Bốn người bắt đầu rà soát từ ban trị sự dân phố số 1. Ban trị sự này hiện tại có một bệnh nhân tâm thần thể nặng nằm trong danh sách đăng ký theo dõi. Đó là một chàng trai trẻ hai mươi tám tuổi họ Lý, mắc chứng cuồng cảm điển hình, mỗi ngày chỉ ngủ hai tiếng đồng hồ nhưng lúc nào cũng tràn trề năng lượng. Ở nhà, anh ta hở ra là gào thét ầm ĩ, có vẻ như "không biết nói năng tử tế", lại còn hễ thấy ai là lớn tiếng chào hỏi. Người ngoài không biết còn tưởng đó là một thanh niên tính tình cởi mở, hay chuyện và nóng nảy, nhưng sau vài lần trò chuyện, Bạch Học Tập phát hiện tư duy của anh ta nhảy cóc rất dữ dội, một vài kích thích nhất định còn làm bộc phát khuynh hướng bạo lực, đánh người đập phá đồ đạc các kiểu.

Ấy thế nên bọn họ vừa tới cổng đại tạp viện, anh chàng họ Lý vừa trông thấy liền ra sức vung vẩy cánh tay: "Ở đây ở đây, cán sự Bạch, cán sự Tôn, cán sự Vương, công an Lưu, mọi người tới rồi à, mau vào nhà ngồi đi."

Mấy người trên mặt chẳng dám tỏ thái độ gì, biết rõ những người này cảm xúc rất nhạy cảm, chỉ đành cười khước từ.

Cán sự Bạch hỏi: "Thôi không vào đâu, bọn tôi còn phải về cơ quan, dạo này sức khỏe anh thế nào, có uống thuốc đúng giờ không?"

"Mặt sông đóng băng rồi tôi chẳng dám đi trượt băng đâu, nhớ năm xưa tôi là tay trượt băng cừ khôi nhất Tửu Tiên Kiều này đấy, xoay người một trăm tám mươi độ chỉ có tôi mới làm được thôi, dì hai tôi bị ung thư phổi, chết ba bốn năm rồi, cái cậu nam sinh lớp tôi toàn ngồi bàn đầu ấy, người bé tí cậu đoán xem thế nào? Hê, cậu ba tôi mấy hôm trước cứ bảo không nghe rõ người khác nói gì, đến bệnh viện móc ra một cục ráy tai to tướng thế này này."

Mọi người: "..." Thấy chưa, lại tới rồi lại tới rồi, hỏi đông anh ta đáp tây, chiều theo lời anh ta nói sang tây thì anh ta lại nhảy phắt sang bắc, hơn nữa chưa từng cảm thấy mình có chỗ nào bất thường, lúc nào cũng giữ bộ dạng hưng phấn cao độ và cực kỳ huyên thuyên.

Cơ mà, may là trạng thái này của anh ta vẫn còn rất tốt, chỉ cần không bị kích động thì sẽ không đập phá lung tung, không gây nguy hiểm cho người khác.

Mấy ca tiếp theo cũng đại để như vậy, có người mắc chứng u uất (trầm cảm), có người bị tâm thần phân liệt, nhưng phần lớn là chậm phát triển trí tuệ bẩm sinh, hoặc giống như Thái Tiểu Niên, thuộc diện nếu không phát bệnh thì không gây hại cho ai.

Mọi người đi thăm hỏi suốt dọc đường coi như có kinh sợ nhưng không nguy hiểm, cuối cùng cũng tới địa bàn của ban trị sự dân phố số 6. Chủ nhiệm Khổng của ban trị sự số 6 là một phụ nữ ngoài năm mươi tuổi, kinh nghiệm làm việc cơ sở vô cùng phong phú, thuộc thế hệ cán bộ nòng cốt đời đầu trưởng thành sau ngày lập quốc.

Chủ nhiệm Khổng cười nói: "Bên ban trị sự số 6 chúng tôi có hai đứa nhỏ sinh ra đầu óc đã có vấn đề, nhưng gia đình dạy dỗ chu đáo, cũng không ra ngoài đánh chửi người ta hay đập phá đồ đạc."

Thời buổi này chưa có khám thai định kỳ các thứ, nhất là chưa có xét nghiệm sàng lọc trước sinh cùng một loạt kiểm tra khác, tỷ lệ trẻ sinh ra mắc hội chứng Down cao hơn thời đại Bạch Học Tập từng sống rất nhiều. Hơn nữa so với thời ấy, tuổi thọ của những đứa trẻ này nhìn chung không dài, sống được tới tuổi trưởng thành lại càng ít ỏi.

Những đứa trẻ này cũng thuộc diện nếu không bị kích động thì không dễ dàng đánh người, lại có cha mẹ người thân trông coi, tình hình uống thuốc chỉ cần hỏi phụ huynh là rõ, cũng rất dễ xử lý.

Chị Khổng thở dài, "Ầy, đau đầu nhất vẫn là cái cô ở viện số 7 kia kìa. Hai hôm trước còn có hàng xóm tới tìm tôi thưa kiện, bảo cô ta sáng sớm tinh mơ trời chưa sáng đã dậy luyện giọng, rống lên lúc thì như chọc tiết ngỗng, lúc thì như chọc tiết lợn, cả khu viện chẳng nhà nào ngủ yên giấc. Cháu bảo thế này thì... ầy, ngày nào cũng vậy, mưa gió chẳng sờn, ai mà chịu cho thấu cơ chứ."

Bạch Học Tập biết người bà nhắc tới chính là mẹ của Trương Tuyết Cầm.

"Hồi mới dọn tới, con gái cô ta là Trương Tuyết Cầm bảo mẹ nó sức khỏe yếu, ít khi ra ngoài, không thích giao thiệp với ai nên không sinh chuyện thị phi, thỉnh thoảng có hơi ồn ào một chút, tôi còn tin sái cổ. Sau này mới biết đâu phải sức khỏe yếu, là đầu óc có vấn đề ấy chứ. Cô ta không ra ngoài thật nhưng gây ra tiếng động chẳng nhỏ tí nào, sáng sớm tinh mơ bốn giờ rưỡi ngày nào cũng như ngày nấy, đúng giờ là dậy luyện giọng, lại còn chẳng ai nhắc nhở được, hễ góp ý là cô ta bảo mình sắp đi thi vào đoàn văn công, sắp làm ca sĩ, sắp sang nhà hát opera Liên Xô hát giọng nữ cao, cháu bảo có khổ không cơ chứ."

Đúng vậy, mẹ của Trương Tuyết Cầm là Trương Uyển Phương, một bệnh nhân tâm thần phân liệt điển hình.

"Những chuyện này dọn tới hơn nửa năm mới biết đấy, nhưng người ta đến thì cũng đến rồi, người ta có nhà ở đây, chuyển sang ở cũng hợp tình hợp lý, văn phòng khu phố và ban trị sự dân phố chúng ta đâu thể đuổi người đi được, chỉ đành ngày nào cũng đứng ra hòa giải kiện cáo giữa cô ta với hàng xóm. Ai ngờ ngày nào cô ta cũng làm phiền dân như thế, chỗ tôi xử lý không xuể các vụ tranh chấp, ôi chao ngày nào tôi cũng phải chạy sang khu viện nhà họ, có ngày mệt đứt hơi mất thôi."

Mấy người Bạch Học Tập vội vàng an ủi đôi câu.

"Tôi tính vốn nhiệt tình, cũng chẳng phải đòi hỏi bổng lộc gì đâu." Biết văn phòng khu phố đều nhìn thấu nỗi khó khăn và sự tận tụy của mình, trong lòng bà cũng thấy dễ chịu hơn hẳn, hăng hái dẫn đầu đi trước.

Hơn nữa chẳng hiểu sao, so với Triệu Đức Hải, bà lại muốn vị cán sự Bạch trẻ tuổi trước mặt nhìn nhận sự nỗ lực và cống hiến của mình hơn.

Bạch Học Tập khoác lấy cánh tay bà, "Công việc của bác khó khăn thế nào bọn cháu đều hiểu mà, ban trị sự số 6 này có bác tọa trấn thì ai nấy đều yên tâm."

Chủ nhiệm Khổng dãn mày dãn mặt, "Cháu cứ khéo dỗ cho bác vui, bác chẳng có tài cán gì, cũng chỉ làm được dăm ba cái chuyện vặt vãnh lông gà vỏ tỏi trong nhà ngoài ngõ này thôi."

"Đây đâu phải chuyện nhỏ ạ, phàm là chuyện mang lại lợi ích cho nhân dân thì chẳng có chuyện nào là nhỏ cả."

Chủ nhiệm Khổng cười tươi rói, "Được được được, bác nghe cháu tất, chỉ mỗi cháu là khéo ăn khéo nói, bà nội cháu có biết cháu dẻo miệng thế này không đấy?"

Trong viện số 7, mọi người tụ năm tụ ba ngồi dưới mái hiên sưởi nắng, chuyện trò rôm rả. Mấy người phụ nữ người thì khâu đế giày, người thì nặn bánh than, cánh đàn ông người thì rít thuốc lào sòng sọc, người thì cầm mấy tờ báo cũ chẳng biết chuyền tay qua bao nhiêu bận từ đâu tới.

Khu viện này không nhỏ, quyền sở hữu vốn thuộc về nhà họ Trương. Mấy năm trước nhà ở khan hiếm, văn phòng khu phố làm công tác tư tưởng cho bố Trương Tuyết Cầm để đem cho thuê bớt, chỉ giữ lại một gian nhà chính cho hai mẹ con ở, tiền thuê nhà vừa vặn dùng để phụ cấp sinh hoạt cho hai mẹ con họTrương Uyển Phương là một phụ nữ trung niên có vóc dáng thướt tha, làn da trắng muốt, gương mặt trái xoan, đôi mày lá liễu cùng đôi môi đỏ mọng. Chẳng rõ có phải do nhiều năm không tham gia lao động sản xuất, lại chẳng hiểu sự đời nên trông bà ta không hề có vẻ lam lũ của phụ nữ trung niên, trái lại nom như một thiếu nữ vô ưu vô lo. Dưới chân bà ta còn đi một đôi bốt cao gót đế dày màu xanh lục rõ ràng là quá khổ, trên người... ừm, mặc một chiếc váy liền hoa nhí dài quá đầu gối, cảm giác kỳ quặc vô cùng.

Trời lạnh thế này mà ăn mặc như vậy, không thấy rét sao? Trông cũng có phần chẳng hợp thời, dẫu sao Bạch Học Tập muốn mặc chiếc váy hoa nhí ngắn một chút cũng chỉ dám tối đến trốn trong phòng mà mặc, bà ta thì to gan thật đấy.

Nhưng người mắc bệnh tâm thần vốn dĩ sẽ kỳ quặc, bằng không cũng chẳng gọi là bệnh tâm thần, Bạch Học Tập thầm nghĩ.

Thấy nhóm người do chủ nhiệm Khổng dẫn tới, Trương Uyển Phương khẽ mỉm cười, giữ thẳng người khẽ gật đầu chào họ, rồi lại cầm cuốn sách ngồi yên dưới hành lang, thong thả đọc tiếp, quả thực chẳng màng sự đời.

Bạch Học Tập và Vương Chi Chi mấy người trố mắt nhìn nhau, thế này thế này thì có chỗ nào giống người mắc bệnh tâm thần thể nặng chứ?

"Trương Uyển Phương à, dạo này thấy thế nào?"

Mọi người xung quanh lập tức liên tưởng ngay tới tiếng chọc tiết lợn, chọc tiết gà, chọc tiết cừu, mấu chốt là bà ta không hề dừng lại, tựa như không biết mệt mỏi mà phô diễn toàn diện giọng hát của mình. Hàng xóm láng giềng biết bà ta lại tái phát chứng cũ, lập tức xách ghế đẩu co cẳng chạy biến về nhà, nhanh chóng đóng cửa then cài, bịt chặt lỗ tai, động tác liền mạch dứt khoát.

Đừng nói là họ, ngay cả Bạch Học Tập cũng cảm thấy chẳng dễ chịu gì. Không hẳn vì giọng của Trương Uyển Phương khó nghe hay dở tệ, chủ yếu là thứ âm thanh này vốn không phải âm thanh bình thường trong đời sống thường nhật, đối với người bình thường mà nói thì quả thực có phần khó thích ứng, thậm chí khá là khó chịu.

"Được rồi được rồi, tiến bộ lắm." Chủ nhiệm Khổng vội vàng kéo Bạch Học Tập chạy miết, "Không chạy nhanh là cô ta tóm lấy cháu bắt nghe trọn bài 'Chim dạ oanh' của Liên Xô đấy, cô ta còn bảo đấy là giọng hoa mỹ do cô ta tự sáng tạo, đạt tới trình độ biểu diễn ở đại ca kịch viện Petrov gì gì đó cơ, ôi chao ôi, đúng là tổn thọ mà."

"Trương Tuyết Cầm vớ phải bà mẹ thế này cũng xúi quẩy thật, cháu xem con bé cao một mét sáu lăm mà chưa đầy bốn mươi cân, ngày nào cũng đói meo đến nông nỗi nào rồi. Mùa hè có lần bác đi ngang qua cổng chợ rau, trời nhá nhem tối nhìn thấy một bóng người còn tưởng con cái nhà ai đi lạc, tới hỏi mới biết là nó, đang bới đống rác nhặt lá rau nát với cà tím thối kìa, cháu xem sống khổ sở thế đấy."

"Tuy khu Tửu Tiên Kiều chúng ta hộ khó khăn cũng không ít, nhưng nhà họ Trương đâu phải diện khó khăn. Bác nghe bà chị chồng làm ở quỹ tín dụng bảo rồi, nhà họ Trương gửi không ít tiền trong ngân hàng bên họ đâu, đều là tiền trước kia ông cụ Trương còn sống gửi vào, bao nhiêu năm nay chưa từng rút ra một xu nào, tiền thuê nhà cũng thu chẳng thiếu, thế nhưng tuyệt nhiên chẳng thấy đem ra tiêu, hai mẹ con chỉ dựa vào một mình Tuyết Cầm nuôi sống, cháu bảo xem ầy..."

"Hôm kia bác còn thấy con bé đi bán khoai lang nướng cho người ta ở rạp chiếu phim, cháu bảo sắp thi đại học đến nơi rồi mà ngày nào nó cũng chạy đôn chạy đáo ra ngoài, còn ôn tập được nỗi gì nữa. Bác mắng nó mấy bận rồi, lần nào nó cũng cúi gầm mặt nom tội nghiệp lắm, ầy."

Những khó khăn kể trước đó Bạch Học Tập đều giữ vẻ mặt bình thản, nghe tới đây cô chợt khựng lại, "Chị ấy không đến lớp bồi dưỡng học ạ?"

"Học hành gì nữa chứ, vốn dĩ tiền cũng đóng rồi, ai ngờ nhà vị hôn phu của nó tới làm ầm ĩ lên, bảo phận con gái con lứa học đại học làm cái gì. Vốn định sẵn sang năm ngày bốn tháng năm Tết Thanh niên là cưới, đằng nhà trai còn bắn tin nếu nó dám đi học đại học thì bên ấy sẽ hủy bỏ hôn ước, ôi chao rắc rối thế cơ chứ."

"Chị ấy có vị hôn phu rồi ạ?"

"Có chứ, bảo là hôn ước từ trong bụng mẹ đính ước từ nhỏ, do bố nó đính cho đấy. Sau này bố nó mất, nhà trai thấy cảnh ngộ nhà nó khốn khó cũng chẳng muốn giữ hôn ước nữa, nhưng vị hôn phu có tình cảm với nó nên cứ khăng khăng đòi cưới."

Vương Chi Chi nhịn không được bèn hỏi: "Có tình cảm mà lại không cho người ta thi đại học à? Thế mà gọi là có tình cảm ư."

Chủ nhiệm Khổng thở dài, muốn nói lại thôi, "Mấy đứa còn trẻ chưa hiểu chuyện cơm áo gạo tiền đâu."

"Em trẻ thật nhưng em cũng biết thật lòng thích một người, thật lòng muốn kết thành đôi bạn đời cách mạng thì không phải là trói buộc người ta bên cạnh mình, mà là cùng nhau tiến bộ."

Bạch Học Tập giơ ngón tay cái tán thưởng, bố của Vương Chi Chi dạy dỗ con cái đâu ra đấy thật.

"Thế này đi bác Khổng, lát nữa cháu còn phải về văn phòng khu phố, nếu bác gặp Trương Tuyết Cầm thì bảo chị ấy qua tìm cháu một chuyến nhé, cứ bảo cháu có việc gấp cần gặp."

Dù thế nào chăng nữa, cô cũng nhất định phải để Trương Tuyết Cầm ôn tập đàng hoàng. Đứng trước kỳ thi đại học, ba cái chuyện yêu đương chẳng đáng là bao. Bất kể lời khuyên của mình có tác dụng hay không, cô đều muốn thử một phen, được hay không cứ tính sau.

*

Trương Tuyết Cầm vội vã chạy tới một chuyến trước giờ tan tầm. Đó là một cô gái trạc tuổi Bạch Học Tập, nhưng nhìn nét mặt có lẽ giống bố nhiều hơn, vẻ mặt u sầu, vóc người gầy gò, song ánh mắt lại khá kiên nghị.

Sinh ra trong gia đình như vậy thì đổi lại là ai mà chẳng u sầu? Tuổi hai mươi, hai mốt đương độ thanh xuân phơi phới, người khác đang tận hưởng tuổi trẻ, đang dạo phố xem phim, đang miệt mài vung bút viết trong lớp bồi dưỡng, còn cô ấy lại phải bươn chải vì kế sinh nhai, phải đi dọn dẹp mớ hỗn độn cho mẹ mình, mà ngày nào cũng có một đống rắc rối dọn mãi chẳng bao giờ hết.

,