Quả nhiên ông de Boville đã bắt gặp đoàn tang lễ đang đưa Valentine về chốn bình yên cuối cùng trên trán thế. Thời tiết âm u và giông bão, một cơn gió lạnh thổi rụng những chiếc lá vàng hiếm hoi còn sót lại trên cành cây, cuốn chúng tung bay giữa đám đông chật kín các đại lộ. Ông de Villefort, một người Paris chính hiệu, cho rằng chỉ có nghĩa trang Père-Lachaise mới xứng đáng đón nhận di hài của một gia đình người Paris; chỉ ở đó, những thi hài thuộc về dòng họ ông mới được vây quanh bởi những người tương xứng. Vì vậy, ông đã mua một hầm mộ, nơi chẳng mấy chốc đã được lấp đầy bởi các thành viên trong gia đình. Phía trước đài tưởng niệm có khắc dòng chữ: “Các gia đình Saint-Méran và Villefort,” bởi đó là di nguyện cuối cùng của tội nghiệp nàng Renée, mẹ của Valentine. Do đó, đoàn tang lễ trang trọng đã tiến về Père-Lachaise từ khu Faubourg Saint-Honoré. Vượt qua Paris, đoàn đi qua khu Faubourg du Temple, rồi rời các đại lộ vòng ngoài để tiến vào nghĩa trang. Hơn năm mươi xe ngựa riêng đi theo sau hai mươi cỗ xe tang, và phía sau họ là hơn năm trăm người cùng tham gia đoàn đưa tang đi bộ.

Những người đi sau này gồm toàn những người trẻ tuổi mà cái chết của Valentine đã giáng xuống như một cú sét đánh ngang tai, và dẫu trời mùa này vô cùng buốt giá, họ vẫn không thể kìm lòng được mà đến dâng nén hương cuối cùng cho ký ức về thiếu nữ xinh đẹp, trinh trắng và đáng yêu, nay lại sớm tàn úa khi tuổi đời hãy còn đang độ xuân sắc.

Khi họ vừa rời khỏi Paris, một cỗ xe ngựa bốn ngừa phóng với tốc độ chóng mặt bỗng đột ngột dừng lại; bên trong chính là Monte Cristo. Bá tước bước xuống xe và hòa mình vào đám đông đang đi bộ theo sau. Château-Renaud nhận ra ông, liền lập tức xuống chiếc xe coupé của mình để nhập bọn với ông; Beauchamp cũng làm như vậy.

Bá tước chăm chú nhìn qua mọi khoảng trống trong đám đông; rõ ràng ông đang dò tìm một ai đó, nhưng cuộc tìm kiếm của ông lại kết thúc trong thất vọng.

– Morrel đâu rồi? – ông hỏi. – Có vị nào trong các anh biết cậu ấy ở đâu không?

– Chúng tôi cũng đã hỏi câu hỏi đó rồi, – Château-Renaud nói, – vì chẳng ai trong chúng tôi nhìn thấy cậu ấy cả.

Bá tước im lặng, nhưng vẫn tiếp tục đảo mắt quan sát xung quanh. Cuối cùng họ cũng đến được nghĩa trang. Ánh mắt sắc bén của Monte Cristo lướt qua những lùm bụi và hàng cây, rồi chẳng mấy chốc đã trút bỏ được mọi mối lo âu, bởi khi nhìn thấy một bóng người lướt đi giữa những tán cây thủy tùng, Monte Cristo đã nhận ra kẻ mà mình đang tìm kiếm.

Một đám tang nhìn chung cũng tựa như bao đám tang khác tại kinh đô tráng lệ này. Những bóng đen tản mác trên các đại lộ dài trắng xóa; sự tĩnh mịch của đất trời chỉ bị phá vỡ bởi tiếng cành cây khô gãy răng rắc từ những hàng rào trồng quanh các ngôi mộ; tiếp đó là khúc tụng ca tang thương của các vị linh mục, đôi khi hòa lẫn với tiếng nấc nghẹn ngào phát ra từ một người phụ nữ đang che giấu mình sau một thảm hoa.

Bóng người mà Monte Cristo để ý đã lướt nhanh qua sau ngôi mộ của Abélard và Héloïse, tiến sát đến phần đầu của những con ngựa kéo xe tang, rồi nối gót theo những người lo tang lễ để đến đúng nơi đã được ấn định cho việc chôn cất. Sự chú ý của mỗi người đều bị cuốn vào buổi lễ. Monte Cristo chẳng nhìn thấy gì ngoài cái bóng ấy, thứ mà không một ai khác nhận ra. Hai lần bá tước bước ra khỏi hàng ngũ để xem thử đối tượng mà ông quan tâm có giấu vũ khí nào dưới lớp áo hay không. Khi đoàn tang dừng lại, cái bóng ấy được nhận ra chính là Morrel. Với chiếc áo khoác cài kín tận cổ, khuôn mặt tái mét và đôi tay bấu chặt lấy chiếc mũ đến phát đau, chàng tựa lưng vào một thân cây mọc trên gò cao nhìn thẳng xuống lăng mộ, sao cho không một chi tiết nào của tang lễ có thể lọt khỏi tầm mắt của chàng.

Mọi nghi thức diễn ra như thông lệ. Vài người đàn ông, những kẻ ít xúc động nhất trước khung cảnh này, cất lời điếu văn, kẻ thì than khóc cho cái chết yểu mệnh, người thì bàn dài về nỗi đau đớn của người cha, và một kẻ vô cùng khôn khéo lại trích dẫn chuyện Valentine từng xin cha mình ân xá cho những kẻ tội đồ mà bàn tay công lý đang sắp sửa trừng phạt — cho đến khi cuối cùng họ cũng cạn kiệt kho tàng ẩn dụ cùng những lời lẽ bi thương, những khúc biến tấu tỉ mỉ dựa trên các thơ phẩm của Malherbe gửi cho Du Périer.

Monte Cristo chẳng nghe thấy hay nhìn thấy gì, hoặc đúng hơn là ông chỉ nhìn thấy một mình Morrel, kẻ mà vẻ bình thảm lại mang đến một hiệu ứng đáng sợ cho những ai biết rõ điều gì đang diễn ra trong lòng chàng.

– Kìa nhìn xem, – Beauchamp nói, vừa ra hiệu cho Debray chú ý đến Morrel. – Cậu ta đang làm gì ở trên đó thế? – Và họ cũng thu hút sự chú ý của Château-Renaud về phía đó.

– Trông cậu ta nhợt nhạt làm sao! – Château-Renaud rùng mình nói.

– Cậu ta bị lạnh đấy thôi, – Debray nói.

– Không hẳn đâu, – Château-Renaud từ tốn đáp; – tôi nghĩ cậu ta đang vô cùng kích động. Cậu ta vốn là người rất nhạy cảm.

– Xì, – Debray bĩu môi; – cậu ta có quen biết gì tiểu thư de Villefort đâu; chính anh đã nói thế cơ mà.

– Đúng vậy. Nhưng tôi vẫn nhớ cậu ta từng khiêu vũ ba lần với nàng tại nhà phu nhân de Morcerf. Các anh có nhớ vũ hội dạo ấy không, thưa bá tước, nơi ngài đã tạo ra một tiếng vang lớn nhường ấy?

– Không, tôi chẳng nhớ gì cả, – Monte Cristo đáp lời, thậm chí còn chẳng biết mình đang nói về điều gì hay với ai, bởi tâm trí ông quá bận rộn theo dõi Morrel, kẻ đang nín thở vì xúc động.

– Điếu văn đã xong rồi; xin chào các vị, – bá tước cất lời một cách lạnh lùng.

Và ông biến mất mà chẳng một ai hay biết ông đã đi về hướng nào.

Tang lễ đã kết thúc, những người khách quay trở lại Paris. Château-Renaud rảo mắt tìm Morrel một lát; nhưng trong lúc họ đang bận quan sát cỗ xe của bá tước rời đi, Morrel đã rời khỏi vị trí của mình, và Château-Renaud, sau khi tìm kiếm hoài không thấy, đành nhập bọn với Debray và Beauchamp.

Monte Cristo nấp sau một ngôi mộ lớn và chờ đợi sự xuất hiện của Morrel, người đang từng bước tiến lại gần phần mộ giờ đây đã vắng bóng khách khứa và thợ thuyền. Morrel đảo mắt nhìn quanh, nhưng trước khi ánh mắt ấy kịp chạm đến chỗ Monte Cristo đứng, vị bá tước đã bước thêm vài bước lại gần hơn, mà vẫn hoàn toàn không bị phát hiện. Chàng thanh niên quỳ xuống. Vị bá tước với chiếc cổ vươn dài và ánh mắt quắc thước, đứng trong tư thế sẵn sàng chồm tới chỗ Morrel ngay khi có cơ hội đầu tiên. Morrel cúi gằm đầu cho đến khi chạm vào phiến đá, rồi hai tay bấu chặt lấy hàng rào sắt, chàng thì thầm:

– Ồ, Valentine!

Trái tim bá tước nhói đau khi nghe thốt lên hai tiếng ấy; ông bước tới, đặt tay lên vai chàng thanh niên và cất lời:

– Ta đang tìm cậu đây, bạn của ta ạ.

Monte Cristo cứ ngỡ sẽ vấp phải một cơn cuồng nộ bùng nổ, nhưng ông đã đoán sai, bởi Morrel quay người lại, điềm tĩnh đáp:

– Ngài thấy đấy, tôi đang cầu nguyện.

Ánh mắt dò xét của bá tước lướt dọc chàng thanh niên từ đầu đến chân. Lúc bấy giờ ông có vẻ yên tâm hơn đôi chút.

– Ta đưa cậu về Paris nhé? – ông hỏi.

– Không, cảm ơn ngài.

– Cậu muốn gì nào?

– Xin hãy để tôi được cầu nguyện.

Bá tước lùi lại mà không gặp phải sự kháng cự nào, nhưng chỉ là để đứng vào một vị trí mà từ đó ông có thể quan sát mọi cử động của Morrel. Cuối cùng chàng cũng đứng dậy, phủi sạch lớp bụi bám trên đầu gối, rồi quay mặt hướng về phía Paris mà không một lần ngoảnh đầu nhìn lại. Chàng lê bước chậm rãi dọc theo phố de la Roquette. Vị bá tước liền cho xe lui, đi theo sau chàng chừng trăm bước chân. Maximilian băng qua kênh đào và rẽ vào phố Meslay qua các đại lộ.

Năm phút sau khi cánh cửa khép lại sau lưng Morrel lúc chàng bước vào nhà, nó lại được mở ra cho vị bá tước. Julie đang đứng ở lối vào khu vườn, nơi cô đang chăm chú quan sát Penelon, người đang nhiệt tình nhập vai người làm vườn và bận rộn chiết mấy khóm hồng Bengal.

– A, thưa bá tước, – cô thốt lên, ánh lên niềm vui sướng rạng rỡ mà bất cứ thành viên nào trong gia đình cũng biểu lộ mỗi khi ông ghé thăm phố Meslay.

– Maximilian vừa mới về phải không thưa phu nhân? – bá tước hỏi.

– Vâng, tôi nghĩ mình vừa thấy cậu ấy đi qua; nhưng xin ngài hãy gọi Emmanuel.

– Xin lỗi phu nhân, nhưng tôi phải lên phòng của Maximilian ngay lập tức đây, – Monte Cristo đáp, – tôi có việc cực kỳ quan trọng cần nói với cậu ấy.

– Vậy ngài cứ lên đi, – cô nói với nụ cười duyên dáng theo bước chân ông cho đến khi khuất bóng.

Monte Cristo nhanh chóng bước lên cầu thang dẫn từ tầng trệt lên phòng của Maximilian; khi đến chiếu nghỉ, ông chăm chú lắng nghe nhưng mọi thứ vẫn tĩnh mịch. Giống như nhiều ngôi nhà cổ chỉ có một hộ gia đình sinh sống, cánh cửa phòng được lắp kính khung gỗ; nhưng nó đã bị khóa, Maximilian đang nhốt mình bên trong, và hoàn toàn không thể nhìn thấy chuyện gì đang xảy ra trong phòng, bởi một tấm rèm đỏ đã được kéo che kín mặt kính. Sự lo lắng của vị bá tước bộc lộ qua một vệt đỏ rực hiếm khi xuất hiện trên khuôn mặt điềm nhiên ấy.

– Mình phải làm sao đây! – ông thốt lên và trầm ngâm trong chốc lát; – hay là mình gõ cửa? Không, tiếng chuông báo hiệu có khách ghé thăm chỉ càng làm đẩy nhanh quyết định của một kẻ đang ở trong hoàn cảnh của Maximilian, và rồi tiếng chuông ấy sẽ bị lấn át bởi một tiếng động lớn hơn nhiều.

Monte Cristo run rẩy từ đầu đến chân và như thể quyết định đã được đưa ra nhanh tựa chớp giật, ông dùng khuỷu tay đập mạnh vào một ô kính; tấm kính vỡ vụn ra thành trăm mảnh, rồi gạt tấm rèm sang một bên, ông trông thấy Morrel, người nãy giờ đang viết lật đật đứng phắt dậy khỏi ghế trước tiếng kính vỡ.

– Tôi thành thật xin lỗi ngài, – bá tước nói, – chẳng có chuyện gì nghiêm trọng đâu, chỉ là tôi bị trượt chân và vô tình đằng khuỷu tay làm vỡ một ô cửa kính của cậu. Đằng nào nó cũng mở sẵn rồi, tôi tranh thủ bước vào phòng luôn nhé; cậu cứ tự nhiên – cứ tự nhiên nào!

Và luồn tay qua khung kính vỡ, bá tước xoay nắm cửa bước vào. Morrel, với vẻ mặt rõ ràng đang bấn loạn, tiến lại đón Monte Cristo không phải với ý định tiếp đón mà là để chặn đường không cho ông tiến vào.

– Ma foi, – Monte Cristo vừa nói vừa xoa khuỷu tay, – tại tên gia nhân nhà cậu cả đấy; cầu thang nhà cậu bóng loáng quá, đi chẳng khác nào bước trên mặt kính.

– Ngài có bị thương không, thưa ngài? – Morrel lạnh lùng hỏi.

– Tôi nghĩ là không sao. Thế cậu đang làm gì đấy? Cậu vừa viết thư phải không.

– Tôi ư?

– Các ngón tay cậu dính đầy mực kìa.

– À, phải, tôi đang viết. Đôi khi tôi vẫn viết thế đấy, dẫu tôi là một người lính.

Monte Cristo tiến sâu vào phòng; Maximilian đành phải để ông đi qua, nhưng vẫn kè kè theo sát phía sau.

– Cậu đang viết à? – Monte Cristo cất giọng với ánh mắt dò xét.

– Tôi đã vinh hạnh thưa với ngài rồi, đúng vậy đấy, – Morrel đáp.

Bá tước đảo mắt nhìn quanh phòng.

– Súng lục của cậu đặt ngay cạnh bàn làm việc kìa, – Monte Cristo nói, ngón tay chỉ về phía khẩu súng đặt trên bàn.

– Tôi đang chuẩn bị cho một chuyến đi, – Morrel đáp lại với vẻ dửng dưng.

– Bạn của ta, – Monte Cristo thốt lên với chất giọng ngọt ngào đến nao lòng.

– Thưa ngài?

– Bạn của ta, Maximilian thân mến, xin cậu đừng đưa ra một quyết định vội vàng nào hết, ta khẩn khoản đấy.

– Tôi đưa ra quyết định vội vàng ư? – Morrel nói, nhún vai; – có gì bất thường trong một chuyến đi kia chứ?

– Maximilian, – bá tước nói, – chúng ta hãy cùng nhau gỡ bỏ chiếc mặt nạ mà cả hai đang mang đi thôi. Cậu không thể qua mắt ta bằng cái vẻ bình tĩnh giả tạo đó, cũng như ta không hề đánh lừa được cậu bằng sự quan tâm có phần khách sáo của mình. Cậu có thể hiểu được chứ, rằng để có thể hành xử như ta lúc này, để đập vỡ tấm kính kia, để xông vào chốn riêng tư của một người bạn – cậu thừa hiểu rằng, để làm tất cả những điều đó, ta hẳn phải thôi thúc bởi một nỗi bất an thực sự, hay đúng hơn là bởi một niềm xác tín khủng khiếp. Morrel, cậu đang định tự vẫn!

– Thật tình, thưa bá tước, – Morrel run lên; – điều gì lại khiến ngài nghĩ quẩn như vậy cơ chứ?

– Ta nói rằng cậu đang chuẩn bị tự vẫn, – bá tước tiếp lời, – và đây là bằng chứng cho những gì ta nói; – vừa dứt lời, ông tiến lại bàn làm việc, nhấc tờ giấy mà Morrel dùng để che lên bức thư dở dang, và cầm lấy nó trên tay.

Morrel lao tới chồm vồ lấy để giật lại, nhưng Monte Cristo đã đoán trước được ý định ấy, bèn chộp lấy cổ tay chàng với một lực siết mạnh tựa gọng kìm.

– Cậu muốn tự sát, – bá tước nói; – cậu đã viết ra điều đó rồi đây.

– Được rồi, – Morrel nói, trút bỏ vẻ bình thản để thay bằng sự hung hăng, – được rồi, và nếu quả thực tôi có ý định chĩa khẩu súng này vào bản thân mình, thì ai sẽ ngăn cản tôi đây – ai dám ngăn cản tôi chứ? Mọi hy vọng của tôi đã tiêu tan, trái tim tôi đã tan nát, cuộc đời này là một gánh nặng, vạn vật quanh tôi đều ảm đạm và thê lương; cõi đời này đã trở nên nhàm chán đối với tôi, và những giọng nói của con người chỉ khiến tôi thêm loạn trí. Để cho tôi chết chính là một sự rủ lòng, bởi nếu sống tiếp tôi sẽ mất trí và hóa điên mất. Khi mà tôi, thưa ngài, nói với ngài tất cả những điều này bằng những giọt nước mắt đau đớn từ tận đáy lòng, thì liệu ngài có thể đáp lại rằng tôi sai, liệu ngài có thể ngăn cản tôi chấm dứt sự tồn tại khốn khổ của mình không? Nói tôi nghe xem, thưa ngài, ngài có đủ dũng khí để làm điều đó không?

– Có chứ, Morrel, – Monte Cristo đáp với sự bình tĩnh đối lập kỳ lạ với vẻ kích động của chàng trai trẻ; – có, ta sẽ làm thế.

– Ngài ư? – Morrel kêu lên, cơn giận dữ và oán trách càng lúc càng dâng cao, – ngài, kẻ đã lừa dối tôi bằng những niềm hy vọng hão huyền, kẻ đã cổ vũ và xoa dịu tôi bằng những lời hứa hẹn suông, trong khi lẽ ra tôi, nếu không cứu được nàng, thì ít nhất cũng có thể nhìn nàng trút hơi thở cuối cùng trong vòng tay mình! Ngài, kẻ ra điều thấu hiểu hết thảy mọi thứ, thậm chí cả những nguồn cội tri thức ẩn khuất, và đóng vai một thiên thần hộ mệnh nơi trần thế, vậy mà lại chẳng thể tìm nổi một liều thuốc giải cho thứ độc dược được hạ giới lên một thiếu nữ ngây thơ! Ồ, thưa ngài, thật tình ngài chỉ đáng để tôi thương hại, nếu như ngài không đồng thời trở thành kẻ đáng ghét trong mắt tôi.

– Morrel…

– Đúng vậy; ngài bảo tôi hãy tháo bỏ mặt nạ, và tôi sẽ làm thế, xin hãy cứ vừa lòng! Khi ngài nói chuyện với tôi ở nghĩa trang, tôi đã đáp lại ngài – lòng tôi lúc ấy đã mềm yếu; khi ngài đến đây, tôi đã cho phép ngài bước vào. Nhưng một khi ngài đã lạm dụng lòng tin của tôi, một khi ngài nghĩ ra một thứ tra tấn mới sau khi tôi tưởng rằng mình đã trải qua tất cả những đớn đau tột cùng rồi, vậy thì, hỡi Bá tước xứ Monte Cristo, vị ân nhân giả tạo của tôi – vậy thì, thhưa Bá tước xứ Monte Cristo, vị thần hộ mệnh của nhân loại, xin hãy cứ thỏa mãn đi, ngài sẽ được chứng kiến cái chết của người bạn mình đây! – và Morrel với một tiếng cười dại dột lại lao nhào về phía khẩu súng.

– Và ta lại xin nhắc lại lần nữa, cậu sẽ không được phép tự vẫn.

– Vậy thì hãy ngăn tôi lại đi! – Morrel đáp, tiếp tục vùng vẫy trong một nỗ lực cũng giống như lần trước, hoàn toàn thất bại trong việc giật ra khỏi cái kìm sắt của bá tước.

– Ta sẽ ngăn cậu lại.

– Thế ngài là ai mà lại tự cho mình cái quyền chuyên quyền đối với những sinh linh tự do và có lý trí cơ chứ?

– Ta là ai ư? – Monte Cristo lặp lại. – Hãy lắng nghe đây; ta là kẻ duy nhất trên thế gian này có quyền cất lời với cậu rằng: ‘Morrel, con trai của cha cậu sẽ không phải chết vào ngày hôm nay;’ – và Monte Cristo, với một dáng vẻ uy nghiêm và hùng vĩ, hai tay khoanh trước ngực bước về phía chàng thanh niên, kẻ vì bị khuất phục bởi phong thái lẫm liệt ấy nên đã bất giác lùi lại một bước.

– Sao ngài lại nhắc đến cha tôi? – chàng lắp bắp; – sao ngài lại đem ký ức về ông ấy vướng vào những chuyện của ngày hôm nay?

– Bởi vì ta chính là kẻ đã cứu mạng cha cậu khi ông ấy cũng muốn tự sát như cậu ngày hôm nay – bởi vì ta là người đã gửi chiếc túi tiền cho cô em gái nhỏ của cậu, và con tàu Pharaon cho lão Morrel – bởi vì ta chính là Edmond Dantès, người từng ẵm bồng cậu khi còn là một đứa trẻ trên đầu gối mình.

Morrel lùi lại thêm một bước, lảo đảo, hụt hơi, suy sụp; rồi mọi sức lực trong người như sụp đổ, chàng quỵ gối phủ phục dưới chân Monte Cristo. Ngay khoảnh khắc đó, bản tính tuyệt vời của chàng trải qua một cuộc lột xác mãnh liệt và đột ngột; chàng vùng đứng dậy, lao bổ ra khỏi phòng và chạy thốc ra cầu thang, cất giọng gọi sảng sảng: “Julie, Julie — Emmanuel, Emmanuel!”

Monte Cristo cũng cố gắng rời đi, nhưng Maximilian thà chết chứ nhất quyết không chịu buông tay nắm cửa, cánh cửa mà cậu đang khép chặt lại với vị bá tước. Julie, Emmanuel và một vài người hầu hoảng hốt chạy lên khi nghe thấy tiếng thét của Maximilian. Morrel chộp lấy tay họ, vừa đẩy tung cửa vừa nghẹn ngào cất tiếng trong tiếng nấc nghẹn:

– Quỳ xuống đi — quỳ xuống — ngài ấy chính là ân nhân của chúng ta — là vị cứu tinh của cha chúng ta! Ngài ấy chính là…

Chàng suýt thì thốt lên cái tên “Edmond Dantès”, nhưng bá tước đã kịp chộp lấy tay áo cậu để ngăn lại.

Julie nhào vào lòng vị bá tước; Emmanuel ôm chầm lấy ông như ôm lấy một vị thiên thần hộ mệnh; Morrel lại quỵ lạy xuống đất, trán đập sát vào sàn nhà. Khi ấy, con người với trái tim bằng sắt bỗng cảm thấy lồng ngực mình nghẹn lại; một luồng lửa như trào từ cổ họng lên khóe mắt, ông cúi đầu và rơi lệ. Trong chốc lát, chẳng còn âm thanh nào vang lên trong căn phòng ngoại trừ những tiếng nấc nghẹn ngào tiếp nối nhau, trong khi hương thơm của lòng biết ơn từ cõi lòng họ bay bổng tận chín tầng mây. Julie vừa hoàn hồn sau cơn chấn động liền lao vút ra khỏi phòng, chạy thốc xuống tầng dưới, xông vào phòng khách với niềm vui thơ trẻ và nâng chiếc lồng pha lê che phủ chiếc túi tiền từng được trao tặng bởi người ẩn danh ở các lối đi Meilhan. Trong lúc ấy, Emmanuel với giọng nói đứt quãng cất lời với vị bá tước:

– Ồ, thưa bá tước, sao ngài lại có thể, khi nghe chúng tôi nhắc đến vị ân nhân vô danh ấy hết lần này đến lần khác, khi chứng kiến chúng tôi bày tỏ lòng biết ơn và sự tôn sùng sâu sắc đến nhường nào đối với ký ức về ngài ấy — sao ngài có thể nhẫn tâm che giấu thân phận lâu đến thế mà không hé lộ với chúng tôi? Ồ, thật quá nhẫn tâm với chúng tôi, và — tôi có dám nói điều này không? — cả với chính ngài nữa.

– Hãy nghe ta nói đây, các bạn của ta, – bá tước cất lời, – ta có thể gọi các bạn như vậy vì chúng ta thực sự đã là bạn bè trong suốt mười một năm qua — việc phơi bày bí mật này bắt nguồn từ một biến cố lớn mà các bạn không bao giờ được phép hay biết. Ta từng muốn chôn vùi nó suốt cả cuộc đời trong tâm can mình, nhưng chính người em trai Maximilian của các bạn đã bứt nó ra khỏi ta bằng một sự hung hăng mà giờ đây chắc chắn cậu ấy đang hối hận.

Rồi quay người lại, nhận thấy Morrel vẫn đang quỳ gối gục đầu trên một chiếc bành tô, ông nói thêm bằng giọng trầm thấp, bàn tay siết chặt lấy tay Emmanuel đầy ngụ ý:

– Hãy trông chừng cậu ấy.

– Sao lại thế? – chàng thanh niên ngạc nhiên hỏi.

– Ta không thể giải thích được; nhưng hãy cứ trông chừng cậu ấy.

Emmanuel đảo mắt nhìn quanh phòng và bắt gặp khẩu súng lục; ánh mắt anh dừng lại trên thứ vũ khí đó, rồi anh chỉ tay về phía nó. Monte Cristo cúi gằm đầu. Emmanuel bước tới chỗ những khẩu súng.

– Cứ để mặc chúng ở đó, – Monte Cristo nói.

Rồi tiến về phía Morrel, ông nắm lấy bàn tay chàng; sự kích động hỗn loạn của chàng trai trẻ giờ đây đã được thay thế bằng một trạng thái sững sờ sâu sắc. Julie quay trở lại, trên tay nâng niu chiếc túi bằng lụa trong khi những giọt nước mắt hạnh phúc lăn dài trên má tựa những giọt sương mai đậu trên cánh hồng.

– Đây chính là vật báu của chúng ta đây, – cô nói; – đừng nghĩ rằng nó sẽ trở nên kém phần thân thiết đối với chúng tôi giờ khi chúng tôi đã biết mặt vị ân nhân của mình nhé!

– Đứa trẻ của ta, – Monte Cristo đỏ mặt nói, – hãy cho phép ta nhận lại chiếc túi đó được không? Giờ các con đã biết mặt ta rồi, ta muốn được nhớ đến duy nhất qua tình cảm mà ta hy vọng các con sẽ dành cho ta.

– Ồ, – Julie thốt lên, áp chặt chiếc túi vào lồng ngực, – không, không đâu, xin ngài đừng mang nó đi, bởi thế nào cũng có một ngày bất hạnh nào đó ngài sẽ rời bỏ chúng tôi, phải vậy không?

– Các con đã đoán đúng rồi đấy, thưa phu nhân, – Monte Cristo mỉm cười đáp; – chỉ một tuần nữa thôi là ta sẽ rời khỏi đất nước này, nơi có biết bao kẻ đáng phải chịu sự trừng phạt của Thiên đàng vẫn đang sống sung sướng, trong khi cha ta phải chết vì đói khát và đau khổ.

Khi loan báo về cuộc ra đi của mình, vị bá tước đăm đăm nhìn vào Morrel và nhận ra rằng câu nói “Ta sẽ rời khỏi đất nước này” đã hoàn toàn thất bại trong việc đánh thức chàng khỏi cơn u mê. Ông hiểu rằng mình buộc phải thực hiện thêm một trận chiến nữa để chống lại nỗi đau của người bạn, liền nắm lấy bàn tay của Emmanuel và Julie siết chặt trong tay mình, rồi cất giọng với uy quyền dịu dàng của một người cha:

– Những người bạn hiền hậu của ta, hãy để ta ở lại một mình với Maximilian.

Julie nhận ra đây chính là cơ hội để mang theo món báu vật quý giá của mình mà Monte Cristo đã quên mất. Cô kéo chồng mình ra cửa.

– Chúng ta hãy để họ ở lại một mình, – cô nói.

Bá tước ở lại một mình với Morrel, kẻ vẫn bất động như một bức tượng.

– Nào, – Monte Cristo cất lời, ngón tay khẽ chạm vào vai chàng, – cậu đã tìm lại được bản ngã của một người đàn ông chưa, Maximilian?

– Vâng; bởi tôi lại bắt đầu cảm thấy đau đớn rồi.

Bá tước cau mày, dường như đang chìm trong một nỗi do dự ảm đạm.

– Maximilian, Maximilian, – ông nói, – những suy nghĩ mà cậu đang sa vào thật không xứng mặt một người theo đạo Thiên Chúa.

– Ồ, xin ngài đừng sợ, bạn của ta ạ, – Morrel ngẩng đầu lên, mỉm cười với vị bá tước bằng một biểu cảm ngọt ngào; – tôi sẽ không dại dột tìm cách tự vẫn nữa đâu.

– Vậy là từ nay chúng ta sẽ không còn súng lục hay tuyệt vọng gì nữa nhé?

– Không; tôi đã tìm ra một liều thuốc chữa trị nỗi đau của mình còn tốt hơn cả một viên đạn hay lưỡi dao.

– Tội nghiệp cậu, thứ đó là gì thế?

– Nỗi buồn sẽ tự khắc giết chết tôi.

– Bạn của ta, – Monte Cristo nói với một nỗi u sầu sâu thẳm không kém gì chàng, – hãy lắng nghe ta. Có một ngày, trong một phút giây tuyệt vọng y hệt như cậu lúc này, bởi nó cũng dẫn đến một quyết định tương tự, ta cũng từng muốn tự vẫn; có một ngày, cha của cậu, trong cơn tuyệt vọng cùng cực, cũng muốn tự sát. Nếu có ai đó nói với cha cậu vào khoảnh khắc ông ấy chĩa khẩu súng vào đầu — nếu có ai đó nói với ta khi ta ở trong ngục tối và đẩy lùi phần ăn vốn chẳng chạm đũa suốt ba ngày trời — nếu có ai đó nói với cả hai chúng ta lúc bấy giờ rằng: ‘Hãy sống đi — rồi sẽ đến ngày các con được hạnh phúc, và sẽ biết ơn cuộc đời này!’ — dẫu cho lời ấy được cất lên từ giọng của bất kỳ ai, chúng ta cũng sẽ đón nhận nó với nụ cười hoài nghi, hay bằng sự ngờ vực đớn đau — vậy mà đã bao nhiêu lần cha cậu biết ơn cuộc đời trong lúc ôm ghì lấy cậu — đã bao nhiêu lần chính bản thân ta…

– A, – Morrel ngắt lời bá tước, – ngài dẫu sao cũng chỉ mất đi sự tự do, cha tôi dẫu sao cũng chỉ mất đi gia tài, còn tôi, tôi đã mất đi Valentine rồi.

– Hãy nhìn ta đây, – Monte Cristo nói, với thứ biểu cảm từng khiến ông trở nên hùng biện và đầy sức thuyết phục đến thế, – hãy nhìn ta này. Trong mắt ta chẳng có lấy một giọt nước mắt, trong huyết quản ta cũng chẳng có hơi men nóng giận nào, thế mà ta vẫn nhìn thấy cậu đau đớn — Maximilian ạ, người mà ta yêu thương như chính con ruột của mình. Nào, điều đó chẳng phải nói lên rằng trong đau khổ, cũng như trong cuộc đời, luôn luôn có một điều gì đó để chúng ta hướng về phía trước hay sao? Giờ đây, nếu ta van xin, nếu ta ra lệnh cho cậu phải sống, hỡi Morrel, ấy là vì ta có niềm tin chắc chắn rằng sẽ có một ngày cậu sẽ phải cảm ơn ta vì đã giữ lại mạng sống cho cậu.

– Ôi trời đất ơi, – chàng thanh niên thốt lên, – ôi trời đất ơi — ngài đang nói gì thế, thưa bá tước? Xin hãy cẩn trọng. Hay có lẽ ngài chưa từng yêu bao giờ!

– Đồ trẻ con! – bá tước đáp.

– Ý tôi là, yêu như cách tôi yêu ấy. Ngài thấy đấy, tôi đã là một người lính kể từ khi bước vào tuổi trưởng thành. Tôi chạm mốc tuổi hai mươi chín mà chưa từng biết yêu là gì, bởi chẳng có lấy một cảm xúc nào tôi trải qua trước đó xứng đáng mang danh nghĩa tình yêu. Thế rồi, ở tuổi hai mươi chín, tôi gặp Valentine; suốt hai năm qua tôi đã đem lòng yêu nàng, suốt hai năm qua tôi đã đọc được trong trái tim nàng, tựa như một cuốn sách, mọi đức hạnh của một người con gái và một người vợ. Thưa bá tước, việc chiếm hữu được Valentine vốn dĩ là một niềm hạnh phúc quá đỗi vô tận, quá đỗi ngất ngây, quá đỗi trọn vẹn và thần thánh đối với cõi trần này, nên nó đã bị tước đoạt khỏi tôi; nhưng thiếu vắng Valentine, mặt đất này chỉ còn là một cõi hoang tàn.

– Ta đã bảo cậu hãy hy vọng cơ mà, – bá tước nói.

– Vậy thì ngài hãy cẩn thận đấy, tôi xin nhắc lại lần nữa, bởi ngài đang cố thuyết phục tôi, và nếu ngài thành công, tôi sẽ mất trí mất, vì khi ấy tôi sẽ lại nuôi hy vọng rằng mình có thể được gặp lại Valentine.

Bá tước mỉm cười.

– Bạn tôi, cha tôi, – Morrel kích động nói, – xin hãy cẩn trọng, tôi xin nhắc lại lần nữa, bởi quyền năng mà ngài đang nắm giữ trên người tôi khiến tôi cảm thấy hoảng sợ. Hãy cân nhắc từng lời trước khi mở miệng, bởi đôi mắt tôi giờ đây đã sáng lên rồi, và trái tim tôi cũng đang đập loạn nhịp; hãy dè chừng, nếu không ngài sẽ khiến tôi tin vào những thế lực siêu nhiên mất thôi. Tôi buộc phải tuân lệnh ngài, dẫu cho ngài có sai tôi gọi kẻ chết sống lại hay bước đi trên mặt nước đi chăng nữa.

– Hãy hy vọng đi, bạn của ta, – bá tước lặp lại.

– A, – Morrel thốt lên, từ đỉnh cao của sự kích động rơi tõm xuống vực sâu của sự tuyệt vọng, – à, ngài đang đùa giỡn với tôi, giống như những người mẹ tốt bụng, hay đúng hơn là ích kỷ, những người thường vỗ về con cái bằng những lời đường mật chỉ vì tiếng khóc lóc của chúng làm họ phiền lòng. Không, bạn của ta ạ, tôi đã sai khi cảnh báo ngài; xin ngài đừng sợ, tôi sẽ chôn vùi nỗi buồn của mình thật sâu vào tận đáy tim, tôi sẽ ngụy trang nó khéo đến mức ngay cả ngài cũng chẳng mủi lòng mà thương xót tôi nổi đâu. Vĩnh biệt bạn của ta, vĩnh biệt!

– Ngược lại là đằng khác, – bá tước nói, – từ lúc này trở đi cậu phải sống cùng với ta — cậu không được phép rời xa ta, và chỉ một tuần nữa thôi chúng ta sẽ bỏ lại nước Pháp ở phía sau.

– Và ngài vẫn bảo tôi hy vọng ư?

– Ta bảo cậu hy vọng, bởi vì ta có một phương pháp chữa lành cho cậu.

– Thưa bá tước, nếu có thể, ngài còn làm tôi trở nên bi thương hơn trước đấy. Ngài nghĩ rằng hậu quả của cú sốc này chỉ tạo ra một nỗi buồn thông thường, và ngài muốn chữa trị nó bằng một phương thuốc thông thường — đó là thay đổi khung cảnh sống.

– Ta còn có thể nói gì hơn nữa đây? – Monte Cristo hỏi. – Ta đặt niềm tin vào phương thuốc mà ta đề xuất, và chỉ mong cậu cho phép ta được chứng minh hiệu quả của nó mà thôi.

– Thưa bá tước, ngài đang kéo dài sự dằn vặt của tôi đấy.

– Vậy thì, – bá tước nói, – tinh thần yếu đuối của cậu đến cả một sự thử nghiệm mà ta thỉnh cầu cũng không muốn ban phát sao? Nào — cậu có biết Bá tước xứ Monte Cristo có khả năng làm những gì không? Cậu có biết rằng ngài ấy nắm giữ những sinh linh trần thế trong tầm kiểm soát của mình không? Thậm chí ngài ấy gần như có thể làm được cả phép lạ? Nào, hãy chờ đợi phép lạ mà ta hy vọng sẽ thực hiện được, hoặc là…

– Hoặc là gì? – Morrel lặp lại.

– Hoặc là, hãy cẩn thận đấy Morrel, kẻo ta lại gọi cậu là kẻ vong ân bội nghĩa.

– Xin ngài hãy rủ lòng thương xót tôi, thưa bá tước!

– Ta dành cho cậu sự thương xót vô bờ bến đến mức, Maximilian — hãy lắng nghe ta cho kỹ đây — nếu như ta không chữa lành cho cậu trong vòng đúng một tháng, đúng ngày, đúng giờ ấy, hãy ghi nhớ lời ta, Morrel, ta sẽ đặt những khẩu súng lục đã nạp đạn trước mặt cậu, kèm theo một chén thuốc độc chí mạng kiểu Ý — một thứ độc dược chắc chắn và nhanh chóng hơn cả thứ đã tước đoạt mạng sống của Valentine.

– Ngài hứa với tôi chứ?

– Có chứ; bởi ta cũng là một con người, và cũng từng đau khổ như cậu, cũng từng nung nấu ý định tự tử; quả thực, từ khi bất hạnh buông tha tôi, đã bao nhiêu lần tôi khao khát những giấc ngủ ngàn thu.

– Nhưng ngài chắc chắn sẽ hứa điều này chứ? – Morrel say đắm hỏi.

– Ta không chỉ hứa, mà còn thề danh dự nữa! – Monte Cristo vừa nói vừa đưa tay ra.

– Vậy thì đúng một tháng nữa, thưa danh dự của ngài, nếu tôi vẫn chưa nguôi ngoai, ngài sẽ để tôi tự quyết định số phận mình, và dù chuyện gì xảy ra ngài cũng sẽ không gọi tôi là kẻ vô ơn chứ?

– Đúng một tháng, đúng ngày, đúng giờ ấy, và ngày đó là một cột mốc thiêng liêng, Maximilian ạ. Ta không biết cậu có nhớ rằng hôm nay là ngày mùng 5 tháng Chín hay không; đúng tròn mười năm ngày hôm nay là lúc ta cứu mạng cha cậu, khi ông ấy cũng muốn tìm đến cái chết.

Morrel chộp lấy tay bá tước và hôn lên đó; bá tước để mặc cho cậu thực hiện cử chỉ tôn kính mà cậu cảm thấy mình nợ ông.

– Một tháng nữa, trên chiếc bàn mà chúng ta sẽ ngồi khi ấy, cậu sẽ tìm thấy những khẩu súng lục tuyệt vời và một chén độc dược ngọt ngào; nhưng bù lại, cậu phải hứa với ta sẽ không tìm cách tự vẫn trước khoảng thời gian đó.

– Ồ, tôi cũng xin thề!

Monte Cristo kéo chàng thanh niên lại gần mình, và siết chặt cậu vào lồng ngực trong một hồi lâu.

– Và giờ đây, – ông nói, – kể từ ngày hôm nay, cậu sẽ đến sống cùng với ta; cậu có thể ở căn phòng của Haydée, và con gái ta ít nhất sẽ được thay thế bởi con trai ta.

– Haydée ư? – Morrel hỏi, – chuyện gì đã xảy ra với cô ấy vậy?

– Con bé đã rời đi vào tối qua.

– Bỏ đi để rời xa ngài ư?

– Để chờ ta. Vậy hãy chuẩn bị sẵn sàng để hội quân cùng ta tại đại lộ Champs-Élysées, và tiễn ta ra khỏi ngôi nhà này mà không để ai hay biết về sự ra đi của ta.

Maximilian cúi gằm đầu, tuân lệnh với một sự kính trọng tựa trẻ thơ.