Đến tháng 6, Tiểu Hà phát hiện ra rằng bản thân đang mang theo một thứ "tâm lý tò mò" khi lựa chọn nhân vật, đến mức một vài "bức chân dung" hoặc đại diện cho một tầng lớp xã hội nào đó, hoặc có một số đặc điểm rõ ràng khác biệt với đám đông, trong khi dự định ban đầu của Tiểu Hà là viết bài hát cho một "người bình thường". Cậu nhận ra mình vô thức "phân cấp" những người bình thường, cảm thấy những kẻ bị đẩy ra rìa mới là người bình thường, điều này "thật đáng sợ".

Thế là vào tháng 8, cậu đã chọn Vương Nhược San từ những bức thư gửi đến, một người trẻ tuổi trông rất "bình thường".

Vương Nhược San sinh năm 1991 tại Bắc Kinh, là sinh viên năm hai khoa hoạt hình Đại học Truyền thông Trung Quốc, thích tham gia nhảy flashmob, luôn mang theo sổ ký họa để vẽ. Cô rất yêu thích hoạt hình, luôn nảy ra rất nhiều ý tưởng kỳ quặc, ví dụ như tại sao con người lại rơi nước mắt khi đau buồn, cái gì khiến tim đập và cái gì khiến tim ngừng đập. Da cô ngăm ngăm đen, có chút má bánh bao, giọng nói mang âm vực cao vút đặc trưng của những cô gái miền Bắc. Điều khiến cô trở nên nổi bật là hai bím tóc đen nhánh, dài và dày, được chải cao buộc ở hai bên đầu, trông rất giống tạo hình thiếu nữ xinh đẹp trong anime.

Lúc Vương Nhược San gặp Tiểu Hà, cô mới 19 tuổi. Cô giật mình thon thót. Tiểu Hà chống một đôi nạng, đi đứng què quặt. Cô thầm nghĩ: "Ông chú này, sao lại là người tàn tật thế."

Ba

Gót chân của Tiểu Hà bị dập nát trong một buổi biểu diễn.

Hôm đó, Tiểu Hà cùng nhà phê bình âm nhạc Nhan Tuấn tổ chức một buổi triển lãm nghệ thuật sắp đặt. Trong thời gian diễn triển lãm, ban tổ chức mời Tiểu Hà biểu diễn âm nhạc. Trong lúc biểu diễn, Tiểu Hà trèo lên cái bục cao hai mét, đeo guitar, định nhảy xuống——khoảng thời gian đó, sự kiện công nhân Foxconn nhảy lầu đang là tâm điểm chú ý của xã hội. Trước khi nhảy, cậu hỏi khán giả: "Đoán xem, lúc người nhảy lầu cất mình nhảy lên thì trong đầu nghĩ gì? Lát nữa ở trên không trung tôi sẽ hát những gì tôi nghĩ." Cậu bắt đầu nhảy, thời gian quá ngắn, cậu chỉ mải đàn guitar, hát, quên mất việc khuỵu gối, uỳnh một cái rơi mạnh xuống đất, mãi không bò dậy nổi——gót chân của cả hai bàn chân bị gãy vụn. Vừa vỗ tay khán giả vừa bình luận: "Nhìn kìa, giả vờ giống thật đấy."

Câu hát mà Tiểu Hà cất lên giữa không trung là: "Tôi hối hận rồi, tôi hối hận rồi."

Trên thực tế, Tiểu Hà rất hiếm khi ngoan ngoãn hát trọn vẹn một bài hát. Điều cậu thích nhất chính là mày mò làm thế nào để biểu diễn một bài hát theo một cách độc đáo khác lạ. Năm 1999, Tiểu Hà thành lập ban nhạc "Hiệu Thuốc Mỹ Hảo", tự mình làm giọng ca chính. Cậu trích dẫn một câu nói của Nietzsche để giải thích về ban nhạc này: "Chúng ta muốn trở thành thí nghiệm của chính mình và là loài động vật được thí nghiệm." Năm 2000, nghệ sĩ saxophone Lý Thiết Kiều gia nhập ban nhạc. Lần đầu tiên gặp Tiểu Hà, anh ấy nói: "Phải làm ra một loại âm nhạc mang tính ngẫu hứng, thử nghiệm và tự do hơn." Tiểu Hà nói, cậu cũng nghĩ vậy.

Một tháng sau, "Hiệu Thuốc Mỹ Hảo" bắt đầu biểu diễn. Trước buổi diễn, mọi người vô cùng phấn khích, khao khát biểu diễn mãnh liệt nghẹn ứ ở ngũ tạng lục phủ, chỉ chờ được giải tỏa. Lên sân khấu, Lý Thiết Kiều bắt đầu màn solo ngẫu hứng kéo dài, khác biệt rất lớn so với lúc tập luyện. Diễn xong, Lý Thiết Kiều thấy rất ngại ngùng. Tiểu Hà nói, không sao đâu. Vài ngày sau, Nhan Tuấn đăng một bài viết trên tạp chí 《Thông Tục Ca Khúc》: "Tam kiệt hợp tác tiếng ồn, 'Mộc Thôi Qua', 'Phế Khư' và 'Hiệu Thuốc Mỹ Hảo', thành viên mới gia nhập 'Hiệu Thuốc Mỹ Hảo' là nghệ sĩ saxophone có màn solo ngẫu hứng dài." Lý Thiết Kiều cảm thấy khá bất ngờ: "Diễn lần đầu rất kích động, không ngờ lại được khen ngợi."

Trong giai đoạn "Hiệu Thuốc Mỹ Hảo", Tiểu Hà cáu kỉnh, kỳ quái, mỗi buổi biểu diễn đều giống như đang làm thí nghiệm. Cậu cạo tóc, chỉ chừa lại một vành tóc ở phía trước đường chân tóc, lông mày thì cạo bên phải giữ lại bên trái, râu thì để bên ngược lại, trên tai phải treo một tấm thẻ nộp thuế xe đạp, thoạt nhìn cả người có chút gượng gạo khó tả. Cậu mê mẩn tính kịch tính trong cuộc sống, và đưa sức căng do tính kịch tính này mang lại vào trong âm nhạc. "Hiệu Thuốc Mỹ Hảo" cũng giống như cậu, trông vô cùng bất thường. Có lúc, họ mặc quần áo bệnh nhân ngồi trên bồn cầu để diễn, hoặc mỗi người đội một chiếc lồng chim bằng giấy lên đầu. Có một lần, ở Hàng Châu, mỗi thành viên ban nhạc mua một chiếc mũ nỉ Thiệu Hưng, năm người dùng mũ nỉ trùm kín mặt, bịt mặt diễn nguyên cả một suất. Buổi diễn nào của "Hiệu Thuốc Mỹ Hảo" cũng không có buổi nào lặp lại.

Những trò mèo này đều do Tiểu Hà nghĩ ra. "Hiệu Thuốc Mỹ Hảo vẫn luôn đổi mới, bao gồm tất cả các mặt hình thức, tham vọng rõ như ban ngày, chính là khác biệt với tất cả các phong cách để được ghi danh vào sử sách." Tiểu Hà nói. Nhà phê bình âm nhạc Trương Hiểu Châu đã đánh giá như thế này trong một bài viết: "Biến nhạc dân gian thành ra không giống nhạc dân gian lắm, biến rock thành ra không giống rock lắm, biến âm nhạc thành ra không giống âm nhạc lắm... Đây không phải là âm nhạc thử nghiệm theo nghĩa nghiêm ngặt, mà là một thứ tinh thần thử nghiệm thú vị, một sự kinh ngạc và quyến rũ 'khác biệt', 'vui hơn'... Khác với kiểu biểu diễn mang tính trút giận của các tay chơi rock thông thường trên sân khấu, Tiểu Hà từ rất sớm đã hình thành một ý thức biểu diễn tự giác và khả năng kiểm soát khán giả trên sân khấu."

"Cậu ấy là một người biểu diễn rất vĩ đại. Tôi cho rằng đây là điều mà một nhạc sĩ giỏi nên có, không phải là sự giả vờ giả vịt, mà là làm thế nào để truyền đạt những gì tốt nhất của bản thân ra ngoài trên sân khấu. Cậu ấy đã biết điều này rất quan trọng từ rất sớm, rất nhiều nhạc sĩ bao gồm cả Mộc Thôi Qua, chỉ tập trung vào bản thân âm nhạc, nhưng lại thiếu sót trong việc biểu diễn." Tống Vũ Triết nói. Năm 2000, ông thành lập một ban nhạc rockalternative tên là "Mộc Thôi Qua", là ban nhạc anh em với "Hiệu Thuốc Mỹ Hảo", ông thích lồng ghép một số yếu tố ẩn dụ chính trị vào trong lời bài hát, so với Hiệu Thuốc Mỹ Hảo thì Mộc Thôi Qua bày tỏ thái độ kháng cự trực diện hơn.

Trong một bài hát mang tên 《Mất Tập Trung》, Tiểu Hà châm biếm những tay chơi rock chủ trương dập khuôn máy móc đó: "Có một ca sĩ chính của ban nhạc rock lâu năm, mỗi lần hát xong một câu là phải rời micro ngay lập tức, sau đó toàn bộ cơ thể giống như tan rã ra, điên cuồng vung vẩy trên sân khấu tay bass của anh ta có hơi mất tập trung một chút, điều này khiến tôi cảm thấy kỹ thuật của anh ta rất siêu việt, tôi cũng nên để tay bass của mình mất tập trung một chút, bởi vì lúc anh ta mất tập trung, trông giống như một con người, đang sống."

Tiểu Hà sau đó giải thích, rất nhiều người bắt chước hình thức của phương Tây, sau đó dán cảm xúc của chính mình lên, nhưng đối với cậu, loại âm nhạc như vậy không phải lớn lên từ trong xương tủy, "Bạn sẽ thấy xấu hổ, tiếc nuối, tôi chỉ nghĩ mình muốn vứt bỏ tất cả những trói buộc và hình thức mà tôi đã biết trước đây, xem xem liệu có thể có một loại âm nhạc nào được tạo ra từ cảm xúc của chính mình hay không, cho dù là rất thô kệch, rất kỳ quái."

Năm 2001, tại công viên Khải Lạc ở Ngũ Đạo Khẩu, Cao Hổ của ban nhạc "Thống Khổ Đích Tín Ngưỡng" đã lôi kéo mấy ban nhạc cùng biểu diễn, có "Hiệu Thuốc Mỹ Hảo", "Thiệt Đầu", "Mộc Thôi Qua", "Phế Khư" v.v. Đó là một quán bar tồi tàn được cải tạo từ sân trượt băng, cần phải băng qua một con đường ray xe lửa và một con hẻm mới tìm thấy. Đầu hẻm xây một dãy nhà trệt, lác đác đứng vài cô gái. Ông chủ quán bar là một người phụ nữ trung niên phong tình, thích tán tỉnh đùa cợt với mấy cậu thanh niên. Trước buổi diễn, Lý Thiết Kiều uống bia, muốn đi vệ sinh, Tiểu Hà kéo anh lại: "Đừng đi tè, lát nữa chúng ta diễn trên sân khấu thì tè."

"Cậu định làm gì?"

"Hôm nay tôi muốn ị trên sân khấu, cậu cứ tè trên sân khấu đi."

"Cậu nói thật hay đùa đấy."

"Đương nhiên tôi nói thật rồi. Cứ thế này đi, nhịn đi." Tiểu Hà nói.

Mở màn, Nhan Tuấn bước lên sân khấu trước. Anh chĩa vào micro, đọc một đoạn quy định quản lý biểu diễn mới ban hành: Trong quá trình biểu diễn không được có hành vi khỏa thân, đồi trụy....... Tiểu Hà đứng bên cạnh, cởi phăng quần xuống.

Lý Thiết Kiều nghĩ, lần đầu tiên đi tiểu trước mặt công chúng, có lẽ sẽ căng thẳng đến mức không tè nổi. Anh mượn người ta một cặp kính râm để che mắt lại. Tiểu Hà nhắm vào một chai bia tè trước, sau đó Mạch Tử nhận lấy chai bia rồi uống cạn chỗ nước tiểu đó. Tiếp theo, Tiểu Hà trải một bức vải canvas ra, ngồi xổm trên bức vải đó để đại tiện. Sau khi ị xong, dùng ngón tay bắt đầu vẽ tranh trên vải canvas. Lý Thiết Kiều cũng bị lôi cuốn theo, quyết định nối tiếp màn trình diễn của Tiểu Hà. Lần đó trên người họ mặc một chiếc bao bố làm trang phục biểu diễn, thế là anh một tay cầm saxophone một tay kéo vạt bao bố lên, bắt đầu đi tiểu. Ngay lập tức, rất nhiều đèn flash chớp lóa tách tách tách về phía anh, anh nghĩ đằng nào cũng đeo kính râm rồi, thế là nhắm nghi mắt lại, tiếp tục tè, kéo dài trong một phút.

Những hành động thoạt nhìn có vẻ hơi thô tục này, vào đêm hôm đó nhìn vào lại thấy không hề lạc lõng chút nào. Khoảng năm 2000, âm nhạc underground Bắc Kinh ngầm cuộn sóng, các loại phong cách bắt đầu xuất hiện, punk, heavy metal, rock thử nghiệm, tiếng ồn. Những ban nhạc này hầu như không có cơ hội biểu diễn quy mô lớn, chỉ có thể biểu diễn tại một số quán bar cố định ở Bắc Kinh, giá vé thường không quá ba mươi, phần lớn là xem miễn phí, thiết bị biểu diễn rất tệ, nhưng bầu không khí tại hiện trường lại vô cùng cuồng nhiệt, giống như một màn giải tỏa tập thể. Hầu hết các nhạc công này đều là những người trẻ tuổi tha hương sinh những năm 70, từ khắp bốn phương tám hướng đến Bắc Kinh, có quá nhiều cảm xúc và suy nghĩ cần phải bộc lộ thông qua âm nhạc.

Năm 2005, Lý Thiết Kiều rời Trung Quốc, sang Oslo. Trương Vĩ Vĩ chơi đàn phong cầm gia nhập ban nhạc. Tiểu Hà trò chuyện với anh: "Con người nhất định phải giải phóng. Không chỉ giải phóng tư tưởng, quan niệm của bản thân, mà còn phải giải phóng cả cơ thể của mình nữa."

Bốn

Vào buổi sáng mùa hè năm 2010 đó, lúc Vương Nhược San gặp Tiểu Hà, Tiểu Hà vì giải phóng cơ thể nên đã trở thành "người tàn tật".

"Cậu là người viết nhạc à?" Vương Nhược San hỏi.

"Phải."

"Cậu có ban nhạc không?"

"Có chứ, tên là Hiệu Thuốc Mỹ Hảo."

"Chân cậu bị làm sao thế?"

"Ấy da, phấn khích quá, nhảy từ trên lầu xuống."

Hầu hết thời gian ngày hôm đó, là Vương Nhược San đang kể câu chuyện của chính mình. Cha mẹ cô ly hôn từ rất sớm, cô sống cùng mẹ, bà ngoại và ông ngoại, cô gần đây đang bận làm một đoạn Flash cho cậu con trai mình thích, coi như quà sinh nhật cho cậu ấy. Cô phiền muộn rất nhiều chuyện: Mấy hôm trước, ông ngoại đi đường bị ngã quỵ, làm vỡ xương chậu; cô không phải là một cô gái xinh đẹp, tỏ tình với con trai toàn bị từ chối, sau này cả đời không lấy được chồng thì phải làm sao đây? Quan trọng hơn là hoạt hình, thần tượng của cô là A Đạt, người vẽ 《Ba Chư Tăng》, cô nghĩ, có lẽ một ngày nào đó cô cũng có thể vẽ ra những bộ phim hoạt hình vừa thuần khiết, đơn giản lại vừa có thể khiến toàn thế giới xem hiểu được. Tiểu Hà ngồi bên cạnh nghe xong cười ha hả.

Nửa năm sau khi gặp Tiểu Hà, Vương Nhược San bị đưa vào bệnh viện tâm thần.

Vương Nhược San đắm chìm trong sáng tác, có một ngày cảm thấy bản thân đã ngộ ra được bí ẩn của hoạt hình: "Hoạt hình là đang tạo ra sự sống... Giống như cá chép vượt vũ môn vậy, vèo một cái, bạn đã tiến hóa rồi." Cử chỉ của cô trở nên bất thường, đang đi trên đường thì đột nhiên bắt đầu hát nghêu ngao, có lúc nửa đêm chạy ra khỏi nhà hét lớn. Mẹ đưa cô đến Bệnh viện An Định, bác sĩ chẩn đoán cô mắc chứng "rối loạn lưỡng cực".

Cô ở trong bệnh viện ba tuần. Không điện thoại, không sổ ký họa, chỉ được mang theo một cuốn sách. Mỗi ngày sáng thức dậy, ăn cơm, tiếp tục đi điện giật không co giật. Sau bữa trưa thì uống thuốc, y tá sẽ kiểm tra xem dưới lưỡi cô có giấu viên thuốc nào không, uống thuốc xong cô liền buồn ngủ, không còn chút sức lực nào. Cô muốn trốn ra ngoài, nhưng phát hiện cửa bị khóa chết ngắc, cô sợ hãi tột độ, bắt đầu ôm mặt khóc lớn. Bác sĩ liền dùng dây thừng trói cô lên giường. Sau một khoảng thời gian, cô dần học được cách đáp lời các bác sĩ ra sao, cô cảm thấy mình biết diễn kịch rồi. Ba tuần sau, cô được thả ra, cô về nhà soi gương, nhìn thấy bản thân trở nên vừa xấu vừa béo.

Trước khi xuất viện, bác sĩ nói với cô rằng: "Vương Nhược San, em nhớ kỹ cho tôi, tôi biết em làm hoạt hình, bộ phim em làm rất hay. Nhưng con người ta ai cũng có một cái khuôn, em mà bước ra khỏi cái khuôn này thì một là đến chỗ chúng tôi, hai là vào đồn cảnh sát, thế nên em nhất định phải cẩn thận."

Năm đại học năm tư, Vương Nhược San bắt đầu chuẩn bị đồ án tốt nghiệp của mình. Từ 10 giờ sáng đến 9 giờ tối mỗi ngày, cô đều đặn có mặt ở phòng làm việc, mỗi ngày không ngừng nghỉ vẽ tranh, nhiều nhất một ngày có thể vẽ hơn bốn trăm bức. Trải qua một năm vậy mà lại vẽ được hơn một vạn bức. Cô làm một bộ phim hoạt hình dài 7 phút, tên là 《Cửa Thang Máy》, kể về một cô gái muốn đi thang máy về nhà, nhưng vì quá lương thiện, cứ liên tục nhường đường cho người khác, nên mãi mà không đi được thang máy. Ở cuối phim, cô quyết định leo cầu thang, cô nghĩ thế nào cũng sẽ có một giai đoạn cần phải leo cầu thang.

Cô gái đó chính là bức chân dung tự họa mà Vương Nhược San tự tặng cho mình.

Sau khi tốt nghiệp, Vương Nhược San vào một công ty khởi nghiệp game. Ở đó, cô gặp một cậu con trai Tứ Xuyên làm lập trình viên, họ bắt đầu yêu nhau. Vài tháng sau, cậu con trai ngỏ lời cầu hôn cô.

Đến năm 2015, có một ngày, một người tên là Ma Du Diệp nhắn tin WeChat cho cô: "Chào bạn, bạn còn nhớ Tiểu Hà người muốn viết bài hát cho bạn năm năm trước không? Bây giờ tôi là người viết bài hát cho bạn đây." Tiếp theo đó, "Ma Du Diệp" hỏi cô tình hình mấy năm nay ra sao. Vài ngày sau, Vương Nhược San vô cùng bất ngờ khi phát hiện ra, người này chính là ca sĩ nhạc dân gian mà cô vô cùng yêu thích Mã Địch.

Vương Nhược San nói với Mã Địch rằng, kể từ lần gặp mặt năm 2010 đó, đã năm năm rồi, cô chưa từng gặp lại Tiểu Hà, suýt chút nữa thì quên mất chuyện này. Cô nói: "Xin anh chuyển lời giúp Tiểu Hà, tôi đã lớn rồi."