Bấy giờ thì tất cả các vị quân vương các nước lân bang tụ tập lại; những thành quốc cận kề nhất với Thèbes thúc giục các ông vua của họ lên đường đến đó chia buồn: Argos, Sparte, Mycènes, thành quốc của người Péloponnèse và Calydon, lúc đó chưa gánh chịu sự giận dữ của nữ thần Diane; xứ Orchomène phì nhiêu, thành Corinthe nổi tiếng với những sản phẩm bằng đồng; xứ Messène và thành Patras thiện chiến, và thành Cléones nhún nhường, Pylos, cai trị bởi Nélée, và Trézène mà Pitthée chưa thống trị[1]; và mọi thành phố khác bị ngăn cách bởi eo đất giữa hai biển của nó, và những thành phố nằm ở bên ngoài nhưng người ta có thể thấy được chúng từ eo đất đó, giữa hai biển của nó[2].
Thế mà, ai có thể tin được cơ chứ? Trong tất cả các thành quốc thì chỉ có Athènes là không làm gì cả. Chiến tranh đã ngăn cản nó thực hiện nghi thức hữu nghị này. Những đạo quân man rợ đã băng qua biển và gieo rắc kinh hoàng bên trong tường thành của Mopsopus[3]. Térée[4], vua của nước Thrace[5], đã đánh đuổi được bọn chúng với đạo quân cứu viện, và tạo nên một tên tuổi lớn cho mình nhờ chiến thắng này; Pandion, vua thành Athènes thấy Térée vừa giàu có, vừa hùng mạnh với lính tráng đông đảo, lại là dòng dõi của Gravidus[6], nên liên minh với hắn bằng cách gả con gái mình, nàng Procné cho hắn. Nhưng cả bà Junon, vợ của Jupiter và nữ thần chủ tọa các hôn lễ, lẫn Hyménée[7] và các nữ thần Graces[8] đều không có mặt ở đám cưới. Và các bà hung thần Furies lại đến, tay giơ cao các ngọn đuốc lấy cắp từ một đám tang; các bà này lại còn trải giường chiếu cho cặp tân hôn và một con cú mèo bí hiểm, mang vẻ đe dọa, đến đậu trên mái của phòng họ[9].
Với điềm báo này, Procné và Térée trở thành vợ chồng; và cũng dưới điềm báo này mà con họ được thụ thai. Cả nước Thrace tỏ ra thực sự vui mừng với họ, và chính họ cũng tạ ơn các thần linh. Ngày mà con gái vua Pandion lấy vua Térée hiển hách làm chồng, ngày mà Itys, con trai họ, ra đời, cả hai ngày đó được họ chọn làm lễ hội; ôi, con người chúng ta vẫn mù quáng biết bao, không thấy đâu là lợi ích thật sự của mình!
Bây giờ Titan[10], Mặt trời, hằng năm đưa mùa thu đi qua đã được năm lần, và Procné nũng nịu nói với chồng: “Nếu chàng thấy thiếp đáng yêu thì hãy để thiếp đi thăm cô em gái Philomèle hay để nó đến đây thăm em. Chàng sẽ hứa với cha thiếp là sẽ để nó quay về nhà sau một thời gian ngắn ở đây. Cho thiếp cơ hội gặp lại em mình, đó sẽ là một món quà quý giá mà chàng tặng thiếp.” Nghe vậy, Térée liền ra lệnh cho thuộc hạ đưa thuyền ra khơi, buồm căng gió và tay chèo không nghỉ; thuyền đưa hắn vào trong cảng Cécrops[11] và hắn đặt chân lên bờ ở Pirée[12].
Ngay sau khi Térée gặp mặt người cha vợ, hai người nắm chặt bàn tay mặt của nhau và bắt đầu chúc sức khỏe lẫn nhau. Térée vừa nói ra xong lời yêu cầu của vợ mình, và là nguyên do hắn đến đây, cũng như đưa ra lời hứa là sẽ đưa cô em vợ trở về nhà nhanh chóng khi cần, thì, nhìn kìa, nàng Philomèle xuất hiện, trang phục lộng lẫy, và nhan sắc còn lộng lẫy hơn nữa; khi nàng bước đi thì trông giống, như ta nghe kể, những nàng “Naïade” và “Dryade” thường đi lại trong rừng sâu, giá mà ta cho họ sự tinh tế và trang phục tương tự như của nàng[13].
Ngay khi vừa gặp cô trinh nữ này, Térée thấy lòng mình bốc lửa, nhanh như ai đó đốt rơm rạ chất ở gác mái, hay lá khô, hay hạt chín; sắc đẹp của Philomèle, nói thật ra, xứng đáng với tình yêu sét đánh này; nhưng hắn còn bị kích thích bởi bản chất đam mê của riêng mình, và hơn nữa, đàn ông thuộc phong thổ của hắn thì dễ dàng bốc đồng trong tình ái. Lửa của riêng hắn và lửa của dòng giống hắn cháy rực trong lòng. Bản năng thúc giục hắn tìm cách mua chuộc các thị nữ và người bảo mẫu của nàng, và thậm chí dùng quà cáp quý báu để quyến rũ chính nàng, dù với toàn bộ vương quốc mình như cái giá phải trả; nếu không thì sẽ cưỡng hiếp nàng và bảo vệ hành động này của mình bằng cuộc chiến tranh đẫm máu. Không có gì mà hắn sẽ không làm hay không dám, say đắm bởi nỗi đam mê điên dại này. Cả cõi lòng gần như không thể chứa đựng hết những ngọn lửa đang cháy rực bên trong nó. Lúc này thì không còn kiên nhẫn trước bất cứ sự chậm trễ nào, Térée hăm hở lặp lại lời yêu cầu của Procné, theo đuổi niềm ham muốn của riêng mình dưới danh nghĩa của vợ. Tình yêu khiến hắn ăn nói lưu loát, và mỗi khi sự đòi hỏi của hắn vượt quá mức vừa phải thì hắn lại nói là Procné mong muốn như vậy. Hắn còn nhỏ lệ cùng với lời cầu khẩn của mình, như thể nàng đã ra lệnh hắn làm như thế nữa. Trời đất ơi, những đêm tối mù lòa nào thống trị quả tim con người đây?!
Những cố gắng của Térée trong việc thực hiện âm mưu đáng xấu hổ đó đã qua mặt người khác: hắn nhận được những lời khen ngợi cho ác ý thầm kín của mình cũng như cho tình cảm dành cho vợ. Hơn nữa, chính Philomèle cũng có cùng ý muốn: đưa tay quàng qua cổ người cha, nàng nũng nịu xin ông cho nàng đi thăm chị. Vì sức khỏe và niềm vui của nàng, nàng khẩn nài. Có biết đâu đó là chống lại lợi ích riêng của nàng! Térée nhìn nàng không chớp mắt, và trong khi nhìn như thế hắn cảm thấy nàng đã ở trong vòng tay cứng chắc của mình rồi; trong khi nhìn nàng hôn người cha, cánh tay quàng quanh cổ ông, tất cả cảnh này tiếp tục kích thích hắn, là chất đốt cho lửa tình, là thực phẩm cho nỗi đắm say; và mỗi khi nàng ôm hôn người cha, hắn lại thấy ước gì mình thế chỗ ông ấy, dĩ nhiên, không phải vì thế mà ý định của hắn không kém ác hiểm.
Thế là vua Pandion của thành Athènes, để mình bị thuyết phục bởi lời cầu xin của hai người con gái. Philomèle thấy vui mừng hết sức, tỏ lời cám ơn cha, và thật tội nghiệp cho cô gái bất hạnh này, nàng nghĩ điều đó là một thành công cho hai chị em nhưng thực ra, nó sẽ mang đau thương đến cho họ.
Bây giờ thì công việc vất vả hằng ngày của thần Phébus đã gần xong, và các con ngựa kéo cỗ xe mặt trời của ông đang chạy xuống chân trời phía Tây. Một bữa yến tiệc vương giả diễn ra ở bàn vua Pandion, rượu nho được rót trong cốc bằng vàng. Rồi họ đặt cốc xuống để lui về tìm giấc ngủ. Nhưng dù đã lên giường riêng, ông vua xứ Thrace vẫn thấy lòng mình rạo rực vì nghĩ đến nàng. Nhớ khuôn mặt nàng, nhớ hai bàn tay, nhớ các động tác của nàng, hắn tha hồ hình dung ra những gì mà hắn chưa thấy; hắn tự thổi bùng lên ngọn lửa tình trong lòng mình, và giấc ngủ không thể đến vì sự tơ tưởng đắm say này. Buổi sáng đến, và nhà vua Pandion, cầm tay chàng rể quý trong lúc biệt ly, mắt nhòa lệ khi giao phó đứa con gái yêu, nói:
“Con ơi, vì tình phụ tử tự nhiên trong ta, vì cả hai chị em nó đều muốn gặp nhau, và cả con cũng muốn thế nữa, Térée à, ta giao Philomèle cho ngươi trông giữ; Và trước danh dự của ngươi, trước mối quan hệ ràng buộc chúng ta, trước các đấng thần linh, ta xin ngươi hãy bảo vệ nó với tình thương của một người cha đối với con; và trả nó về lại với ta càng sớm càng tốt - dù bất cứ thời hạn nào dường như cũng là quá lâu đối với ta - nó là niềm an ủi dịu dàng cho tuổi già chán ngắt của ta. Và cả con nữa, Philomèle, nếu con yêu ta, thì con có quay về với ta càng sớm càng tốt không? Việc chị con ở xa đến thế là quá đủ rồi!”
Ông đã thốt ra lời yêu cầu cuối cùng của mình như vậy rồi hôn từ biệt đứa con gái, những giọt nước mắt dịu dàng lăn dài trên đôi má già nua khi ông nói; như một sự biểu hiện cho những lời hứa của hai người, ông cầm lấy hai bàn tay mặt của họ, đặt chúng lên nhau, và nhờ họ chuyển lời chào hỏi của ông đến người con gái và đứa cháu ngoại ở nơi xa xôi. Giọng nghẹn ngào, ông hầu như không thể thốt lên lời từ giã vì ông thấy sợ những điềm dữ bỗng hiện ra trong tâm trí mình.
Ngay sau khi Philomèle yên ổn đặt chân xuống con thuyền được sơn với những màu sắc tươi sáng, và các mái chèo khuấy động mặt biển, và đất liền đã lùi xa phía sau, Térée hét lên: “Ta đã thắng! Ta mang theo trên con thuyền này tất cả những gì ta ham muốn!” Tên vua man rợ tỏ ra hả hê, hắn hầu như không thể trì hoãn sự hân hoan ngây ngất được nữa, và ánh mắt hắn không hề rời khỏi nàng, không khác gì con chim săn mồi háu đói của Jupiter thả vào trong ổ chim trên cao của mình con thỏ rừng bị kẹp cứng trong móng vuốt cong như móc của nó. Người bị nhốt không có đường trốn thoát; và kẻ bắt nhốt thì nhìn hau háu con mồi của mình một cách đắc chí.
Và giờ thì chuyến hải hành chấm dứt, con thuyền mệt mỏi vì sóng gió về đến xứ Thrace của Térée, và họ đặt chân lên bờ.
Tên vua đó kéo lê nàng con gái của Pandion đến túp lều ẩn sâu trong một khu rừng rậm, và ở đó, mặt tái nhợt và cả người run rẩy vì sợ hãi cùng cực, nàng van nài trong nước mắt để biết người chị mình đang ở đâu. Hắn liền giam giữ nàng lại. Rồi, bộc bạch một cách thẳng băng ý định kinh tởm của mình, hắn cưỡng bức nàng, một cô trinh nữ đơn độc và yếu đuối; nàng kêu cứu, một cách vô ích, thường là đến cha, rồi đến chị nàng, nhưng nhiều nhất là đến các đấng thần linh vĩ đại. Nàng run rẩy như một con cừu non khiếp sợ bị con chó sói lông xám gây thương tích và hất bỏ qua một bên nhưng chưa thể tin rằng mình lúc này đã được an toàn; và giống như con bồ câu, máu chảy ra làm hoen ố bộ lông chim, vẫn run lẩy bẩy vì kinh hãi, vẫn còn sợ những móng vuốt háu đói đã đâm thủng da thịt mình. Một lát sau, khi tỉnh trí lại thì nàng vò đầu bứt tai, và giống như người đàn bà chịu tang, nàng còn tự đấm vào ngực mình, rồi chìa hai bàn tay về phía Térée, nàng hét lên:
“Hỡi tên khốn nạn độc ác, man rợ kia, mi đã làm một chuyện xấu xa quá sức! Mi coi không ra gì những lời dặn dò của cha ta, những giọt nước mắt thương yêu của ông, tình yêu của chị ta, những mối liên kết trong hôn nhân, trinh tiết của riêng ta, phải thế không? Mi đã xáo trộn mọi quan hệ tự nhiên: ta đã trở thành một tỳ thiếp, và là tình địch của chị ta, và mi, chồng của cả hai chị em ta. Chị Procné giờ đây sẽ là kẻ thù của ta ư? Không thể như thế được! Tại sao mi không giết ta đi, tên phản bội kia, để mà không còn tội ác nào mà mi không phạm? Giá như mi giết ta trước khi hãm hiếp ta thì bóng ma của ta đã trong sạch và không có cảm giác tội lỗi. Nếu những ai ở trên thượng giới chứng kiến những việc này, thật vậy, nếu có đấng thần linh nào, nếu mọi thứ không chết theo ta, thì sớm hay muộn mi sẽ trả giá đắt cho hành vi này. Bản thân ta sẽ để qua một bên nỗi tủi nhục và loan báo những gì mi đã làm. Nếu có cơ hội thì ta sẽ đi đến những nơi thiên hạ tụ tập để kể ra hết; nếu ta bị giữ làm tù nhân trong khu rừng này thì những tiếng than khóc của ta sẽ làm đầy khu rừng, sẽ làm thương xót cả những tảng đá trong đó. Trời cao sẽ nghe được câu chuyện tồi tệ này, và nếu có đấng thần linh nào ở trên thiên giới, ngài cũng sẽ nghe nó nữa.”
Những lời lẽ như thế khơi dậy không những cơn giận dữ nơi tên bạo chúa mà còn nỗi sợ hãi nữa. Kích động bởi cả hai cảm xúc này, hắn rút gươm ra khỏi vỏ đeo bên mình, giữ nàng lại bằng cách nắm tóc, kéo mạnh hai cánh tay nàng ra sau lưng và cột chặt lại. Philomène lúc đó thấy lưỡi gươm tuốt trần liền mừng rỡ ngửa cổ ra chờ chém, với ước ao được chết sớm. Nhưng trong khi cái lưỡi nàng phản đối lại hành động tàn bạo này, và không ngớt gọi tên người cha và cố gắng nói, hắn giữ lấy nó bằng cái kẹp và cắt nó bằng lưỡi gươm độc ác; cái chân lưỡi bị tổn thương nặng vẫn rung rung trong vòm họng trong khi cái lưỡi bị cắt thì nằm thoi thóp trên mặt đất lấm máu, thầm thì một cách yếu ớt; và giống như cái đuôi bị chặt của một con rắn bị thương tích thì quen ngọ nguậy, nó co giật như thể cố tìm về hai bàn chân của người chủ của mình, trong cơn hấp hối. Thậm chí sau cái hành động gớm ghiếc này - người ta khó mà tin được - Térée vẫn lao vào thỏa mãn hết lần này đến lần khác sự ham muốn sắc dục của mình trên cái thân thể tội nghiệp mà hắn đã hành hạ.
Với những tội ác làm dơ bẩn tâm hồn như thế, hắn vẫn mặt trơ mày dạn trở về bên cạnh người vợ Procné. Thấy hắn nàng liền hỏi tức khắc em gái mình ở đâu; hắn làm bộ đau khổ, miệng vừa rên rỉ, vừa kể lể về cái chết bịa đặt của Philomèle, và những giọt nước mắt của hắn khiến Procné tin lời chồng. Rồi nàng xé rách từ hai vai tấm áo choàng óng ánh với đường viền rộng bằng vàng và đeo lên người một băng tang màu đen; nàng cũng cho xây một ngôi mộ gió để tưởng nhớ người em gái, mang đến đó những đồ cúng thành kính cho vong hồn cô ấy, và than khóc số phận của người em gái mà lẽ ra cô ấy không phải được thương tiếc bằng cách này.
Bây giờ thì vị thần Mặt trời đã đi qua mười hai cung hoàng đạo, một chuyến đi kéo dài cả năm trời. Và Philomèle có thể làm gì đây? Những tên lính gác ngăn chặn nàng trốn thoát; những bức tường dày làm bằng đá cứng chắc vây quanh túp lều; cái miệng câm nín của nàng không thể tiết lộ cái tội ác mà nàng là nạn nhân.
Nhưng đau khổ mang đến sáng ý, khó khăn mang đến khôn khéo. Nàng treo một tấm vải dệt kiểu xứ Thrace trên khung cửi và ra tay dệt một cách khéo léo những ký hiệu màu đỏ tía trên cái nền trắng, qua đó nàng tố cáo những hành vi sai trái của Térée. Tấm vải dệt này, sau khi hoàn thành, được nàng giao cho một người hầu của mình và yêu cầu mụ, bằng điệu bộ, mang nó đến cho hoàng hậu. Mụ già này, theo lệnh nàng, trao tấm vải dệt tận tay Procné mà không biết nó chứa cái gì bên trong.
Procné, người vợ của tên bạo chúa trải tấm vải ra, đọc được câu chuyện thương tâm của người em gái bạc phận, và giữ kín miệng - quả là một phép lạ khi nàng có thể làm thế, tức là giữ kín miệng! Nỗi đau làm tắc nghẽn những lời lẽ muốn trồi lên đôi môi nàng, và cái lưỡi cố tìm, một cách vô ích, những từ ngữ mạnh mẽ đủ để diễn đạt các cảm xúc căm phẫn của mình. Ở đây không có chỗ cho nước mắt, nhưng nàng sẵn sàng tỏ ra bất chấp chuyện đúng sai, cả tâm trí nàng chỉ dồn vào một ý nghĩ: trả thù.
Đó là vào thời kỳ những người phụ nữ xứ Thrace có thói quen cử hành lễ hội Bacchus[14] hai năm một lần[15]. Bóng đêm là đồng lõa của những nghi lễ bí truyền này. Ban đêm trên núi Rhodope vang dội tiếng lanh lảnh phát ra từ những cái chũm chọe bằng đồng va đập vào nhau; vào đêm đó, hoàng hậu Procné rời khỏi cung điện, trang bị cho mình những thứ đồ cần thiết cho các nghi thức thờ phụng của vị thần, và mặc y phục, trang điểm phù hợp với sự mê loạn của buổi lễ hội; các cành nho, cả lá và quả, quấn quanh đầu, một mảnh da hươu được treo bên hông trái, và một cây giáo ngắn được cột trên vai trái, nàng đi nhanh xuyên qua các khu rừng cây, theo sau là một đám tùy tùng đông đảo, thúc giục bởi cơn cuồng nộ xuất phát từ nỗi bi ai; hỡi thần Bacchus, nàng Procné, nếu trông cực kỳ đáng sợ lúc này, đó là vì nàng bắt chước sự cuồng nộ của ngài đó.
Cuối cùng nàng đến được chỗ ở khuất kín, nơi Philomèle bị giam giữ, gào lên thật to và kêu lớn: “Évohé!”[16], phá cánh cửa ra vào, ôm chầm lấy người em gái, rồi cải trang nàng thành một cô “Bacchante”[17], che giấu khuôn mặt dưới lá cây thường xuân, kéo nàng đi theo mình, dù nàng còn trong trạng thái bàng hoàng, cho đến khi vào được bên trong cung điện của mình.
Khi Philomèle nhận ra là mình đã đặt chân vào cái chỗ ở đáng nguyền rủa đó, cô gái tội nghiệp run như cầy sấy vì khiếp sợ, mặt mũi tái mét như người chết. Vào trong phòng riêng, Procné cởi bỏ những thứ đồ dành cho buổi lễ đã mang trên người mình cũng như trên người cô em gái bất hạnh; khuôn mặt Philomèle lộ ra, mang vẻ xấu hổ nhưng nàng đã được người chị ôm vào lòng. Tuy vậy, nàng vẫn không thể đưa mắt nhìn Procné, cảm thấy đã gây ra lầm lỗi với chị mình. Và, mặt cứ cúi gằm xuống đất, nàng muốn thề trước các đấng thần linh và kêu gọi họ làm nhân chứng là sự ô nhục này là do bạo lực gây ra mà nàng chỉ là nạn nhân khốn khổ, nhưng nàng không thể nói, chỉ dùng tay làm điệu bộ để thay lời muốn nói. Cả người Procné bốc lửa, không thể kiềm chế sự căm giận của riêng mình, trách móc cô em chỉ biết than khóc, rồi nói:
“Bây giờ không phải lúc dành cho nước mắt, nhưng cho lưỡi gươm, cho cái gì mạnh hơn lưỡi gươm nữa, nếu em có một thứ như thế. Em ơi, ta sẵn sàng ra tay phạm vào bất cứ tội ác nào; hoặc đốt cháy cung điện này với ngọn đuốc, và quẳng Térée, kẻ gây ra cho chúng ta những điều sai trái, vào giữa đám lửa, hoặc cắt lưỡi hay móc mắt hắn, cũng như cắt cái bộ phận đã gây ra nhục nhã cho em, và đánh đuổi tâm hồn tội lỗi ra khỏi thân xác hắn bằng cả ngàn vết thương. Ta sẵn sàng ra tay thực hiện một sự trả thù khủng khiếp nhất rồi đó; nhưng sẽ trả thù ra sao, ta vẫn còn chưa biết.”
Trong khi Procné nói chưa dứt lời thì Itys đến trước mặt mẹ nó. Sự xuất hiện bất chợt của đứa con trai khiến nàng nghĩ ra những gì mình có thể làm. Với ánh mắt bất nhẫn, nàng nhìn nó rồi chép miệng: “Chà, mày cũng giống cha mày như đúc!” Không nói gì thêm, cơn giận trong người sôi sục trong im lặng, nàng bắt đầu trù liệu một hành động thảm khốc. Nhưng khi thằng bé đến bên cạnh, lên tiếng chào hỏi, quàng hai cánh tay nhỏ quanh cổ nàng, và hôn nàng một cách dễ thương theo kiểu con nít, nàng thấy con tim người mẹ của mình bỗng dưng xúc động, sự phẫn uất nguôi ngoai, và những giọt lệ, dù không muốn chút nào, vẫn ứa ra từ đôi mắt rồi chảy xuống má nàng. Nhưng khi nhận ra là mục đích của mình bị dao động bởi tình mẫu tử trào lên quá mức, nàng đưa ánh mắt từ đứa con sang em gái, nhìn cả hai lần lượt một đỗi lâu, rồi thốt lên: “Tại sao người này thì có thể nói ra những lời âu yếm dịu ngọt, trong khi người kia bị buộc phải câm nín mãi mãi, lưỡi đã bị cắt? Kẻ thì có thể gọi ‘mẹ’ với ta, sao kẻ kia không thể gọi ‘chị’ với ta? Này, hỡi con gái của Pandion, hãy nhớ mình là vợ của ai! Hắn không xứng đáng với mi nữa rồi! Giữ gìn tình nghĩa vợ chồng với một kẻ như Térée lúc này là một tội ác đó!”
Không nói thêm một lời, nàng kéo Itys đi ra, trông như con hổ cái kéo con hươu còn bú xuyên qua những khu rừng tối tăm nằm bên bờ sông Hằng. Cả ba người đi đến một căn phòng xa khuất trong cung điện, và Procné, vẻ mặt lạnh tanh, dùng dao đâm thằng bé vào một chỗ bên hông sát ngực, trong khi nó còn dang hai tay ra van xin vì linh cảm cho số phận của mình, miệng thì vừa la hét “Mẹ ơi! Mẹ ơi!”, tay thì vừa tìm cách quàng qua cổ mẹ. Chỉ một cú đâm này đủ để làm nó rời bỏ thế gian. Vậy mà Philomèle còn cắt cổ nó, và hai chị em tiếp tục chặt đứt thân xác nó, còn ấm và cựa quậy chút ít vì hơi thở của đời sống chưa biến mất, thành từng mảnh nhỏ. Họ luộc một phần xương thịt trong các nồi đồng, phần khác thì được xiên que nướng nghe xèo xèo trên lửa. Và trong cả căn phòng đó máu cứ rỏ giọt.
Procné mời chồng mình dự tiệc. Térée, không mảy may nghi ngờ, dẫn xác đến. Nàng lấy cớ đó là bữa tiệc có tính thiêng liêng theo truyền thống tổ tiên ở nước mình, ở đó chỉ có người chồng mới được đụng đến đồ ăn nên nàng đuổi ra ngoài đám tùy tùng và những người nô lệ của hắn. Thế là Térée ngồi một mình trên chiếc ghế tiệc, nó thì cao và do ông bà hắn để lại, bắt đầu nhập tiệc và ăn lấy ăn để các miếng thịt đến từ máu thịt của chính mình. Rồi trong bóng tối dày đặc che phủ tâm trí, hắn bỗng kêu to: “Mang Itys đến đây cho ta!”
Nghe thế, Procné không thể che giấu một niềm vui tàn bạo, và hăm hở muốn chính mình trở thành người đưa đến cái tin đẫm máu đó. Nàng thốt lên: “Chàng có nó rồi, trong người chàng đó, đứa con trai mà chàng muốn gặp.” Hắn đưa mắt nhìn quanh và hỏi thằng bé đang ở đâu. Rồi, trong khi hắn còn hỏi và gọi tên đứa con trai lần nữa thì Philomèle nhảy xổ tới, tóc tai còn bê bết máu từ cuộc giết người ghê rợn trước đó, và ném mạnh cái đầu còn dính máu của Itys thẳng vào mặt cha nó. Chưa bao giờ có khi nào mà nàng mong muốn có khả năng sử dụng tiếng nói hơn lúc này, và diễn tả niềm vui của mình bằng những lời lẽ thích đáng.
Hét to một tiếng, tên vua xứ Thrace hất tung bàn tiệc. Và gọi lên “Furies”, tức đám chị em có rắn quấn quanh đầu ở dưới địa phủ Styx. Bây giờ, nếu có thể thì hắn hẳn sẽ không ngần ngại mổ bụng mình để móc ra ngoài những thứ mà hắn đã đánh chén, tức da thịt của con mình; bây giờ, hắn khóc nức nở, một cách cay đắng, và tự cho thân xác mình là nấm mộ thê lương nhất của đứa con trai bé nhỏ; và bây giờ hắn rút gươm truy đuổi hai người con gái của vua Pandion.
Khi họ vụt chạy để thoát khỏi tay hắn, rất nhanh, bạn có thể nghĩ là thân thể của hai người đàn bà thành Athènes này được giữ thăng bằng trên đôi cánh: quả thật, họ đã biến thành chim. Một người, Procné, là con chim sơn ca, bay về phía rừng; người kia, Filomèle, là con chim én, bay về phía những mái nhà. Và ngay đến tận bây giờ, ngực chúng vẫn không mất đi các dấu vết của hành động giết người ngày xưa, và bộ lông của chúng vẫn còn lấm máu. Còn về phần Térée, nỗi bi thương thúc đẩy hắn nhanh lẹ trong cuộc truy đuổi và sự hăm hở trong sự trả thù khiến hắn cũng biến thành một con chim. Một cái mào cứng mọc ra trên đầu hắn, và một cái mỏ rất to lòi ra thay cho thanh gươm dài của hắn. Đó là con chim đầu rìu, với dáng vẻ của kẻ mang vũ khí đi đánh nhau.
❀ ❀ ❀
[1] Những thành quốc mà Ovide kể ra ở đây đều được nói đến rất nhiều trong thần thoại Hy Lạp liên quan đến những thế hệ ngay trước hay trong thời Chiến tranh thành Troie (The Trojan War); vào thời mà Ovide sống thì nhiều thành quốc kể trên chỉ còn là ký ức hay chỉ còn là cái tên. Theo chú thích của bản dịch tiếng Anh, trang 317.
[2] Eo đất nói ở đây là eo đất Corinthe (The Isthmus of Corinthe) tạo thành ranh giới giữa bán đảo Péloponèse (ở phía Nam) và Hy Lạp đại lục (ở phía Bắc), và nó nằm giữa hai biển quan trọng đối với người Hy Lạp là biển Ionienne(Ionian Sea, ở phía Tây) và biển Égée (Aegean Sea, ở phía Đông). Cả câu văn cầu kỳ trên là chỉ ra các thành phố nằm ở vùng Péloponnèse, tức phía sau (phía Nam) eo đất Corinthe, và các thành phố ở Hy Lạp đại lục, tức phía trước (phía Bắc) eo đất đó. Thành phố Corinthe thì còn nằm trên đất Péloponnèse.
[3] Mopsopus: tên một ông vua xa xưa của Athènes, và thành ngữ “những tường thành của Mopsopus” (“the walls of Mopsopia/Mopsopius”) ở đây là chỉ thành Athènes.
[4] Térée: con trai của Mars (hay Arès, theo người Hy Lạp, thần Chiến tranh), vua nước Thrace, đồng minh của thành Athènes.
[5] Thrace: một nước nằm sát Biển Đen.
[6] Gradivus: tức Mars (hay Ares, thần Chiến tranh).
[7] Hyménée: hayHymen, thần Hôn nhân.
[8] Grâces: là ba chị em gái, con của Jupiter vàEurynome, thường được xem là biểu tượng của tình yêu, cái đẹp và sự thật.
[9] Cú được người La Mã cổ đại cho là con chim báo điềm dữ.
[10] Titan: các tác giả La Mã cổ đại thường gọi Mặt trời (hay Apollon, hay Phébus) là Titan.
[11] Crécops: vị vua huyền thoại tạo lập ra thành Athènes.
[12] Pirée: từ thời Cổ đại tới nay vẫn là một cảng biển lớn của Athènes, thủ đô nước Hy Lạp hiện đại. Tên tiếng Anh: Piraeus.
[13] Các “Naïade” và “Dryade” thường mặc đồ cực kỳ đơn giản, gần như trần truồng.
[14] Xứ Thrace được cho là vùng đất đầu tiên ở Hy Lạp chấp nhận sự thờ phụng thần Dionysos (tứcBacchus, theo người La Mã). Theo chú thích của bản dịch tiếng Anh, trang 317.
[15] Nguyên văn bản dịch tiếng Anh: biennial, trang 117; trong khi bản dịch tiếng Pháp là: triennale (ba năm một lần), trang 212.
[16] Évohé!: tiếng chào hoan hỉ của những người theo giáo phái của thần Bacchus. Tiếng Anh: “Euhoe!”
[17] Bacchante: người phụ nữ thờ phụng thần Bacchus.
