Vào buổi chiều hôm sau, ông Torkingham — người vẫn thỉnh thoảng ghé thăm St. Cleeve — lại tới như thường lệ; sau khi bàn qua về thời tiết, chúc mừng chàng vì sức khỏe đang hồi phục dẫu có phần chậm chạp, và trả lời những thắc mắc của chàng về sao chổi, ông cất lời: "Chắc anh đã hay tin về những gì xảy ra với Phu nhân Constantine rồi chứ?"

"Không! Không có chuyện gì nghiêm trọng đấy chứ?"

"Vâng, nghiêm trọng đấy." Viên mục sư báo cho chàng biết về cái chết của Sir Blount, cùng những sự cố đã khiến tin dữ bị bưng bít suốt thời gian qua — những sự cố vốn bắt nguồn từ sự lạnh nhạt giữa hai vợ chồng và việc họ đã ngừng thư từ từ lâu.

Người nghe đón nhận tin tức với nỗi bận tâm của một người bạn, bởi vị thế của Phu nhân Constantine trong mắt chàng hầu như chẳng dính dáng gì đến hoàn cảnh hôn nhân của bà.

"Họ không có ý định đưa thi hài ông ấy về quê khi ông ấy qua đời sao?"

"Ồ, không. Khí hậu ở đó bắt buộc phải an táng ngay lập tức. Chắc chỉ một hai ngày nữa chúng ta sẽ có thêm chi tiết."

"Tội nghiệp Phu nhân Constantine — một người tốt bụng và nhạy cảm biết bao! Chắc giờ này bà ấy ngã quỵ trước tin dữ mất."

"À, bà ấy trông có vẻ trầm ngâm thôi — chứ không đến nỗi ngã quỵ. Cả gia đình đang để tang."

"À vâng, chắc chắn là bà ấy không đến nỗi ngã quỵ," Swithin lẩm bẩm khi sực nhớ lại. "Ông ta vốn đối xử tệ bạc với bà ấy đủ điều. Anh có nghĩ bà ấy sẽ rời khỏi Welland không?"

Viên mục sư không thể trả lời chắc chắn điều đó. Nhưng ông lo rằng tình hình tài chính của Sir Blount đang rơi vào cảnh nợ nần trầm trọng, điều có thể dẫn đến nhiều đổi thay bất ngờ.

Thời gian sau đó đã chứng minh những phỏng đoán của ông Torkingham là hoàn toàn chính xác.

Suốt những tuần dài đầu hạ, khi chàng thanh niên vẫn còn phải chịu cảnh giam mình, nếu không phải trong phòng riêng thì cũng quanh quẩn trong khuôn viên nhà và khu vườn, tin tức dội đến tai chàng rằng sự quản lý tồi tệ cùng những hành vi kỳ quặc của Sir Blount đang đẩy Phu nhân Constantine vào hậu quả nghiêm trọng; quả thực, chẳng kém gì cảnh khánh kiệt gần như hoàn toàn. Tài sản động sản của ông ta đã bị nuốt gọn để trả những khoản nợ ngập đầu, còn điền trang Welland thì oằn mình gánh những khoản trợ cấp cho đám họ hàng xa đến mức chỉ đủ giữ lại cho bà một chút ít tiền mọn còm cõi để sinh nhai. Bà đang phải thu hẹp quy mô gia đình xuống mức tối thiểu sao cho vẫn giữ được chút thể diện của giới quý tộc. Những con ngựa lần lượt bị bán đi; xe cộ cũng vậy; phần lớn ngôi nhà bị đóng cửa im lìm, và bà lui về sống trong những căn phòng nhỏ hẹp nhất. Toàn bộ đội ngũ gia nhân nam từng phục vụ trước kia nay chỉ còn trơ trọi lại một gã làm vặt và một chú tiểu đồng. Thay vì đi xe ngựa như trước, giờ đây bà đi lại bằng một chiếc xe kéo nhỏ do lừa kéo, đi trước là chú tiểu đồng nọ có nhiệm vụ dọn đường và thúc con vật di chuyển; trong khi trang phục của bà, theo lời mấy người đưa tin kể lại, không phải là chiếc khăn hay mũ tang thông thường của góa phụ, mà là một thứ còn giản dị hơn thế nhiều, tấm vải đen ôm sát lấy gương mặt, tôn lên những đường nét nhỏ nhắn, kín đáo và có phần sùng đạo, trông vô cùng đẹp mắt.

"Này, điều kỳ lạ nhất trong chuyện này, thưa ngài San Cleeve," Sammy Blore nói khi ghé qua hỏi thăm sức khỏe của Swithin và tiện thể kể lại vài điều kể trên, "đính là quý cô nhà ta hình như chẳng buồn phiền vì chuyện thành kẻ nghèo hèn bằng một nửa nỗi buồn của chúng ta khi thấy bà ấy ra nông nỗi ấy. Đúng là một ơn phước tuyệt vời, thưa ngài San Cleeve, tuyệt vời làm sao khi người ta có thể tự chủ bản thân, không để tâm hồn mình nổi giận lôi đình trước một tai họa tày trời như thế. Nếu là tôi, chắc tôi đã đi nốc rượu mạnh đều đặn ngay sau khi nuốt xong bữa sáng cho đến khi ruột gan cháy xém như một miếng đồng cũ, ví như chuyện đó xảy ra với mình; nhưng cách xử sự của quý cô mới là khôn ngoan nhất. Dẫu sao thì tôi cũng chỉ dám đoán xem người ta cảm thấy thế nào trong những mất mát kiểu đó thôi, chứ đời nào tôi có nổi thứ gì để mà mất."

Trong khi ấy, đài thiên văn vẫn không hề bị lãng quên; cả vị khách có hình dáng và quỹ đạo kỳ dị xuất hiện trên bầu trời từ chốn vô định, kéo theo chiếc đuôi rực sáng, hiên ngang lướt qua trước một thế giới đang ngỡ ngàng, cho đến khi nào nó chọn cách biến mất đột ngột như lúc nó từng đến.

Khoảng một tháng sau cuộc trò chuyện kể trên, khi Swithin được phép đi lại bình thường, chuyến hành hương đầu tiên của chàng chính là hướng về đỉnh Rings-Hill Speer. Tại đây, chàng thong thả nghiên cứu những gì mình vốn mong ngóng được chiêm ngưỡng.

Khi trở về trang trại, vừa lúc hoàng hôn buông xuống, chàng thấy bà mình và Hannah đang vô cùng lo lắng. Người bà đang ngóng trông chàng dưới ánh chiều tà, gương mặt hằn sâu những nếp nhăn và rãnh nông sâu do năm tháng bào mòn như một con đường cái quan cũ kỹ. Tin mà họ mang lại là trong lúc chàng vắng nhà, Phu nhân Constantine đã ghé qua bằng chiếc xe kéo để hỏi thăm sức khỏe của chàng. Quý phu nhân từng muốn quan sát sao chổi qua chiếc kính viễn vọng lớn, nhưng khi đến ngọn tháp thì thấy cửa khóa im lìm. Bà có nhờ nhắn liệu ngày mai chàng có thể để cửa không khóa được không, để chiều hôm sau bà có thể quay lại tháp vì cùng mục đích ấy? Bà bảo chàng không cần phải có mặt tiếp đón.

Hôm sau, chàng sai Hannah cầm chìa khóa mang sang nhà Welland, bởi chàng vốn không thích để ngọn tháp mở toang hoác. Khi màn đêm dần buông xuống và sao chổi hiện lên rõ mồn một, chàng đâm ra hoài nghi liệu Phu nhân Constantine có thể một mình thao tác kính thiên văn mà đạt được chút niềm vui hay ích lợi nào hay không. Là một kẻ tôn sùng khoa học không thể ngồi yên với nỗi bận tâm này, chàng rảo bước băng qua cánh đồng theo luống cày quen thuộc từ mùa gặt trước rồi bước vào khu vườn trồng cây. Bộ óc ngây thơ chưa từng trải của chàng hoàn toàn không mảy may phỏng đoán rằng những lời dặn dò đừng đến của bà thực ra ẩn chứa niềm hy vọng đầy bướng bỉnh rằng chàng sẽ xuất hiện.

Khi bước lên tới đỉnh, chàng thấy bà đã có mặt ở đó từ trước. Bà đang ngồi trên chiếc ghế quan sát: ánh sáng ấm áp từ phương Tây hắt qua khung cửa vòm chiếu rọi lên gương mặt bà, và chỉ mình gương mặt bà mà thôi, còn chiếc áo dài bằng vải đăng ten đen tuyền đã khiến phần thân còn lại gần như chìm vào bóng tối.

"Cậu đã đến!" bà cất lời với vẻ thẹn thùng đầy hứng khởi. "Tôi đã bảo cậu không cần đến cơ mà. Nhưng thôi, không sao đâu." Bà ân cần giơ tay về phía chàng.

Chưa vội đáp lời, chàng ngước nhìn bà với một niềm quan tâm mới mẻ và sâu sắc. Đây là lần đầu tiên chàng thấy bà trong diện mạo này, và bà đã đổi thay không chỉ ở bộ trang phục. Phảng phất trên gương mặt bà là một nét biểu cảm điềm đạm mà dịu ngọt. Đó là một sắc thái hiếm hoi và độc đáo — thứ gì đó mà trước nay chàng chưa từng thấy ở bất kỳ người phụ nữ nào.

"Sao cậu không nói gì thế?" bà nói tiếp. "Tôi nghe rõ tiếng bước chân của cậu từ tận dưới chân tháp, và tôi biết đó là cậu rồi. Trông cậu gần như bình phục hẳn rồi đấy."

"Tôi đã bình phục hẳn rồi," chàng đáp, trân trọng siết nhẹ bàn tay bà. "Một lý do để sống đã xuất hiện, và tôi đã sống."

"Lý do gì thế?" bà hỏi, đôi má chợt ửng đỏ.

Chàng đưa tay chỉ về phía vật thể trông như quả tên lửa đang ngự trị trên bầu trời phương Tây.

"Ồ, ý cậu là ngôi sao chổi ấy hả. Chà, cậu sẽ chẳng bao giờ làm nổi một kẻ biết nịnh hót chốn triều đình đâu! Chắc hẳn cậu đã biết chuyện gì xảy ra với tôi rồi chứ; rằng tôi không còn chồng nữa — và thực ra đã cô độc suốt một năm rưỡi nay. Cậu có nghe tai tiếng gì về việc giờ đây tôi hoàn toàn là một phụ nữ nghèo khó không? Hãy nói cho tôi nghe cậu nghĩ sao về điều đó đi."

"Tôi chẳng bận tâm mấy đến chuyện đó từ khi nghe tin dường như ngài chẳng màng gì đến cảnh bần hàn. Thậm chí chuyện này còn có điểm tốt là giờ đây tôi có thể có cơ hội đền đáp chút ít lòng tốt mà ngài từng dành cho tôi, thưa quý cô kính mến của tôi."

"Trừ phi vì lý do tiết kiệm, tôi sẽ khăn gói ra nước ngoài sống ở Dinan, Versailles, hoặc Boulogne."

Swithin — kẻ chưa từng nghĩ đến một kịch bản như vậy — không giấu được vẻ tiếc nuối đầy thành khẩn; dẫu vậy, biểu cảm của chàng cũng chẳng vượt quá mức độ thất vọng của một người bạn chân chính.

"Tôi đâu có nói điều đó là hoàn toàn bắt buộc," bà nói tiếp. "Thực ra, tôi đã trở nên quen thuộc với nếp sống bình dị và yêu quê hương đến thế, tôi lại quá đỗi gắn bó với chốn này và những con người nơi đây, nên bất chấp mọi lời khuyên can, tôi gần như đã quyết định sẽ không cho thuê ngôi nhà nữa; thay vào đó, tôi sẽ chọn con đường tuy ít mang tính kinh tế hơn nhưng lại dễ chịu hơn: sống một cách đạm bạc ở một góc nhà và đóng cửa phần còn lại."

"Tình yêu thiên văn của ngài đang lớn dần ngang bằng với tôi rồi đấy!" chàng nồng nhiệt thốt lên. "Ngài không nỡ dứt áo ra đi khỏi đài thiên văn này!"

"Cậu cứ nghĩ tôi chỉ là kẻ khô khan, đến một chút tình cảm con người liên quan đến đài thiên văn này cũng không có sao."

"Thưa Phu nhân Constantine kính mến, khi ngài thừa nhận rằng nhà thiên văn học của ngài cũng chiếm một phần trong tâm trí ngài —"

"À, hóa ra cậu chẳng tự nhận ra nếu tôi không hé môi!" bà nói, với một vẻ đùa cợt mà thực chất chẳng mấy vui đùa, đôi má lại bừng lên một sắc hồng rạng rỡ. "Tôi tự làm giảm giá trị bản thân trong mắt cậu khi phải nhắc lại chuyện đó."

"Ngài có làm gì đi nữa thì cũng chẳng bao giờ làm giảm đi sự kính trọng của tôi dành cho ngài sau tất cả những ơn huệ ngài đã ban. Hơn thế nữa, không một lời xuyên tạc, không một lời đồn đại, hay bất kỳ điều tiếng tàn nhẫn nào có thể lay chuyển nổi lòng trung thành của tôi đối với ngài."

"Nhưng đôi khi cậu lại lý giải động cơ của tôi một cách vô cùng thực tế đấy. Cậu nhìn nhận tôi dưới một lăng kính lạnh lùng đến mức tôi cứ phải bắn tín hiệu bằng đủ mọi mưu mẹo để cho cậu thấy tôi cũng là người biết đồng cảm như bao kẻ khác. Đôi khi tôi nghĩ cậu thà nhìn tôi chết quách đi còn hơn là để chiếc kính xích đạo yêu quý của mình bị ai nấy chôm mất. Thú nhận đi, có phải sự ngưỡng mộ cậu dành cho tôi vốn bắt nguồn từ cơ ngơi và địa vị của tôi trong hạt này không? Giờ đây, khi tôi đã tước bỏ toàn bộ vinh quang ấy — dù nó có là gì đi nữa — lại là một góa phụ, nghèo hơn cả những tá đà của mình, chẳng còn tiền mua nổi kính thiên văn, và vì cảnh ngộ túng quẫn nên đành chịu cảnh ngơ ngác ngoài những vòng xã giao mà người ta từng bảo tôi chính là tâm điểm, tôi sợ rằng mình đã đánh mất chút ảnh hưởng mong manh từng có nơi cậu rồi."

"Ngài vừa bất công lại vừa chẳng hề công nhận sự rộng lượng từ trước đến nay của ngài," St. Cleeve nói, khóe mắt rưng rưng trước những lời trêu chọc dịu dàng của vị phu nhân — mà kẻ khờ khạo tội nghiệp ấy lại ngỡ đó là những suy nghĩ thật lòng của bà. Chàng chộp lấy bàn tay bà và tiếp tục bằng giọng điệu lơ lửng giữa sự trách cứ và hờn giận: "Tôi xin thề với ngài rằng tôi chỉ có hai lòng trung thành, hai tâm niệm, hai niềm hy vọng và hai ơn phu phước trên cõi đời này, và một trong số đó chính là bản thân ngài!"

"Thế còn điều thứ hai?"

"Theo đuổi ngành thiên văn học."

"Và thiên văn học được đặt lên hàng đầu."

"Tôi chưa bao giờ xếp hạng hai ý niệm khác biệt ấy. Cớ sao ngài lại phải phiền muộn vì hoàn cảnh đã đổi thay của mình, thưa quý cô kính mến? Cuộc sống góa bụa của ngài — nếu tôi mạo muội được bàn đến một chủ đề như thế — dẫu mang nỗi buồn, nhưng có lẽ không hẳn là một tai ương hoàn toàn thuần túy. Bởi dẫu cho những rắc rối tài chính đã bị phơi bày trước thế giới và chính bản thân ngài, thì niềm hạnh phúc trong hôn nhân của ngài, như ngài từng tâm sự với tôi, vốn chẳng lớn lao gì; và giờ đây ngài lại được tự do tự tại như một chú chim thỏa chí theo đuổi những sở thích riêng."

"Lạ thật khi cậu lại công nhận điều đó đấy."

"Nhưng có lẽ," chàng nói thêm với một tiếng thở dài đầy tiếc nuối, "ngài lại sẽ sa bẫy một gã đàn ông nào đó, một gã địa chủ nhà quê tẻ nhạt nào đó, để rồi cuối cùng lại bị thế giới khoa học bỏ quên mất thôi."

"Nếu tôi có sa bẫy gã đàn ông nào đi nữa, thì đó chắc chắn không phải là một gã địa chủ nhà quê. Nhưng xin Chúa đấy, đừng nói nữa! Cậu muốn nghĩ gì trong thâm tâm thì tùy."

"Chúng ta đang quên mất cả sao chổi kìa," St. Cleeve thốt lên. Chàng quay người, chỉnh lại dụng cụ để bắt đầu quan sát và xoay vòng mái vòm.

Trong lúc bà đang đăm đăm ngắm nhìn phần lõi của chiếc đuôi lửa — thứ giờ đây đã chiếm lĩnh một khoảng không gian rộng lớn đến độ bao trùm cả bầu trời, Swithin cúi dời ánh nhìn xuống cánh đồng, và dưới thứ ánh sáng lịm tắt dần, chàng thấy một nhóm lao động đang sải bước thẳng hướng về phía ngọn tháp.

"Cậu thấy gì thế?" Phu nhân Constantine cất tiếng hỏi mà mắt vẫn không rời sao chổi.

"Mấy người làm đang tiến về hướng này. Tôi biết họ đến để làm gì — tôi từng hứa cho họ ngắm sao chổi qua kính thiên văn mà."

"Họ không được phép lên đây," bà dứt khoát đáp.

"Họ sẽ đợi cho đến khi ngài xong việc."

"Tôi có lý do riêng để không muốn họ bắt gặp mình ở đây. Nếu cậu thắc mắc vì sao, tôi sẽ nói cho nghe. Họ cứ lầm tưởng sự quan tâm của tôi dành cho thiên văn học thực ra ít nhiều là vì nhà thiên văn học, và dứt khoát không được để họ có cớ bồi đắp cho cái ý nghĩ ngớ ngẩn ấy. Cậu có cách gì ngăn họ lại không?"

"Tôi sẽ khóa cửa lại," Swithin đáp. "Lúc ấy họ sẽ tưởng là tôi vắng nhà." Chàng cắm cổ chạy lao xuống cầu thang, và bà nghe tiếng chàng vội vã vặn chìa khóa. Phu nhân Constantine khẽ thở dài.

"Thật yếu đuối, thật là yếu đuối biết bao!" bà tự nhủ. "Cái khả năng tự chủ hằng ao ước ấy, nó trôi dạt đi đâu rồi? Cái bản lĩnh giấu giếm mà một người phụ nữ nên có — nó nằm ở đâu? Liều lĩnh thế này, lại đến đây một mình — ồ, giá mà chuyện này bị bại lộ! Nhưng từ trước đến nay tôi vẫn luôn thế — luôn luôn như vậy!"

Bà chồm dậy và đuổi theo chàng xuống dưới nhà.