn được bạn bè để đến đây.
“Viv yêu dấu, sao thế em?” anh lên tiếng, nhận ra rằng dưới ánh đèn chiếu vào, khuôn mặt nàng có vẻ buồn bã, thậm chí đầy giông bão.
“Em nghĩ mình nên chạy sang gặp anh. Em vừa nghe được điều gì đó rất... rất... tổn hại đến danh dự của anh, và em biết điều đó không thể là sự thật! Em biết anh là hiện thân của sự chung thủy; nhưng sự chung thủy của anh lại gây ra những hiệu ứng kỳ lạ trong mắt người khác!”
“Trời đất ơi! Không lẽ có ai phát hiện ra chúng ta...”
“Không, không—không phải chuyện đó. Anh biết đấy Swithin, em luôn thành thật và sẵn sàng nhận lỗi nếu mình có điều gì sai sót. Bây giờ anh có chứng minh mình cũng như vậy bằng cách nhận một lỗi lầm nào đó trước em không?”
“Có chứ, em yêu, chắc chắn rồi; ngay khi anh nghĩ ra được một lỗi nào đáng để nhận.”
“Em lấy làm lạ là điều đó không thốt ngay ra trên lưỡi anh trong chớp mắt!”
“Anh thú nhận là mình chưa đủ thói giả hình để có được sự tự phát đó.”
“Swithin, đừng ăn nói ra vẻ điệu bộ thế, khi anh thừa biết ý em là gì! Chẳng lẽ việc anh nghĩ rằng sau bao lời thề nguyện trọn đời, mình có quyền... tán tỉnh một cô gái nhà quê lại chẳng là gì đối với anh sao?”
“Ôi Viviette!” Swithin ngắt lời, nắm lấy bàn tay đang nóng bừng và run rẩy của nàng. “Em là người tràn ngập những tình cảm cao thượng và hào hiệp, dành cho anh một sự dịu dàng tận tụy chưa từng có người phụ nữ nào vượt qua—sao em lại có thể hiểu lầm lớn đến thế? Anh mà tán tỉnh ư, Viviette? Anh còn đang nghĩ rằng em đang tự làm tổn hại chính mình trong mắt anh kìa. Sao cơ, anh còn lâu mới làm thế, trái lại anh phải luôn tự kìm chế bản thân vì tội để mắt tới em quá ghen tuông, chẳng hạn như hôm nay, khi anh cứ nơm nớp lo sợ ảnh hưởng đến em khi có những vị khách khác trong lúc anh vắng nhà, và nghĩ rằng em cố tình đóng sập cửa với anh khi phải tiếp đón những nhân vật tai to mặt lớn.”
“Thật thế không, Swithin?” nàng kêu lên. Rõ ràng là giọng điệu chân thành của anh đã có tác dụng lớn trong việc xua tan mây mù. Nàng nói thêm với một nụ cười ngập ngừng, “Nhưng làm sao em có thể tin điều đó, sau những gì đã diễn ra hôm nay? Anh trai em, hoàn toàn không biết gì về việc em có chút xíu tình ý nào với anh, đã bảo với em rằng anh ta chứng kiến những dấu hiệu gắn bó giữa anh và Tabitha Lark ở nhà thờ sáng nay.”
“À!” Swithin bật cười lớn. “Bây giờ thì anh hiểu em định nói gì và điều gì gây ra sự hiểu lầm này rồi! Thật là tốt biết bao, Viviette, khi em đã đến thẳng đây để làm cho ra lẽ thay vì cứ giữ kín trong lòng với những suy nghĩ đen tối, rồi tự nghĩ ra những điều cay đắng về anh như khối người phụ nữ khác đã làm!” Anh tóm tắt gọn gàng toàn bộ câu chuyện về cuộc phiêu lưu nhỏ của mình với Tabitha vào sáng hôm đó, và bầu trời đã quang mây ở cả hai phía. “Khi nào anh mới có thể đường hoàng nhận lấy em,” anh nói thêm, “và đặt dấu chấm hết cho mọi tai nạn đau lòng như thế này?”
Nàng khẽ thở dài. Nhận thức của nàng về bản chất của thế giới bên ngoài, dạo gần đây có phần mờ đi bởi sự cô độc và bầu bạn của người yêu, nay đã sống lại trong ngày hôm nay qua việc nàng tiếp đón Giám mục, các mục sư, và đặc biệt hơn cả là các phu nhân mục sư; và việc nhận ra lại một lần nữa rằng những ân huệ vĩ đại đến đâu về mặt tinh thần lẫn tâm linh cũng chẳng được mảy may coi trọng nếu không có nền tảng vật chất vững chắc chống lưng, điều đó càng làm tăng thêm cảm giác về những khó khăn trên con đường của Swithin. Dù sao đi nữa, cặp đôi cũng đành phải tận dụng những gì tốt nhất cho tương lai mà hoàn cảnh cho phép, và cuộc gặp gỡ cuối cùng cũng sắp đi đến hồi kết thì bỗng vang lên một tiếng gõ cửa lanh lảnh dồn dập mà không có bất kỳ dấu hiệu báo trước nào.
“Ôi tôi tiêu đời rồi!” Viviette nói, túm lấy cánh tay anh. “Sao mà em lại bất cẩn thế này?”
“Chẳng có ai quan trọng đâu,” Swithin thì thầm trấn an. “Chắc là ai đó từ chỗ bà tôi, muốn biết khi nào tôi về nhà thôi.”
Họ vẫn chưa bị phát hiện cho đến lúc này, vì khung cửa sổ duy nhất chiếu sáng cho căn chòi đã được che kín bằng một tấm rèm. Ngay khoảnh khắc đó, họ nghe thấy tiếng trò chuyện của những vị khách, và với sự hoảng hốt lớn không kém gì nàng, Swithin nhận ra giọng nói của mục sư Torkingham và Giám mục Melchester.
“Tôi biết trốn vào đâu? Tôi phải làm gì đây?” tội nghiệp người phụ nữ thốt lên, hai tay đan chặt vào nhau.
Swithin đưa mắt nhìn quanh căn phòng nhỏ, và chỉ cần một cái nhìn lướt qua là đủ để thâu tóm toàn bộ không gian của nó. Ở một đầu, như đã giải thích trước đó, có một chiếc bàn, lò sưởi, ghế, tủ chén, v.v.; trong khi đầu kia bị chiếm trọn bởi một chiếc giường kiểu Ả Rập nhỏ xinh, treo rèm bằng vải chintz sọc hồng trắng. Phía bên trong giường có một lối đi hẹp, rộng chừng một gang tay, nằm giữa chiếc giường và bức tường của căn chòi. Vào cái khoảng không chật hẹp này, Viviette lách người luồn vào, đứng run rẩy sau tấm rèm.
Lúc này tiếng gõ cửa đã lặp lại lớn hơn, ánh sáng lọt qua tấm rèm cửa sổ vô tình để lộ sự hiện diện của người bên trong. Swithin bật tung cửa ra, và mục sư Torkingham giới thiệu các vị khách của ông.
Vị Giám mục bắt tay chàng thanh niên, bảo rằng ông từng quen cha anh, và theo lời mời dù có phần yếu ớt của Swithin, ông bước vào căn phòng nhỏ, còn vị mục sư và Louis Glanville đứng ở ngưỡng cửa để không làm chật chội thêm không gian hạn hẹp bên trong.
Giám mục Helmsdale hiền từ nhìn quanh căn phòng và nói, “Quả là một chốn định cư nơi chốn thâm sơn cùng cốc—quả thực vậy: đủ xa khỏi thế giới để mang lại cho người theo đuổi khoa học sự tĩnh mịch cần thiết, mà lại không quá xa để làm hạn chế các nguồn tài nguyên của anh ta. Xem ra một nhà hiền triết có thể sống ở đây cô độc chẳng khác nào trong một khu rừng nguyên sinh.”
“Đức cha đã nhã ý bày tỏ sự quan tâm đến các nghiên cứu của anh,” mục sư Torkingham nói với St. Cleeve. “Và chúng tôi đến để đề nghị anh cho chúng tôi tham quan đài thiên văn.”
“Vô cùng vinh hạnh ạ,” Swithin ấp úng.
“Đài thiên văn ở đâu thế?” Giám mục hỏi, lại đưa mắt nhìn quanh.
“Lối lên cầu thang nằm ngay bên ngoài cánh cửa này,” Swithin đáp. “Tôi xin vâng mệnh đức cha và sẽ dẫn ngài lên ngay ạ.”
“Và đây là chiếc giường nhỏ của cậu, dùng cho những lúc làm việc muộn,” Giám mục nói.
“Vâng; tôi e là nó hơi bừa bộn,” Swithin chữa thẹn.
“Và đây là sách vở của cậu,” Giám mục tiếp tục, quay sang chiếc bàn và cây đèn có chụp. “Cậu quan sát ở trên tầng thượng, tôi đoán thế, rồi xuống đây để ghi chép lại các quan sát của mình.”
Chàng thanh niên giải thích tường tận quy trình làm việc của mình hết mức có thể trong tâm trạng lúc đó, và trong khi anh đang làm việc đó thì mục sư Torkingham và Louis kiên nhẫn đứng đợi bên ngoài, lúc thì nhìn vào màn đêm, lúc thì nhìn qua cửa vào người đang đối thoại, và lắng nghe những cuộc trò chuyện mang tính khoa học của họ. Khi mọi thứ ở dưới này đã được giới thiệu xong, Swithin thắp đèn lồng lên, và mời các vị khách đi theo, anh dẫn đầu bước lên trụ đá, lòng cảm thấy nhẹ nhõm đi không ít ngay khi nghe tiếng bước chân của cả ba người đang nằng nặc nện trên bậc thang phía sau mình. Anh thừa biết rằng, một khi họ đã bước vào chiếc cầu thang xoắn ốc, Viviette đã an toàn tuyệt đối, sự am hiểu địa hình giúp nàng tìm đường an toàn qua trảng cây và đi vào khu vườn của dinh thự.
Trên đỉnh tháp, anh mở bạt che chiếc kính viễn vọng xích đạo, và lần đầu tiên trong tâm trạng thoải mái, anh giải thích cho họ những điểm tuyệt vời của nó, đồng thời dùng nó để hé lộ vẻ huy hoàng của những ngôi sao đủ điều kiện quan sát. Vị Giám mục nói năng khôn ngoan hết mức có thể về một chủ đề không phải sở trường của mình; nhưng ngài có vẻ lơ đễnh hơn một chút so với lúc mới đến. Swithin thối trí nghĩ rằng có lẽ chặng đường dài leo cầu thang, lại tiếp nối sau một ngày làm việc vất vả, đã vắt kiệt sự hào hứng của ngài, còn mục sư Torkingham thì sợ rằng vị Giám mục đang cảm thấy chán ngấy. Nhưng hình như không phải vậy; vì dù ngài nói ít nhưng vẫn nán lại lâu hơn một chút, quan sát cấu trúc của mái vòm sau khi đã buông ống kính viễn vọng xuống; trong khi thỉnh thoảng Swithin lại bắt gặp ánh mắt của vị Giám mục đang đăm đăm nhìn thẳng vào mình.
“Có lẽ ngài nhìn thấy nét nào đó của cha tôi ở ở tôi chăng?” chàng thanh niên thầm nghĩ; và khi nhóm người chuẩn bị ra về, anh dẫn họ xuống tận chân tháp.
Swithin không hề chuẩn bị trước cho những gì xảy ra sau khi họ xuống đến nơi. Tất cả đang đứng dưới chân cầu thang. Nhà thiên văn học, tay cầm đèn lồng, ngỏ ý dẫn họ ra khỏi trảng cây, nhưng mục sư Torkingham đáp rằng ông biết rõ đường đi và không muốn phiền đến người bạn trẻ. Ông bước nhanh về phía trước ngay sau câu nói đó, và Louis đi theo sau, sau khi chần chừ một thoáng vì thấy Giám mục không chịu đi trước. Vị Giám mục và Swithin do đó bị bỏ lại với nhau trong khoảnh khắc, bấy giờ Giám mục mới quay người lại.
“Cậu St. Cleeve,” ngài nói bằng một giọng lạ lùng, “tôi muốn nói chuyện riêng với cậu trước khi rời đi vào sáng mai. Cậu có thể gặp tôi—để xem nào—ở nghĩa trang, vào lúc mười giờ rưỡi được chứ?”
“Ơ vâng, thưa đức cha, chắc chắn rồi,” Swithin nói. Và trước khi anh kịp định thần sau nỗi ngạc nhiên, Giám mục đã nhập bọn với những người khác trong bóng râm của trảng cây.
Swithin lập tức mở cửa căn chòi và đảo mắt nhìn góc khuất sau chiếc giường. Đã đúng như dự đoán, chú chim non của anh đã bay cao.
