Nỗi đau đầu tiên của ngươi, hỡi Cadmus, giữa muôn vàn hạnh phúc đó, có nguyên do từ Actéon, một trong những đứa cháu ngoại của ngươi. Những cái sừng lạ lùng mọc ra trên trán nó, và những con chó săn của nó thì liếm máu của chủ không biết chán. Nhưng nếu ngươi muốn tìm sự thật thì ngươi sẽ thấy nguyên nhân của sự việc này là lỗi của định mệnh chứ không phải Actéon đã phạm tội ác nào. Vì, cứ lỡ gặp sự không may là phạm tội à?

Chuyện xảy ra trên một ngọn núi đây đó lấm máu của nhiều con thú bị giết; trời đã đứng bóng, và vầng thái dương nằm giữa hai khoảng cách bằng nhau của hai điểm đi và đến. Chàng trai trẻ Actéon, giọng thân mật, nói với các bạn đồng hành trong cuộc săn lang thang hết chỗ này đến chỗ kia trong vùng hoang dã không dấu chân người:

“Này các bạn, các cây thương và các tấm lưới của chúng ta đều đẫm máu các con thú hoang và ngày hôm nay chúng ta đã may mắn lắm đó. Khi Aurore[1] cưỡi xe màu vàng nghệ mang một ngày mới đến, chúng ta sẽ tiếp tục lại công việc đã định. Bây giờ thì Apollon đang ở nửa đường và bổ đôi mặt đất với những tia nắng cháy rát da. Các bạn hãy ngừng việc và mang về nhà những chiến lợi phẩm này.” Bọn họ tuân lệnh chàng và ngừng tay, không làm tiếp nữa.

Ở vùng núi đó có một thung lũng đầy thông và bách với đỉnh nhọn đâm lên trời. Nó có tên là Gargaphie, một nơi chốn linh thiêng mà Diane, nữ thần mặc váy ngắn, thường lui tới. Trong một góc bí mật của nó thì có một cái động được che khá kín, không do bàn tay nghệ sĩ tạo ra. Thiên nhiên tài tình đã bắt chước nghệ thuật. Nó đã tạo ra một cái vòm tự nhiên từ đá bọt sống và đá túp[2] mềm. Bên cạnh là một con suối lấp lánh với dòng nước nhỏ chảy róc rách vào một cái hồ nhỏ bao bọc bởi bờ cỏ xanh. Nơi đây, Diane, nữ thần của Rừng hoang, mỗi khi mỏi mệt sau các chuyến đi săn thường đến tắm trong nước trong như pha lê thân thể ngọc ngà, trinh bạch của mình.

Vào ngày này, vừa bước vào trong động là nàng đã trao cây thương, cái bao tên và cây cung đã tháo dây cho một tiểu nữ thần chuyên lo việc cất giữ vũ khí cho nàng; một người khác đưa cánh tay đỡ nhận tấm áo nàng vừa cởi ra; hai người khác cởi giày cho nàng. Nhưng Crocalé của xứ Isménus, khéo tay hơn các cô khác, tết mái tóc buông lòa xòa xuống gáy của nữ thần thành bím trong khi các lọn tóc của riêng mình thì để xõa tự nhiên. Những cô khác, Néphélé, Hyalé, Rhanis, Psécas và Phialé, thì mang nước từ suối về rồi đổ vào những cái chum to. Và trong khi Diane đang tắm ở cái hồ nhỏ quen thuộc, ôi, hãy nhìn kìa! Actéon, đứa cháu ngoại của Cadmus, sau khi ngừng tay làm việc và đi lang thang với bước chân vô định xuyên qua rừng rậm xa lạ rồi lạc vào khu rừng nhỏ của Diane. Vì chính chỗ này mà định mệnh đã đưa đẩy chàng đến.

Actéon vừa mới đặt chân vào cửa động, ướt đẫm do bụi nước từ suối phả ra, thì các tiểu nữ thần đang trần truồng, giật mình khi thấy khuôn mặt đàn ông bất ngờ xuất hiện, liền đưa tay vỗ mạnh vào ngực và lên tiếng gào thét vang dội cả khu rừng. Rồi họ vội vàng vây quanh Diane, lấy chính thân thể họ che kín nàng. Nhưng nữ thần thì đứng cao hơn tất cả bọn họ cả đầu lẫn vai. Và như mây ửng đỏ khi nhận tia nắng mặt trời chiếu nghiêng qua, như ánh bình minh đỏ hồng ở một góc trời, đôi má của Diane bất ngờ cũng đỏ ra khi bị nhìn không mảnh vải che thân. Rồi, dù đám tiểu nữ thần ép sát quanh nàng hơn, Diane chỉ đứng xoay người qua một bên và ném trả cái nhìn chòng chọc về phía gã đàn ông xa lạ kia; và dù nàng hẳn sẽ vừa lòng nếu có sẵn cung tên trong tay, nàng đành dùng cái mà nàng đang có, nước, và đưa tay tát mạnh nước vào thẳng mặt Actéon. Trong khi té nước rửa thù lên đầu tóc chàng, nàng thốt ra những lời như thế này, báo trước sự bạc phận sắp đến của chàng:

“Bây giờ thì mi tha hồ kể cho mọi người nghe là mi đã thấy ta hoàn toàn trần truồng - a, nếu mi có thể kể.”

Nàng chỉ nói thế thôi, nhưng trên cái đầu đẫm nước của chàng trai, nàng làm cho mọc lên những cái sừng của con hươu đực sống lâu[3], kéo dài cổ chàng ra, làm hai tai dài và nhọn ra, biến bàn tay thành bàn chân, đổi cánh tay thành chân dài, và bọc thân thể bằng một lớp da có nhiều đốm nhỏ. Và việc cuối cùng là nàng gieo nỗi sợ vào tận đáy lòng chàng.

Actéon, đứa con trai anh dũng của Autonoé[4], bỏ chạy. Và ngạc nhiên thấy chân mình sao chạy nhanh đến thế. Nhưng khi nhìn thấy bộ mặt mình và những cái sừng phản chiếu trong nước hồ trong, chàng cố kêu lên: “Ôi khổ tôi chưa!”, nhưng chẳng có lời nào ra khỏi miệng. Chàng rên rỉ - đó là tiếng nói duy nhất mà chàng có được - và nước mắt chảy dài trên đôi má đã bị đánh tráo. Chỉ có đầu óc chàng là không bị thay đổi. Chàng phải làm gì đây? Trở về chỗ ở ấm cúng trong cung điện ư? Hay sống chui nhủi trên núi cao rừng thẳm ư? Nỗi xấu hổ chặn đường về nhà, sự sợ hãi cản bước chân vào rừng!

Trong khi còn đứng đó, bối rối, thì chàng thấy bầy chó săn của chính mình. Đầu tiên là các con Mélampus và con Ichnobates có mũi rất thính, đang sủa to trên đường mòn - Mélampus đến từ thành Sparte, Ichnobates đến từ đảo Crète; rồi những con khác ào ào chạy tới nhanh hơn gió: Pamphagos, Dorcée và Oribasos - tất cả đến từ vùng Arcadie; rồi con Nébrophonos mạnh mẽ, con Théron thì dữ tợn như con Lélaps; con Ptérélas nhanh như cắt và Agré đánh hơi rất tài; con Hylée hung dữ, mới đây bị một con heo rừng đâm phải; con Napé do chó sói sinh ra, và Péménis, kẻ chăn chó đáng tin cậy; Harpyia với hai chó con của nó, rồi con Ladon đến từ xứ Sicyone với bộ sườn thon nhỏ; rồi Dromas, Canaché, Sticté, Tigris, Alcé, Leucon có bộ lông trắng, còn con Asbolos thì có lông đen; con Lacon nổi tiếng nhờ sức mạnh, và con Aello chạy cực nhanh; Thoüs, Lycissé nhanh nhẹn với em trai Chypriote; Harpalos với một đốm trắng nằm ngay giữa cái trán đen; Mélanée và con Lachné có bộ lông bờm xờm; hai con chó, Labros và Agriodos, có cha đến từ Crète và mẹ từ Sparte; Hylactor có tiếng sủa chói tai, và các con khác, quá dài để kể hết tên chúng ra.

Cả bầy chó đang khát máu và háu thịt liền rượt đuổi theo con hươu tội nghiệp xuyên qua những khu rừng không có lối đi hay cực kỳ hiểm trở, qua các núi đá lởm chởm hay vách đá cheo leo. Chàng chạy thục mạng ngay trên những vùng đất mà chàng thường từng hay đuổi theo thú săn. Chàng chạy trốn, đau lòng xiết bao, chính những con chó săn trung thành của mình. Ước gì chàng có thể hét to:

“Ta là Actéon đây! Hãy biết nhận ra chủ tụi mày chớ!”

Nhưng lời nói không thể ra khỏi miệng như chàng muốn. Chỉ có tiếng chó sủa vang trời.

Và Mélanchétès, con chó đầu tiên đưa răng nanh táp vào lưng chàng, rồi Thérodamas cắn tiếp; Orésitrophos ngoạm vào vai. Trước đó chúng đã bắt đầu lên đường muộn hơn những con khác nhưng chạy theo một con đường tắt xuyên qua núi nên đã đến trước. Trong khi chúng giữ không cho người chủ đáng thương bỏ chạy tiếp thì cả bầy tụ tập lại và với tất cả răng nanh nhọn hoắt, chúng nhào vô xâu xé thân thể Actéon đến khi chẳng còn chỗ nào để gây thêm thương tích được nữa. Chàng rên rỉ, miệng phát ra những âm thanh nghe như không phải tiếng người nhưng cũng chẳng phải thứ tiếng của một con hươu; cả không gian của vùng cao này, mà chàng biết quá rõ, giờ thì đầy những tiếng rên khóc thê lương. Hai chân trước khụy xuống ở tư thế van nài, như một người đang cầu nguyện, chàng từ từ quay mặt về phía bầy chó, trong im lặng, như thể dang rộng hai cánh tay cầu xin.

Nhưng những người bạn đồng hành, vì không biết gì về cảnh ngộ bi thảm của chàng, cứ theo thói quen mà hò hét thúc đẩy bầy chó hung dữ, họ đang tìm quanh Actéon, và ra sức gọi chàng, người này hét to hơn người kia: “Actéon,” “Actéon” như thể chàng đang ở nơi nào xa lắm - chàng xoay đầu khi nghe tên mình - họ than phiền vì chàng vắng mặt, vì chàng chậm trễ mà mất đi dịp nhìn thấy con hươu bị chó săn dồn vào đường cùng này. Thế đấy, chàng hẳn có thể mong cho mình vắng mặt, nhưng thực tế là chàng có mặt nơi đây. Và chàng hẳn có thể mong cho mình nhìn thấy - chứ không phải cảm thấy từ da thịt mình - những hành động hung tợn của bầy chó săn của chính mình. Chúng xúm lại vây quanh - con táp, con cắn, xâu xé thân xác chủ của chúng dưới dạng dễ bị đánh lừa là con hươu - thành từng mảnh vụn. Người ta kể rằng, cơn giận của Diane, nữ thần mang bao tên trên người, mới nguôi ngoai khi Actéon trút hơi thở cuối cùng vì hàng ngàn vết thương.

❀ ❀ ❀

[1] Aurore: nữ thần Rạng đông.

[2] Tufa: một loại đá (thường là đá vôi) được các con suối hay hồ làm lắng đọng. Chú thích của bản dịch tiếng Anh, trang 49.

[3] Hươu được coi như sống bốn lần lâu hơn con quạ, và quạ thì được coi là sống chín lần lâu hơn con người. Theo chú thích của bản dịch tiếng Pháp, trang 529.

[4] Autonoé: một trong bốn con gái của Cadmus và Harmonie.