Hai ngày sau buổi tiệc sinh nhật kỳ lạ của Nastasia Philipovna — sự kiện mà chúng tôi đã dùng để khép lại phần thứ nhất của câu chuyện này — vương tước Muishkin vội vã rời St. Petersburg đi Moscow để giải quyết một số công việc liên quan đến khoản thừa kế bất ngờ của mình.
Người ta đồn rằng có những lý do khác dẫn đến cuộc ra đi vội vã ấy; nhưng về điểm này, cũng như về những hành tung của ngài tại Moscow và khoảng thời gian vắng bóng kéo dài ở St. Petersburg, chúng tôi chỉ có thể thu thập được rất ít thông tin.
Vương tước đã vắng mặt suốt sáu tháng trời, và ngay cả những người quan tâm nhất đến vận mệnh của ngài cũng chỉ nắm được rất ít tin tức về ngài trong suốt quãng thời gian đó. Quả thực, một số lời đồn đại vẫn lọt đến tai bạn bè ngài, nhưng chúng vừa kỳ lạ vừa hiếm hoi, và câu chuyện sau lại mâu thuẫn với câu chuyện trước.
Tất nhiên, gia đình Epanchin rất quan tâm đến hành tung của vương tước, dù ngài chẳng kịp chào từ biệt họ trước lúc lên đường. Tuy nhiên, vị tướng quân đã có cơ hội gặp ngài một hoặc hai lần kể từ buổi tối đầy biến động đó, và đã có một cuộc nói chuyện hết sức nghiêm túc với ngài; thế nhưng, dẫu đã gặp vương tước như tôi vừa nói, ông chẳng hề hé lộ với gia đình một lời nào về chuyện đó. Thực ra, trong khoảng một tháng sau khi ngài đi, việc nhắc đến tên vương tước được coi là điều không đúng mực trong gia đình Epanchin. Chỉ có phu nhân Epanchin, vào những ngày đầu của giai đoạn này, từng tuyên bố rằng bà đã “nhận lầm vương tước một cách cay đắng!” và một hoặc hai ngày sau, bà lại bổ sung — rõ ràng là ám chỉ ngài nhưng không nêu danh — rằng nhầm lẫn về con người là một đặc tính không thể thay đổi ở bà. Rồi thêm một lần nữa, mười ngày sau, sau một vài lời qua tiếng lại với một trong các cô con gái, bà đã châm biếm nhận xét: “Chúng ta đã đủ lầm lẫn rồi. Từ nay ta sẽ cẩn trọng hơn!” Dù vậy, người ta vẫn không thể không nhận thấy một bầu không khí ngột ngạt bao trùm gia đình — một thứ gì đó không nói ra nhưng cảm nhận được, một sự căng thẳng rõ rệt. Tất cả các thành viên trong nhà đều mang gương mặt đăm đăm. Vị tướng quân thì bận rộn bất thường; gia đình hầu như chẳng mấy khi nhìn thấy mặt ông.
Còn về các tiểu thư, ít ra thì không có điều gì được nói ra công khai; và có lẽ ở riêng tư cũng rất ít. Họ là những thiếu nữ kiêu kỳ, và không phải lúc nào họ cũng hoàn toàn tâm sự với nhau, ngay cả trong nội bộ. Nhưng họ thấu hiểu nhau đến tận cùng chỉ qua nửa lời trong mọi hoàn cảnh; rất thường xuyên chỉ bằng một cái nhìn, thế nên nhìn chung chẳng cần phải nói năng chi nhiều.
Ít nhất thì có một sự thật sẽ trở nên hoàn toàn hiển nhiên đối với một người ngoài, nếu có ai đó tình cờ có mặt tại đó; ấy là vương tước đã để lại một ấn tượng sâu sắc đối với gia đình, dẫu cho ngài mới chỉ đặt chân đến ngôi nhà ấy có một lần và ở lại đó trong một khoảng thời gian ngắn ngủi. Tất nhiên, nếu phân tích kỹ, ấn tượng này có lẽ chẳng có gì hơn ngoài một cảm giác tò mò; nhưng dù là gì đi nữa, nó vẫn hiện hữu một cách không thể chối cãi.
Dần dần, những lời đồn đại râm ran khắp thị trấn chìm nghỉm trong một chốn mê cung đầy bất định. Người ta đồn rằng có một vị vương tước trẻ tuổi ngốc nghếch nào đó, không rõ tên họ, bỗng nhiên vớ được một gia tài kếch xù và đã cưới một vũ công ba-lê người Pháp. Lại có tin đồn khác bác bỏ điều này, cho rằng đó là một chàng thương gia trẻ tuổi đã hốt được khối tài sản khổng lồ và lấy nàng vũ công ba-lê lớn, rồi trong đám cưới, gã khờ trẻ tuổi say xỉn ấy đã đốt bảy mươi rúp bằng một ngọn nến chỉ để ra vẻ anh hùng hảo hán.
Tuy nhiên, tất cả những lời đồn đại ấy chẳng mấy chốc đều lắng xuống, và một số sự kiện đã góp phần lớn vào việc đó. Chẳng hạn, toàn bộ đám tùy tùng của Rogojin đã cùng hắn lên đường đến Moscow. Sự việc này diễn ra đúng một tuần sau buổi tiệc tùng trác táng kinh hoàng tại các khu vườn Ekaterinhof, nơi Nastasia Philipovna từng góp mặt. Người ta được tin rằng sau bữa tiệc đó, Nastasia Philipovna đã biến mất hoàn toàn, và từ đó tung tích của nàng đã bị lần ra tới tận Moscow; thế nên cuộc di tản của băng đảng Rogojin được xem là hoàn toàn phù hợp với lời đồn này.
Cũng có những lời đồn thổi xoay quanh Gania, nhưng các tình tiết chẳng mấy chốc đã phủ nhận điều đó. Anh ta đã đổ bệnh nặng, và căn bệnh ấy khiến anh không thể xuất hiện trước công chúng, thậm chí không thể giải quyết công việc trong suốt hơn một tháng. Thế nhưng, ngay khi vừa bình phục, anh liền từ bỏ chức vụ của mình tại công ty cổ phần dưới quyền điều hành của tướng Epanchin vì một lý do không rõ, và chiếc ghế đó đã được giao cho người khác. Anh không bao giờ bén mảng đến ngôi nhà của gia đình Epanchin nữa, đồng thời trở nên vô cùng cáu kỉnh và chán nản.
Varvara Ardalionovna đã kết hôn với Ptitsin vào mùa đông này, và người ta đồn rằng việc Gania từ giã công việc kinh doanh chính là nguyên nhân sâu xa dẫn đến cuộc hôn nhân ấy, bởi giờ đây Gania không những chẳng thể cáng đáng gia đình mà bản thân anh ta cũng cần đến sự giúp đỡ.
Chúng ta cũng nên nhắc lại rằng Gania không còn được nhắc đến trong gia đình Epanchin nữa, y như vương tước vậy; thế nhưng một sự việc cụ thể liên quan đến buổi tối định mệnh tại nhà Nastasia đã lọt đến tai vị tướng quân, và thực ra là đến với tất cả các thành viên trong gia đình ngay vào ngày hôm sau. Sự thật ấy là vào đêm đó Gania đã về nhà nhưng nhất quyết không chịu đi ngủ. Anh đã chờ đợi sự trở lại của vương tước từ Ekaterinhof với một sự sốt ruột đến phát cuồng.
Ngay khi vương tước về tới nơi vào lúc sáu giờ sáng, Gania đã xồng xộc bước vào phòng ngài, mang theo xấp tiền bị xém lửa và khăng khăng đòi vương tước phải trả lại ngay lập tức cho Nastasia Philipovna. Người ta kể rằng khi bước vào phòng vương tước, Gania mang theo một tâm trạng hoàn toàn thù địch cùng sự tuyệt vọng và khốn khổ khôn cùng; thế nhưng sau một hồi trò chuyện ngắn ngủi, anh đã nán lại bên ngài suốt hai tiếng đồng hồ, nức nở liên tục và cay đắng trong suốt thời gian đó. Họ đã chia tay trong tình cảm bạn bè thắm thiết.
Gia đình Epanchin đã hay biết về chuyện này, cũng như về vụ việc xảy ra chỗ Nastasia Philipovna. Có lẽ thật kỳ lạ khi những sự thật ấy lại được lan truyền nhanh chóng và khá chính xác đến vậy. Riêng về phần Gania, người ta có thể đoán rằng tin tức đó bắt nguồn từ Varvara Ardalionovna, người bỗng nhiên trở thành một vị khách thường xuyên lui tới nhà các tiểu thư Epanchin, khiến người mẹ vô cùng ngạc nhiên. Nhưng dẫu Varvara có vì lý do gì mà thấy phù hợp để kết thân với họ đi chăng nữa, thì cô cũng chẳng dại gì đem chuyện người anh trai ra để bàn tán với họ. Cô vốn là người đầy kiêu hãnh, bất chấp việc hành động như vậy đồng nghĩa với việc cô đang tìm cách làm thân với những kẻ từng phũ phàng đóng cửa đuổi anh mình. Cô và các tiểu thư Epanchin từng quen biết nhau từ thời thơ ấu, dẫu rằng thời gian gần đây họ hiếm khi gặp gỡ. Ngay cả bây giờ, Varvara hầu như chẳng bao giờ xuất hiện ở phòng khách mà toàn lẻn vào bằng cửa sau. Lizabetha Prokofievna, vốn không ưa Varvara dù rất kính trọng mẹ cô, cảm thấy vô cùng khó chịu trước sự thân thiết đột ngột này và quy trách nhiệm cho tính “ngang bướng” chung của đám con gái, những kẻ “luôn chực chờ tìm kiếm cách này hay cách khác để chống đối bà.” Mặc dù vậy, Varvara vẫn tiếp tục những chuyến viếng thăm của mình.
Một tháng sau khi Muishkin rời đi, phu nhân Epanchin nhận được một lá thư từ người bạn cũ của bà — công nương Bielokonski (người vừa lên đường đi Moscow trước đó), và bức thư đã đưa bà vào một tâm trạng vui vẻ tột độ. Bà chẳng hé lộ nội dung thư cho các con gái hay vị tướng quân biết, nhưng thái độ của bà đối với mấy cô con gái bỗng trở nên ân cần đến cực điểm. Bà thậm chí còn ngỏ lời thú nhận điều gì đó với họ, nhưng họ chẳng tài nào hiểu nổi bà đang ám chỉ chuyện gì. Bà thực sự tỏ ra dịu giọng hơn một chút với vị tướng quân — người đã thất sủng từ lâu — và dẫu cho ngày hôm sau bà vẫn xoay sở gây gổ với tất cả bọn họ, thì chẳng mấy chốc bà lại làm hòa, và qua cung cách chung của bà, người ta có thể suy đoán rằng bà đã nhận được một thứ tin tức tốt lành nào đó, thứ mà bà rất muốn tiết lộ nhưng vẫn chưa đủ quyết tâm.
Tuy nhiên, một tuần sau, bà lại nhận được một bức thư nữa từ cùng một nguồn và cuối cùng đã quyết định mở lời.
Bà long trọng tuyên bố rằng mình đã nhận được thư từ cụ công nương Bielokonski, người đã mang đến cho bà những tin tức hết sức an ủi về “gã vương tước kỳ quặc đó.” Người bạn của bà đã cất công tìm kiếm ngài và phát hiện ra mọi chuyện vẫn đang tiến triển tốt đẹp. Kể từ đó, ngài đã đến yết kiến riêng vị công nương, tạo được một ấn tượng vô cùng tốt đẹp, bởi công nương đã tiếp đón ngài mỗi ngày kể từ hôm đó và còn giới thiệu ngài vào nhiều gia đình danh giá.
Mấy cô con gái thừa sức nhận ra mẹ mình đang che giấu rất nhiều điều và đã bỏ bớt những đoạn dài trong thư khi đọc cho họ nghe.
Dù sao đi nữa, bức tường băng đã bị phá vỡ, và bỗng chốc người ta lại có thể nhắc đến tên vương tước một cách đường hoàng. Và một lần nữa, người ta thấy rõ xiết bao ấn tượng mạnh mẽ mà chàng thanh niên ấy đã để lại trong gia đình qua lần ghé thăm duy nhất đó. Phu nhân Epanchin không khỏi ngạc nhiên trước tác động mà tin tức từ Moscow mang lại cho đám con gái, và bản thân họ cũng ngạc nhiên không kém khi thấy rằng sau khi long trọng tuyên bố đặc điểm nổi bật nhất của mình là “nhận lầm người,” bà lại nhọc công đi tìm kiếm sự ân chuẩn và chở che của một vị lão công nương quyền lực như Bielokonski dành cho vương tước. Ngay khi lớp băng đã được phá vỡ theo cách đó, vị tướng quân liền chớp thời cơ để cho thấy rằng ông cũng vô cùng quan tâm đến đề tài này. Ông thừa nhận sự quan tâm của mình, nhưng nói rằng nó chỉ thuần túy xoay quanh khía cạnh thương mại của vấn đề. Hóa ra, vì lợi ích của vương tước, ông đã sắp xếp tại Moscow để người ta theo dõi sát sao các công việc làm ăn của vương tước, đặc biệt là với Salaskin. Tất cả những gì từng được đồn đại về việc vương tước đích thực là người thừa kế một cơ ngơi khổng lồ hóa ra hoàn toàn chính xác; chỉ có điều khối tài sản ấy lại nhỏ hơn nhiều so với những lời đồn thổi ban đầu. Điền trang ngập chìm trong nợ nần; chủ nợ kéo đến từ tứ phía, thế nhưng bất chấp mọi lời khuyên can và van nài, vương tước vẫn khăng khăng đòi tự mình giải quyết mọi vấn đề tranh chấp — điều này hiển nhiên đồng nghĩa với việc thỏa mãn tất cả mọi người khắp nơi, dẫu cho một nửa số yêu sách ấy hoàn toàn là lừa đảo.
Phu nhân Epanchin đã xác nhận tất cả những điều này. Bà bảo rằng vị công nương viết thư về cũng tương tự như vậy, và nói thêm rằng chẳng có cách nào chữa khỏi cho một tên ngốc. Thế nhưng, qua biểu cảm trên khuôn mặt bà, người ta thấy rõ bà tán thành hành động của gã khờ đặc biệt ấy đến nhường nào. Cuối cùng, vị tướng quân nhận xét rằng vợ ông dành sự quan tâm cho vương tước chẳng khác nào con ruột; và việc bà bắt đầu tỏ ra đặc biệt ân cần với Aglaya là một thực tế hiển nhiên.
Tất cả những điều này khiến vị tướng quân mang vẻ mặt trầm ngâm và đầy trọng vọng. Nhưng than ôi! Trạng thái dễ chịu ấy chẳng kéo dài được bao lâu thì lại thay đổi.
Hai tuần trôi qua, và đột nhiên vị tướng quân cùng phu nhân lại trở nên ủ dột, trầm ngâm, còn lớp băng thì kiên cố trở lại như xưa. Sổ dĩ vậy là vì vị tướng quân — người đã hay tin trước tiên về việc Nastasia Philipovna đã trốn chạy đến Moscow và bị Rogojin phát hiện ra ở đó; rằng nàng lại biến mất một lần nữa rồi lại bị Rogojin tìm thấy, và sau đó nàng suýt nhận lời kết hôn với hắn — nay lại nhận được tin rằng nàng lại biến mất thêm lần nữa, gần như đúng vào ngày định sẵn cho đám cưới, lần này trốn đến một nơi nào đó ở vùng nội địa nước Nga, và rằng vương tước Muishkin đã phó mặc mọi chuyện vào tay Salaskin rồi cũng biến mất theo — nhưng ngài đi cùng Nastasia hay chỉ lên đường tìm kiếm nàng thì không ai hay biết.
Lizabetha Prokofievna nhận được tin tức xác thực từ vị công nương — và than ôi, hai tháng sau lần rời đi đầu tiên của vương tước từ St. Petersburg, bóng tối và sự bí ẩn lại một lần nữa bao trùm lấy tung tích cùng hành động của ngài, và trong gia đình Epanchin, lớp băng của sự im lặng lại đóng kín trên đề tài này. Tuy nhiên, Varia đã kể cho mấy cô con gái nghe những gì đã xảy ra, cô nhận được tin tức từ Ptitsin — người thường là kẻ nắm rõ thông tin hơn hầu hết mọi người.
Nói tóm lại, chúng ta có thể khẳng định rằng đã có rất nhiều thay đổi diễn ra trong gia đình Epanchin vào mùa xuân, nhờ đó mà người ta dễ dàng quên đi vị vương tước chẳng thèm đếm xỉa gì đến tin tức của bản thân.
Cuối cùng, gia đình Epanchin đã quyết định sang nước ngoài nghỉ hè, ngoại trừ vị tướng quân — kẻ tất nhiên chẳng thể phí phạm thời gian vào việc “du lịch tận hưởng.” Sự sắp đặt này là kết quả từ sự kiên quyết của mấy cô con gái, những người khăng khăng rằng họ chẳng bao giờ được phép ra nước ngoài chỉ vì cha mẹ quá số sắng muốn tống khứ họ đi lấy chồng. Có lẽ cuối cùng thì cha mẹ họ cũng đi đến kết luận rằng chồng có thể tìm thấy ở nước ngoài, và một chuyến du lịch mùa hè biết đâu sẽ mang lại quả ngọt. Cuộc hôn nhân giữa Alexandra và Totski đã chính thức đổ vỡ. Kể từ khi vương tước rời St. Petersburg, chẳng còn ai đả động gì đến chuyện đó nữa; đề tài này đã được bỏ xó một cách không kèn không trống, khiến phu nhân tướng quân vui mừng khôn xiết, bà tuyên bố rằng mình “sẵn sàng làm dấu thánh bằng cả hai tay” để bày tỏ lòng biết ơn vì đã thoát nạn. Tuy nhiên, vị tướng quân vẫn luyến tiếc Totski trong một thời gian dài. “Một gia tài lớn nhường ấy!” ông thở dài, “lại thêm một chàng trai tốt tính và dễ dãi biết bao!”
Một thời gian sau, người ta hay tin Totski đã kết hôn với một nữ hầu tước người Pháp, và sắp sửa bị nàng ta mang đi đến Paris, rồi tới Brittany.
“Ồ, chà,” vị tướng quân thầm nghĩ, “thế là chúng ta mất toi anh ta vĩnh viễn rồi.”
Thế là nhà Epanchin sửa soạn lên đường đi nghỉ hè.
Nhưng rồi một biến cố khác lại xảy ra, làm đảo lộn toàn bộ kế hoạch một lần nữa, và chuyến đi dự kiến lại bị hoãn lại, khiến vị tướng quân và phu nhân vô cùng đắc ý.
Một vị vương tước nào đó mang họ S—— đã đến St. Petersburg từ Moscow, một thanh niên lỗi lạc và đáng kính. Ngài là mẫu người năng nổ, luôn tìm ra những công việc thiện lương để tự vùi mình vào đó. Không hề phô trương trước công chúng, khiêm nhường và kín đáo, vị vương tước trẻ tuổi này quan tâm đến rất nhiều thứ diễn ra trong thế giới nói chung.
Trước tiên, ngài từng phục vụ trong một cơ quan hành chính dân sự, sau đó chuyển sang quan tâm đến các vấn đề liên quan đến chính quyền địa phương ở các thành phố tỉnh lẻ, và gần đây đã trở thành thành viên ứng thí của một số hội khoa học quan trọng. Ngài là một người có gia thế hiển hạch và tài sản vững vàng, độ chừng ba mươi lăm tuổi.
Vương tước S—— làm quen với gia đình vị tướng quân, và Adelaida — cô con gái thứ hai — đã để lại ấn tượng sâu sắc trong lòng ngài. Đến mùa xuân, ngài đã cầu hôn cô, và cô đã nhận lời. Vị tướng quân cùng phu nhân vô cùng hoan hỉ. Chuyến du lịch nước ngoài bị hoãn lại, và đám cưới được ấn định vào một ngày không xa.
Chuyến đi nước ngoài có lẽ đã được phu nhân Epanchin cùng hai cô con gái còn lại tận hưởng sau đó, nếu không vì một biến cố khác.
Chuyện là vương tước S—— đã giới thiệu một người họ hàng xa của mình vào gia đình Epanchin — một thanh niên tên Evgenie Pavlovitch, một sĩ quan trẻ khoảng hai mươi tám tuổi, người nổi tiếng với những cuộc chinh phục tình ái lẫy lừng ở Moscow. Vừa đặt chân đến nhà và nhìn thấy Aglaya, chàng thanh niên này đã trở thành khách quen lui tới thường xuyên. Ngài là một kẻ hóm hỉnh, học thức cao và cực kỳ giàu có, như vị tướng quân chẳng mấy chốc đã khám phá ra. Tiếng tăm quá khứ bất hảo của hắn là điều duy nhất khiến người ta phiền lòng.
Chẳng có lời bàn ra tán vào nào; thậm chí chẳng có lấy một lời bóng gió; thế nhưng đối với các bậc phụ huynh, tốt hơn hết là tạm thời đừng nhắc gì đến chuyện đi nước ngoài trong mùa này nữa. Bản thân Aglaya có lẽ lại mang một quan điểm khác.
Tất cả những chuyện này diễn ra ngay trước thời điểm xuất hiện lần thứ hai của nhân vật chính chúng ta.
Đến lúc này, nếu đánh giá qua bề ngoài, tội nghiệp vương tước Muishkin có lẽ đã bị chìm vào quên lãng hoàn toàn ở St. Petersburg. Nếu ngài bất ngờ xuất hiện giữa đám quen cũ, người ta sẽ đón tiếp ngài như một kẻ từ trên trời rơi xuống; nhưng chúng ta phải điểm qua thêm một sự kiện nữa trước khi khép lại phần mở đầu này.
Colia Ivolgin, một thời gian sau khi vương tước rời đi, vẫn tiếp tục nhịp sống cũ của mình. Nghĩa là cậu vẫn đi học, chăm sóc cha, giúp đỡ Varia việc nhà, chạy sai vặt cho cô, và thường xuyên sang thăm người bạn Hippolyte.
Những người thuê trọ đã biến mất rất nhanh — Ferdishenko chuồn mất ngay sau những biến cố tại nhà Nastasia Philipovna, còn vương tước thì lên đường đi Moscow như chúng ta đã biết. Gania và mẹ chuyển đến sống cùng Varia và Ptitsin ngay sau đám cưới của cô, trong khi vị tướng quân bị tống vào nhà giam con nợ vì một số giấy nhận nợ đã ký phát cho mụ góa phụ đại úy với đinh ninh rằng chúng sẽ không bao giờ bị đem ra kiện tụng chính thức nhằm chống lại ông. Hành động tàn nhẫn này khiến tội nghiệp Ardalion Alexandrovitch vô cùng ngỡ ngàng, ông tự nhận mình là nạn nhân của một “niềm tin vô bờ bến vào nhân phẩm con người.”
Khi đặt bút ký vào những tờ giấy nhận nợ ấy, chưa bao giờ ông mơ rằng chúng lại trở thành nguồn cơn cho những rắc rối sau này. Thực tế đã chứng minh ông đã lầm. “Tin tưởng vào ai sau chuyện này nữa chứ! Còn lâu mới đặt chút ít lòng tin vào đàn ông hay đàn bà!” — ông thốt lên bằng giọng điệu cay đắng khi ngồi với những người bạn mới trong tù, kể cho họ nghe những câu chuyện ưa thích của mình về cuộc vây hãm Kars và người lính được hồi sinh. Nhìn chung, ông thích nghi rất tốt với hoàn cảnh mới. Ptitsin và Varia tuyên bố rằng ông đã ở đúng chỗ, và Gania cũng có chung quan điểm ấy. Người duy nhất thương xót cho số phận của ông chính là tội nghiệp Nina Alexandrovna, người đã khóc đầm đìa vì ông, khiến cả nhà vô cùng kinh ngạc, và dẫu sức khỏe luôn ốm yếu, bà vẫn cố gắng đến thăm ông thường xuyên nhất có thể.
Kể từ “tai nạn” của vị tướng quân — theo cách gọi của Colia — và đám cưới của người chị gái, cậu thiếu niên đã lặng lẽ thâu tom cho mình sự tự do lớn hơn rất nhiều. Người nhà ít khi nhìn thấy mặt cậu, bởi cậu hiếm khi ngủ ở nhà. Cậu kết giao thêm nhiều bạn mới; hơn thế nữa, cậu còn là vị khách thường xuyên lui tới nhà giam con nợ, nơi cậu luôn đi kèm với mẹ mình. Varia, người từng luôn miệng chừng phạt, uốn nắn cậu, giờ đây chẳng thèm nói nửa lời về những chuyến đi chơi bời biền biệt của cậu nữa, và cả nhà đều ngạc nhiên khi thấy Gania, bất chấp sự chán nản của bản thân, lại giữ mối quan hệ khá thân thiện với đứa em trai. Đây là một điều mới mẻ, bởi Gania từng có thói quen coi Colia như một thứ sai vặt, đối xử với cậu bằng sự khinh miệt, dọa “vặt tai” và nhìn chung là chọc tức cậu gần chết. Giờ đây dường như Gania thực sự cần đến đứa em trai, và về phần mình, cậu cảm thấy như mình có thể tha thứ cho Gania rất nhiều điều kể từ khi anh ta trả lại một trăm nghìn rúp do Nastasia Philipovna đưa cho. Ba tháng sau ngày vương tước ra đi, gia đình Ivolgin phát hiện ra Colia đã làm quen với nhà Epanchin và giữ quan hệ rất thân thiết với các cô tiểu thư. Varia là người hay tin đầu tiên, dẫu Colia chẳng hề nhờ cô giới thiệu hộ. Dần dần, cả nhà bắt đầu quý mến cậu. Phu nhân Epanchin thoạt đầu nhìn cậu bằng ánh mắt khinh miệt và tiếp đón lạnh nhạt, nhưng chẳng bao lâu sau cậu đã làm bà vừa lòng, bởi như bà nói, cậu “thật thà và không nịnh bợ” — một sự miêu tả vô cùng chính xác. Ngay từ đầu, cậu đã tự đặt mình ngang hàng với những người bạn mới, và dẫu thỉnh thoảng cậu có đọc báo và sách cho bà chủ nhà nghe, thì đơn giản là vì cậu thích làm điều gì đó hữu ích.
Tuy nhiên, có một hôm, cậu và Lizabetha Prokofievna đã cãi nhau một trận nảy lửa về “vấn đề phụ nữ” trong một cuộc tranh luận sôi nổi xoay quanh đề tài nóng bỏng ấy. Cậu bảo bà là một mụ bạo chúa và từ nay sẽ không bao giờ bén mảng bước chân vào nhà bà nữa. Nghe có vẻ khó tin, nhưng chỉ một hoặc hai ngày sau, phu nhân Epanchin đã sai người hầu đem tới một bức thư tay nài nỉ cậu quay lại, và Colia, chẳng buồn giữ sĩ diện, liền lập tức tạt qua ngay.
Aglaya là người duy nhất trong gia đình mà cậu không tài nào lấy được lòng và luôn đối xử với cậu bằng vẻ kiêu kỳ, nhưng tình cờ là có một hôm cậu thiếu niên lại thành công trong việc mang đến cho nàng tiểu thư kiêu hãnh một sự ngạc nhiên tột độ.
Đó là vào dịp lễ Phục sinh, khi tận dụng một khoảnh khắc chỉ có hai người, Colia đã chìa ra cho Aglaya một bức thư, kèm theo lời nhắn rằng cậu “đã nhận lệnh phải trao tận tay cho cô một cách kín đáo.” Nàng trân trân nhìn cậu đầy kinh ngạc, nhưng cậu chẳng đợi nghe xem nàng định nói gì mà quay lưng bước ra ngoài. Aglaya bóc niêm phong và đọc những dòng sau:
“Đã có lúc cô ban ơn cho tôi sự tin cậy của cô. Có lẽ giờ đây cô đã quên tôi hoàn toàn rồi! Tại sao tôi lại viết thư cho cô? Tôi không biết; nhưng trong lòng tôi dâng lên một khao khát không thể kìm nén muốn nhắc cô nhớ về sự tồn tại của tôi, đặc biệt là cô. Đã bao nhiêu lần tôi cần cả ba người các cô; nhưng chỉ có mình cô là luôn hiện diện trong tâm trí tôi. Tôi cần cô — tôi rất cần cô. Tôi sẽ không viết gì về bản thân mình. Tôi chẳng có gì để kể với cô cả. Nhưng tôi khao khát mong cô hạnh phúc. Cô có hạnh phúc không? Đó là tất cả những gì tôi muốn nói với cô — Anh em của cô,
“Pr. L. Muishkin.”
Đọc xong bức thư ngắn ngủi và rời rạc này, Aglaya bỗng đỏ bừng cả mặt và chìm vào dòng suy nghĩ miên man.
Thật khó lòng mô tả nổi những suy nghĩ trong đầu nàng lúc bấy giờ. Một trong số đó là: “Mình có nên đưa cho ai xem không nhỉ?” Nhưng nàng lại thấy xấu hổ không dám khoe. Thế là cuối cùng nàng giấu nó vào ngăn kéo bàn, nở một nụ cười vô cùng kỳ lạ và mỉa mai trên đôi môi.
Hôm sau, nàng lấy nó ra và kẹp vào một cuốn sách lớn, như cách nàng vẫn thường làm với những giấy tờ muốn tìm lại cho dễ. Nàng phì cười khi độ một tuần sau, vô tình nhìn thấy tên sách và nhận ra đó là cuốn Don Quixote, nhưng thật khó mà giải thích chính xác tại sao.
Tôi cũng chẳng thể nói rõ là nàng có đưa lá thư ấy cho mấy người chị xem hay không.
Nhưng khi tự mình đọc lại nó một lần nữa, nàng bỗng nhận ra rằng chắc gì cái thằng nhóc kiệu kỳ Colia ấy lại là kẻ duy nhất được vương tước chọn làm người đưa thư trong suốt thời gian qua. Nàng quyết định chất vấn cậu, và làm điều đó với một vẻ dửng dưng cố tình phóng đại. Cậu hất hàm kiêu kỳ đáp rằng dẫu cậu từng đưa địa chỉ thường trú của mình cho vương tước lúc ngài rời thành phố và có ngỏ ý giúp đỡ, nhưng chưa bao giờ vương tước giao phó cho cậu bất kỳ ủy thác nào trước đó, và ngài cũng chẳng hề viết thư cho đến khi những dòng dưới đây được gửi tới cùng lá thư của Aglaya. Aglaya cầm lấy mẩu giấy và đọc:
“COLIA THÂN MẾN, — Xin vui lòng trao bức thư niêm phong kèm theo đây cho Aglaya Ivanovna nhé. Chúc cậu luôn khỏe mạnh — Thân ái,
“Pr. L. Muishkin.”
“Thật ngớ ngẩn khi đi tin tưởng một củ ớt hiểm bé tí như cậu,” Aglaya nói khi trả lại mẩu giấy, rồi bước lướt qua “củ ớt hiểm” với vẻ mặt khinh bỉ tột cùng.
Điều này vượt quá sức chịu đựng của Colia. Cậu đã cất công mượn chiếc cà-vạt màu xanh lá mới tinh của Gania cho dịp này mà chẳng dám nói rõ lý do tại sao mình cần nó, cốt để gây ấn tượng với nàng. Cậu cảm thấy bị tổn thương vô cùng sâu sắc.
