[TIÊU DỀ]: Chương 39

"Từ trước đến nay có bao giờ theo số ghế đâu." Anh giãy bày.

"Anh là số mấy thì cứ ngồi số bấy nhiêu chứ." Người Tây Tạng kia không hoang mang không nóng nảy, giọng điệu kiên quyết, lặp đi lặp lại những lời trên. Người chiếm chỗ cuối cùng đành phải nhường chỗ, vừa đi về phía sau vừa nói: "Từ trước đến nay có bao giờ theo số ghế đâu."

Đến giờ xuất phát, có một người mua vé nhưng không thấy đến, vé đã bán rồi, chủ xe nói phải đợi. Đợi nửa tiếng đồng hồ, trời dần sáng. Đợi người đến đủ, xe xuất phát rời khỏi bến xe, trời đã sáng rõ. Lên đường rồi mới phát hiện còn bực bội hơn lúc chưa xuất phát. Tay lái của vị tài xế này quả thật khiến người ta á khẩu không trả lời được. Trên con đường bằng phẳng tuyệt đẹp ở khu vực thành phố Xigatse, chiếc xe này chạy run lẩy bẩy, chậm rì rì, đến con ốc sên cũng phải sốt ruột chết mất.

Lái xe trên những cung đường chất lượng cao ở vùng Tây Tạng có một hiệu ứng thôi miên khiến người ta mất đi khái niệm về thời gian, sông xanh cát vàng núi tuyết trời xanh bên cạnh, đi mấy tiếng đồng hồ vẫn cảnh sắc tựa như nhau. Ba giờ chiều, tài xế cho xe dừng lại ở một trấn nhỏ, mọi người tìm quán ăn cơm. Khăn choàng tím và dì mặc trang phục Tây Tạng ngồi cạnh tôi đi theo sau tôi, người đàn ông mặc áo bông vàng xách theo một chiếc bình giữ nhiệt lớn đi ở phía trước. Họ bước vào một quán ăn, gọi tôi đi theo, và gợi ý tôi gọi món cơm giống họ, nói rằng ăn như thế sẽ được dọn lên nhanh hơn. Cả ba người đều là người Tây Tạng, nói chuyện không dùng tiếng Hán, chỉ khi giao tiếp với tôi, họ mới cẩn thận thốt ra một vài câu tiếng Hán cần thiết. Ăn xong, người đàn ông áo bông vàng dùng chiếc bình giữ nhiệt của anh ta rót cho tôi một cốc nước sôi.

Xe tiếp tục chạy về phía trước, càng chạy càng lên cao, càng chạy càng lạnh. Trời dần tối, hai bên đường bắt đầu xuất hiện tuyết. Nhà kiểu Tây Tạng thưa dần, bóng người cũng ít đi. Ba mươi cây số cuối cùng trước khi đến Trát Mộc chính là từ độ cao bốn nghìn mét của Nhiếp Lạp Mộc xuống còn hơn một nghìn mét, cho nên, càng lạnh càng là chuyện tốt, có nghĩa là chúng ta đã đến gần điểm đến rồi.

Trời gần chập tối, tầm nhìn xám đậm, tuyết lớn khiến mặt đường trắng xóa, gió cũng ngày càng dữ dội, khoang xe lạnh buốt cả chân. Kể từ lúc tuyết bắt đầu rơi, tài xế "ốc sên sốt ruột" bắt đầu lái chiếc xe ngoằn ngoèo, tôi thầm tự nhủ với bản thân "cố chịu thêm một chút nữa, qua đoạn xuống núi này là ổn thôi". Con đường núi ngoằn ngoèo chuyển hướng, trên ngọn núi phía trước xuất hiện vài hàng tòa nhà xi măng đứng xen kẽ trước sau, có vẻ là một trấn nhỏ. Đó chính là Nhiếp Lạp Mộc rồi.

Chiếc xe khách cỡ nhỏ trườn lên một con đường dẫn đến cụm tòa nhà xi măng, hai bên dần xuất hiện những tiệm tạp hóa nhỏ, nhà trọ, xe chạy dọc theo con đường nhỏ phủ đầy tuyết đến một trạm xăng để đổ thêm chút dầu. Sau đó, người chủ xe ngồi ở đầu xe quan sát cùng tài xế bỗng nói với mọi người: "Có ai ở nhà trọ không, ở nhà nào thì lên tiếng để tôi tiện thả xuống."

Vừa dứt lời, chuyện lớn không ổn rồi. Tôi vội vã xông lên đầu xe, suýt chút nữa thì tóm lấy cổ áo anh ta: "Ở nhà trọ?! Không đi nữa á?!" Anh ta liếc tôi một cái, nhạt nhẽo đáp lại một câu: "Cô nhìn con đường này xem, đi được không? Tôi dám đi, cô có dám ngồi không?"

Hai

Dưới sự giới thiệu của dì khăn tím, người đàn ông áo bông vàng, một thanh niên khác và tôi đều đi theo dì và dì mặc trang phục Tây Tạng trọ vào nhà nghỉ Vùng Tuyết. Ba người phụ nữ ở một phòng, ba chiếc giường, một chiếc bàn trà thấp kiểu Tây Tạng nhỏ nhắn, một bóng đèn, trong phòng lạnh không khác gì bên ngoài.

Đặt hành lý xong, mọi người tụ tập sang phòng sưởi ở phòng bên cạnh để sưởi ấm. Phòng sưởi của nhà trọ kiểu Tây Tạng cũng tương đương với "sảnh lớn", nhân viên phục vụ ban ngày ở đây, xin nước xin trà, trò chuyện gặp gỡ đều ở đây cả. Một căn nhà kiểu Tây Tạng rất lớn, ở giữa đặt một lò sưởi gang kiểu Tây Tạng, một sọt than lớn, xung quanh bày những chiếc ghế lớn nhỏ, ba mặt tường của căn phòng cũng là ghế dài trải thảm Tây Tạng, có thể ngồi hơn chục người. Trên lò sưởi đặt ba bốn chiếc ấm bằng sắt trắng lớn và bằng đồng thau, cô nhân viên phục vụ mặt đỏ hây hây liên tục đến châm trà bơ cho chúng tôi.

Vừa uống trà vừa bàn luận về thời tiết ngày mai. Cậu thanh niên kia nói: "Nếu tuyết không lớn, ngày mai có thể đi bộ xuống." Cậu ấy chính là người ngồi hàng ghế đầu, kiên quyết đòi ngồi đúng số ghế lúc nãy, tên là Cống Bố, là người Tây Tạng đến từ A Bá, Tứ Xuyên. Nhắc đến chuyện ngồi đúng số ghế, cậu ấy ngại ngùng nói: "Nếu là người Tây Tạng thì tôi đã nhường rồi, người Hán, lại là cảnh sát nữa, thôi bỏ qua đi, cảnh sát mà lại thế đấy." Hóa ra, đối phương để bắt Cống Bố nhường chỗ đã nói mình là cảnh sát.

Cống Bố trông rất ưa nhìn, đường nét rõ ràng nhưng mềm mại, cậu ấy là sinh viên đại học, tốt nghiệp học viện tiếng Tây Tạng được phân công về vùng quê dạy học nhưng không đi, lại chạy ra biên giới, đi theo ông chú ở Trát Mộc làm ăn kinh doanh.

Người đàn ông áo bông vàng tên là Gia Thố, nhìn kỹ ngoại hình cũng không tệ, hơn ba mươi tuổi, tuy phong trần mệt mỏi nhưng nhìn qua cách ăn mặc thì cũng là người từng trải qua sóng gió lớn. Gia Thố là người Tây Tạng đến từ Cam Túc, từ Cam Túc đến Trát Mộc, rồi từ Trát Mộc đến Kathmandu, lại từ Kathmandu đi Ấn Độ, em trai và em gái của cậu ấy đang sống ở Delhi, cậu ấy dự định cùng đón Tết Nguyên đán với họ.

Khi nói tiếng Hán, giọng điệu của Cống Bố khiêm tốn chậm rãi, tiếng phổ thông của Gia Thố có khẩu âm địa phương, thẳng thắn đơn giản, có vẻ hơi vụng về. Trong ngôi nhà kiểu Tây Tạng, bày biện một số vật dụng thường ngày trong cuộc sống của người Tây Tạng: chiếc thùng dài để làm trà bơ, tủ gỗ chạm trổ và bàn gỗ, đèn cúng thần. Cống Bố và Gia Thố nhiệt tình nói cho tôi biết từng món đồ dùng để làm gì. Chúng tôi tìm một quán mì bò để ăn tối.

Gia Thố lo lắng khi đến Kathmandu sẽ không làm được visa đi Ấn Độ. Hỏi cậu ấy tại sao không làm ở Lhasa? Cậu ấy bảo, ở Lhasa còn khó làm hơn. Bọn họ đi Ấn Độ rất khó, cho dù làm ở Kathmandu thì nghe nói cũng nguy hiểm. Hỏi nguy hiểm gì? Cậu ấy bảo: Trước hết có lấy được visa hay không chưa chắc đã biết, hơn nữa cho dù có lấy được visa nhập cảnh vào Ấn Độ rồi, nhưng lúc quay về ở biên giới Trung Quốc trên hộ chiếu có visa Ấn Độ thì cũng gặp nguy hiểm. Cho nên, "rất nhiều người ngay cả visa từ Nepal đi Ấn Độ cũng không dám làm, sợ về sau gặp rắc rối, liền ở biên giới Ấn Độ - Nepal đưa cho người ta ít tiền, lén lút dẫn người ta qua."

"Những chuyện xảy ra ở đây, nói ra các người chưa chắc đã tin, hoàn toàn không phải thứ các người có thể tưởng tượng được." Cống Bố tiếp lời. Tôi nói tôi tin.

Cống Bố nói: "Đừng nói là người nội địa, ngay cả trong nội bộ người Tây Tạng cũng có đủ mọi suy nghĩ khác nhau. Giống như những người Tây Tạng ở biên giới Trát Mộc kia, thì không có ý kiến gì đối với những chính sách và biện pháp này, đối với mọi thứ đều hài lòng, tại sao? Bởi vì những lợi ích ở biên giới như thế này cho họ tốt hơn so với vùng hẻo lánh: một giáo viên, tiền lương ở Trát Mộc ít nhất cũng phải bốn, năm nghìn, thành phố lớn chưa chắc đã cao được như thế. Cho nên, thái độ của người Tây Tạng ở Trát Mộc và người Tây Tạng ở A Bá hoàn toàn khác nhau. Bạn nghe người Tây Tạng ở Trát Mộc nói chuyện, đặc biệt là những người làm việc trong các cơ quan chính phủ nhà nước ấy, thì chẳng khác gì trên Bản tin Thời sự cả. Tôi đi nội địa, còn chưa từng nghe người nội địa nào nói chuyện kiểu đó. Người nội địa nói về tiền, không thích nói chuyện chính trị."

Mì bò vị rất ngon. Bị lắc lư khổ sở suốt cả ngày trên xe, được thoải mái trò chuyện một lúc, lại được ăn bát mì bò nóng hổi thơm phức, tâm trạng có vẻ khá hơn không ít. Mấy người cũng vô thức xích lại gần nhau.

Hôm sau tôi tỉnh dậy từ rất sớm, vừa phủi bụi bám đầy trên chiếc ba lô du lịch vừa nghĩ đến chuyện đi bộ xuống núi ngày hôm nay. Thế nhưng đẩy cửa ra nhìn, bên ngoài tuyết vẫn đang rơi, tuyết tích tụ trên mặt đất đã ngập qua mắt cá chân, sâu đến bắp chân.

Trên đường có người dùng túi dệt bằng nhựa buộc vào hai chân và hai bàn chân, phần lớn các cửa hàng đều đóng cửa, muốn tìm một nơi có thể gọi điện thoại đường dài quốc tế cũng khó. Tôi muốn gọi cho bạn bè ở Nepal, thông báo cho bọn họ đừng lái xe từ Kathmandu đến biên giới nữa, tuyết lớn chặn đường, thời gian qua biên giới chờ thông báo. Gọi từ Nhiếp Lạp Mộc vào điện thoại di động ở Nepal, năm tệ mỗi phút.

Trở lại phòng, thấy sắp 11 giờ, bốn người bạn Tây Tạng thậm chí còn chưa thức dậy, rõ ràng họ cho rằng hôm nay không thể đi được rồi. Lại vào phòng sưởi sưởi ấm một lúc, họ lần lượt xuất hiện, Cống Bố và Gia Thố là muộn nhất, gần 1 giờ chiều mới mỉm cười lững thững bước vào, "Đằng nào cũng không đi được, không có việc gì không ngủ thì làm gì chứ." Gia Thố ngây ngô vừa nói vừa cười hì hì gãi gãi đầu.

"Tuyết lớn thế này, chẳng ai đi nổi đâu." Họ đồng thanh nói, đồng thời giải thích chi tiết cho tôi nghe tại sao không đi được: Ra khỏi trạm xăng là đường núi, cho dù không thổi gió mà chỉ rơi tuyết thôi, tuyết dày đi lại cũng không an toàn, huống chi lại thổi gió lớn thế này, mở mắt còn chẳng nổi, chưa kể còn phải gánh vác đồ đạc, phu khuân vác cũng không chịu đi; hơn nữa, ra khỏi Nhiếp Lạp Mộc, phía trước ít nhất còn hai mươi cây số đường cũng đang rơi tuyết, trong đó có mấy đoạn cứ hễ tuyết rơi lớn là chất đống cao bằng ba tầng lầu, cho dù xe ủi đất ủi, thì cũng chỉ có thể ủi ra một con đường ở giữa, tuyết hai bên vẫn cao bằng ba tầng lầu, huống chi bây giờ còn chưa có xe ủi đất ủi, chính là bây giờ tuyết có tạnh thì con người cũng không qua nổi.

"Đi bộ thì không thể đi bộ xuống Trát Mộc được nữa, hy vọng duy nhất bây giờ, chính là trông chờ xem khi nào xe ủi đất mới ủi." Họ tổng kết lại.

Thế nhưng, tuyết không tạnh thì xe ủi đất sẽ không ủi đâu. Tuyết tạnh rồi, còn phải xem xe ủi đất có muốn ủi hay không, nếu không có vị lãnh đạo nào đi ngang qua, thì muộn mấy ngày nữa mới ủi cũng là chuyện bình thường.

Ba

Đã đến nước này, xe ủi đất đã trở thành hy vọng duy nhất của chúng tôi. Hôm nay tuyết tạnh, ngày mai ủi, ngày mốt có thể đi. Cho nên ở Nhiếp Lạp Mộc phải ở lại "ít nhất ba ngày". Tôi ngồi bên cạnh lò sưởi, trong lòng thầm tính toán như vậy, đưa hai chân hai tay đến gần nhất có thể với chiếc lò sưởi hơi thở yếu ớt, cúi đầu dồn hết tâm trí để kìm nén sự sốt ruột đang trào lên trong lòng. Nghĩ đến căn phòng ba người tối qua ngủ mà khăn tắm đóng băng, mặc áo bông quần bông, đắp hai tầng chăn vẫn còn run cầm cập ấy, điều kiện tồi tàn đến mức khiến người ta ngại không dám xin chút nước nóng để rửa mặt này, chiếc lò sưởi chỉ khi áp sát vào nhất mới cảm nhận được chút hơi ấm này, ngoài việc nhẫn nại, ngồi yên trên chiếc ghế đẩu nhỏ dưới mông, chờ tuyết tạnh, chờ xe ủi đất xuất hiện ra, hình như chẳng làm được gì khác, cũng chẳng có nơi nào để đi.

Vẻ mặt chán nản lọt vào mắt mấy người bạn Tây Tạng. Để an ủi tôi, họ quây quần bên lò sưởi, nửa giải sầu nửa nghiêm túc thảo luận về chuyện "làm thế nào mới có thể đi".

"Lúc này, chỉ có kiếm một chiếc trực thăng đến thì mới được thôi." Gia Thố nói.

"Mấy năm trước có một vị quan chức bị mắc kẹt ở đây, bọn họ thực sự đã kiếm một chiếc trực thăng đến đón ông ta. Gió lớn quá, lại không quen địa hình bên này, kết quả cả vị thủ lĩnh đó lẫn máy bay đều rơi xuống núi rồi." Dì khăn tím nói.

Dì khăn tím Tang Mỗ, vừa được điều động từ trường trung học Trát Mộc đến Nhiếp Lạp Mộc, trước đây từng dạy tiếng Hán ở trường trung học Trát Mộc, sau đó còn làm cả hiệu trưởng. Dì mặc trang phục Tây Tạng là chị chồng của Tang Mỗ, tên là Khúc Trân, không biết nói tiếng Hán nhưng có thể nghe hiểu một chút, vẫn luôn ngồi bên cạnh nhìn mọi người nói chuyện, ánh mắt linh hoạt dịu dàng vô cùng tập trung. Khúc Trân và Tang Mỗ đều khoảng năm mươi tuổi, nhưng trông đều rất trẻ trung thậm chí còn có chút ngây ngô trẻ con.

Tang Mỗ nói, Khúc Trân cả đời chưa từng kết hôn, đến nay vẫn là một cô gái, cô ấy lớn tuổi trong số mười đứa trẻ ở nhà chồng của Tang Mỗ, rất sớm đã giúp bố mẹ chăm sóc các em trai em gái, nuôi nấng họ thành người, tuổi thanh xuân trôi qua lúc nào không hay, mặc dù từ lúc đó cho đến nay vẫn có rất nhiều người đến mai mối, nhưng bản thân cô ấy không chịu, nói một mình quen rồi, cũng không muốn rời xa các em. Bây giờ bất kỳ gia đình người em nào cần người giúp đỡ, cô ấy liền đến đó ở, những công việc vất vả cực nhọc đều do cô ấy làm, cô ấy rất hài lòng với "cuộc sống du mục" này. Là một người phụ nữ lớn tuổi chưa chồng chứ không phải phụ nữ đã có gia đình, trên khuôn mặt thanh tú sạch sẽ của dì Khúc Trân luôn có một vẻ đẹp dịu dàng ngoan ngoãn, vừa ngây thơ vừa đoan trang. Gia Thố nói: "Dì Khúc Trân lúc trẻ chắc chắn là một đại mỹ nhân đấy!" Chúng tôi lần lượt gật đầu đồng ý.

Chiếc ti vi nhỏ trong phòng sưởi đang phát các chương trình "đỏ" của đài Tây Tạng, thử chuyển vài kênh, hầu như đều tựa như nhau. Thỉnh thoảng có một chút chương trình giải trí, cũng rập khuôn theo phong cách Gala của đài trung ương. Thấy tôi ngạc nhiên như vậy, Gia Thố và Cống Bố nói: "Chương trình truyền hình của Tây Tạng, chính là thế này thôi mà! Muốn xem ti vi, chính là xem cái này, bằng không thì chẳng có ti vi nào để xem nữa." Giống như ở một huyện thành như Nhiếp Lạp Mộc, chỉ có thể thu được vài kênh tựa như nhau của Tây Tạng, còn các đời sống văn hóa khác thì hầu như không có —— trong nhà trọ, chiếc ti vi như thế này cứ bật từ sáng đến tối, những người qua đường ở trọ không có việc gì làm, cứ dán mắt vào xem, vừa để giết thời gian, vừa để giết cả ý thức.

Nghe đến đây, Tang Mỗ lên tiếng. Lời nói của cô ấy khiến chúng tôi vô cùng kinh ngạc —— về vấn đề này, quan điểm của Tang Mỗ "giống y hệt Bản tin Thời sự", ngay cả từ ngữ cũng giống y đúc —— cô ấy giống như học sinh tiểu học đang học thuộc bài thơ giáo viên yêu cầu thuộc lòng, hơn nữa vì thuộc bài nên trong giọng điệu của Tang Mỗ có một sự ưu việt của "học sinh xuất sắc" và không cho phép nghi ngờ, tỏ vẻ khinh miệt không thèm bàn cãi đối với những quan điểm mà "học sinh nghịch ngợm quậy phá" Gia Thố và Cống Bố vừa nói.

Là một người từ nội địa đến, tôi cũng trò chuyện về một số chuyện xảy ra ở Trung Quốc, không giống như những gì chúng ta nhìn thấy. Tang Mỗ vừa từ từ lắc lư cơ thể, vừa chăm chú lắng nghe, vừa bắt đầu bối rối. Cô ấy trầm mặc một lúc, có vẻ như không biết nên phản ứng thế nào, rồi nói: "Cho dù những chuyện này đều là thật, nhưng bản thân tôi làm người tốt, chỉ làm việc thiện, thì chắc chắn sẽ không sai đâu chứ?" Cô ấy nói, "Cách những chuyện quá xa xôi, không biết rốt cuộc là thế nào, cũng không biết ai đúng ai sai, vậy thì tôi cứ trong công việc giúp đỡ những người cần tôi giúp đỡ, bản thân tôi làm một người tốt, mặc kệ người khác làm gì, thì dù vào lúc nào đây cũng là lẽ phải đúng không?" Thấy Tang Mỗ nghiêm túc như vậy, chúng tôi cũng không tiện tiến hành thảo luận phức tạp hơn nữa, đều bị vẻ mặt lo lắng nhưng lại cố gắng tìm cho mình một thái độ của cô ấy làm cho động lòng, lần lượt gật đầu đồng tình với câu hỏi của cô ấy.

màn đêm buông xuống, chúng tôi lại một lần nữa tụ tập trong quán mì bò. Chủ đề lớn đã khép lại, vừa húp canh, việc bị mắc kẹt ở Nhiếp Lạp Mộc rắc rối trước mắt này lại một lần nữa trở thành chủ đề cốt lõi.

"Nếu không phải đợi chị Khúc Trân từ Lhasa tới, thì hai ngày trước tôi đã xuống dưới đó rồi." Tang Mỗ nói.

"Hôm kia buổi sáng, tôi từ Lhasa tới, ở Xigatse vẫy xe vi dã muốn đi nhờ, mà cũng lạ thật, một ngày đến một chiếc cũng không đi nhờ được, giá như tôi đến sớm hơn ngày hôm đó một chút, thì chuyến xe của ngày hôm đó cũng có thể kịp, thế nhưng lại không đến sớm như thế, kết quả đành phải đi chuyến ngày hôm qua." Gia Thố nói. Cuối cùng, mọi người đồng thanh nói: "Đây chính là duyên phận đấy, nếu như tất cả chúng ta đều xuống Trát Mộc sớm, tuyết không gặp phải, người cũng không gặp được."

Bốn

Sáng ngày thứ ba, tuyết đã tạnh. Thế nhưng khi nào xe ủi đất mới đến ủi? Lại là một vấn đề mới. Có người nói, không đưa cho họ ít tiền thì ước chừng họ không thể ủi nhanh như vậy đâu; có người nói đợi có lãnh đạo của ngành giao thông vận tải từ Xigatse lên đây, họ sẽ ủi cho lãnh đạo; có người nói, ước chừng trước Tết chưa chắc đã ủi đâu.

Đến buổi chiều, xe ủi đất cuối cùng cũng xuất phát, tiếng gầm rú đó nghe vào tai chưa từng khiến người ta phấn khích đến thế. Xe ủi đất ra khỏi cửa, lòng mọi người đều hơi yên tâm hơn chút. Cống Bố lấy máy tính xách tay của cậu ấy ra cho tôi xem ảnh. Nhà cậu ấy có tám người con, chị cả làm việc ở Bắc Kinh, một người anh trai đi tu làm lợt ma. Cậu ấy chỉ vào bức ảnh người anh trai chụp tại một đại pháp hội ở A Bá nói, anh trai sau khi làm lợt ma thì trở nên ngốc nghếch, trước đây thông minh lắm. Hỏi Cống Bố: Trở nên ngốc nghếch thì không tốt à? Cống Bố suy nghĩ một lúc, nói: Cũng chẳng có gì không tốt, người đi tu mà, phải ngốc nghếch một chút mới đúng.