Tròng mắt Bạch Vạn Phú đảo quanh, hay là cứ thử lại xem sao? Đời người lắm khi thay đổi chỉ nhờ một chuyện nhỏ nhặt như vậy, ông rất thấm thía điều này.

Thế nhưng đi tạ lỗi nhận sai thì phải có "lễ" chứ, đi tay không thì thành ý nỗi gì? Bạch Vạn Phú liếc nhìn Thường Cúc Hương, rồi lại liếc thêm cái nữa, thấy bà vẫn trơ trơ không chút động tĩnh, đành phải huých nhẹ cùi chỏ vào người bà.

Thường Cúc Hương nghiến răng, móc chìa khóa từ trong vạt áo trước ngực ra, mở chiếc tủ bên phòng của hai vợ chồng, vốc từ bên trong ra một nắm củ lạc: "Đem sang cho bà Bạch của mày, biếu bà cụ bồi bổ... Tao cảnh cáo mày đấy, cấm có mà ăn vụng, thiếu một hạt thì mày biết tay tao!"

Chỗ lạc còn nguyên vỏ ấy thật sự được bà đếm từng hạt một, lại còn đếm đi đếm lại tới hai lần.

Bạch Học Tập chẳng nói chẳng rằng nhận lấy, tùy tiện kéo từ trong tủ ra một chiếc áo có cổ, ánh sáng trong phòng lờ mờ, vừa hay có thể che đi vết hằn trên cổ.

Cách bố trí của khu viện số 6 giống hệt trong ký ức, là một đại tạp viện ba tiến kiểu truyền thống, nhà họ Bạch ở gian sương phòng phía tây, còn ba gian nhà chính ở hậu viện do một mình bà cụ Bạch ở. Đây là căn nhà chính chủ thuộc quyền sở hữu của riêng bà cụ, phía sau nữa là dãy hậu tráo phòng cũng có mấy hộ gia đình cùng sinh sống. Cả ngõ Táo Nhi này đều là cán bộ công nhân viên của các nhà máy xí nghiệp gần đó cư ngụ, có nhà thì nhân lúc có chính sách nới lỏng mà bỏ tiền mua đứt như nhà họ Bạch, có nhà thì ở theo diện nhà tập thể do xưởng phân phối, chỉ có quyền cư trú chứ không có quyền sở hữu.

Khác với gian sương phòng tây chật chội ngột ngạt của nhà họ Bạch, gian nhà chính có trần cao ráo, trổ cả cửa sổ trước lẫn cửa sổ sau, mỗi gian rộng chừng ba mươi mét vuông, chỉ nhìn từ bên ngoài thôi đã thấy bề thế đàng hoàng, hèn chi có biết bao nhiêu nhà dòm ngó. Bạch Học Tập bước tới trước căn phòng sáng đèn bên trái, gõ cửa.

"Vào đi." Kèm theo giọng nói già nua khàn đặc, cánh cửa gỗ chạm trổ hoa văn từ từ mở ra. Đập vào mắt cô đầu tiên là chiếc giường sưởi lớn sát bên cửa sổ, trên giường trải nệm chăn hoa lam mềm mại, phía trên có một bà cụ tóc trắng xóa đang ngồi xếp bằng. Bà cụ thật sự rất "nhỏ bé", vóc người chỉ cỡ đứa trẻ chừng bảy tám tuổi.

Bà cụ mặc chiếc áo dài vạt cài cúc đối khâm màu xanh lam kiểu cũ, mái tóc chải chuốt cẩn thận không một sợi rối loạn, gương mặt gầy guộc, hốc mắt trũng sâu, gò má nhô cao, tròng mắt tuy đã đục mờ nhưng vẫn ánh lên nét sắc sảo, tinh tường.

Bạch Học Tập có cảm giác như mình đang đi phỏng vấn xin việc, bị sếp lớn của công ty soi xét từng li từng tí, cô theo phản xạ nặn ra một nụ cười gượng.

"Nghĩ thông suốt rồi à?"

"Cháu nghĩ thông suốt rồi ạ."

Bà cụ Bạch hơi cựa mình, nhưng bà đã quá già, lưng gù nặng, xương khớp rệu rã, từng cử động đều chậm chạp như cảnh quay chậm trên phim điện ảnh. Bạch Học Tập chỉ sợ bà cụ cử động mạnh sẽ gãy xương... mất luôn phiếu cơm dài hạn của mình, bèn vội vã bước tới rót cho bà một chén nước sôi.

Rót ra rồi mới vỡ lẽ nước trong phích đã nguội ngắt từ lâu.

"Bà đợi cháu một lát, để cháu chạy sang xách một phích nước qua." Đằng nhà họ Bạch phía trước có tận ba chiếc phích nước, ngày nào cũng được nguyên chủ đun sôi rót đầy ắp.

"Ta không thích nợ ân huệ của ai, nếu cháu thật lòng muốn hầu hạ ta thì cứ đun nước ở đây."

Bạch Học Tập nghe vậy vội vàng chạy sang gian phòng ở giữa. Trong đại tạp viện, bếp núc nhà nào nhà nấy đều tự cơi nới chắp vá tạm bợ dưới mái hiên dọc hành lang, duy chỉ có bà Bạch nhà cửa rộng rãi thênh thang, hào phóng dành hẳn một gian nhà chính làm gian bếp. Đối với việc nấu nướng, thân xác này đã hình thành phản xạ cơ bắp đâu ra đấy, bỏ củi mồi, châm lửa, thêm củi, bắc ấm nước lên bếp, mọi thao tác đều trôi chảy liền mạch.

Ba gian nhà của bà Bạch, gian bên trái là nơi bà nghỉ ngơi ngủ nghê, gian ở giữa vừa làm bếp vừa làm gian nhà chính, chỉ kê vỏn vẹn một chiếc bàn bát tiên cũ kỹ ọp ẹp, còn gian bên phải thì bỏ trống bấy lâu nay. Công ty quản lý nhà đất từng vận động bà cho thuê lại để giảm bớt gánh nặng nhà ở cho giai cấp công nhân, nhưng bà chỉ buông một câu dứt khoát không cho thuê.

Bà cụ Bạch tên thật là Bạch Thu Hà, năm nay đã ngoài tám mươi, trước kia từng làm vú nuôi cho nhà họ Hồ – đứng đầu nhóm tứ đại danh y thành phố Thư Thành. Sau khi dứt sữa nuôi lớn đứa trẻ, bà vẫn ở lại trong phủ hầu hạ cậu chủ nhỏ. Sau ngày giải phóng bà được khôi phục thân phận tự do, nhờ chút y thuật học lỏm được hồi còn ở nhà họ Hồ, ngoài việc đỡ đẻ giục sinh cho phụ nữ quanh vùng, bà còn có thể xem bệnh cảm mạo phong hàn thông thường. Mấy năm đầu sau giải phóng, ngành nào nghề nào cũng thiếu thốn nhân tài, phòng y tế của xưởng dệt thiếu bác sĩ nên mời bà sang ngồi chẩn khám bệnh, sẵn tiện làm sư phụ kèm cặp đồ đệ. Đáng tiếc trong một lần tai nạn rủi ro, bà bị tổn thương đốt sống cổ và cột sống ngực, may mắn là không đứt dây thần kinh nên không bị liệt nửa người, nhưng bất hạnh là lưng còng rạp xuống, vĩnh viễn chẳng thể đứng thẳng dậy được nữa.

Vóc dáng vốn cao hơn một mét sáu, chỉ sau một đêm co rút lại còn một mét hai, đến cả việc hấp mấy cái bánh bao bà cũng không với tới miệng bếp lò, đành phải chịu cảnh bữa đực bữa cái dựa vào đồ đệ và nhà ăn của xưởng dệt tiếp tế cơm nước.

Đưa cơm lâu ngày, đồ đệ cũng sinh lòng cằn nhằn oán trách, nhà ăn của xưởng dệt cũng chẳng có ai rảnh rỗi ngày nào cũng mang cơm đến tận nơi cho bà. Bà cụ lại không chịu nổi những lời bóng gió khó nghe, thà tự mình gặm chút lương khô qua ngày chứ quyết không nhận của bố thí nhục nhã ấy nữa.

Hồi đó xưởng và văn phòng khu dân cư từng đề xuất chuyện tìm người nhận nuôi một đứa trẻ, vừa chăm sóc sinh hoạt thường nhật, sau này lại lo chuyện phụng dưỡng ma chay lúc trăm tuổi cho bà, nhưng bà cụ chẳng hề ưng thuận. Bà luôn đinh ninh người ta chỉ chăm chăm nhòm ngó ba gian nhà và số tiền bồi thường của mình, ai khuyên cũng chẳng ăn thua. Mãi cho đến mấy ngày trước, chẳng biết vì cớ gì mà bà bỗng dưng nghĩ thông suốt, chỉ đích danh muốn nhận Bạch Học Tập làm cháu thừa tự.

Bạch Học Tập vừa miên man suy nghĩ thì nước trong ấm đã sôi ùng ục. Cô vội rót đầy vào phích nước, đoạn rót hai phần ba cốc tráng men cho bà cụ: "Bà cẩn thận kẻo bỏng ạ."

Bà cụ ôm cốc nước ấm áp trong tay sưởi ấm, sắc mặt dịu đi đôi chút. Bà thừa hiểu Bạch Học Tập làm vậy là để mình nhanh chóng có nước nóng uống nên chỉ đun một lượng nước vừa đủ, xem ra con bé này cũng lanh lợi tháo vát, chẳng hề giống như những lời đồn đại bên ngoài... Có điều, vết bầm tím trên cổ Bạch Học Tập rõ mồn một như thế, tưởng bà đây mù chắc.

Sắc mặt bà cụ Bạch lại sầm xuống, khó coi hơn trước.

"Bà Bạch, bà kiến thức uyên bác, từng trải sự đời, chút toan tính cỏn con này của cháu chắc chắn chẳng thể qua mắt được bà, thế nên cháu cũng không vòng vo giở trò bịp bợm với bà làm gì."

"Trước kia vì một vài chuyện luẩn quẩn nghĩ không thông nên cháu mới từ chối ý tốt của bà, cũng vì thế mà suýt chút nữa phạm phải sai lầm không thể cứu vãn... Nhưng một lần dạo qua quỷ môn quan cũng chẳng uổng phí, cháu đã hoàn toàn thông suốt rồi."

Đôi mắt bà cụ nhìn chằm chằm vào cổ cô: "Ta muốn nhận con nuôi thừa tự thì thiếu gì người xếp hàng.""Vâng, cháu biết bà chẳng thiếu lựa chọn. Trong số những người bà nhắm tới, nếu miễn cưỡng nói về ưu điểm thì cháu chỉ có sức dài vai rộng, biết làm lụng, biết nấu cơm, biết chăm sóc người khác, lại biết mặt chữ, tính tình an phận, không có tâm địa xấu xa... Thế nhưng những điểm này hầu hết phụ nữ trạc tuổi cháu đều có cả, chẳng được coi là năng lực cạnh tranh cốt lõi gì, bà thấy có đúng không ạ?"

Bà cụ khẽ nhếch khóe môi, không ngờ con bé này lại nhìn nhận vấn đề thấu đáo đến vậy.

"Huống hồ cháu còn có một đôi bố mẹ chỉ chực chờ cháu quay lại trợ cấp bù đắp cho nhà bên đó, đây ngược lại mới chính là điểm yếu lớn nhất của cháu."

Bà cụ cười khẩy một tiếng. Bà sống đến từng này tuổi đầu rồi, hạng người nào mà chưa từng giáp mặt? Chút tính toán bẩn thỉu trong bụng hai vợ chồng nhà kia thì dùng đầu ngón chân bà cũng đoán ra được. Bao năm qua mở mồm ra là "cô nãi nãi", khép mồm lại là "người cùng họ", bàn tính gõ lách cách muốn văng cả vào mặt bà rồi.

"Hai ngày nay cháu đã suy nghĩ rất kỹ, điểm khác biệt giữa cháu với những người khác, và cũng là điểm có lợi nhất cho bà, chính là cháu đã trưởng thành." Bạch Học Tập nói nhiều nên cổ họng rát buốt, bèn tự nhiên bưng cốc uống liền hai ngụm nước, khơi gợi trí tò mò của bà cụ lên rồi mới thong thả nói tiếp: "Trưởng thành đồng nghĩa với việc mọi quyết định cháu đưa ra đều do chính mình tự quyết, không chịu sự chi phối của bất kỳ ai, và cháu có thể tự chịu trách nhiệm cho quyết định của mình."

"Cho nên, đây cũng là quyết định do cháu tự chọn?" Bà cụ Bạch cảm thấy mình dường như chưa từng quen biết cô gái nhỏ trước mặt này.

"Vâng ạ." Cô thoáng ngừng lại, tiếp tục bày ra những điều kiện của mình: "Bà nhận một đứa cháu thừa tự là để có người đỡ đần cuộc sống thường nhật, giặt giũ nấu cơm quét dọn nhà cửa, những lúc đau ốm bệnh tật có thể phát hiện kịp thời để đưa bà đi bệnh viện, bưng nước đút thuốc cho bà, những lúc rảnh rỗi còn có thể trò chuyện tán gẫu mua vui cho bà, đúng không ạ?"

Nói là nhận một đứa "cháu gái thừa tự", chẳng thà nói thẳng ra là thuê một người giúp việc thì đúng hơn.

"Những điều đó cháu đều có thể đáp ứng cho bà, chỉ cần là yêu cầu hợp lý thì cháu sẽ dốc hết sức làm tròn. Thứ cháu cần cũng chẳng phải là ba gian nhà chính của bà, mai này khi bà trăm tuổi quy tiên, chỉ cần để lại cho cháu một gian buồng nhỏ làm chỗ nương thân là đủ."

Bà cụ Bạch nheo mắt lại. Mãi đến tận lúc này bà mới nhận ra, mình chưa bao giờ thực sự thấu hiểu cô gái trẻ này.

Không khí trong phòng chìm vào tĩnh lặng.

...

"Thế bây giờ cháu muốn cái gì?"

"Một công việc ạ."

Bà cụ cười nhạt: "Mối quan hệ giữa ta với xưởng dệt cũng chỉ là nể nang chút thể diện cũ, không thể nào lo lót công việc cho cháu được đâu." Năm xưa khi xưởng mời bà về làm sư phụ, bà đã ngoài năm mươi tuổi, theo lý thường đã đến tuổi nghỉ hưu. Chẳng qua là gặp thời buổi đất nước mới thành lập trăm bề bề bộn, các ngành các nghề đều thiếu hụt những thợ cả có tay nghề vững vàng như bà mà thôi. Mấy năm đầu lúc mới xảy ra tai nạn, mỗi dịp lễ tết công đoàn xưởng còn cử người tới thăm hỏi động viên, nay đã hai mươi năm trôi qua, chủ tịch công đoàn cũng thay đổi mấy đời rồi, từ lâu đã chẳng còn ai đoái hoài tới sống chết của bà nữa, nói chi đến chuyện sắp xếp công việc cho "cháu gái" của bà, đừng có nằm mơ giữa ban ngày.

"Không cần vào xưởng dệt đâu ạ, cháu chỉ cần được nhận vào làm nhân viên thời vụ ở văn phòng khu phố là được."

Trước kia, một kẻ tư chất bình thường như cô vì muốn thi đỗ đại học, cũng vì muốn nộp một bảng điểm ưng ý cho người hảo tâm đã tài trợ mình, nói thức khuya dậy sớm miệt mài dốc cạn sức lực cũng chẳng hề quá lời. Lên đại học vì muốn tìm được công việc tốt, cô không dám trốn học, không dám nợ môn. Đến khi đi làm, vì muốn gom tiền mua nổi căn nhà, cô cày cuốc đến mức chẳng màng đất trời là gì, khắp người từ tuyến giáp, tuyến vú cho tới phổi và tử cung đều mọc u hạch, ngay cả khi vừa phẫu thuật bóc tách u tuyến vú xong cũng chẳng dám xin nghỉ ốm quá ba ngày... Hễ ai biết chuyện đều bảo cô cày cuốc điên cuồng, bảo cô chăm chỉ nỗ lực.

Thế nhưng, rốt cuộc cô vẫn mất mạng dưới một chai rượu đập trúng đầu.

Giờ đây Bạch Học Tập đã suy nghĩ vô cùng thông suốt, nếu đã có cơ hội làm lại cuộc đời, cô chẳng muốn lao đầu vào cày cuốc nữa. Nhu cầu sinh tồn quan trọng nhất chẳng qua là công việc và chỗ ở, mà "công việc giúp việc" này chính là cơ hội duy nhất của cô lúc này.

Vì vậy, cô cũng chẳng buồn bàn tới chuyện tình cảm sứt mẻ gì ở đây, cứ xem việc làm cháu thừa tự này như một phi vụ hợp tác, hai bên cùng có lợi là xong.

Và cô cũng chẳng hề nói sai, sự tỉnh táo thực tế của cô chính là năng lực cạnh tranh cốt lõi nhất.

Bà cụ Bạch trầm ngâm một thoáng: "Cháu cho rằng ta có thể giúp cháu xin được một suất nhân viên thời vụ ở văn phòng khu phố sao?"

"Cháu tin bà nhất định có cách ạ."

Hồi ban ngày lúc Long Phương Phương tới tìm Bạch Học Tập có buột miệng nhắc qua, hiện tại để chăm lo cho những hộ nghèo khó tàn tật neo đơn, văn phòng khu phố đã phân bổ cho mỗi ban quản lý khu dân cư một chỉ tiêu nhân viên thời vụ: "Khu phố Tửu Tiên Kiều của chúng ta có sáu ban quản lý khu dân cư, ban quản lý số ba nơi ngõ Táo Nhi tọa lạc vừa vặn có một chỉ tiêu."

Bà cụ Bạch một mặt là hoàn cảnh neo đơn khó khăn, vừa cô quả vừa gánh đủ cả ba yếu tố già, yếu, bệnh tật, mặt khác năm xưa bà lại bị thương tật mất sức lao động trong lúc làm nhiệm vụ công vụ, hội tụ đủ mọi điều kiện, ban quản lý khu dân cư chiếu theo lý lẽ cũng phải nâng đỡ đôi phần.

"Được rồi, thế thì quyết định vậy đi."

Không ngờ bà cụ nhỏ nhắn này lại là người dứt khoát sảng khoái đến thế, Bạch Học Tập đương nhiên cũng phải thể hiện thành ý của mình: "Nếu bà không chê phiền thì tối nay cháu có thể dọn đồ sang đây ở luôn, sáng sớm mai hai bà cháu mình đi làm thủ tục."

,