Euryclea bấy giờ vừa cười vừa bước lên lầu để báo tin mừng cho chủ nhân rằng người chồng dấu yêu của bà đã trở về. Đôi đầu gối già nua bỗng trở nên linh hoạt và đôi chân thoăn thoắt vì quá đỗi vui mừng, bà bước đến bên phu nhân và cúi đầu thưa:

– Hãy thức dậy đi, Penelope, đứa con bé bỏng của ta, – bà reo lên, – và tận mắt chứng kiến điều mà con hằng mong mỏi bấy lâu nay. Ulysses cuối cùng đã thực sự trở về nhà, và đã tiêu diệt bọn cầu hôn dám gây biết bao phiền toái trong dinh thự này, ngốn ngấu tài sản của chàng và ngược đãi con trai chàng.

– Hỡi nhũ mẫu hiền từ, – Penelope đáp, – chắc hẳn bà đã mất trí rồi. Thỉnh thoảng các vị thần cũng khiến cho những kẻ vô cùng khôn ngoan phải mụ mị đầu óc, và làm cho những kẻ khờ khạo bỗng trở nên minh mẫn. Chắc hẳn họ đang làm điều đó với bà đấy; bởi vì bà vốn dĩ luôn là một người rất mực phải quấy. Tại sao bà lại nhạo báng tôi như vậy khi mà tôi đã có đủ muộn phiền rồi – lại còn thốt ra những lời nhảm nhí như thế, đánh thức tôi dậy khỏi giấc ngủ êm đềm đang mơn man và khép lại đôi mắt tôi? Chưa bao giờ tôi ngủ say đến thế kể từ ngày người chồng tội nghiệp của tôi lên đường đến cái thành phố mang cái tên xui xẻo ấy. Hãy quay trở lại phòng của các nữ tì đi; nếu là bất cứ ai khác đánh thức tôi dậy để đem đến một tin tức nhảm nhí đến vậy, tôi đã cho người đuổi cổ với một trận mắng mỏ ra trò rồi. Đành rằng tuổi tác của bà sẽ che chở cho bà vậy.

– Đứa con bé bỏng của ta, – Euryclea đáp, – ta không hề nhạo báng con đâu. Những gì ta nói với con là hoàn toàn sự thật, rằng Ulysses đã trở về. Chàng chính là vị lữ khách mà bọn chúng cứ liên tục đối xử tệ bạc ngoài hành lang kia. Telemachus đã biết rõ sự tình từ lâu rằng cha mình đã trở về, nhưng vẫn giữ kín bí mật để cha có thể trả thù tất cả những kẻ độc ác ấy.

Bấy giờ Penelope liền chồm dậy từ chiếc ghế dài, quàng tay ôm lấy Euryclea và bật khóc vì hạnh phúc. – Nhưng nhũ mẫu thân mến của tôi ơi, – nàng nói, – xin hãy giải thích cho tôi điều này; nếu chàng thực sự đã trở về như bà nói, làm sao chàng có thể một mình đánh bại được bọn cầu hôn độc ác, trong khi số lượng của chúng lúc nào cũng đông đảo đến thế?

– Ta không có mặt ở đó, – Euryclea đáp, – và không rõ mọi chuyện; ta chỉ nghe tiếng chúng rên rỉ trong lúc bị tiêu diệt. Chúng ta cứ co ro, nép mình vào một góc phòng của các nữ tì với những cánh cửa đóng kín, cho đến khi con trai con đến gọi ta vì được cha cậu ấy phái tới. Lúc ấy, ta thấy Ulysses đang đứng giữa những xác chết nằm ngổn ngang la liệt xung quanh, chồng chất lên nhau. Con hẳn sẽ thích thú biết bao nếu được chứng kiến cảnh chàng đứng đó, đầm đìa máu tươi cùng bụi bẩn, trông chẳng khác nào một con sư tử. Nhưng giờ đây toàn bộ xác chết đã được chất đống ở nhà cổng ngoài sân, và Ulysses đã nhóm một đống lửa lớn để xông diêm sinh tẩy uế ngôi nhà. Chàng đã sai ta đến gọi con, vậy nên hãy đi cùng ta để cả hai người có thể bên nhau hạnh phúc sau ngần ấy gian truân; bởi vì cuối cùng thì tâm nguyện trong lòng con đã thành hiện thực: chồng con đã trở về và tìm thấy cả vợ lẫn con đều bình an mạnh khỏe, đồng thời tự tay trả thù ngay trong chính ngôi nhà của mình đối với những kẻ đã cư xử tệ bạc với chàng.

– Nhũ mẫu thân mến ơi, – Penelope nói, – chớ nên quá tự tin mà mừng vui về tất cả những điều này. Bà thừa biết mọi người sẽ vui mừng khôn xiết khi thấy Ulysses trở về đến nhường nào – đặc biệt là bản thân tôi, và đứa con trai đã ra đời từ tình yêu của cả hai chúng tôi; nhưng những gì bà kể không thể là sự thật được đâu. Chắc hẳn có vị thần nào đó đang nổi giận trước sự ác độc tột cùng của bọn cầu hôn nên đã trừng phạt chúng; bởi vì chúng chẳng coi ai ra gì trên đời này, dù là kẻ giàu hay người nghèo khi đến gần chúng, và hậu quả là chúng đã phải chịu một cái kết bi thảm vì sự bất chính của mình; còn Ulysses thì đã chết ở một nơi xa xôi ngoài xứ sở Achaea; chàng sẽ chẳng bao giờ trở về nhà nữa đâu.

Bấy giờ nhũ mẫu Euryclea mới bảo: – Hỡi đứa con của ta, con đang nói quái quỷ gì thế? Vả lại, tất cả các người đều cứng đầu khó bảo và đã đinh ninh rằng chồng con sẽ chẳng bao giờ trở về, mặc dù giờ phút này đây chàng đang ở ngay trong nhà, bên đống lửa của chính mình. Hơn nữa, ta có thể đưa ra cho con một bằng chứng khác: khi ta tắm rửa cho chàng, ta đã nhận ra vết sẹo do lợn rừng húc thuở nào, và ta đã định kể cho con nghe về điều đó, nhưng với sự khôn ngoan của mình, chàng đã không cho phép ta và lấy tay bịt chặt miệng ta lại; vậy nên hãy đi với ta và ta xin cam đoan với con thế này – nếu ta lừa dối con, con cứ việc phán xử ta bằng cái chết thảm khốc nhất mà con có thể nghĩ ra.

– Nhũ mẫu thân mến, – Penelope đáp, – dù bà có khôn ngoan đến đâu đi nữa thì cũng khó lòng thấu thấu hiểu được ý định của các vị thần. Dẫu sao đi nữa, chúng ta vẫn sẽ đi gặp con trai tôi, để tôi có thể tận mắt nhìn thấy xác của bọn cầu hôn, và cả kẻ đã ra tay tiêu diệt chúng.

Nói đoạn, nàng bước xuống từ căn phòng trên lầu của mình, và trong lúc di chuyển, nàng đắn đo không biết nên giữ khoảng cách với chồng rồi chất vấn chàng, hay nên tiến lại gần ngay và ôm chầm lấy chàng. Thế nhưng, khi đã bước qua lớp sàn đá của hành lang, nàng liền ngồi đối diện với Ulysses bên đống lửa, sát bức tường vuông góc với lối nàng vừa bước vào, trong khi Ulysses ngồi gần một chiếc cột chịu lực, cúi gằm mặt xuống đất và chờ xem người vợ dũng cảm của mình sẽ nói gì với mình khi trông thấy chàng. Một hồi lâu nàng cứ ngồi lặng thấu như kẻ chết trân vì kinh ngạc. Có lúc nàng nhìn thẳng vào mặt chàng, nhưng rồi ngay khoảnh khắc tiếp theo, bộ y phục tồi tàn lại đánh lừa nàng khiến nàng không thể nhận ra chàng, cho đến khi Telemachus cất lời qu trách nàng:

– Mẹ ơi – nhưng mẹ quá ư lạnh lùng để con có thể gọi một tiếng như thế – tại sao mẹ lại cứ xa cách cha con theo cách này cơ chứ? Sao mẹ không ngồi bên cạnh cha, bắt chuyện và hỏi han người? Chẳng có người phụ nữ nào lại nỡ lòng giữ khoảng cách với chồng mình khi người đã trở về sau hai mươi năm xa cách, và sau khi đã trải qua biết bao giông bão; thế mà trái tim mẹ vẫn luôn cứng cỏi tựa đá ngầm.

Penelope đáp: – Con trai ta, mẹ bàng hoàng đến mức chẳng tìm nổi một từ nào để cất lời hỏi han hay đáp lời. Thậm chí mẹ còn chẳng dám nhìn thẳng vào mặt người. Dẫu vậy, nếu người thực sự là Ulysses đã trở về tổ ấm của mình, chúng ta rồi sẽ hiểu nhau hơn khi thời gian trôi qua, bởi vì có những tín hiệu mà chỉ riêng hai chúng ta mới biết với nhau, và chúng hoàn toàn giấu kín đối với những kẻ khác.

Ulysses mỉm cười trước câu nói ấy và bảo Telemachus: – Cứ để mặc hiền thê của ta thử thách ta bằng bất kỳ cách nào nàng muốn; nàng sẽ sớm tự định đoạt được thôi. Lúc này đây nàng hãy còn chối từ ta và đinh ninh ta là một kẻ nào đó khác, chỉ vì ta đang lấm lem bụi bẩn và mặc những bộ y phục tồi tàn; dẫu vậy, chúng ta hãy cùng bàn xem nên làm gì tiếp theo đây. Khi một kẻ đã tước đoạt mạng sống của kẻ khác – dẫu cho kẻ đó không có nhiều bạn bè thân thích đứng lên đòi ơn nghĩa đi chăng nữa – thì kẻ ra tay vẫn phải nói lời giã từ bằng hữu và bôn đào khỏi xứ sở; đàng này chúng ta vừa tiêu diệt rường cột của cả một thành phố, toàn bộ những thanh niên ưu tú nhất xứ Ithaca. Ta muốn con phải suy tính thật kỹ về vấn đề này.

– Xin cha cứ tự mình định đoạt, – Telemachus đáp, – bởi vì người ta vẫn truyền tụng rằng cha là bậc mưu sĩ khôn ngoan nhất trần đời, chẳng một người phàm nào có thể sánh kịp. Chúng con sẽ hết lòng tuân theo lệnh cha, và chừng nào sức lực còn cho phép, cha sẽ chẳng phải thất vọng về chúng con đâu.

– Ta sẽ nói ra điều mà ta cho là sáng suốt nhất, – Ulysses đáp. – Trước tiên, hãy tắm rửa sạch sẽ và mặc áo vào; đồng thời bảo các nữ tì hãy về phòng riêng và chải chuốt y phục; sau đó Phemius hãy tấu lên một khúc nhạc khiêu vũ bằng chiếc đàn lia, để nếu những người ở bên ngoài nghe thấy, hay bất kỳ người hàng xóm nào, hoặc kẻ nào đó tình cờ đi ngang qua đường chú ý đến, họ sẽ nghĩ rằng trong nhà đang có tiệc cưới, và sẽ không có lời đồn đại nào về cái chết của bọn cầu hôn lọt ra ngoài thị trấn, trước khi chúng ta kịp trốn thoát đến những khu rừng thuộc điền trang của ta. Một khi đã đến đó, chúng ta sẽ định đoạt xem hướng đi nào mà ơn trên ban tặng là khôn ngoan nhất.

Chàng vừa dứt lời, mọi người liền y lời làm theo. Đầu tiên họ tắm rửa sạch sẽ và mặc áo vào, trong khi các nữ tì chuẩn bị y phục. Kế đến, Phemius cầm lấy đàn lia khiến ai nấy đều khao khát những giai điệu ngọt ngào cùng những vũ điệu uy nghi. Căn nhà vang lừng tiếng đàn ca cùng nhịp chân khiêu vũ của nam nữ, và những người ở bên ngoài thì thầm với nhau rằng: "Chắc là cuối cùng thì hoàng hậu cũng chịu kết hôn rồi đấy. Bà ấy thật đáng trách vì không tiếp tục gìn giữ tài sản của chồng cho đến ngày chủ nhân trở về."

Đó là những gì họ bàn tán, nhưng họ nào đâu hay biết chuyện gì vừa xảy ra. Nữ quản gia Eurynome tắm rửa và xức dầu thơm cho Ulysses ngay trong chính ngôi nhà của chàng, rồi trao cho chàng áo lót cùng áo choàng, trong khi nữ thần Minerva phù phép cho chàng trông cao lớn và vạm vỡ hơn trước; người cũng làm cho mái tóc trên đỉnh đầu chàng mọc dày hơn, rủ xuống những lọn xoăn tựa đóa hoa lan dạ hương; người tô điểm vẻ uy nghi cho phần đầu và bờ vai chàng chẳng khác nào một nghệ nhân tài hoa – kẻ đã dùi mài mọi thứ nghệ thuật dưới sự bảo trợ của Vulcan hoặc Minerva, và tác phẩm của hắn tràn ngập vẻ đẹp – tô điểm cho một món đồ bạc bằng lớp dát vàng lấp lánh. Chàng bước ra từ bồn tắm trông chẳng khác nào một vị thần bất tử, rồi ngồi xuống chiếc ghế cũ đối diện với vợ mình. – Nàng ơi, – chàng cất lời, – ơn trên đã phú cho nàng một trái tim băng giá cứng cỏi hơn bất kỳ người phụ nữ nào từng có trên đời. Chẳng có người phụ nữ nào lại nỡ lòng giữ khoảng cách với chồng khi người đã trở về sau hai mươi năm xa cách, và sau khi đã trải qua biết bao giông bão. Nhưng thôi, nhũ mẫu ơi, hãy chuẩn bị một chiếc giường cho ta; ta sẽ ngủ một mình, bởi vì người phụ nữ này sở hữu một trái tim cứng như sắt đá.

– Quân vương của thiếp, – Penelope đáp, – thiếp chẳng có ý định tỏ ra kiêu kỳ hay xem nhẹ chàng đâu; chỉ là thiếp không khỏi bàng hoàng trước diện mạo của chàng, vì thiếp nhớ rất rõ chàng từng là người thế nào khi giương buồm rời khỏi Ithaca. Dẫu vậy, hỡi Euryclea, hãy khiêng chiếc giường của chàng ra khỏi căn phòng ngủ do chính tay chàng đã xây dựng. Hãy mang chiếc giường ra khỏi căn phòng này, và trải lên đó những tấm da cừu, những chiếc mền êm ái cùng chăn ấm.

Nàng nói vậy là để thử lòng chàng, nhưng Ulysses vô cùng tức giận và thốt lên: – Nới ơi, ta vô cùng phật ý trước những lời nàng vừa nói. Kẻ nào đã dám dịch chuyển chiếc giường của ta khỏi chỗ cũ vậy? Hắn chắc hẳn phải trải qua một phen vất vả nhọc nhằn dù có khéo léo đến đâu đi nữa, trừ phi có vị thần nào đó đã đến giúp hắn xê dịch nó. Chẳng có người phàm nào trên cõi đời này, dù đang độ tráng kiện sung sức đến đâu, có thể lay chuyển nó khỏi vị trí ấy, bởi đó là một kỳ quan độc đáo do chính tay ta cấy tạo. Thuở ấy, có một gốc ô-liu non đương độ phát triển mạnh mẽ mọc ngay trong khuôn viên dinh thự, to xấp xỉ một chiếc cột chịu lực. Ta đã xây căn phòng của mình xung quanh thân cây ấy bằng những bức tường đá vững chãi cùng mái che kiên cố, đồng thời lắp những cánh cửa thật chắc chắn và khít khao. Sau đó, ta chặt bỏ phần cành ngọn của cây ô-liu và giữ lại phần gốc cắm sâu vào lòng đất. Ta đẽo gọt thô phần gốc ấy từ dưới lên rồi tỉ mỉ dùng dụng cụ mộc chế tác cho thật khéo léo, nắn thẳng thớ gỗ bằng một đường mực chuẩn xác để biến nó thành chân trụ giường. Kế đến, ta khoan một lỗ xuyên qua chính giữa, dùng nó làm tâm cho chiếc giường, rồi tiếp tục cẩn cù chế tác cho đến khi hoàn thiện, khảm cả vàng lẫn bạc lên đó; tiếp theo, ta căng một tấm da thuộc màu đỏ thẫm từ bên này sang bên kia. Thế nên nàng thấy đấy, ta tường tận mọi ngóc ngách về nó, và ta muốn biết liệu nó hãy còn ở đó, hay kẻ nào đã xê dịch nó bằng cách đốn đứt gốc cây ô-liu rồi.

Khi nghe những bằng chứng xác thực mà Ulysses vừa đưa ra, nàng hoàn toàn suy sụp. Nàng òa khóc chạy đến bên chàng, quàng tay ôm cổ và hôn lấy hôn để. – Xin đừng giận thiếp, Ulysses hỡi, – nàng nức nở, – chàng là người thông thái nhất trần đời. Cả hai chúng ta đều đã chịu đựng quá nhiều đau khổ. Thử thách từ ơn trên đã tước đi hạnh phúc được cùng nhau trải qua tuổi trẻ lẫn tuổi già; vậy nên xin chớ phiền lòng hay trách móc vì thiếp đã không ôm chầm lấy chàng ngay khoảnh khắc vừa nhìn thấy. Thiếp cứ nơm nớp sống trong nỗi sợ hãi suốt bấy lâu nay rằng sẽ có kẻ nào đó đến đây và lừa dối thiếp bằng những lời đường mật; bởi vì ngoài kia có rất nhiều kẻ vô cùng x độc. Ngay cả Helen – ái nữ của thần Jupiter – cũng chẳng đời nào tự nguyện hiến mình cho một kẻ ngoại bang, nếu nàng biết trước rằng những người con của xứ Achaeans sẽ truy đuổi theo để đưa nàng trở lại. Chính ơn trên đã xui khiến nàng lầm đường lạc lối, để rồi nàng chẳng màng mủi gì đến tội lỗi ấy – cội nguồn của mọi nỗi bi thương cho chúng ta. Giờ đây, khi chàng đã thuyết phục được thiếp bằng cách chứng tỏ chàng tường tận mọi điều về chiếcếc giường của chúng ta (thứ mà chưa từng một bóng người nào thấy ngoài chàng, thiếp, và một nữ tì duy nhất là con gái của Actor – người được cha thiếp trao cho trong ngày cưới và là người canh giữ cửa phòng chúng ta) – dẫu có cứng đầu khó bảo đến đâu, thiếp cũng không thể hoài nghi được nữa.

Bấy giờ đến lượt Ulysses mềm lòng, chàng òa khóc khi ôm ghì người vợ hiền thảo và thân thương vào lồng ngực. Tựa như cảm giác hân hoan khi nhìn thấy đất liền của những kẻ đang bơi lội giữa đại dương để vào bờ, lúc thần Neptune đánh đắm thuyền của họ bằng cơn cuồng phong cùng những con sóng dữ; chỉ một vài người may mắn đặt chân được lên bờ, và những kẻ ấy, mình mẩy đẫm bọt biển, khôn xiết biết ơn khi tìm lại được mặt đất vững chãi và thoát khỏi hiểm nguy – người chồng của nàng cũng mang lại niềm hạnh phúc vô bờ bến như thế khi nàng ngắm nhìn chàng, và đôi bàn tay ngọc ngà của nàng cứ ôm chặt lấy cổ chồng chẳng chịu buông rời. Quả thực, họ đã có thể cứ mãi đắm chìm trong nỗi niềm thổn thức cho đến tận khi bình minh ngón hồng xuất hiện, nếu thần Minerva không định đoạt khác đi và níu giữ màn đêm lại ở tận phương Tây xa xôi, đồng thời không cho phép ánh ban mai rời khỏi dòng Oceanus, cũng như ngăn không cho hai cỗ chiến mã Lampus và Phaethon cất bước đưa ngày mới đến với nhân gian.

Thế nhưng, cuối cùng Ulysses cũng cất lời: – Nàng ơi, chúng ta vẫn chưa đi đến tận cùng của những gian truân đâu. Vẫn còn một chặng đường dài vô tận những nỗi nhọc nhằn mà ta phải đương đầu. Nó vô cùng gian nan và khó khăn, nhưng ta bắt buộc phải vượt qua, bởi vì linh hồn của Teiresias từng tiên tri về ta như thế, vào ngày ta xuống âm phủ để hỏi về hành trình hồi hương của ta và các đồng đội. Thôi giờ hãy đi ngủ đi em, để chúng ta có thể thả mình ngơi nghỉ và tận hưởng món quà phúc lành của giấc ngủ.

– Chàng cứ việc đi ngủ bất cứ lúc nào chàng muốn, – Penelope đáp, – giờ đây khi các vị thần đã đưa chàng trở về mái nhà thân yêu và quê hương xứ sở. Nhưng đã ơn trên xui khiến chàng nhắc đến, xin hãy kể cho thiếp nghe về thử thách đang chờ đón chàng phía trước đi. Kiểu gì thiếp cũng phải nghe kể lại thôi, chi bằng hãy nói cho thiếp biết ngay bây giờ còn hơn.

– Nàng ơi, – Ulysses đáp, – sao nàng cứ nài nỉ ta kể ra làm gì? Dẫu vậy, ta sẽ chẳng giấu giếm nàng đâu, dẫu rằng nàng sẽ chẳng thích thú gì. Bản thân ta cũng chẳng lấy gì làm vui vẻ, bởi Teiresias đã sai ta bôn ba khắp chốn muôn nơi, vác theo một mái chèo trên vai, cho đến khi đặt chân đến một xứ sở mà cư dân ở đó chưa từng nghe nói về biển cả, thậm chí chẳng hề nêm muối vào thức ăn của họ. Họ hoàn toàn mù tịt về tàu bè, cũng như những chiếc mái chèo tựa như đôi cánh của con tàu. Người đã trao cho ta dấu hiệu tường tận này và ta sẽ chẳng giấu nàng điều gì. Người bảo rằng sẽ có một lữ khách tình cờ gặp ta và hỏi thăm xem có phải ta đang vác một chiếc xẻng sảy lúa trên vai hay không. Ngay lúc đó, ta phải cắm phập mái chèo xuống đất và dâng hiến một con cừu đực, một con bò đực cùng một con lợn rừng cho thần Neptune; sau đó ta phải trở về nhà và tiến hành những buổi tế lễ tạ ơn long trọng lần lượt dâng lên toàn bộ các vị thần trên thiên đình. Còn về phần ta, người phán rằng cái chết sẽ đến với ta từ phía đại dương, và sinh mạng ta sẽ lịm tắt thật nhẹ nhàng khi tuổi đã cao và tâm hồn hoàn toàn tĩnh tại, xung quanh là xóm giang sơn chúc phúc cho ta. Tất cả những điều ấy, người khẳng định chắc chắn sẽ xảy ra.

Và Penelope đáp: – Nếu các vị thần sắp sửa ban cho chàng một tuổi già yên bình hạnh phúc hơn, thì chàng có thể hy vọng sẽ được đôi chút thảnh thơi sau chuỗi ngày giông bão.

Họ cứ thế tâm tình bầu bạn. Trong khi đó, Eurynome và nhũ mẫu mang theo đuốc để chuẩn bị giường chiếu với những tấm chăn êm ái; vừa dọn dẹp xong, nhũ mẫu liền lui về phòng nghỉ ngơi, để lại nữ tì hầu phòng Eurynome soi đuốc dẫn đường cho Ulysses và Penelope đi ngủ. Sau khi đưa hai người về phòng riêng, nàng lui bước ra ngoài, và thế là họ hân hoan bước vào nghi thức của chiếc giường gắn bó từ thuở nào. Bấy giờ Telemachus, Philoetius và người chăn lợn liền ngừng khiêu vũ, đồng thời bảo các nữ tì cũng ngưng lại. Họ đoạn quây quần ngả lưng nghỉ ngơi ngay tại các hành lang.

Khi Ulysses và Penelope đã thỏa thuê ái ân, họ lại tiếp tục thì thầm chuyện trò cùng nhau. Nàng kể cho chàng nghe về tất cả những cay đắng tủi hờn khi phải chứng kiến cảnh tượng ngôi nhà bị vây kín bởi đám cầu hôn ngạo mạn – những kẻ đã tàn sát biết bao cừu và bò chỉ vì nàng, đồng thời nốc cạn biết bao vại rượu. Đến lượt mình, Ulysses kể cho nàng nghe những gian khổ mà chàng đã trải qua, và cách chàng mang lại biết bao phiền toái cho người khác như thế nào. Chàng kể tường tận mọi chuyện, và nàng say sưa lắng nghe đến mức chẳng màng chợp mắt cho đến khi câu chuyện của chàng đi đến hồi kết.

Chàng bắt đầu từ chiến thắng oanh liệt trước xứ Cicons, và cách chàng đặt chân đến mảnh đất màu mỡ của những người ăn hoa sen. Chàng kể cho nàng nghe tất cả về gã Cyclops và cách chàng trừng phạt gã vì tội ác tày trời khi dám nhẫn tâm nuốt chửng những người đồng đội dũng cảm của mình; rồi chuyện chàng đến gặp Aeolus – người đã tiếp đón chàng vô cùng nồng hậu và giúp đỡ chặng đường đi tiếp, ngặt nỗi dù vậy chàng vẫn chẳng thể về đến nhà bởi một cơn cuồng phong dữ dội lại cuốn phăng chàng ra ngoài khơi xa; chuyện chàng tiến đến thành phố Telepylos của tộc Laestrygonian, nơi cư dân đã tàn phá toàn bộ tàu bè cùng thủy thủ đoàn, chỉ duy nhất trơ lại con tàu của một mình chàng. Kế đến, chàng thuật lại về mụ phù thủy xảo quyệt Circe cùng những cạm bẫy của mụ, và chuyến hải trình đến chốn âm phủ lạnh lẽo để thỉnh cầu vong linh nhà tiên tri xứ Thebes là Teiresias, rồi chuyện chàng gặp lại những người đồng chiến hữu thuở xưa cùng người mẹ đã hoài thai và nuôi dưỡng chàng khôn lớn nên người; chuyện chàng được thưởng thức khúc ca kỳ diệu của loài Sirens, rồi tiến vào vùng đá trôi cùng vực xoáy khủng khiếp Charybdis và quái vật Scylla – nơi chưa một ai từng vượt qua mà toàn mạng trở về; chuyện các thuộc hạ của chàng đã cả gan ăn thịt đàn gia súc của thần mặt trời, khiến thần Jupiter phẫn nộ giáng những luồng sét xuống đánh tan tành chiến thuyền, đẩy toàn bộ đoàn thủy thủ đến bờ vực diệt vong và chỉ duy nhất một mình chàng sống sót; chuyện cuối cùng chàng cũng cập bến hòn đảo Ogygia gặp nữ thần Calypso – kẻ đã giữ chân chàng trong một hang động, chăm chút từng bữa ăn và nằng nặc muốn lấy chàng làm chồng, với tâm nguyện ban cho chàng sự bất tử để mãi mãi chẳng bao giờ già đi, nhưng mụ chẳng tài nào lay chuyển được ý chí của chàng; và sau muôn vàn cay đắng đoạn trường, cuối cùng chàng đã tìm được đường đến với xứ Phaeacians – những người đã đối đãi với chàng tựa như vị thần tối cao, rồi trân trọng tiễn chàng trở về quê hương trên một con thuyền sau khi đã ban tặng vô vàn vàng bạc, đồng thau cùng y phục quý giá. Đó là câu chuyện cuối cùng mà chàng kể cho nàng nghe, bởi đến lúc ấy, một giấc ngủ say nồng đã ôm trùm lấy chàng, gột rửa đi mọi gánh nặng muộn phiền.

Bấy giờ thần Minerva lại bận tâm đến một chuyện khác. Khi người nhận thấy Ulysses đã tận hưởng trọn vẹn cả hạnh phúc bên hiền thê lẫn giấc ngủ an lành, người liền ra lệnh cho nữ thần Bình Minh với chiếc ngai vàng trỗi dậy từ dòng Oceanus để tỏa ánh quang minh chiếu rọi nhân gian. Ngay lập tức, Ulysses bước khỏi chiếc giường êm ái và bảo với Penelope rằng: – Nàng ơi, cả hai chúng ta đều đã trải qua đầy đủ những đắng cay muộn phiền – nàng ở lại nơi này để thương khóc vì sự vắng mặt của ta, còn ta phải bôn ba chiến đấu khiến việc hồi hương trở nên trắc trở dấu trong lòng hằng khao khát khôn nguôi. Giờ đây, khi chúng ta cuối cùng đã được đoàn tụ, hãy chú tâm quản lý tài sản trong dinh thự này. Riêng đàn cứu và dê đã bị lũ cầu hôn độc ác ngốn ngấu, ta sẽ dùng vũ lực tước đoạt lại thật nhiều từ những kẻ khác, đồng thời ép buộc người Achaeans bồi thường số còn lại cho đến khi chúng lấp đầy các chuồng trại của ta. Bây giờ ta phải đến những khu rừng chốn điền dã để gặp lại người cha đã vì ta mà đau khổ suốt bao năm ròng, còn với nàng, ta xin nhắn nhủ đôi điều dù rằng nàng vốn chẳng cần đến. Khi mặt trời mọc, tin tức ta tiêu diệt lũ cầu hôn sẽ lập tức lan truyền khắp nơi; vì vậy, nàng hãy mau lên lầu, ở nguyên đó cùng các nữ tì. Chớ tiếp xúc với bất cứ ai và đừng hỏi han bất cứ điều gì.

Vừa dứt lời, chàng liền thắt đai giáp trụ lên người. Sau đó, chàng đánh thức Telemachus, Philoetius và Eumaeus, ra hiệu cho tất cả khoác áo giáp vào. Họ lập tức tuân lệnh và sẵn sàng vũ khí. Khi mọi việc đã hoàn tất, họ mở tung các cánh cổng rồi hiên ngang dẫn đầu đoàn người rời khỏi. Trời lúc ấy đã hửng sáng, thế nhưng thần Minerva vẫn dùng màn đêm bao phủ để che chở cho họ, rồi nhanh chóng dẫn đường đưa họ thoát khỏi thiến trấn an toàn.