"Cái lão Phan này thật là, hoàn cảnh nhà ông ta ai mà chẳng biết chứ, nhà nào mà chẳng có khó khăn? Nhưng cũng đâu thể kéo lùi chân mọi người như thế được."

Bạch Học Tập nhớ lại lần trước bà cụ Bạch nhận xét nhà họ Phan là "hố lửa", trong lòng cũng có chút thắc mắc. Lúc trước cô chỉ lướt qua hồ sơ nhà họ Phan, dường như chẳng có gì đáng chú ý cho lắm.

Nhưng đây là lần đầu tiên cùng làm việc với Chủ nhiệm Lưu, Bạch Học Tập cũng ngại tỏ ra quá nhiều chuyện, bèn kìm nén sự tò mò, kiểm tra hết một lượt cả ngõ Hạnh Hoa. Đến khi về tới nhà thì trời đã mười một giờ rưỡi đêm, có một cán bộ nòng cốt cùng đường đi chung, coi như có bạn đồng hành.

Nghĩ đến việc ngày mai còn hai khúc xương khó gặm nữa, lại thêm việc phải quay lại kiểm tra những chỗ phát hiện vấn đề cần chấn chỉnh của ngày hôm nay, cô không khỏi thở ngắn than dài. Sống lại một đời mà vẫn không thoát khỏi kiếp tăng ca, khổ thật đấy!

"Trẻ tuổi mà suốt ngày thở ngắn than dài, chẳng có chút khí thế nào của người trẻ cả." Miệng bà cụ Bạch nói vậy nhưng vẫn chừa lại cơm tối cho cô. Cơm tối là do Bạch Học Tập nhờ bác Thái mang sang, chân cẳng ông ấy không tiện nên Triệu Đức Hải không sắp xếp ông ấy đi đến từng nhà.

"Đúng rồi bà cụ Bạch, bà là cây cao bóng cả của khu phố Tửu Tiên Kiều chúng ta, chắc chắn biết chuyện nhà họ Phan chứ ạ? Chính là cái nhà giúp mình đắp giường sưởi ấy, lần trước bà còn dặn cháu đừng nói chuyện với Tiểu Phan mà."

Nhắc đến cậu thanh niên kia, bà cụ Bạch liền bực mình: "Không phải việc của cháu, bớt nghe ngóng đi."

Ở chung lâu ngày, Bạch Học Tập cũng biết bà không thực sự tức giận, bèn dày mặt giải thích: "Hì hì, bà cụ Bạch, chẳng phải cháu đang phụ trách công tác hòa giải ở văn phòng khu phố sao, biết nhiều chuyện xưa tích cũ một chút thì lúc xử lý tranh chấp cũng có cái nhìn toàn diện hơn chứ ạ? Nắm rõ ngọn ngành đầu đuôi, hiểu thấu quan hệ nhân quả cũng là yêu cầu của công việc mà bà?"

Bà cụ lườm cô một cái sắc lẹm, hất cằm về phía chiếc bát đựng nước: "Trong ngăn kéo thứ ba bên phải tủ đầu giường sưởi của bà, bốc một nhúm trà lại đây."

Bạch Học Tập chẳng hiểu biết gì về trà, chỉ biết trà này đen sì sì, bị ép chặt cứng thành hình bánh, mỗi lần pha giúp bà đều phải bẻ một mẩu con con ra, bà còn bảo nước đầu tiên không được uống.

Haizz, thật là hết cách với vị khách hàng kỹ tính này. Bạch Học Tập vừa thầm càu nhàu vừa pha trà, lại đệm thêm một chiếc gối sau lưng bà cụ để bà ngồi thoải mái hơn.

"Phan Văn Quý cháu biết chứ?"

Bạch Học Tập nhanh chóng lục lọi một lượt trong đầu: "Hóa ra là ông ấy!"

Thời gian trước cô xem tài liệu không hề uổng công, nhắc đến người khác có thể không rõ, nhưng cái tên Phan Văn Quý này thì cô rất quen thuộc. Bởi vì ông ấy cũng giống như bà cụ Bạch, đều là hộ nhận trợ cấp cứu tế của khu phố Tửu Tiên Kiều, thuộc nhóm người già neo đơn mất khả năng lao động, không con không cái, theo yêu cầu chính sách thì được đảm bảo ăn, mặc, chất đốt, dạy dỗ (nếu là trẻ em), mai táng, sau này còn được gọi là "hộ ngũ bảo".

Tuy nhiên, vì mảng cứu tế phúc lợi không phải công việc do cô phụ trách, lúc đó cô chỉ học thuộc tên của những nhân vật đặc biệt này để nắm tình hình chung, chứ chưa tìm hiểu sâu chi tiết.

"Chẳng lẽ bác thợ Phan và Phan Văn Quý là hai anh em?"

"Trên danh nghĩa là anh em họ đằng xa, nhưng thật ra chẳng có quan hệ huyết thống gì. Phan Văn Quý là người họ Phan chính tông, chuyển từ Phan Gia Loan đến, còn Phan Văn Bảo là con trai riêng do người vợ kế của chú họ ông ấy mang theo."

À, mối quan hệ này đúng là đủ xa bắn không tới.

Bạch Học Tập lập tức lục lại hồ sơ về Phan Văn Bảo trong đầu: Phan Văn Bảo sống dựa vào nghề đắp giường sưởi, vợ mất sớm từ nhiều năm trước, nuôi chín người con trai và một đứa con gái, dẫu vào cái thời coi việc sinh nhiều nuôi nhiều là vinh quang thì số lượng này cũng thuộc hàng hiếm thấy.

"Cháu bảo cái ông Phan Văn Bảo này, lúc sinh nở đắc ý bao nhiêu thì lúc nuôi nấng lại sầu não bấy nhiêu. Giờ con trai từng đứa lớn tướng rồi mà chẳng cưới nổi vợ, đáng đời chưa!"

Bạch Học Tập gật đầu phụ họa, chẳng phải là thế sao, giá như đẻ bớt đi vài đứa thì đâu đến nỗi ngần này tuổi đầu rồi còn phải chạy đôn chạy đáo khắp nơi đắp giường sưởi cho người ta, bận rộn tới mức mặt mũi lem luốc chẳng ra hình người, từng đồng tiền công đều phải kỳ kèo nâng lên đặt xuống. "Phan Văn Bảo không có công việc chính thức, vợ lại mất sớm, một mình ông ấy nuôi mười đứa con, có đi làm ba việc một lúc cũng chẳng đủ nhét kẽ răng."

Bà cụ không hiểu "làm việc làm thuê" cụ thể theo nghĩa hiện đại là gì, nhưng vẫn nghe hiểu được đại ý: "Chín đứa con trai một đứa con gái, con trai đến giờ mới yên bề gia thất được ba đứa, còn sáu đứa vẫn ế chỏng trơ."

Cả nhà họ ở trên thành phố cũng chỉ có hai gian phòng mà phải chứa ngần ấy miệng ăn, đến mức ngủ đứng còn thấy chật chội. Bạch Học Tập vừa nghĩ đến cảnh căn phòng chen chúc toàn thanh niên trai tráng là đầu óc đã thấy ong ong, mùi mè trong đó phải nồng nặc đến mức nào chứ! Thảo nào, cô đã bảo mà, ruồi bọ bay vào phòng nhà họ Phan chắc cũng mất phương hướng, bởi vì từng tấc không gian từ trên xuống dưới đều bị tận dụng đến mức tối đa.

"Trong ba đứa đã lấy vợ thì có hai đứa đi làm rể nhà người ta, mấy đứa còn lại đứa thì xuống nông thôn cắm đội, cơ mà nơi đi cũng gần nên thường xuyên về nhà được, đứa thì ở lại thành phố làm công nhật, thằng Chín nhà họ Phan chính là làm công nhật đấy." Tức là cậu thanh niên hôm nọ nhìn cô đến ngây người.

Được rồi, thế này cũng coi như một lối thoát.

"Thế còn đứa con gái thì sao ạ?"

Bà cụ thở dài: "Mấy năm trước bị liệt rồi, ăn uống ỉa đái đều ở trên giường sưởi cả."

Bạch Học Tập: "..." Đúng là dây thừng đứt đoạn đúng chỗ mót mà, cả nhà toàn đám thanh niên quá lứa lỡ thì đi làm công nhật, lại còn phải chăm sóc một cô em gái nằm liệt giường. Ai mà gả vào nhà bọn họ thì đúng là nhảy vào hố lửa, chẳng những ăn không đủ no mặc không đủ ấm, mà còn phải hầu hạ em chồng nằm liệt.

Không bằng lòng ư? Cả nhà họ đều có thể đứng trên đỉnh cao đạo đức để trừng phạt gay gắt cho xem!

"Mấy hôm trước bà nghe người ta kể, nhà Phan Văn Bảo lại có đứa con trai muốn cưới vợ, nhưng bố mẹ đằng gái không đồng ý, bảo là cưới kiểu này thì còn mất mặt hơn cả không cưới."Đôi vợ chồng trẻ mới cưới mà phải chen chúc cùng một ông lão góa vợ và năm gã đàn ông ế ẩm, nghĩ thôi đã thấy ngột ngạt đến nghẹt thở rồi... Bạch Học Tập đặt mình vào vị trí bố mẹ bên gái, thà tuyển rể về nhà còn tốt hơn gả qua đó gấp trăm lần, không không không, cái nhà kiểu ấy thì con gái cô dù chỉ tìm hiểu yêu đương thôi cũng không được.

"Gia đình như nhà họ Phan, dẫu có cho cháu làm rể thì bà cũng chê."

Bạch Học Tập bật cười: "Bà nghĩ đi đâu thế ạ, cháu còn nhỏ, giờ chưa tính đến chuyện này đâu."

Lúc này cô tuyệt đối không ngờ rằng mình lại gặp lại người nhà họ Phan nhanh đến thế...

Khi Triệu Đức Hải dẫn đội chính thức đi nghiệm thu thành quả công tác của các ban quản lý khu dân cư, văn phòng khu phố Tửu Tiên Kiều đón tiếp một vị "khách" đặc biệt.

Đó là một cô gái được đẩy vào trong sân bằng chiếc xe kéo ba gác.

Cô gái còn rất trẻ, làn da mang một vẻ trắng hiếm thấy ở người Thạch Lan, nhưng lại là màu trắng bệch không chút huyết sắc, đôi gò má gầy hóp, hốc mắt trũng sâu, bờ môi cũng nhợt nhạt.

Nhà bọn họ và nhà Lý Hồng Mai cùng thuộc một khu dân cư nên cũng coi như quen biết.

Chẳng phải sao, Lý Hồng Mai vội vàng bước tới đón: "Ngọc Liên, sao em lại tới đây, dạo này vẫn khỏe chứ?"

Cô gái thở dài, trên mặt lộ rõ vẻ tàn tạ, u uất: "Em vẫn tốt ạ."

Miệng nói tốt nhưng ai có mắt cũng đều nhìn ra là không tốt chút nào, cô gái này rõ ràng đang gượng cười.

Lý Hồng Mai vừa hàn huyên với cô ta vừa giới thiệu với Bạch Học Tập: "Đây là Phan Ngọc Liên, hai chị em chị lớn lên cùng nhau từ nhỏ, sau này... chị cũng có một dạo chưa sang thăm em ấy."

"Chị mới đi làm, công việc bận rộn, em hiểu được mà, đâu giống như em, một kẻ tàn phế, suốt ngày nằm trên giường sưởi sống dở chết dở... Em thật sự, thật sự thà cứ thế mà chết quách đi cho rồi, chết đi cho sạch nợ, đỡ phải chịu những nỗi ấm ức bực bội kia, nhưng số phận cứ muốn đày đọa em, cứ bắt em không chết được cơ, em khó chịu lắm, khó chịu ở chỗ này này."

Cô ta chỉ vào lồng ngực.

Tâm trạng Lý Hồng Mai cũng nặng trĩu, chỉ đành khuyên nhủ, nhưng bất kể cô ta khuyên giải thế nào thì Phan Ngọc Liên cũng toàn là "ôi chao em số khổ", "ôi chao em bất hạnh", "ôi chao em là gánh nặng"... Nói thật, Bạch Học Tập nghe thôi cũng thấy mệt mỏi, thiếu nữ dường như chìm đắm trong nỗi bất hạnh của chính mình, không thể dứt ra được.

Cô biết những người có khiếm khuyết về cơ thể thì nội tâm thường nhạy cảm hơn, hay cảm thán về số phận này nọ, bậc cự phách chốn văn đàn còn chẳng tránh khỏi huống chi một thiếu nữ bình thường đang độ tuổi thanh xuân. Nhìn bạn bè thuở nhỏ được hưởng cuộc sống của người bình thường, trông cảnh mà sinh tình cũng là điều dễ hiểu.

Cô nhìn về phía hai thanh niên đang đẩy xe kéo: "Hai anh là?"

"À, đây là anh tư và anh năm của Phan Ngọc Liên, chắc mới từ huyện ngoại thành về nhỉ?" Nơi họ cắm đội không xa, cũng nhờ đợt đó xuống nông thôn sớm, nhiều nơi còn thiếu người, Văn phòng Thanh niên trí thức xét đến hoàn cảnh nhà họ Phan nên phân công cho họ ở huyện ngoại thành.

Phan Lão Tứ và Phan Lão Ngũ gượng gạo gật đầu, rập khuôn từng câu từng chữ như đang học thuộc lòng bài tập làm văn: "Chúng tôi muốn tới tìm đồng chí phụ trách công tác cứu tế dân chính, xem có thể cấp cho nhà tôi ít tiền cứu tế không, chuỗi ngày này thật sự không sống nổi nữa rồi."

Gương mặt nhỏ nhắn của Phan Ngọc Liên trắng bệch, đôi mắt đỏ hoe, thế nhưng lại chẳng nói nửa lời, cứ thế nằm trên chiếc xe kéo ba gác, lặng lẽ nhìn các nhân viên văn phòng khu phố có mặt ở đó.

Thời tiết đã trở lạnh, trên người cô ta vẫn chỉ đắp một chiếc chăn rách chắp vá chằng chịt, để lộ ra bao nhiêu cọng rơm mốc đen xì xì, mấu chốt là chiếc "chăn" này còn bị hụt một đoạn ngắn.

Bạch Học Tập biết, đây chính là cô con gái út của Phan Văn Bảo, năm nay mới mười chín tuổi, vì quanh năm nằm liệt giường không thấy ánh mặt trời nên cả người trắng bệch nhợt nhạt, trông có phần rợn người.

Mà cứ nghĩ đến hoàn cảnh nhà bọn họ thì ai nhìn vào cũng phải thở dài ngao ngán.

"Thế này đi, trước tiên hai anh hãy trình bày những khó khăn thực tế của gia đình mình, hai anh biết viết chữ chứ? Nếu biết thì viết một bản giải trình hoàn cảnh cụ thể, rõ ràng mang tới, chúng tôi sẽ báo cáo lên lãnh đạo." Bạch Học Tập và Lý Hồng Mai phụ trách mảng công tác dân chính, cũng muốn giúp đỡ họ một tay.

Phan Tứ mừng rỡ vội gật đầu lia lịa: "Biết chứ, biết chứ, cảm ơn cô cán bộ nhé, cô là cán bộ Bạch mới tới đúng không?"

Phan Ngũ: "Thằng em tôi hay nhắc đến cô lắm đấy!"

"Nhắc gì về tôi cơ?"

Phan Ngũ khựng lại, đỏ bừng mặt: "Chuyện... chuyện này tôi cũng chẳng nhớ nữa, tính tôi mau quên, chúng tôi về nhà viết bản giải trình hoàn cảnh ngay đây."

Bạch Học Tập mỉm cười, vội hỏi thăm về tình hình của Phan Ngọc Liên: "Em nhớ trong tài liệu ghi em ấy có bằng tiểu học, cũng không nói vì sao bị liệt, bị liệt từ lúc nào."

"Nó ấy à, cũng là đứa số khổ, nhỏ dại đã mất mẹ, bố nó cùng chín người anh trai phải nhặt nhạnh từng chút một, chăm bẵm từng li từng tí từ việc ỉa đái mới kéo nó lớn được ngần này. Mùa đông năm học lớp ba, đúng vào hôm mùng ba tháng Chạp, chị còn nhớ không, đấy là trận tuyết lớn nhất trong lịch sử thành phố Thư Thành chúng ta, nó tốt bụng ra ngoài giúp hàng xóm tìm gà, thế là bị cóng hỏng hai chân, sau đấy thì liệt luôn, không đi lại được, ngay cả ngồi cũng chẳng ngồi nổi, suốt ngày ăn uống ỉa đái chỉ có thể nằm bẹp trên giường sưởi."

,