Trên mái hiên đã mục nát một phần của một ngôi nhà gỗ nhỏ nằm gần rìa một khe vực cạnh thị trấn Winesburg, bang Ohio, một ông lão thấp đậm đang bồn chồn đi qua đi lại. Phía bên kia cánh đồng dài vốn được gieo trồng cỏ ba lá nhưng nay chỉ mọc đầy một thảm cải vàng rậm rạp, ông có thể nhìn thấy con đường công cộng nơi có chiếc xe ngựa chở những người hái quả đang trên đường từ đồng trở về. Những người hái quả, gồm cả thanh niên lẫn thiếu nữ, cười nói hô hò inh ỏi. Một thiếu niên mặc áo sơ mi xanh nhảy phốc khỏi xe ngựa và cố kéo theo một thiếu nữ, khiến cô hét lên và phản đối lanh lảnh. Bàn chân của cậu thanh niên trên đường đá tung một đám bụi bay là đà che khuất vầng mặt trời đang lặn. Vượt qua cánh đồng dài, một giọng nói thanh thanh của thiếu nữ vọng tới. &ldquoHày, ông Wing Biddlebaum kia, chải đầu đi kìa, tóc rơi hết vào mắt rồi,&rdquo giọng nói ấy cất lên nhắm vào người đàn ông hói đầu, người đang dùng đôi bàn tay nhỏ bé đầy lo âu khua khoắng quanh vầng trán trắng hếu như thể đang vuốt ve mái tóc rối bù.

Wing Biddlebaum, luôn trong trạng thái hoảng sợ và bị bao vây bởi một bầy nghi kỵ ảo ảnh, chưa bao giờ coi bản thân là một phần trong đời sống của thị trấn nơi ông đã sinh sống suốt hai mươi năm qua. Trong số tất cả cư dân ở Winesburg, chỉ có duy nhất một người từng đến gần ông. Với George Willard, con trai của Tom Willard, chủ khách sạn New Willard House, ông đã xây dựng được một mối thâm tình nào đó. George Willard là phóng viên tờ Winesburg Eagle, và đôi khi vào buổi tối, cậu thường đi dọc theo con đường cái để đến nhà Wing Biddlebaum. Lúc này, khi ông lão đang đi qua đi lại trên hiên nhà, đôi bàn tay cử động đầy thấp thỏm, ông đang thầm mong George Willard sẽ đến và dành buổi tối bầu bạn với mình. Sau khi chiếc xe ngựa chở những người hái quả đi khuất, ông băng qua cánh đồng xuyên qua đám cỏ cải cao lút đầu, rồi trèo qua một hàng rào thanh gỗ, lo lắng ngóng dọc con đường dẫn về thị trấn. Đứng đó một thoáng, ông xoa hai bàn tay vào nhau, ngước nhìn lên ngó xuống con đường, rồi nỗi sợ hãi trùm lấp, ông lại quay phắt về để tiếp tục đi lại trên hiên nhà mình.

Khi có mặt George Willard, Wing Biddlebaum - người suốt hai mươi năm qua vẫn là một ẩn số của thị trấn - bớt đi phần nào vẻ rụt rè, và nhân cách mờ nhạt vốn vùi lấp trong biển dâu nghi ngờ của ông bấy lâu nay bỗng trồi lên để ngắm nhìn thế giới. Cùng cậu phóng viên trẻ bên cạnh, ông dám bước ra ánh ban mai dọc phố Main Street hoặc sải bước hiên ngang trên chiếc hiên nhà mục nát của mình, hào hứng cất lời. Giọng nói vốn trầm và run rẩy nay trở nên lanh lảnh và vang dội. Tấm lưng còm cõi bỗng thẳng thắn lại. Với một cử động uốn éo nhẹ nhàng, tựa như con cá được người câu thả trở lại dòng suối, Biddlebaum kẻ vốn trầm mặc nay bắt đầu cất lời, cố gắng chuyển hóa thành ngôn từ những ý tưởng đã tích tụ trong tâm trí suốt những năm dài lặng câm.

Wing Biddlebaum nói chuyện rất nhiều bằng đôi tay. Những ngón tay mảnh mai, uyển chuyển, lúc nào cũng cử động không ngừng, luôn chực chờ giấu tiệt vào trong túi áo hay sau lưng, bỗng vươn ra và trở thành những chiếc piston cho cỗ máy diễn đạt của ông.

Câu chuyện về Wing Biddlebaum là câu chuyện của những đôi bàn tay. Sự bồn chồn không yên của chúng, tựa như tiếng vỗ cánh của một chú chim bị giam cầm, đã đem lại cho ông cái tên ấy. Một nhà thơ vô danh nào đó trong thị trấn đã nghĩ ra nó. Bản thân đôi bàn tay khiến chủ nhân của chúng phải hoảng sợ. Ông thèm muốn giấu nhẹm chúng đi và luôn nhìn với vẻ kinh ngạc trước những đôi bàn tay tĩnh lặng, vô biểu cảm của những người đàn ông khác cùng làm việc với ông ngoài đồng, hay những kẻ đánh xe ngang qua với các cọc ngựa ngái ngủ trên đường quê.

Khi trò chuyện với George Willard, Wing Biddlebaum thường nắm chặt tay lại rồi đập thình thịch lên mặt bàn hoặc vách tường nhà mình. Hành động đó giúp ông thấy dễ chịu hơn. Nếu cơn thèm muốn trò chuyện trỗi dậy khi hai người đang đi dạo giữa đồng, ông sẽ tìm một gốc cây cụt hoặc thanh gỗ trên cùng của một đoạn hàng rào, dùng đôi tay khua khoắng liên hồi để tiếp tục cuộc trò chuyện với sự trôi chảy mới mẻ.

Câu chuyện về đôi bàn tay của Wing Biddlebaum tự nó đáng giá cả một cuốn sách. Nếu được thể hiện bằng tất cả sự thấu cảm, nó sẽ khai mở biết bao phẩm chất kỳ lạ, đẹp đẽ ẩn giấu trong những con người vô danh. Đó là công việc dành cho một nhà thơ. Ở Winesburg, đôi bàn tay từng thu hút sự chú ý chỉ vì sự hoạt bát của chúng. Nhờ chúng mà Wing Biddlebaum từng hái được tới một trăm bốn mươi chậu dâu tây chỉ trong một ngày. Chúng trở thành điểm nhận diện đặc trưng, là nguồn cội danh tiếng của ông. Đồng thời, chúng cũng làm cho một cá tính vốn đã kỳ dị và khó nắm bắt càng trở nên quái đản hơn. Winesburg tự hào về đôi bàn tay của Wing Biddlebaum với cùng một tâm thế tự hào về ngôi nhà đá mới của Ngân hàng trưởng White hay chú tuấn mã lông bay Tony Tip của Wesley Moyer - con chiến mã từng thắng giải đua ngựa nước kiệu hai phút mười lăm giây tại các cuộc đua mùa thu ở Cleveland.

Về phần George Willard, cậu đã nhiều lần muốn gặng hỏi về đôi bàn tay ấy. Có những lúc, một thứ tò mò gần như lấn át hoàn toàn tâm trí cậu. Cậu cảm thấy chắc chắn phải có lý do nào đó đằng sau sự cử động kỳ lạ và khuynh hướng muốn trốn tránh của chúng, chỉ có sự tôn trọng dành cho Wing Biddlebaum ngày một lớn mới ngăn cậu thốt ra những câu hỏi vẫn thường luẩn quẩn trong đầu.

Đã có lần cậu suýt cất lời. Hai người đang đi dạo ngoài đồng vào một buổi chiều hè và dừng lại ngồi trên một bờ cỏ. Suốt cả buổi chiều hôm đó, Wing Biddlebaum trò chuyện như thể đang xuất thần. Dừng chân bên một hàng rào, ông đập đập liên hồi như một con gõ kiến khổng lồ lên thanh gỗ trên cùng, lớn tiếng quát tháo George Willard, lên án thói quen để bản thân bị ảnh hưởng quá nhiều bởi những kẻ xung quanh. &ldquoCậu đang tự hủy diệt chính mình đấy,&rdquo ông kêu lên. &ldquoCậu có xu hướng thích ở một mình, thích mơ mộng và lại sợ hãi những giấc mơ. Cậu muốn hòa mình vào đám đông ở cái thị trấn này. Cậu nghe họ nói chuyện và rồi cố bắt chước họ.&rdquo

Trên thảm cỏ, Wing Biddlebaum lại cố gắng khắc sâu ý kiến của mình vào đầu cậu thiếu niên. Giọng ông bỗng trở nên dịu dàng và đầy hoài niệm, kèm theo một tiếng thở dài thỏa mãn, ông thả hồn vào một bài giảng dài miên man, cất lời như một kẻ đang lạc lối trong mộng mồi.

Từ trong cõi mộng ấy, Wing Biddlebaum vẽ nên một bức tranh cho George Willard. Trong bức tranh đó, con người được sống lại một lần nữa trong một thời đại hoàng kim mang đậm nét đồng quê. Băng qua một vùng đất xanh tươi khoáng đạt là những chàng trai trẻ vạm vỡ, kẻ đi bộ, người cưỡi ngựa. Họ kéo đến thành từng đám đông vây quanh chân một ông lão ngồi dưới tán cây trong một khu vườn nhỏ và đang ân cần trò chuyện với họ.

Wing Biddlebaum hoàn toàn nhập thần. Thoáng chốc ông quên béng mất đôi bàn tay. Chúng từ từ trượt ra và đặt lên vai George Willard. Một điều gì đó mới mẻ và táo bạo bỗng len lỏi vào giọng nói đang cất lên. &ldquoCậu phải tập quên đi tất cả những gì mình đã học,&rdquo ông lão nói. &ldquoCậu phải bắt đầu biết mơ mộng. Từ khoảnh khắc này trở đi, cậu phải bít tai lại trước tiếng gầm rú của muôn ngàn giọng nói ngoài kia.&rdquo

Ngừng ngang câu chuyện, Wing Biddlebaum đăm đăm nhìn sâu vào mắt George Willard. Đôi mắt ông ngời sáng. Lại một lần nữa, ông giơ đôi tay lên để vuốt ve cậu thiếu niên, rồi đột nhiên, một vẻ kinh hoàng quét qua khuôn mặt ông.

Với một cử động co giật toàn thân, Wing Biddlebaum chồm phắt dậy và thọc sâu đôi tay vào túi quần. Nước mắt trào ra khóe mắt ông. &ldquoTôi phải về nhà đây. Tôi không thể trò chuyện thêm với cậu được nữa,&rdquo ông nói đầy bồn chồn.

Không một lần ngoảnh lại, ông lão vội vã sải bước xuống sườn đồi và băng qua bãi cỏ, để lại George Willard ngẩn ngơ và sợ hãi trên sườn dốc cỏ xanh. Với một cái rùng mình đầy ác cảm, cậu đứng dậy và đi dọc con đường hướng về thị trấn. &ldquoMình sẽ không hỏi ông ấy về đôi bàn tay nữa,&rdquo cậu thầm nghĩ, bị đánh động bởi ký ức về nỗi khiếp đảm vừa hiện lên trong mắt ông lão. &ldquoChắc chắn có điều gì đó không ổn, nhưng mình không muốn biết đó là gì. Đôi tay của ông ấy có dính líu đến nỗi sợ hãi của ông ấy đối với mình và với tất cả mọi người.”

Và George Willard đã đúng. Chúng ta hãy cùng nhìn thoáng qua câu chuyện về đôi bàn tay ấy. Biết đâu việc nhắc đến chúng sẽ đánh thức vị thi sĩ người sẽ kể lại câu chuyện kỳ diệu tiềm ẩn về sức mạnh mà đôi bàn tay ấy thực chất chỉ là những lá cờ hiệu đang phấp phới tung bay.

Thời trẻ, Wing Biddlebaum từng là một giáo viên tiểu học tại một thị trấn ở Pennsylvania. Khi ấy ông không mang cái tên Wing Biddlebaum, mà dùng một cái tên kém du dương hơn: Adolph Myers. Dưới cái tên Adolph Myers, ông được lũ học trò vô cùng yêu mến.

Bẩm sinh Adolph Myers sinh ra là để làm một người thầy của tuổi trẻ. Ông thuộc về nhóm những người đàn ông hiếm hoi, ít được thấu hiểu, những kẻ cai quản học trò bằng một thứ quyền lực nhẹ nhàng đến mức thoạt nhìn dễ bị lầm tưởng là sự yếu mềm đáng mến. Trong tình cảm dành cho những đứa trẻ dưới quyền, những người đàn ông như thế không khác mấy so với những người phụ nữ tinh tế nhất trong tình yêu của họ dành cho phái mạnh.

Dẫu vậy, diễn tả như thế thì quá thô thiển. Cần lắm ở đó một tâm hồn thi sĩ. Cùng lũ học trò của mình, Adolph Myers từng dạo bước vào buổi chiều tà hoặc ngồi trò chuyện cho đến khi bóng tối buông xuống trên những bậc thềm trường học, đắm chìm trong một thứ giấc mơ màng. Đôi bàn tay ông khua khoắng khắp nơi, khi vuốt ve vai lũ trẻ, lúc đùa nghịch bên những mái đầu bù xù. Khi ông cất lời, giọng nói bỗng trở nên dịu dàng và đầy giai điệu. Trong âm điệu ấy cũng ẩn chứa một sự ve vuốt. Theo một cách nào đó, giọng nói và đôi bàn tay, cái chạm vai và cái xoa đầu chính là một phần trong nỗ lực của người thầy nhằm truyền tải một giấc mơ vào tâm trí non trẻ. Bằng cử chỉ ve vuốt hiện hữu trên những ngón tay, ông bộc lộ chính mình. Ông là một trong số những người đàn ông mà nguồn năng lượng kiến tạo sự sống được tỏa ra xung quanh chứ không hề tập trung tại một điểm. Dưới sự vuốt ve của đôi bàn tay ấy, mọi hoài nghi và bất tín đều tan biến khỏi tâm trí lũ trẻ và chúng cũng bắt đầu biết ước mơ.

Và rồi thảm kịch ập đến. Một cậu học trò thiểu năng trí tuệ đem lòng say đắm thầy giáo trẻ. Cầm lòng không đậu trong chiếc giường ban đêm, cậu tưởng tượng ra những điều không thể nói thành lời và sáng hôm sau bèn đem những giấc mơ ấy ra kể như thể chúng là sự thật. Những lời buộc tội kỳ quái, ghê tởm tuôn ra từ đôi môi lỏng lẻo của cậu ta. Cả thị trấn Pennsylvania bàng hoàng rúng động. Những mối nghi ngờ thầm kín, mờ ảo từng tồn tại trong tâm trí người lớn về Adolph Myers bỗng chốc được bồi đắp thành niềm tin vững chắc.

Thảm kịch không dây dưa kéo dài. Những đứa trẻ run lẩy bẩy bị lôi xốc khỏi giường và tra hỏi. &ldquoÔng ấy từng ôm lấy tôi,&rdquo một đứa thốt lên. &ldquoNhững ngón tay của thầy lúc nào cũng luồn vào tóc tôi,&rdquo đứa khác khai.

Một buổi chiều nọ, một người đàn ông trong thị trấn, Henry Bradford, chủ quán rượu, xuất hiện trước cửa trường học. Gọi Adolph Myers ra sân trường, hắn bắt đầu dùng tay đấm đá túi bụi. Khi những khớp xương chai sạn của hắn giáng xuống khuôn mặt đầy hoảng sợ của thầy giáo, cơn thịnh nộ trong hắn càng lúc càng trở nên khủng khiếp. Gào thét trong hoảng loạn, lũ trẻ chạy toán loạn như những con côn trùng bị quấy rầy. &ldquoTao sẽ dạy cho mày bài học về tội dám sờ tay vào con trai tao, đồ quái vật,&rdquo gã chủ quán rượu gầm lên, sau khi đã chán đấm vị giáo viên và bắt đầu dùng giày đá thây hắn khắp sân trường.

Adolph Myers bị trục xuất khỏi thị trấn Pennsylvania ngay trong đêm. Với những ngọn đèn lồng trên tay, một tá đàn ông kéo đến trước cửa ngôi nhà nơi ông sống độc thân và ra lệnh cho ông mặc quần áo rồi bước ra ngoài. Trời đang mưa tầm tã và một kẻ trong nhóm cầm sẵn một sợi thừng trên tay. Ban đầu họ định treo cổ thầy giáo, nhưng chính dáng hình nhỏ bé, trắng bệch và đáng thương của ông đã chạm đến trái tim họ và họ quyết định thả cho ông trốn thoát. Khi ông chạy trốn vào bóng tối, họ lại hối hận vì sự yếu lòng của mình và đuổi theo sau, vừa chửi rủa vừa ném gậy gộc cùng những cục bùn nhão nhoét vào cái bóng đang gào thét và cắm cổ chạy sâu vào màn đêm.

Suốt hai mươi năm trời, Adolph Myers sống cô độc tại Winesburg. Ông mới chỉ bốn mươi nhưng nom già như sáu mươi lăm. Cái họ Biddlebaum được ông nhặt nhạnh từ một chiếc thùng hàng nhìn thấy ở sân ga xe lửa khi ông hối hả đi qua một thị trấn miền đông Ohio. Ông có một người dì ở Winesburg, một mụ già răng đen chuyên nghề nuôi gà, và ông sống cùng mụ cho đến khi mụ qua đời. Ông từng đổ bệnh suốt một năm sau biến cố kinh khủng ở Pennsylvania, và sau khi bình phục, ông đi làm nhân viên lao động chân tay ngoài đồng, rụt rè sống qua ngày và luôn cố giấu giếm đôi bàn tay. Dù chẳng hiểu chuyện gì đã xảy ra, ông vẫn cảm thấy chính đôi bàn tay là thủ phạm gây tội. Hết lần này đến lần khác, các ông bố của lũ trẻ nhắc đi nhắc lại về đôi bàn tay ấy. &ldquoLo mà giữ lấy cái tay của mày,&rdquo gã chủ quán rượu từng gầm lên, nhảy cẫng lên trong cơn thịnh nộ tại sân trường.

Trên mái hiên ngôi nhà ven khe vực, Wing Biddlebaum tiếp tục đi qua đi lại cho đến khi mặt trời khuất hẳn và con đường bên kia cánh đồng chìm nghỉm trong những vầng bóng xám. Bước vào trong nhà, ông cắt từng lát bánh mì rồi phết mật ong lên đó. Khi tiếng rì rầm của chuyến tàu đêm chở những toa hàng chứa đầy dâu tây thu hoạch trong ngày chạy qua, trả lại sự yên tĩnh cho đêm hè, ông lại ra hiên nhà đi dạo. Trong bóng tối, ông không thể nhìn thấy đôi bàn tay và chúng trở nên ngoan ngoãn. Dù trong lòng vẫn khao khát sự hiện diện của cậu thiếu niên - người từng là chiếc cầu nối để ông bày tỏ tình yêu thương đồng loại - cơn khát khao ấy lại một lần nữa hòa vào nỗi cô đơn và sự mòn mỏi ngóng chờ. Thắp lên ngọn đèn, Wing Biddlebaum rửa sạch vài chiếc bát đĩa dính bẩn sau bữa ăn đạm bạc, rồi kê chiếc giường xếp sát cửa lưới dẫn ra hiên nhà, chuẩn bị thay đồ đi ngủ. Vài vụn bánh mì trắng rơi vãi trên sàn nhà được lau chùi sạch sẽ cạnh chiếc bàn đặt chiếc đèn nhỏ xuống một chiếc ghế thấp, ông bắt đầu nhặt từng mẩu vụn bánh, đưa lên miệng ăn với tốc độ nhanh đến khó tin. Trong vầng sáng đậm đặc dưới gầm bàn, bóng người quỳ gối trông tựa như một vị linh mục đang hành lễ trong nhà thờ. Những ngón tay đầy lo âu và biểu cảm, chớp nhoáng ra vào vùng ánh sáng, rất dễ bị nhầm lẫn với ngón tay của một tín đồ đang thành kính lần qua từng chuỗi hạt mân côi.