Kể từ khi tốt nghiệp năm 2007, những người bạn làm thẩm phán của tôi nay phần lớn đã từ chức. Lý do nhìn chung đều giống nhau: không có tiền, bận rộn, không có không gian thăng tiến, không có tôn nghiêm nghề nghiệp.

Sau khi từ chức, Trần Tĩnh Trung phát cuồng vì muốn kiếm tiền, anh ấy cần nuôi gia đình, con cái phải đi học, vợ phải mua quần áo mới. Năm năm làm việc ở tòa án, anh ấy đi siêu thị chỉ chọn đồ giảm giá có nhãn vàng, chưa từng rời khỏi Bắc Kinh đi du lịch, không phải không có thời gian, mà là thực sự không có tiền. Anh ấy hay mắng vợ mình, không đi làm mà lại tiêu xài hoang phí như vậy, thực ra cô ấy chỉ thỉnh thoảng đến chợ đầu mối Sở thú mua vài bộ quần áo. Anh ấy kể với tôi, lương hàng tháng của anh ấy là 4200 nhân dân tệ, cứ 3 tháng phát 1500 nhân dân tệ tiền thưởng, cuối năm có 1 vạn nhân dân tệ tiền thưởng. Riêng tiền thuê nhà do tòa án thuê cho anh ấy, mỗi tháng đã hơn 3000 nhân dân tệ tiền nhà. Anh ấy nhìn về tương lai, cho dù có cày ải lên đến chức chánh án, mỗi tháng cũng chỉ hơn 7000 nhân dân tệ tiền lương, cho dù là viện trưởng cũng chỉ hơn 1 vạn nhân dân tệ.

Tống Thuấn Phong từ chức vào năm 2014 từ Tòa án quận Hải Điến, Bắc Kinh, anh ấy chọn đến các công ty lớn làm pháp chế. Trông anh ấy già hơn tuổi thật rất nhiều, anh ấy nói đùa rằng, hồi mới vào tòa án, chánh án đã ân cần dạy bảo, các cậu cứ cố gắng làm việc, ở chỗ chúng tôi tốc độ phát triển cực kỳ nhanh. Năm năm sau, soi gương, quả nhiên phát triển rất nhanh. Sự cám dỗ của thế giới bên ngoài rất lớn, những thẩm phán làm việc đủ năm năm mà tìm một công việc có thu nhập hai, ba trăm nghìn một năm thì không hề khó.

Tống Thuấn Phong cũng từng cố gắng tìm kiếm không gian thăng tiến nội bộ trong tòa án, "Nhưng thực tế của Trung Quốc là, bản án tốt xấu không đổi lấy được danh tiếng của thẩm phán, chứ đừng nói đến lợi ích kinh tế." Con đường thăng tiến duy nhất trong tòa án là sự thay đổi về chức vị, hầu như tất cả những ai còn theo đuổi sự nghiệp đều đang cạnh tranh vị trí phó chánh án, một tòa biên chế hai đến ba phó chánh án, tòa án Hải Điến có không quá 15 tòa. Nhưng cho dù có cạnh tranh lên được phó chánh án, thì con đường từ phó chánh án lên chánh án, 95% số người đi cả đời cũng không đến được.

Những thẩm phán nghỉ việc này, có người trở thành pháp chế công ty, cũng có người đi làm luật sư. Giới thẩm phán gọi tòa án là "Trường đào tạo luật sư Bắc Kinh". Dù thẩm phán chuyển nghề làm luật sư có những hạn chế hành nghề nhất định, nhưng điều đó không khiến những người từ chức này chùn bước.

"Cho dù sau này làm luật sư, bị thẩm phán quát tháo trên tòa, sẽ nhớ lại bản thân mình trước đây cũng từng ở một vị trí xét xử như vậy, từng cùng chiến đấu với người ngồi trên bục, nhưng nghĩ một cách lý trí thì cũng sẽ không hối hận," Tống Thuấn Phong nói. Trong giới thẩm phán, còn lưu truyền một câu nói: "Thẩm phán đã từ chức thì không có ai là hối hận cả."

Nhưng trong trào lưu từ chức này, người bạn thẩm phán Lý Quân của tôi lại chọn một giải pháp khác cần phải tiến hành trong bí mật: anh ấy bắt đầu học Phật và quy y. Nguyên nhân ban đầu là áp lực công việc và tình cảm không thuận lợi, sau đó anh ấy kể với tôi, anh ấy nhận ra Phật pháp cao siêu hơn nhiều.

"Phật pháp yêu cầu phá chấp ngã, trước đây rất nhiều thứ tôi không buông bỏ được, bây giờ thì có thể buông bỏ rồi, trước đây tôi sẽ cảm thấy mình phải nỗ lực làm việc, năm nào cũng đạt danh hiệu xuất sắc, tiến lên phía trên, làm thẩm phán kiểu chuyên gia. Bây giờ tôi sẽ không coi trọng những thứ đó quá mức nữa," Lý Quân nói, "Tôi nói không rõ đây là nguyên nhân học Phật, hay là lựa chọn sau khi tôi cân nhắc thiệt hơn."

Tôi nhớ lại lúc anh ấy mới làm thẩm phán, luôn nửa đùa nửa thật bộc lộ dã tâm của mình, "Tôi muốn làm một thẩm phán công tư phân minh", "Tôi muốn làm viện trưởng". Hồi đó anh ấy luôn tìm kiếm con đường chính đáng để tiến lên, tuyển chọn vào tòa cấp cao hoặc tòa án tối cao, thi tuyển các chức vụ, nhưng cuối cùng đều phát hiện con đường này không thông.

Ở tòa án, thường có đủ loại người quen đến chào hỏi, phương thức kỳ lạ muôn hình vạn trạng, có lãnh đạo trò chuyện riêng, cũng có lãnh đạo kẹp mẩu giấy trong hồ sơ vụ án yêu cầu thiên vị. Thời gian lâu dần, đến cả đồng nghiệp bình thường cũng đến chào hỏi. Lý Quân lúc đầu phớt lờ, sau đó bắt đầu hoang mang. Trong buổi họp lớp, anh ấy nghiêm túc hỏi chúng tôi: Chuyện này nên phải làm sao đây? Mọi người nói đùa bảo anh ấy hãy giữ vững lằn ranh đỏ.

Nhưng các thẩm phán cũng nói, rất nhiều vụ án đều có thể ngả theo cả hai bên, trong tòa án không phải ai cũng có thể giữ vững lằn ranh đỏ. Các bậc tiền bối trong tòa án sẽ căn dặn các thẩm phán mới, khi gặp phải sự hoang mang này, là "giúp người chứ không hại người". Lý Quân vì muốn giữ vững lằn ranh đỏ, hình như đã cắt đứt sự tín nhiệm của lãnh đạo.

Năm 2016, Trung Quốc bắt đầu triển khai toàn diện chế độ hạn ngạch trong cải cách tư pháp của tòa án, yêu cầu hạn ngạch thẩm phán không cao hơn 39% nhân viên tòa án. Mỗi khu vực căn cứ vào tình hình khác nhau để điều phối tỷ lệ cụ thể. Thí điểm ở Thượng Hải là số lượng thẩm phán không vượt quá 33% số nhân viên tòa án. Sau khi quy định này ra đời, rất nhiều thẩm phán sẽ bị giáng chức thành trợ lý thẩm phán, không có tư cách xét xử vụ án. Lý Quân cũng bắt đầu lo lắng, anh ấy sẽ mất đi vị trí thẩm phán này.

Vương Tiêu nghe nói ở nội bộ các tòa án cấp cơ sở, chỉ những người trở thành thẩm phán trước năm 2013 mới có tư cách đi tham gia kỳ thi này. "Tôi có chút nản lòng, thi chắc cũng chỉ làm pháo hôi thôi," cô ấy nói.

Ở Bắc Kinh, các thẩm phán từ chức đã lập một nhóm WeChat, đặt tên là "Khoảng cách trông chừng", đã có gần 500 người. Những cựu thẩm phán này hàng ngày thảo luận nghiệp vụ trong nhóm, có thành viên gom góp đoạn chat hàng ngày của mọi người lại, chia thành các chương khác nhau, lần lượt là: mua lại cổ phần, chuyển hộ khẩu, lừa đảo hợp đồng, vấn đề bảo lưu dân sự của vụ án, vân vân. Những thẩm phán chưa bao giờ hối hận vì rời khỏi tòa án này, có vẻ như chỉ đổi một thân phận, tiếp tục trông chừng phòng xử án.

Theo yêu cầu của người được phỏng vấn, Điền Lệ Lệ, Vương Tiêu, Lý Quân đều là tên giả. Các thẩm phán khác được nhắc đến trong bài viết này đều là tên thật.

Tên điên gặp Phật đà

“Chân dung âm nhạc” của Tiểu Hà

Văn_Lý Thuần

Một

Tiểu Hà năm nay 41 tuổi. Trông anh ấy vừa trẻ trung lại vừa già nua. Già nua là ở mái tóc, anh ấy bị bạc tóc từ sớm, mái tóc trông giống như một chùm hoa tuyết. Nhưng gương mặt anh ấy rất trẻ, đôi khi sẽ đột nhiên cầm lấy một cặp kính đồ chơi để làm trò hề. Anh ấy ăn mặc lúc nào cũng rách rưới, vì vóc dáng quá gầy gò, quần áo cứ lất phất lỏng lẻo, lúc đi đường trông giống như một gã lãng tử nhàn tản xuất thân từ chốn núi non. Giọng nói của anh ấy dịu dàng nhỏ nhẹ, gặp được bạn bè quen thuộc, sẽ gọi là "cưng ơi", "bảo bối".

Mười năm trước, nếu bạn gặp Tiểu Hà ở Vô Danh Cao Địa hay quán bar Tân Hào Vận ở Bắc Kinh, có lẽ trên người anh ấy dán đầy hộp cơm, liếc mắt cũng không thèm nhìn bạn, chỉ trân trân nhìn chằm chằm dây đàn trên cây ghi-ta, rồi đột nhiên một tiếng gầm thét làm bạn khiếp sợ; hoặc là vào một đêm nào đó, trên tàu điện ngầm ở Bắc Kinh, bạn nhìn thấy một người, vẽ mặt tuồng Bắc Kinh, ăn mặc kỳ lạ, đang cúi gục trên ghế ngủ, bạn bước qua đẩy anh ta một cái, người đó rất có thể chính là Tiểu Hà.

Tiểu Hà lúc đó, có người nói anh ấy là thiên tài, có người nói anh ấy là kẻ điên, nhưng họ đều sẽ nói với bạn rằng: "ĐM, thằng cha này sinh ra là vì âm nhạc."

Sự điên rồ của anh ấy, phần lớn đều liên quan đến rượu. Mà những chuyện anh ấy làm sau khi uống rượu, có thể viết thành một tập truyện hoang đường. Có một lần, Tiểu Hà uống rượu xong liền hôn môi lưỡi với tất cả mọi người trên bàn; mùa đông, anh ấy cùng bạn bè uống rượu xong, dẫn tất cả mọi người cởi sạch quần áo, ra ngoài chạy nude, quay về trên người bị đông cứng chỗ xanh chỗ tím; có một lần, anh ấy đang ngồi ăn tự nhiên chạy ra phố, chặn một chiếc xe taxi, lôi tài xế xuống, muốn khiêu vũ với tài xế, tài xế nổi giận muốn đánh nhau với anh ấy; lại có một lần, anh ấy đột nhiên biến mất, sau đó mọi người tìm thấy anh ấy trên bãi cỏ đằng sau quán ăn, "Tiểu Hà anh đang làm gì thế?" "Đừng ồn, tôi đang trò chuyện với cỏ non đây."

Thiên tài của anh ấy, đương nhiên là về âm nhạc.

Tiểu Hà luôn giới thiệu bản thân như thế này: "Tiểu Hà, tên thật là Hà Quốc Phong, sinh năm 1975 tại Hàm Đan, Hà Bắc, là con trai thứ ba do Điền Xảo Vân và Hà Bình sinh ra." Năm 1995, Hà Quốc Phong sau khi làm lính trong quân đội ba năm, đã cùng chiến hữu chạy đến Bắc Kinh, lập ban nhạc làm âm nhạc. Hồi đó người ta bắt đầu gọi anh ấy là "Tiểu Hà", sau đó biến thành Tiểu Hà. Âm nhạc của Tiểu Hà rất khó xếp loại, nhạc dân gian, thể nghiệm, rock, tiếng ồn... cái gì cũng có, mà cái gì cũng không phải. Anh ấy tỏ ra dửng dưng trước đủ loại nhãn mác trên người mình, thường cố ý phá vỡ ranh giới, thử nghiệm mọi khả năng, âm nhạc trên người anh ấy giống như một trò chơi vừa vô cùng nghiêm túc lại vừa vô cùng cuồng loạn.

Rất nhiều người biết đến Tiểu Hà là ở quán bar Hà ở phố Nam Tam Lít Đồn. Trên sân khấu, Tiểu Hà có một thứ năng lực kiểm soát thiên bẩm. Có lúc, anh ấy hát chay trước, ngâm nga trầm đượm, tay vươn ra, hô "một, hai, ba". Khán giả biết rằng, lúc này nhạc cụ phải vào rồi, mọi người liền cực kỳ hưng phấn. Hưng phấn được một lúc, anh ấy đột nhiên dừng lại, lại bắt đầu ngâm nga. Thế là tất cả mọi người đều bị kích động theo, đắm chìm trong một thứ niềm vui kỳ diệu nào đó. Có lúc, anh ấy hát về cuộc sống đường phố của một thanh niên huyện lỵ, Trương Vĩ Vĩ - tay phong cầm của ban nhạc "Dã Hài Tử" nói: "Cậu ấy gần như có thể hát ra bầu không khí của con phố đó, bạn có thể cảm nhận được nhiệt độ không khí ngày hôm đó, mùi hương, tâm trạng, thậm chí cả bộ quần áo bạn mặc ngày hôm đó — bạn cảm thấy rất hài lòng với hình ảnh của chính mình."

Hai

Năm 2010, Tiểu Hà bắt đầu một kế hoạch, gọi là "Chân dung âm nhạc". Mỗi tháng, anh ấy đến khắp nơi trên cả nước để gặp một người xa lạ, ở cùng anh (cô) ấy một, hai ngày, sau đó viết một bài hát cho người xa lạ này.

Ý định ban đầu của "Chân dung âm nhạc" là Tiểu Hà hy vọng tìm kiếm một phương thức sáng tác âm nhạc khác. Anh ấy cảm thấy bản thân đang gặp phải bế tắc trong sáng tác, phần lớn thời gian, anh ấy chờ đợi linh cảm kéo đến. Có lúc, anh ấy viết nhạc trong giấc mơ, trong mơ, ca từ cứ bật ra từng cái một giống như đồng xu, tỉnh dậy, anh ấy vội vàng ghi lại ca từ. Anh cứ nghĩ, nếu cứ chờ đợi thế này mãi, chắc là sẽ "phát điên" mất, "bệnh trầm cảm chẳng phải cứ thế mà thành hay sao?"

“Chân dung âm nhạc” lại là một chuyện khác. Gặp một người xa lạ, thì phải hoàn thành một bài hát. Phương thức sáng tác từ bị động chuyển thành chủ động, Tiểu Hà nói: "Cậu bắt buộc phải viết bài hát này, dù cậu có thích anh ta hay không, cậu cũng phải viết bài hát."

Anh ấy đăng một lời mời tham gia sự kiện trên Douban, rất nhanh đã nhận được rất nhiều đơn xin qua email. Tháng 1 năm 2010, anh ấy đến Dĩnh Thượng, An Huy, gặp người xa lạ đầu tiên — một giáo viên nông thôn tên là Vương Cương.

Vương Cương thuộc thế hệ 8X, dạy văn, yêu thích văn nghệ, nhạy cảm và đa tình. Anh ấy từng nghe album đầu tiên của Tiểu Hà "Con chim bay không cao không đậu trên lưng con bò chạy không nhanh", cảm thấy rất kỳ lạ sao tên album lại dài thế. Ca sĩ mà anh ấy thích nhất là Châu Vân Bằng và Tả Tiểu Tổ Chú, có thể gặp được Tiểu Hà, khiến anh ấy cảm thấy khoảng cách với thần tượng bỗng chốc thu hẹp lại.

Lúc sắp gặp Tiểu Hà, anh ấy đã kể chuyện này với người trong thôn. "Tiểu Hà? Chưa nghe bao giờ." "Người này từng lên Lỗ Dự Hữu Ước rồi." "Ồ, Lỗ Dự, biết."

Gặp mặt lần đầu, có chút xa cách, nhưng cảm giác khoảng cách nhanh chóng biến mất. Tiểu Hà hoàn toàn không có "phong thái" ca sĩ như anh ấy tưởng tượng — để tóc dài, mặc áo da, đeo dây xích kim loại. Ngược lại, anh ấy mặc một chiếc áo bành tô quân đội, nhìn vào chẳng khác gì thanh niên huyện lỵ. Họ cùng nhau hút thuốc, Tiểu Hà móc ra một bao Bạch Sa, Vương Cương thấy khá lạ: "Văn nghệ thanh niên các anh ở Bắc Kinh chẳng phải đều hút Trung Nam Hải sao?"

Vương Cương dẫn Tiểu Hà đến trường học xem anh ấy lên lớp, buổi trưa ngồi trong sân trò chuyện phơi nắng, buổi tối, cùng nhau ra quán ăn bình dân ở huyện lỵ ăn uống, Vương Cương nài nỉ gọi thêm hai nữ giáo viên: "Có nữ giáo viên đi cùng thì không khí mới vui." Ăn cơm xong, họ đi hát KTV.

Đêm đó, cả hai đều say khướt. Họ cùng hát một bài "Nữ Nhi Tình", hát xong cảm xúc dâng trào, ôm chầm lấy nhau. Vương Cương thổ lộ với Tiểu Hà sự chán ngắt tẻ nhạt ở huyện lỵ. Sau khi tốt nghiệp đại học, để gánh vác trách nhiệm phụ dưỡng cha mẹ già, anh ấy trở về quê nhà làm một giáo viên nông thôn. Anh ấy nói: "Có một hôm, tôi và một đồng nghiệp đi trên phố, không hiểu sao, chúng tôi nói về Iwai Shunji, đây là lần đầu tiên kể từ khi tôi biết người này có người nhắc đến anh ấy với tôi, tôi cảm thấy rất tuyệt. Tiểu Hà, hai chúng ta sống ở những nơi khác nhau, tôi rất muốn coi anh như một người bạn bình thường, liệu có một ngày nào đó anh sẽ nhớ đến tôi không? Hay tôi chỉ là một yếu tố trong tác phẩm của anh?"

"Làm sao để tôi có thể quên cậu được đây? Đây là một câu hỏi," Tiểu Hà nói.

Trở về Bắc Kinh, Tiểu Hà lại gặp thêm một số người: nữ thiết kế thời gian bị điếc muốn làm người mẫu, ông chủ mở quán cà phê ở Lệ Giang, thợ mỏ, người đồng tính nữ và nghệ sĩ hành vi nghệ thuật. Mỗi tháng, anh ấy "bước ra khỏi khu vườn nhỏ của mình, bước vào khu vườn nhỏ của người khác để ngắm nhìn", rất nhiều khung cảnh khiến anh bất ngờ.

Tháng 4, anh ấy đến Dương Tuyền, Sơn Tây để gặp một thợ mỏ tên là Hầu Tồn Xuyên. Hầu Tồn Xuyên có một bộ vest, trong khoảng mười mấy phút đi từ căn hang đá thuê đến phòng thay đồ của nhà máy, ngày nào anh ấy cũng nghiêm túc chỉnh tề mặc nó lên người. Tiểu Hà nghĩ: "Không biết có phải vì cân nhắc rằng, nhỡ đâu có ngày bước qua cánh cửa này thì sẽ không còn cơ hội quay lại nữa không?"