Xem xong số vở của Laura, tôi bỏ lại vào ngăn để tất. Điều gì cần biết đã biết, nhưng điều gì cần chứng tỏ chẳng có cách nào chứng tỏ. Chừng đó đã rõ.
Nhưng không chỉ có một đường tới thành La Mã, như Reenie vẫn nói. Nếu không đi thẳng được, hãy đi vòng.
Tôi đợi qua đám tang, rồi đợi thêm tuần nữa. Tôi không muốn hành động quá hấp tấp. cẩn tắc vô áy náy, Reenie vẫn thường nói thế nữa. Châm ngôn này cũng không mấy đáng tin: quá nhiều lúc cẩn lắm vẫn áy náy như thường.
Richard đi công chuyện ở Ottawa, đi công chuyện rất quan trọng ở Ottawa. Đằng trên có thể sẽ đặt vấn đề, ông ta lấp lửng thế; mà nếu không phải bây giờ thì cũng chóng thôi. Tôi báo ông ta, cả Winifred nữa, là tôi sẽ nhân dịp này mang hộp bạc chứa tro của Laura về Cảng Ticonderoga. Tôi cần đi rải tro, tôi bảo, cần coi sóc việc khắc tên lên bệ tượng đài dòng họ Chase nữa. Rất đàng hoàng đúng mực.
“Đừng nghĩ là lỗi tại mình,” Winifred nói, hy vọng tôi sẽ nghĩ đúng như thế - nếu tôi nhận lỗi về mình, sẽ chẳng còn thời giờ đổ lỗi sang ai khác. “Có nhiều thứ không đáng ôm ấp mãi.” Nhưng chúng ta vẫn ôm ấp chúng. Ta chẳng làm thế nào khác được.
Tiễn Richard lên đường xong, tôi cho người làm nghỉ buổi tối. Tôi sẽ trông coi cả nhà, tôi nói. Gần đây tôi càng lúc càng hay làm vậy - tôi thích ở một mình trong nhà, với mỗi Aimee, khi nó ngủ - nên ngay cả Murgatroyd vợ cũng không ngờ vực gì. Khi trời êm bể lặng rồi tôi hành động thật nhanh. Tôi đã lén lút gói ghém qua từ trước - hộp nữ trang, mấy tấm ảnh, cuốn Cây lưu niên trồng vườn đá - và bây giờ chỉ soạn nốt phần còn lại. Quần áo, dù tất nhiên không lấy hết; vài món cho Aimee, dù tất nhiên cũng không phải cả. Tôi nhét những gì nhét được vào rương đi biển, ngày xưa từng là rương hồi môn của tôi, cùng cái va li đồng bộ. Người của hãng đường sắt tới mang đi, như tôi đã hẹn ước. Rồi tới hôm sau, tôi thản nhiên gọi tắc xi tới ga Thống Nhất với Aimee, chỉ mang theo hai túi đồ nhẹ, và chẳng ai hay biết.
Tôi có viết thư để lại cho Richard. Tôi nói xét những việc ông ta đã làm - những việc giờ tôi đã biết ông ta có làm - tôi không bao giờ muốn nhìn mặt ông ta nữa. Nương nhẹ các tham vọng chính trị của ông ta tôi sẽ không đòi ly dị, dù tôi có thừa bằng chứng những hành vi cẩu thỉ của ông ta trong tập vở của Laura, tất cả - tôi nói dối - đã gửi trong két bảo mật ngân hàng. Nếu ông ta còn nuôi ý đồ vươn bàn tay tanh tưởi tới Aimee, tôi nói thêm, thì tốt nhất là nên từ bỏ ý định, vì khi đó tôi sẽ gây một vụ xì căng đan kinh thiên động địa cho xem, và tôi cũng sẽ làm thế nếu các điều kiện tiền bạc đưa ra không được đáp ứng. Cũng không nhiều lắm: tôi chỉ cần đủ tiền mua một căn nhà nhỏ ở Cảng Ticonderoga, cũng như bảo đảm chăm sóc cho Aimee. Nhu cầu của chính tôi sẽ có cách giải quyết riêng.
Tôi kết thư Trân trọng, và vừa liếm mép phong bì, vừa tự hỏi không biết chữ cẩu thỉ viết thế hiểu được không.
Mấy ngày trước khi rời Toronto, tôi đã kiếm ra Callista Fitzsimmons. Chị ta đã thôi sự nghiệp điêu khắc, giờ chuyên đi vẽ bích họa. Tôi tìm thấy chị ta ở một công ty bảo hiểm - ở trụ sở chính - nơi chị ta vừa giành được một đơn hàng. Đóng góp của phụ nữ trong thời chiến, đề tài là thế - đề tài lỗi thời, vì chiến tranh đã qua rồi (và, dù cả hai chúng tôi còn chưa biết, sắp được tô lên một màu nâu xám nhàm tẻ an hòa.)
Chị ta được dành cho cả một bức tường. Ba nữ công nhân, mặc đồ bảo hộ, nhoẻn cười can đảm, thoăn thoắt làm bom; một cô lái xe cứu thương; hai cô gái nông trang xách cuốc với sọt cà chua; một người đàn bà mặc quân phục đang đập bàn phím máy chữ; ở một góc, bị đẩy dạt một bên, có bà mẹ mặc tạp dề đang lấy ổ bánh trong lò ra, bên cạnh hai đứa trẻ đứng nhìn tán thưởng.
Nhìn thấy tôi Callie rất ngạc nhiên. Tôi chẳng hề báo trước mình sắp đến: tôi chẳng muốn chị ta trốn mất. Chị ta đang trông nhóm thợ sơn, tóc bịt khăn buộc cao trên đầu, quần ka ki, giày thể thao, sải chân đi lại, tay đút túi và điếu thuốc dính vào môi dưới.
Chị ta có nghe tin Laura chết, chị ta đọc thấy trên báo - cô gái đáng yêu quá đỗi, ngày nhỏ lạ thường làm sao, thật đến là tiếc. Sau các màn chào đầu đó, tôi trình bày lại những gì Laura nói, và hỏi có đúng vậy không.
Callie phẫn nộ ra trò. Chị ta ném ra chữ bố láo, liên hồi kỳ trận. Đúng thế, Richard đã ra tay cứu trợ cái lúc chị bị bọn Đội tiễu Đỏ nắm cổ vì khiêu khích, nhưng chị ta vẫn nghĩ đấy chỉ là ông ta coi như việc trong nhà, vì tình xưa nghĩa cũ thôi. Chị ta chối chưa từng nói gì với Richard, về Alex hay gã cọng hay cảm tình viên nào đi nữa. Bố láo quá sức! Họ là bạn chị cơ mà! Còn Alex thì, ừ, ban đầu chị ta có đỡ đần anh ta chút đỉnh, khi anh ta đang bối rối quá chừng, nhưng rồi thì anh ta biệt tăm tích, ấy là còn nợ chị ta ít tiền chứ, và đùng một cái đã nghe nói anh ta ở Tây Ban Nha rồi. Làm thế nào chị ta rò rỉ chỗ anh ta trú được, nếu chính chị ta cũng không biết là đâu?
Chẳng kết quả gì. Có thể Richard đã nói dối Laura, như đã nói dối tôi một trăm chuyện khác. Mặt khác cũng có thể chính là Callie nói dối. Nhưng đằng nào thì, tôi nghĩ chị ta sẽ nói gì khác đây?
Aimee không thích sống ở Cảng Ticonderoga. Nó đòi bố. Nó đòi cuộc đời đã quen thuộc với nó, trẻ con vẫn vậy. Nó đòi lại phòng mình. Chúng ta ai chẳng thế.
Tôi giải thích cho nó bây giờ sẽ phải ở đây ít lâu. Lẽ ra không nên nói là giải thích, vì có giải thích gì đâu. Có lời nào tôi nói có thể soi tỏ chút ý nghĩa nào, cho đứa trẻ lên tám?
Cảng Ticonderoga giờ đã khác nhiều; cuộc chiến đã mở đường về tận đây. Vài nhà máy đã mở cửa lại, trong thời gian xung đột - đã có đàn bà mặc đồ bảo hộ làm kíp nổ - nhưng bây giờ lại lục tục đóng cửa. Có thể rồi sẽ chuyển sang sản xuất hàng hóa thời bình, một khi xác định được chắc chắn những người lính hồi hương muốn mua gì, cho những mái nhà và gia đình mới hiển nhiên họ sắp dựng nên. Trong lúc đó thì người người thất nghiệp, và không khí chung là cứ chờ xem.
Cũng có nhiều khoảng trống. Elwood Murray không còn điều hành tòa báo nữa: ông ta sắp làm một dòng tên mới sáng loáng trên Đài tưởng niệm chiến tranh, sau khi vào thủy quân rồi tìm đường nổ banh xác. Buồn cười là ở thị trấn có những người nói là “bị chết”, có người khác lại “tìm đường vào chỗ chết”, cứ như đấy là một cử chỉ vụng về hay thậm chí là hành vi cố ý dù có phần vụn vặt - gần như là chủ định lựa chọn nữa, như tìm chỗ cắt tóc. Hóc bánh quy là chữ đang thịnh gần đây trong thị trấn, tất nhiên chỉ ở miệng đàn ông. Không thể không tự hỏi họ nghĩ đến lò bánh của ai đấy.
Ron Hincks chồng Reenie không được xếp vào số những kẻ lớ ngớ quàng đường chết. Anh thì người ta nghiêm trang nói đã tử trận ở Sicily, cùng một đội lính quê Cảng Ticonderoga đã gia nhập Trung đoàn hoàng gia Canada. Reenie được nhận tiền tuất, nhưng ngoài ra chẳng có gì mấy, và chị cho thuê một phòng trong căn nhà nhỏ tí; thêm nữa chị vẫn làm trong Quán điểm tâm Betty, dù luôn mồm bảo đến chết vì cái lưng mất thôi.
Nhưng rốt cuộc chẳng phải vì cái lưng, như tôi sắp sửa được biết. Mà là cặp thận, và chúng hoàn tất công việc sáu tháng sau khi tôi trở lại. Nếu cô đang đọc đến đoạn này, Myra, tôi muốn cô biết đấy là đòn rụng rời giáng xuống tôi. Tôi đã trông cậy có chị ở bên - chẳng phải trước giờ vẫn vậy sao? - và rồi, thoắt cái, chị không còn nữa.
Và rồi chị lại ở bên, mỗi lúc một nhiều, nếu không thì chuỗi bình phẩm thường trực bên tai tôi là giọng ai cơ chứ?
Tôi có ghé lại Avilion, tất nhiên. Chuyến thăm ấy thật tang thương. Khuôn viên bỏ phế cả, vườn tược cỏ dại mọc tràn; nhà kính đổ nát, các phiến kính vỡ vụn, cây cối héo quắt nguyên trong chậu. Mà từ thời chúng tôi đã có mấy cây như vậy rồi. Đôi nhân sư gác cửa mình vạch đầy chữ thuộc thể loại John yêu Mary; một con ngã chỏng chơ. Ao tiên nữ đá nghẹt ứ cỏ chết và cỏ dại. Cô nàng tiên nữ thì vẫn đứng, tuy có mất vài ngón tay. Nhưng nụ cười thì vẫn y như cũ: xa xôi, bí ẩn, dửng dưng.
Tôi chẳng cần đập cửa mới vào được nhà: Reenie lúc ấy vẫn còn sống, chị vẫn còn giữ cái chìa giấu lén. Ngôi nhà trông thật tồi tàn: đâu cũng thấy bụi bặm và phân chuột, ván sàn đã xỉn vì nhiều vết ố, không biết cái gì thôi ra. Tristan và Iseult vẫn còn trên cao nhìn xuống phòng ăn trống trải, dù cây đàn trong tay Iseult đã trúng thương, và một hai con én làng đã xây tổ trên cửa sổ giữa. Nhưng bên trong không có dấu tích phá phách nào: hơi hám tiếng tăm nhà Chase, dù khó nhận thấy, vẫn thoảng quanh nhà, và chắc còn lẩn quất đâu đó ánh hào quang đã phôi pha của quyền lực và tiền của.
Tôi đi một vòng quanh nhà. Mùi mốc sương đâu đâu cũng thấy. Tôi ngó qua thư viện, đầu Medusa vẫn ngự trị trên bệ sưởi. Cả bà ngoại Adelia cũng ở yên chỗ, dù có vẻ đã ỉu đi: nét mặt bà giờ đây có vẻ tinh ranh hí hửng, tuy kiềm chế. Rốt cuộc, cháu cá là bà có mèo mỡ quanh đây, tôi nghĩ với bà. Cháu cá bà có một cuộc sống thứ hai. Cháu cá nó nâng đỡ bà sống tiếp.
Tôi tìm bới trong đống sách, tôi kéo từng ngăn bàn. Trong một ngăn có hộp cúc mẫu từ thời ông nội Benjamin: những viên xương trắng đã biến thành vàng trong bàn tay ông, vẫn là vàng suốt bao nhiêu năm, nhưng giờ đã trở lại là xương trắng.
Trên gác mái tôi thấy cái tổ Laura chắc đã xây cho mình, sau khi đi khỏi Bella Vista: chăn lấy trong hòm để đồ, chăn đắp đem từ giường dưới nhà lên - tất sẽ lộ tẩy tức thì nếu có kẻ đến đây tìm nó. Còn có vài vỏ cam đã khô, có một lõi táo. Như thường lệ nó chẳng hề nghĩ phải dọn dẹp khi đi. Giấu trong tủ ly ván gỗ là bị đồ linh tinh nó nhét vào đó, cái mùa hè Thủy Nữ Tinh: bộ đồ trà bạc, chén đĩa sứ, thìa khảm chữ đầu tên. Cái kẹp hạt dẻ hình cá sấu, hột khuy măng sét xà cừ lẻ chiếc, cái bật lửa hỏng, giá lọ gia vị thiếu lọ giấm.
Tôi sẽ quay lại, tôi tự nhủ, lấy thêm sau.
Richard không đích thân xuất hiện, dấu hiệu tội lỗi (theo tôi đọc ra). Thay vào đó ông ta phái Winifred tới. “Cô mất trí rồi à?” là phát pháo mở đầu. (Diễn ra bên bàn ở Quán điểm tâm Betty: tôi không muốn để mụ ta vào ngôi nhà nhỏ tôi thuê, tôi không muốn mụ ta léo hánh gần Aimee chút nào hết.)
“Không,” tôi nói, “và Laura cũng không. Hoặc cũng không đến mức như hai người giả bộ. Tôi biết Richard đã làm gì.”
“Tôi không biết cô nói chuyện gì,” Winifred nói. Mụ ta quấn khăn lông chồn ghép nhiều cái đuôi bóng bẩy, và đang gỡ mình khỏi đôi găng tay.
“Tôi đoán là khi lấy tôi ông ta tính đã được món hời - mua một được hai. Ông ta đánh hoa cả cụm, đổi lấy một bài ca.”
“Đừng có nói xuẩn,” Winifred nói, dù trông mụ ta run rẩy. “Richard hoàn toàn trong sạch, Laura có nói gì cũng mặc. Anh ấy sạch trong như tuyết. Cô đã xét đoán lầm lẫn nghiêm trọng. Anh ấy nhờ tôi chuyển lời, anh ấy sẵn sàng bỏ qua vụ… vụ lầm lỡ này của cô. Nếu cô chịu quay về, anh ấy toàn tâm toàn ý muốn tha thứ rồi quên đi.”
“Nhưng tôi thì không,” tôi nói. “Ông ta có thể sạch trong như tuyết, nhưng là thứ tuyết bẩn lấm bùn. Đấy hoàn toàn là một thứ khác.”
“Nhỏ giọng thôi,” chị ta khẽ rít. “Người ta đang nhìn kia kìa.”
“Đằng nào họ chẳng nhìn,” tôi nói, “vì bà ăn mặc như con vẹt Ấn Độ. Chắc bà cũng biết cái sắc xanh đó chẳng hợp với bà tí nào, nhất là đến tuổi này. Mà trước giờ vẫn vậy, thật thế. Trông bà như cái túi mật.”
Trúng hồng tâm. Winifred bắt đầu thấy khó đỡ: mụ ta không quen cái mặt độc địa mới mẻ này của tôi. “Vậy thì chính xác là cô muốn gì?” mụ ta hỏi. “Không phải vì Richard làm bất cứ chuyện gì sai. Anh ấy chỉ không muốn ầm ĩ.”
“Tôi đã bảo ông ta chính xác là tôi muốn gì,” tôi đáp. “Tôi đã nói toẹt ra. Và bây giờ thì tôi muốn cái séc.”
“Anh ấy muốn gặp Aimee.”
“Xuống địa ngục mà đòi,” tôi nói, “tôi sẽ không bao giờ cho phép. Ông ta thấy con gái trẻ là nhỏ nước dãi. Bà biết mà, bà vẫn biết từ đầu mà. Tôi mười tám tuổi đã là kịch đường tàu rồi. Ở chung một nhà với Laura thật đúng là cám dỗ trời hành, bây giờ tôi mới hiểu. Làm sao ông ta tránh mó vào nó được. Nhưng ông ta sẽ không có cơ hội quặp vuốt vào Aimee.”
“Cô đừng nói chuyện kinh tởm,” Winifred nói. Giờ mụ ta đã cáu điên rồi: dưới lớp phấn sáp mặt mụ ta nổi những mảng lỗ chỗ. “Aimee là con ruột anh ấy.”
Tôi đã suýt nói, “Không phải,” nhưng tôi biết đấy sẽ là nước đi sai lầm. Về mặt luật pháp nó vẫn là con gái ông ta; tôi chẳng có cách nào chứng minh khác đi, người ta vẫn chưa phát minh ra các trò gien giếc hồi đó. Nếu biết sự thật, Richard sẽ càng sốt sắng muốn bắt Aimee khỏi tay tôi hơn nữa. Ông ta sẽ dùng nó làm con tin, còn tôi sẽ mất hết mọi lợi thế hiện giờ. Đúng là một ván cờ kinh tởm. “Ông ta chẳng từ bất cứ chuyện gì,” tôi nói, “kể cả với Aimee. Rồi ông ta sẽ cấp tốc đẩy nó đến một trại nạo thai ngoài luồng nào đó, như đã làm với Laura.”
“Tôi thấy có tiếp tục nói chuyện thêm nữa cũng chẳng đi đến đâu,” Winifred nói, nhặt lấy đôi găng cùng cái khăn và cái ví da bò sát.
Sau chiến tranh, tất cả thay đổi. Thay đổi cả mắt ta nhìn. Sau một hồi những mảng xám nhiễu lạo xạo không còn nữa. Thay vào đó là ánh sáng rỡ giữa trưa: những màu cơ bản, chói lòa, không bóng. Hồng rực, lam gắt, đỏ trắng như bóng bãi biển, nhựa xanh lá như huỳnh quang, mặt trời dội xuống chang chang như luồng đèn.
Ven ngoại ô các thành phố lớn thị trấn nhỏ, xe ủi hoành hành, cây cối đổ rạp; những hố lớn khoét trũng lòng đất như vừa có bom rơi xuống đây. Phố xá đất bùn lầy lội. Xuất hiện từng thảm đất trơ lớn tướng, trên cắm những cây non lẩy bẩy: bạch dương rủ là thứ được ưa chuộng. Chẳng chạy đâu tránh khỏi bầu trời.
Lại thấy có thịt, những tảng khối và súc lớn huy hoàng trong cửa kính hàng thịt. Lại có cam và chanh tươi như nắng sớm, có những gò đường, những núi bơ vàng. Người người sáng ăn tối ăn. Họ tọng đầy bụng những thịt thà xanh đỏ tím vàng, những thức ăn xanh đỏ tím vàng trong tầm tay, như sợ không có ngày mai.
Nhưng vẫn có ngày mai, chẳng còn gì khác ngoài cái ngày mai. Chỉ có hôm qua là biến mất.
Bây giờ tôi đã đủ tiền, lấy của Richard và cũng nhờ thừa kế của Laura. Tôi đã mua căn nhà nhỏ. Aimee vẫn còn thù tôi đã lôi nó khỏi cuộc sống cũ sung túc hơn hẳn, nhưng có vẻ nó đã chấp nhận, dù thỉnh thoảng tôi vẫn bắt gặp ánh mắt lạnh lùng: nó đã kịp chấm điểm xấu cho trình độ làm mẹ của tôi. Richard mặt khác lại đang thủ lợi nhờ xa cách, bây giờ trong mắt nó ông ta lấp lánh hơn nhiều, vì không còn giáp mặt gần kề. Tuy nhiên dòng quà tặng tới tấp ngày xưa nay chỉ còn rỏ giọt, nên nó cũng chẳng có mấy lựa chọn. Tôi e mình đòi hỏi mức độ khắc kỷ ở nó cao hơn thực có.
Trong lúc đó Richard đang sửa mình đón đợi tấm áo bào lãnh tụ, mà - theo báo chí - đã lơ lửng trong tầm tay. Đúng là tôi có thành trở ngại, nhưng những đàm tiếu về khả năng ly thân đã bị dập im. Tin loan báo nói tôi “sống ở quê”, và có thể tàm tạm cho là ổn, miễn là tôi cứ ở yên đó.
Ngoài tầm tai tôi, bắt đầu trôi nổi những lời đồn khác: rằng tôi thần trí không vững; rằng Richard đang bảo bọc tôi về tài chính, bất chấp đầu óc thất thường của tôi; rằng Richard thật là ông thánh. Vợ điên cũng chẳng hại gì, nếu xử lý đúng cách: chỉ càng tranh thủ thêm thiện cảm của quý phu nhân các bậc đại nhân.
Còn ở Cảng Ticonderoga tôi sống lặng lẽ. Mỗi khi đi đâu, tôi lại vượt qua một biển thầm thì nể trọng, miệng lưỡi ngừng khua khi tôi đến gần đủ nghe, đi qua lại rộ lên. Nhận định chung là có chuyện gì đã xảy ra với Richard nữa thì tôi hẳn cũng là bên bị hại. Tôi đã rút phải lá thăm xấu, nhưng vì đời không có công lý và vận may thì hiếm có khó tìm, nên chẳng mong giúp gì được tôi. Đấy là trước khi có cuốn sách, cố nhiên.
Thời gian trôi. Tôi làm vườn, tôi đọc sách, ngày qua ngày. Lúc này tôi đã bắt đầu - một cách khiêm tốn, ban đầu bằng vài món trang sức hình muông thú Richard tặng - nghề buôn bán hàng mỹ nghệ cũ rồi đây sẽ giúp ích cho tôi trong những thập kỷ sau. Cuộc sống mang dáng dấp bình thường đã hình thành.
Nhưng nước mắt lặn vào trong người ta sẽ trở ôi. Cũng như ký ức. Cũng như cắn lưỡi giữ im. Những đêm trằn trọc bắt đầu. Tôi không ngủ được.
Về mặt công luận, Laura đã được chôn trên giấy tờ. Thêm vài năm, sẽ như nó chưa bao giờ tồn tại. Lẽ ra mình không nên thề im lặng, tôi tự nhủ. Tôi muốn gì? Chẳng gì nhiều. Chỉ là một đài tưởng niệm tinh thần. Nhưng đài tưởng niệm, nếu xét về bản chất, có là gì đâu ngoài bảng lưu danh những vết thương đã nhận? Đã nhận, trong thù hận. Không có ký ức, chẳng thể có báo thù.
Kẻo chúng ta quên. Hãy nhớ về ta. Tay ta xuôi truyền lại cho người. Tiếng thét của những hồn ma đói.
Chẳng gì khó bằng cố hiểu người chết, như tôi đã thấy; nhưng chẳng gì nguy hiểm bằng tìm cách lờ họ đi.
