Kể từ khi đứng bên giường bệnh của người anh yêu quý, Levin lần đầu tiên nhìn nhận những câu hỏi về sự sống và cái chết qua lăng kính của những "niềm tin mới" – cách gọi của anh dành cho những quan điểm đã âm thầm thay thế đức tin thời thơ ấu và tuổi trẻ trong suốt quãng thời gian từ hai mươi đến ba mươi tư tuổi – anh đã bị nỗi kinh hoàng bao trùm. Đó không hẳn là nỗi sợ cái chết, mà là nỗi sợ cuộc sống, khi chẳng biết nó từ đâu đến, tại sao nó tồn tại, nó diễn ra thế nào, và rốt cuộc nó là cái gì. Những khái niệm như cơ chế vật lý, sự phân rã, tính bất diệt của vật chất, định luật bảo toàn năng lượng, thuyết tiến hóa... chính là những từ ngữ đã chiếm chỗ của đức tin cũ. Những từ ngữ và ý niệm đó rất hữu ích cho các mục đích trí tuệ, nhưng đối với cuộc sống thì chúng chẳng mang lại điều gì cả. Levin đột nhiên cảm thấy mình như một người đã trút bỏ chiếc áo lông ấm áp để khoác lên tấm áo bằng vải mỏng, rồi lần đầu tiên bước ra ngoài trời giá rét; anh lập tức nhận ra, không phải bằng lý trí mà bằng toàn bộ bản năng của mình, rằng anh chẳng khác nào đang trần trụi không mảnh vải che thân, và chắc chắn sẽ phải chết cóng trong thảm thương.
Kể từ khoảnh khắc ấy, dù không trực tiếp đối diện với nó và vẫn tiếp tục sống như trước, Levin chưa bao giờ rũ bỏ được nỗi kinh hoàng vì sự thiếu hiểu biết của chính mình.
Anh cũng mơ hồ cảm thấy rằng, cái mà anh gọi là những "niềm tin mới" không chỉ đơn thuần là sự thiếu hiểu biết, mà chúng còn là một phần của cả một hệ thống tư tưởng, nơi mà những tri thức anh thực sự cần đều không thể tồn tại.
Ban đầu, cuộc sống hôn nhân với những niềm vui và nghĩa vụ mới đã hoàn toàn đẩy lùi những suy nghĩ này. Nhưng gần đây, trong thời gian ở Moscow sau khi vợ anh sinh con, khi không có việc gì làm, câu hỏi đòi hỏi lời giải đáp kia lại càng thường xuyên và càng lúc càng thôi thúc, ám ảnh tâm trí Levin.
Câu hỏi đó được anh đúc kết lại như sau: "Nếu mình không chấp nhận những câu trả lời mà Kitô giáo mang lại cho các vấn đề của đời mình, thì mình chấp nhận những câu trả lời nào?" Và trong cả kho tàng niềm tin của mình, thay vì tìm thấy những câu trả lời thỏa đáng, anh hoàn toàn bất lực trong việc tìm kiếm bất cứ thứ gì tương tự như một câu trả lời.
Anh rơi vào tình cảnh của một người đi tìm thức ăn trong các cửa hàng đồ chơi và cửa hàng dụng cụ.
Một cách bản năng và vô thức, qua mỗi cuốn sách, mỗi cuộc trò chuyện, mỗi người anh gặp, anh đều tìm kiếm ánh sáng soi rọi cho những vấn đề này và lời giải cho chúng.
Điều khiến anh bối rối và xao nhãng hơn cả là đa số những người cùng tuổi và cùng tầng lớp với anh đều đã từ bỏ đức tin cũ để theo đuổi những niềm tin mới giống anh, nhưng họ lại chẳng thấy có gì đáng buồn, trái lại còn hoàn toàn thỏa mãn và thanh thản. Vì thế, ngoài câu hỏi chính, Levin còn bị tra tấn bởi những câu hỏi khác. Liệu những người này có chân thành không? Anh tự hỏi. Hay họ đang đóng kịch? Hoặc giả họ hiểu những câu trả lời mà khoa học đưa ra cho các vấn đề này theo một nghĩa nào đó khác biệt và sáng tỏ hơn anh? Thế là, anh chuyên cần nghiên cứu cả quan điểm của họ lẫn những cuốn sách bàn về các lý giải khoa học này.
Một sự thật mà anh nhận ra kể từ khi những câu hỏi này chiếm trọn tâm trí, đó là anh đã hoàn toàn sai lầm khi cho rằng – dựa trên ký ức về nhóm bạn thời đại học – tôn giáo đã lỗi thời và giờ đây gần như không còn tồn tại nữa. Tất cả những người gần gũi nhất với anh và có lối sống tốt đẹp đều là những người có đức tin. Vị thân vương già, Lvov – người mà anh rất mến mộ, Sergey Ivanovitch, và tất cả phụ nữ đều tin tưởng; vợ anh cũng tin tưởng một cách giản dị như chính anh thuở nhỏ, và chín mươi chín phần trăm người dân Nga, tất cả những người lao động mà anh vô cùng kính trọng, đều có đức tin.
Một sự thật khác mà anh xác tín sau khi đọc nhiều sách khoa học, là những người có chung quan điểm với anh cũng chẳng có cách diễn giải nào khác, và họ không hề đưa ra lời giải thích cho những vấn đề mà anh cảm thấy mình không thể sống thiếu câu trả lời. Họ chỉ đơn giản phớt lờ sự tồn tại của những vấn đề đó và cố gắng giải thích những câu hỏi mà anh chẳng mảy may quan tâm, như sự tiến hóa của các sinh vật, thuyết duy vật về ý thức, vân vân.
Hơn nữa, trong thời gian vợ anh ở cữ, có một chuyện đã xảy ra mà anh coi là phi thường. Anh – một kẻ vô thần – đã chắp tay cầu nguyện, và ngay khoảnh khắc ấy, anh đã thực sự tin tưởng. Nhưng khoảnh khắc đó rồi cũng qua đi, và anh không thể nào dung hòa trạng thái tâm trí khi đó với phần còn lại của cuộc đời mình.
Anh không thể thừa nhận rằng lúc đó mình đã biết chân lý và bây giờ anh lại sai; bởi lẽ ngay khi bắt đầu suy ngẫm bình tâm về nó, mọi thứ đều tan vỡ. Anh không thể thừa nhận rằng mình đã lầm lạc vào lúc ấy, bởi trạng thái tinh thần của anh khi đó vô cùng đáng quý, và việc thừa nhận đó là bằng chứng của sự yếu đuối sẽ chẳng khác nào bôi bẩn những khoảnh khắc ấy. Anh đang bị giằng xé thảm thương trong chính nội tâm mình, và cố gắng dồn mọi sức lực tinh thần để thoát khỏi tình trạng này.
