69

Trung tâm mua sắm Bách Thịnh so với các trung tâm mua sắm sang trọng như Sài Đặc, Yên Sa, Quốc Mậu, Thành Hương, Song An... thì việc có lối ra tàu điện ngầm kết nối trực tiếp là một lợi thế lớn.

Hiện giờ, anh không mấy khi đi xe buýt hay xe điện trên mặt đất nữa, bắt taxi đã thành cơm bữa. Thế nhưng, anh lại thường xuyên tận dụng tàu điện ngầm. Tuy đi tàu điện ngầm có hơi chen chúc, nhưng lại cực kỳ nhanh chóng. Vì Bách Thịnh kết nối với tàu điện ngầm, nên nơi đây cũng trở thành địa điểm thường xuyên anh ghé tới để mua nhu yếu phẩm.

Mấy ngày nay, anh sống khép kín. Anh gần như chỉ ngồi trong thư phòng ở căn nhà cấp bốn trong nội thành, lòng trào dâng thôi thúc muốn viết, nhưng một khi đã ngồi vào bàn làm việc, anh lại chẳng thể viết nổi một cách trôi chảy... Kết quả thường là lại rời từ bàn làm việc sang tủ sách, theo trực giác nhất thời rút đại một cuốn sách ra, ngồi lên ghế bập bênh, lật giở xem... Nhưng cuối cùng phần lớn lại là nằm ngửa trên giường, sách rơi xuống đất, đờ đẫn nhìn trần nhà... Hình bóng nước trong chậu chiếu lên trần nhà, biến ảo thành biết bao ký hiệu tượng trưng, lay động biết bao luồng tư duy hoặc u uất hoặc phóng túng, hoặc hỗn độn hoặc thanh thản trong anh... Trong dòng suy tưởng không hay biết thời gian trôi đi ấy, anh liền thiếp ngủ... Khi giật mình tỉnh giấc từ một giấc mơ hoặc cực kỳ hiểm ác hoặc vui sướng vô độ, anh không những cảm thấy lạnh buốt toàn thân, mà bụng dạ còn đói cồn cào...

Anh lười nấu nướng, cũng không cam tâm cứ mãi ăn mì gói, thế là thường ra phố tìm đồ ăn. Hôm nay vì còn muốn mua ít đồ, nên anh đi tàu điện ngầm đến trung tâm mua sắm Bách Thịnh ở ngã tư Phục Hưng Môn, phố Tây Trường An.

Anh đi thang cuốn thẳng lên tầng cao nhất. Ở đó có "Thế giới ẩm thực" rộng lớn, lại còn một góc bán bánh mì nóng mới ra lò, kiêm bán đồ uống nóng. Anh tự chọn hai chiếc bánh mì cà ri, gọi một tách cà phê nóng, tìm một chiếc bàn trống cạnh cửa sổ kính lớn, ngồi xuống giải quyết vấn đề của cái bụng trước đã.

Vừa ăn anh vừa nghĩ: Tại sao việc viết lách của mình cứ mãi không trôi chảy? Là vì mình không còn tích lũy đời sống? Là do mình mất đi cảm hứng? Hay là vì mình mãi không tìm thấy một lối tự sự thuận tay nhất?... Đều không phải, quả thật đều không phải!... Vậy thì là chuyện gì?...

Anh nhìn ra ngoài cửa sổ kính. Bên ngoài là cầu vượt Phục Hưng Môn. Xe cộ nườm nượp, cho thấy nhịp đập hối hả của đời sống xã hội. Ở đối diện cách đó không xa, vài tòa nhà cao tầng mới cất nóc tiếp tục thay đổi đường nét chân trời của đô thị này. Anh áp sát vào cửa sổ nhìn xuống, thì thấy từng người từng người nhỏ bé, đang ra ra vào vào trung tâm mua sắm này... Có hai người, một nam một nữ, có lẽ là vợ chồng, không hiểu sao lại cãi vã ngay trước cửa trung tâm mua sắm này, túm tóc đánh đấm, đồ đạc trong tay cũng ném xuống đất; vậy mà những người lướt qua vai họ lại chẳng có lấy một ai đứng ra khuyên giải... Cũng chưa chắc là kiểu "việc không liên quan đến mình, treo cao không hỏi", những người đó có khi căn bản còn không nhận ra đang xảy ra một cuộc xung đột nhỏ... Con người tuy ở gần nhau đến thế, nhưng mỗi người lại đang sống cuộc sống thuộc về riêng mình... Gần rồi, lại xa, xa rồi, có lẽ sẽ chẳng bao giờ gặp lại nữa... Đây dường như là một màn cảnh nhỏ cực kỳ tẻ nhạt, cũng chẳng có gì kỳ quặc, thế mà bỗng chốc khiến anh có một sự giác ngộ!...

Phải rồi, mình hiểu rồi — anh tự nhủ — mình không viết nổi, là vì, mình không thể xác định: rốt cuộc là "viết hướng nội", hay "viết hướng ngoại"?...

"Viết hướng nội", tức là cơ bản chỉ đối diện với tâm hồn mình, hoặc chắt lọc tinh hoa ký ức được lưu trữ từ trải nghiệm đời sống cá nhân... Ví dụ như, bình bịch bình, thợ mộc Hoắc vung búa đóng cửa sổ, sự co thắt của cơ bắp trên cánh tay ngắn ngủn, đôi môi trên dưới mím chặt, đẩy ra trước thành một vẻ mặt quái dị... Từ đó nảy sinh ra đủ loại cảm xúc, có thể bao gồm lời tố cáo trầm thống, càng nên chứa đựng sự sám hối chân thành... Hoặc thậm chí không cần đào bới ký ức cá nhân, mà là mặc cho sở thích nghệ thuật cá nhân tự do bay nhảy, xây dựng nên một không gian tưởng tượng tự viên mãn, ví dụ như cuốn "Thê Phượng Lâu" mà Chúc Vũ Lượng đang làm giai đoạn hậu kỳ... Đúng vậy, "hướng nội", có lẽ quả thực là một trào lưu sáng tác khó lòng cưỡng lại của thời đại này, có tính hợp lý không thể chối cãi nào đó, hơn nữa đối với người sáng tạo lại càng có sức mê hoặc đầy quyến rũ...

"Viết hướng ngoại", lại là tự đặt ra cho mình nhiệm vụ không chỉ giải mã cái tôi, mà còn phải giải mã môi trường mà cái tôi đang đặt mình vào, bao gồm cả những người khác, bao gồm cả các nhóm xã hội mà mình mục sở thị, bao gồm cả những phong tình sinh thái và sự kích động lẫn nhau cùng chung không gian thời gian với sự sống cá nhân... Như thế, hoặc là phải nỗ lực để lại một bản ghi chép sống động cho một khoảnh khắc của thời đại, hoặc là dùng thủ pháp ngụ ngôn biến dạng để lại cho hậu thế một chiếc chìa khóa giải mã thời đại này...

Cho dù là "hướng nội" hay "hướng ngoại", anh cho rằng theo đuổi cuối cùng vẫn nên là khám phá nhân tính...

Thế nhưng, rốt cuộc là "hướng nội" hay "hướng ngoại"? Vừa "hướng nội" vừa "hướng ngoại"? Điều này thực sự quá khó! Đây e rằng là con đường đầy gai góc mà kẻ ngốc mới từ bỏ sự khéo léo để chọn lựa...

Không biết tự lúc nào, anh đã nuốt trôi hai chiếc bánh mì đó. Cà phê hơi nguội rồi, anh nhấp từng ngụm nhỏ.

Bỗng có một người, bưng khay đồ ăn, ngồi xuống đối diện anh, chào hỏi anh, để lộ hàm răng trắng đều, mỉm cười.

Anh nhìn kỹ lại, là Kỷ Bảo An.

"...Anh ở đây, đang thẫn thờ cái gì thế?"

"Khụ... tôi à... chẳng phải đang suy nghĩ xem cuốn tiểu thuyết kia của tôi, nên viết thế nào sao..."

"Cuốn anh đang viết này, chủ đề gì thế?"

"Nói thế nào nhỉ... khó nói lắm... ký ức cá nhân, cộng thêm ký ức của một số người khác... chúng sinh tướng đương đại... luôn muốn khám phá: nhân tính, rốt cuộc là chuyện gì?... "

"Chúng sinh tướng? Thế thì chắc chắn là hay rồi!... Trong đó có anh hùng không?... Tôi nói không phải là những nhân vật kiểu 'cao đại toàn' (cao lớn toàn diện)... Tôi luôn hy vọng được thấy những thứ lay động lòng người trong sách của các nhà văn đương đại..."

"Trái tim con người bây giờ, rất khó để khiến nó rung động rồi... Cái chương trình bình luận của cậu ở đài truyền hình, có hiệu quả lay động lòng người không? Cậu nói thật với tôi xem nào!..."

"...Cái đó thì, tuy tôi có nhận được vài lá thư của khán giả, nhưng chẳng ai nói nghe xong thấy rất hào hứng cả, ngoài những người góp ý, phần lớn là đặt câu hỏi hy vọng lần sau giải đáp... Dẫu sao đó cũng không phải là chương trình văn nghệ... Tiểu thuyết này nọ thì khác, tất nhiên, tôi hiểu, tiểu thuyết cũng có thể đủ kiểu, có những tiểu thuyết nó không hề mong đợi độc giả phải hào hứng, tác giả giữ cái đầu lạnh, muốn độc giả cũng theo mình mà giữ cái đầu lạnh... Có những tiểu thuyết thậm chí còn phi lý trí, phi cảm xúc, phi logic, chỉ là lối tự sự mới lạ kỳ quặc, chơi chữ, dẫn dụ sự kinh ngạc mà thôi... Nhưng tôi luôn cảm thấy một loại tiểu thuyết đáng có nhất, vẫn là loại có thể khiến người ta đọc xong tim đập thình thịch, không hào hứng thì cũng cảm động, không cảm động thì cũng ít nhiều khơi gợi ra đôi chút suy tư..."

"Có người sẽ cho rằng anh đang kiên trì một quan niệm tiểu thuyết cổ điển, lỗi thời... Tất nhiên là tôi hiểu suy nghĩ của anh... Cổ điển, thường cũng chính là kinh điển... Lấy thước đo như thế mà đo lường... kỳ vọng của anh cao thật đấy!..."

"...Có lẽ, kỳ vọng này của tôi không chỉ là quá cao, mà còn quá không hợp thời với giới văn đàn các anh... Tôi luôn hy vọng được nhìn thấy hình tượng anh hùng mang theo lý tưởng cao cả trong tiểu thuyết..."

"...Anh muốn kiểu anh hùng nào? Kiểu bà nội anh à?..."

"Tôi muốn anh hùng thời đại này!"

"Nếu người viết tiểu thuyết chưa gặp được nhân vật như thế..."

"Vậy thì hãy tưởng tượng ra một người!"

"...À, thực ra không cần tưởng tượng, có rồi... Lâm Kỳ! Trên văn đàn của chúng ta vốn dĩ đã có anh hùng rồi mà!..."

"Ai?... Lâm Kỳ nào?..."

Anh liền giải thích thêm. Kỷ Bảo An không đợi anh nói xong liền bảo: "À, hắn à! Biết biết... Đó mà gọi là anh hùng gì! Đó là một gã quái dị!"

"Thế mà không ít người, đặc biệt là người trẻ, lại sùng bái hắn đến sát đất!"

Kỷ Bảo An cười bảo: "Tôi cũng đâu có già! Những người trẻ như tôi cũng không ít đâu, anh hùng trong lòng chúng tôi không phải như vậy!..."

"Kiểu Pavel Korchagin ấy à?"

"Nói thẳng với anh luôn, cũng không phải!"

"Cũng không phải?"

"...Anh tưởng tư duy của tôi giống hệt bố tôi sao?... Thế hệ của họ, có không ít người đều giống ông ấy, vẫn chưa vượt ra khỏi khuôn mẫu Liên Xô... Điều này tất nhiên cũng khó trách!... Cách mạng Tháng Mười, tiếng pháo của tàu Rạng Đông, tất nhiên là vĩ đại, đã nở ra bông hoa lý tưởng rực rỡ! Cuốn tiểu thuyết mà Ostrovsky viết, không chỉ tràn đầy nhiệt huyết chính nghĩa, về mặt nghệ thuật cũng rất thành công! Hình tượng Pavel Korchagin, cái tinh thần xả thân vì lý tưởng, cái ý chí kiên cường, nghị lực siêu việt đó... không cần phải nói đều rất đáng để thanh niên Trung Quốc đương đại khâm phục và học tập! ...Thế nhưng, sự khác biệt giữa tôi và bố tôi cùng thế hệ họ lại ở chỗ này — tôi cho rằng cuốn sách rất hay này, hình tượng nghệ thuật Pavel rất tốt này, cũng có những khiếm khuyết rõ ràng... Trong cuốn tiểu thuyết này, thể hiện sự phê phán và bài xích cực đoan đối với kinh tế thị trường, lợi ích cá nhân, không gian dân gian, ví dụ như sự phủ định và phê phán của Pavel đối với anh trai mình, tôi cho rằng đó hoàn toàn không thỏa đáng... Tôi nói thế này không phải là cố bới lông tìm vết một nhà văn tàn tật đã khuất, càng không phải là bôi nhọ một cuốn tiểu thuyết cách mạng lừng danh từ lâu; ý tôi là, đối mặt với sự sụp đổ của Liên Xô, chúng ta nên suy ngẫm sâu sắc, bản thân chủ nghĩa xã hội kiểu Liên Xô, liệu có thực sự đã bao hàm những yếu tố tiêu cực không thể tiếp tục chống đỡ được nữa hay không? ...Những gì chúng ta đang làm, đang bảo vệ, đều không phải là chủ nghĩa xã hội kiểu Liên Xô, kiểu mà Pavel đã tham gia, đúng không nào? Huống hồ thời đại đã khác xa rồi!... Hiện tại chúng ta đang làm là chủ nghĩa xã hội mang đặc sắc Trung Quốc, cho nên hiện tại chúng ta không cần phải coi cuốn sách này là sách giáo khoa nữa, mà chỉ có thể coi là sách tham khảo; hình tượng anh hùng Pavel này cũng chỉ có thể coi là một vật tham chiếu tích cực về mặt tinh thần, chứ không thể mang tư tưởng hành vi trong tiểu thuyết của nó áp dụng vào Trung Quốc hôm nay..."

"Hà, cậu đây đúng là luận điệu gây chấn động thế tục!"

"Tôi tự cho là chân lý ở trong tay mình — không chỉ là mình tôi — nói với anh này, đồng chí của tôi không dám nói là nhiều, nhưng cũng không ít — chân lý nằm trong tay chúng ta!... Đúng vậy, chân lý thường không nằm trong tay một số ít người, cũng không nằm trong tay đại đa số người, mà nằm trong tay một bộ phận người!... Đừng cứ để sự sụp đổ của Liên Xô như bóng ma quấn lấy mình!..."

"Tại sao cậu cứ Liên Xô Liên Xô mãi thế? Bây giờ hình như đều phải nói là 'Liên Xô cũ'..."

"Tôi không chấp nhận cách nói đó! Chẳng có lý lẽ gì cả! Liên Xô chính là Liên Xô! Nó tan rã rồi, thì vẫn cứ phải gọi nó là Liên Xô chứ! Giống như sau khi Liên Xô xuất hiện, chúng ta gọi quốc gia thời đại Tolstoy già, thì nói là Nga, chứ đâu cần phải nói là 'Nga cũ'! ...Cái miệng anh cứ 'Liên Xô cũ', 'Liên Xô cũ', có ý gì nào? Chẳng lẽ còn có 'Liên Xô mới' à? ...Ví dụ như cuốn tiểu thuyết "Thép đã tôi thế đấy", nói nó là 'tiểu thuyết Liên Xô', chính xác là quá đi chứ! Nói nó là 'tiểu thuyết Liên Xô cũ', vẽ rắn thêm chân!... Anh cười cái gì?"

"Xin thứ lỗi... tôi không phải giễu cợt... tôi chỉ cảm thấy thực sự mới mẻ! ...Bây giờ trên truyền thông đều dùng cách gọi 'Liên Xô cũ' mà..."

"Điều đó cũng không phải là hoàn toàn không có lý, nhưng đó chỉ là một sự chỉ định đặc biệt, ví dụ như khi nói đến Ukraine, để tôn trọng lịch sử, có thể trong trường hợp nào đó gọi nó là 'thành viên Liên Xô cũ'... Trong chương trình chuyên đề của mình, bình thường tôi cứ gọi thẳng là Liên Xô, ví dụ tôi nói 'bài hát Liên Xô Katyusha' chứ không thêm chữ 'cũ' vào: Liên Xô tuy tan rã, nhưng những báu vật nghệ thuật mà nó để lại không nhất thiết phải theo đó mà ngay cả không gian thời gian sản sinh ra nó cũng không có một sự quy thuộc chính xác! Giống như chúng ta nói về nước Phổ đã tan rã từ lâu trong lịch sử châu Âu, nước Phổ chính là nước Phổ, có ai lại cứ khăng khăng nói đó là 'nước Phổ cũ' đâu nào? Lại ví dụ như chúng ta nói Tào Tuyết Cần là nhà văn triều Thanh, thế là đủ rồi, có cần thiết phải nói ông ấy là 'nhà văn triều Thanh cũ' không?..."

Sự hùng biện đanh thép của Kỷ Bảo An ít nhiều làm tổn thương lòng tự trọng của anh... Anh không kìm được mà nói: "Không ngờ nhân vật tân thời đích thực lại ở đây! Những kẻ như Lư Tiên Đì, Dã Đinh thực sự là kém xa rồi!..."

Kỷ Bảo An tiếp tục bàn luận một cách hùng hồn: "...Chúng ta thực sự đang khai sáng ra sự nghiệp vô cùng mới mẻ! Chúng ta đang tiến hành đổi mới thể chế! Trung Quốc, sẽ cho toàn nhân loại thấy: nó không đi con đường mà Liên Xô đã đi suốt bảy mươi mấy năm không đi nổi nữa, càng tuyệt đối không đi con đường phương Tây! Thực ra trong quá trình phát triển mấy chục năm nay của Trung Quốc, chỉ có một đoạn rất ngắn là 'toàn diện Xô hóa', và đoạn đó cũng chưa thực sự 'toàn diện', những năm sáu mươi Trung Quốc đã mở lối đi riêng... Đến những năm tám mươi, lại càng có nét đặc sắc riêng! Tôi thường hay tranh cãi với bố tôi: Lo lắng cái gì chứ? Chúng ta đã sớm không phải là chủ nghĩa xã hội kiểu Liên Xô đó nữa! Nó tan rã là việc của nó! Cứ trong lòng đem so sánh với nó, không cần thiết! ...Lo lắng Trung Quốc 'toàn diện Tây hóa'? Càng không cần phải lo lắng! Trung Quốc không nên, và cũng không thể đi con đường của phương Tây! Trung Quốc hiện nay, thực ra đã bắt đầu lộ diện — khai sáng cho nhân loại một thể chế chủ nghĩa xã hội kiểu mới vừa khác với mô hình Liên Xô, lại càng khác biệt với chủ nghĩa tư bản phương Tây!... Hãy chờ xem Trung Quốc của thế kỷ hai mươi mốt đi! Một thể chế mới mẻ, vận hành có hiệu quả, chưa từng có trong lịch sử xã hội nhân loại trước đây, sẽ khiến người đời phải kinh ngạc nhìn bằng con mắt khác!"

Anh không hề bị Kỷ Bảo An thuyết phục. Chỉ cảm thấy ánh sáng lóe lên trong đôi mắt Kỷ Bảo An, quả thực có một sức mạnh làm rung động lòng người. Anh không kìm được nói: "Anh hùng đương đại, chính là kiểu người như cậu sao? ...Chi bằng cậu tự mình viết về các cậu, viết về những nhân vật kiệt xuất nhất trong số các cậu đi!"

Kỷ Bảo An nghiêm túc nói: "Tiếc là tôi không nắm bắt nổi hình thức tiểu thuyết này! ...Tôi lại thực sự muốn kể cho anh nghe về một vài người và việc mà tôi biết..."

Anh liền nói: "Có cơ hội sẽ nghe..."

Nói thật, lúc đó anh chẳng có hứng thú gì. Cà phê của anh đã uống hết. Kỷ Bảo An cũng đã ăn xong bánh mì, uống hết trà đỏ. Đã đến giờ ăn tối, khắp "Thế giới ẩm thực" tiếng người ồn ào không dứt.

Kỷ Bảo An lại hỏi: "Anh đang vội đi đâu à?"

Anh bảo: "Cái đó thì không..."

Kỷ Bảo An liền bảo: "Vậy chúng ta ngồi thêm lát nữa thì sao! Để tôi đi mua thêm hai cốc cà phê, anh đợi nhé... Tôi muốn kể sơ qua với anh chuyện về một vị Thứ trưởng của chúng tôi!..."

Kỷ Bảo An đi lấy cà phê. Anh vẫn hoàn toàn không có hứng thú. Thứ trưởng? Một vị quan chức! Tại sao anh phải nghe chuyện của người này?... Trong đầu anh không hiểu sao lại hiện ra gương mặt cười méo xệch của Lư Tiên Đì, tiếp đó là đôi mắt Lâm Kỳ trừng trừng nhìn anh, còn cả cơ hàm rung rung của Lão Báo, và cái dáng vẻ phát tướng của vị Hàn chủ nhiệm, Hàn thị trưởng mà những ngày qua anh tưởng tượng ra sau khi nghe Lão Báo tự kể...

Anh suýt chút nữa đã rời chỗ mà đi.

70

...Anh bị làm sao thế? ...Mệt mỏi? ...Ha, đừng tưởng tôi không nhìn ra — anh không phải không có tinh thần, anh là không có hứng thú! ...Tại sao anh chỉ hứng thú với loại thứ như "Thê Phượng Lâu"? ...Không phải? ...Thế là anh hứng thú với Lâm Kỳ đó, với cái bộ của hắn đó? Nhưng cái bộ của Lâm Kỳ đó, có thể mang lại lợi ích thiết thực gì cho hàng ngàn hàng vạn người bình thường? ...Đúng rồi đúng rồi, anh chỉ là hứng thú với chính bản thân mình mà thôi... nghệ thuật đổi mới này, vươn ra thế giới này, gu thưởng thức siêu phàm này, sự lật đổ văn bản này... tóm lại, anh không muốn nghe tôi kể chuyện vị Thứ trưởng của chúng tôi cho anh nghe... Cái rào cản tâm lý đó của anh, tôi hiểu! ...Nhưng tôi cho rằng anh cứ thử nghe xem sao... Anh sẵn lòng nghe chứ? Vốn dĩ đã sẵn lòng nghe rồi đúng không? ...

...Anh sẽ nghe được những gì? Nghĩa là, tôi muốn kể cho anh nghe điều gì đây? ...Kể về vị Thứ trưởng của chúng tôi, bận đến mức hộp cơm cũng không ăn nổi, vậy mà quyên góp ba ngàn tệ cho vùng thiên tai? Hay kể về việc ông ấy nhận tin mẹ bệnh nguy kịch, nhưng không kịp chạy về gặp mặt một lần, đến nỗi người thân ở quê trách ông vô tình bất hiếu? Hay kể về việc khi đi thăm nước ngoài, ông dùng những câu danh ngôn trong kịch Shakespeare, khéo léo chặn đứng những yêu cầu vô lễ của đối phương? ...Tôi sẽ dùng một chiến lược tự sự kiểu gì, để khiến anh cảm động đến rơi nước mắt, hoặc ít nhất cũng là cay sống mũi? ...

...Tôi biết tính khí của loại người như anh, những thứ có thể làm người thường cảm động, chưa chắc đã cảm động được anh... Nhưng thực ra tôi cũng không hề muốn làm anh cảm động... Chúng ta đang ở trong một thời đại của nhận thức, chứ không phải thời đại của cảm xúc, đúng không? ...Vị Thứ trưởng của chúng tôi năm nay vừa qua năm mươi tuổi, ông ấy là sinh viên tốt nghiệp đại học năm một chín sáu mươi lăm, sau khi tốt nghiệp được phân về một huyện nhỏ ở biên cương, làm kỹ thuật viên của một nhà máy nhỏ, ông ấy đã trải qua toàn bộ cuộc Đại cách mạng Văn hóa ở đó. Sau khi "Cách mạng Văn hóa" kết thúc, ông từ kỹ thuật viên thăng lên kỹ sư, rồi từ nhà máy nhỏ chuyển vào nhà máy lớn, từ quản đốc phân xưởng, thăng lên phó giám đốc nhà máy, giám đốc nhà máy, rồi lại điều sang cơ quan quản lý hành chính làm phó trưởng phòng, trưởng phòng, phó trưởng ty, rồi thăng lên trưởng ty, sau đó là phó cục trưởng, cục trưởng, cứ thế làm đến phó huyện trưởng, huyện trưởng; trong quá trình ông thăng tiến từng cấp từng cấp lên, bộ mặt của huyện này từng bước từng bước xảy ra những thay đổi rõ rệt, tất nhiên đó không phải là công lao một mình ông, nhưng ngoại trừ số ít những người ghét ông ra, đại đa số mọi người trong huyện, đặc biệt là dân thường, đều hết lời ca ngợi ông. Thế là, đến năm một chín tám mươi tư, ông lại thăng lên vị trí phó thị trưởng, rất nhanh sau đó trở thành thị trưởng, kết quả là thành phố đó lại trở nên giàu có, thu hút sự chú ý, đến năm một chín chín mươi hai, ông làm phó tỉnh trưởng, năm ngoái, ông điều về Bắc Kinh, làm Thứ trưởng bộ chúng tôi. Ông ấy hoạn lộ thông hành? Phải không? Nhưng ông xuất thân bần hàn, không có nền tảng thượng tầng có sẵn, ông dựa vào năng lực của chính mình, dựa vào từng bậc từng bậc mà leo lên... Anh từng nói rồi đúng không — con người sống ở khắp nơi, là như vậy, con người sống ở khắp nơi, ở đâu cũng có đủ hạng người, do đó có đủ loại chí hướng, đủ loại suy nghĩ và cách sống... Vị Thứ trưởng này của chúng tôi có thể nói là một nhân vật rất không giống với những người trong vòng tròn của các anh. Ông thừa nhận, từ nhỏ ông đã muốn làm quan, đi con đường làm quan, hồi học tiểu học đã làm đội trưởng đội thiếu niên, học trung học làm bí thư chi đoàn, học đại học làm chủ tịch hội sinh viên... Ngay cả trong Cách mạng Văn hóa, ông cũng từng là "tổ trưởng cần vụ" của tổ chức "phái bảo hoàng", sau đó lại trở thành phó chủ nhiệm "ủy ban cách mạng"... Ông thừa nhận bản thân luôn muốn làm một người chịu trách nhiệm, cảm thấy mình có thể gánh vác được trách nhiệm lớn, ông không che giấu điều này, nhưng ông nói, cứ mỗi một lần thăng lên một cấp, đúng, chính là cứ mỗi lần leo lên một bước, đều là tuân thủ đạo đức xã hội, tuân thủ "luật chơi" của quan trường, ông chưa bao giờ làm bậy, không phạm quy... Và chủ yếu là dựa vào thành tích chính trị mà thăng lên, ông lấy điều đó làm tự hào...

...Nói thật lòng, ban đầu tôi rất không đồng tình với ông ấy. Có người tuyên truyền khắp nơi rằng ông bận đến mức không ăn nổi hộp cơm, nhưng lại quyên góp ba ngàn tệ cho vùng thiên tai, thực ra ông ấy là người không hề từ bỏ tất cả các chế độ đãi ngộ trong phạm vi quy định. Nhà ông cách tòa nhà văn phòng không xa, nhưng ông vẫn để tài xế lái xe ô tô Santana đưa đón hàng ngày; ông đi công tác bên ngoài, luôn ở phòng khách sạn hạng sang; mỗi lần ông ra nước ngoài, khoản trợ cấp nên lĩnh chưa bao giờ từ bỏ... Chuyện bận đến mức không ăn nổi hộp cơm tuy là có, nhưng tổng cộng cũng chẳng được mấy lần; trái lại là những cán bộ cấp dưới phòng như chúng tôi, có lẽ tình trạng bận đến mức cơm hộp cũng nguội ngắt rồi mà vẫn không kịp ăn thì nhiều hơn đấy nhỉ... Chuyện quyên góp tiền tôi còn rõ hơn, đó là một cuốn sách chuyên ngành dày cộp mà ông đứng đầu tổ chức biên soạn và ký tên đầu tiên, phát nhuận bút, cùng với việc đoạt được một giải thưởng, tính ra đúng ba ngàn tệ, phần của ông ấy nhận được nhiều hơn người khác, cho nên ông mới quyên góp... Anh hiểu không? Đó chính là chỗ giỏi làm quan của ông ấy! ...Còn việc ông không về quê tiễn đưa mẹ mình, một là do công việc thực sự không thể rời, hai là, có một lần ông thổ lộ tâm tình với tôi, nói rằng tình cảm của ông đối với mẹ thực sự không mấy sâu đậm, vì từ nhỏ ông đã được bác trai bác gái nhận nuôi, sau đó liền luôn sống độc lập, cho nên khi nhận được tin mẹ bệnh nguy kịch, ông chỉ kịp thời gọi điện cho em trai ở quê, rồi lại gửi một khoản tiền về... Có người tuyên truyền ông vì công quên tư thế nào thế nào, đó là phóng đại đấy! ...Còn việc dẫn danh ngôn trong kịch Shakespeare, chặn đứng những lời lẽ bất kính của người phương Tây, sau sự việc ông nói với tôi, thực ra trình độ tiếng Anh của ông không cao, sự trích dẫn đó không phải là "tiện tay nhặt được", mà là dựa vào kinh nghiệm bài học từ các hoạt động ngoại sự trước đây, cố ý chuẩn bị sẵn mười mấy câu "đòn sát thủ" tương tự, vốn cũng không dám dùng bừa, ai dè lần đó vừa đúng khớp, liền tung ra, không ngờ thu được hiệu quả kỳ diệu... Cho nên, sự khâm phục của tôi đối với ông ấy, cũng chẳng phải đến từ những phương diện này...

...Tôi khâm phục ông ấy ở điểm nào? ...Nói với anh thế nào nhỉ? Tôi biết, các anh không thích nghe những lý luận trừu tượng kiểu đó, mà thích chi tiết, những chi tiết sống động... Chi tiết tất nhiên là có, cuộc sống của ai mà chẳng cấu thành từ những chuỗi chi tiết chứ? ...Khoảng năm mươi tiếng đồng hồ trước, tôi và Thứ trưởng cùng nhau, trong phòng máy của trung tâm máy tính ở bộ, tham gia lấy một loại dữ liệu mà chúng tôi bắt buộc phải nắm vững từ Internet, tức là mạng lưới thông tin toàn cầu, cái gọi là "xa lộ thông tin"... Tôi cảm thấy ông ấy, chính là Thứ trưởng, đang trong một trạng thái hưng phấn, vì bản thân mình có thể tham gia, và chỉ huy, cuối cùng dựa vào đó để quyết định, mà rạng rỡ hẳn lên... Ông ấy rõ ràng đã có được một cảm giác thành tựu, giá trị cá nhân của ông ấy, trong sự thúc đẩy một loại giá trị quốc gia như thế này, đã được thể hiện! ...Khoảng bốn mươi mấy tiếng đồng hồ trước, chúng tôi lại ở trên máy bay, trên máy bay phục vụ cơm gà, nóng hổi, ông ăn xong một phần, lại gọi thêm một phần, còn uống một ly rượu vang đỏ... Chúng tôi đến một cơ quan cấp dưới, lập tức tổ chức một cuộc họp, ông nghe báo cáo, dứt khoát đưa ra vài chỉ thị... Buổi chiều tôi và ông, do những người đứng đầu các bộ phận cấp dưới tháp tùng, đến một đơn vị cơ sở để khảo sát thực tế... Lúc sắp đi, ông dựa theo tình hình cơ sở phản ánh, bổ sung thêm hai chỉ thị... Chúng tôi lại lái xe đến sân bay, nhưng vì lý do thời tiết, máy bay không thể cất cánh, thế là ông bảo tôi ngay lập tức liên hệ điện thoại với các cơ quan liên quan... Chúng tôi vội đến ga tàu hỏa, đi giường nằm mềm về Bắc Kinh... Theo quy định tôi chỉ được ngồi giường nằm cứng, ông tất nhiên không giáo điều như vậy, ông để tôi đi cùng ông toa giường nằm mềm... Trong toa chỉ có hai chúng tôi, đều rất phấn khích, thế là không ai ngủ, ngồi đó "chém gió"... Tôi hỏi ông: "Tại sao ông lại thích làm cái chức quan này thế?" Ông cười, nói: "Anh nhìn ra rồi à? Đúng vậy, tôi thích! Quan trường rất hung hiểm, quan trường không có bạn bè, quan trường phong vân biến ảo, mũ quan nặng như bình sắt... Thế nhưng, dù sao thì, tôi cảm thấy những gì tôi làm, là việc có thể khiến quốc gia giàu lên! Tất nhiên, quốc gia giàu rồi, còn có vấn đề phân phối công bằng hay không, mà tôi cũng vẫn có thể đóng góp vai trò tích cực trong việc thúc đẩy phân phối công bằng... Thế là thấy đã đời rồi! ...Vì điều này, có trải qua mưa gió bão táp, cho dù cuối cùng mũ quan có đè bẹp cả đầu óc thì cũng cam chịu!" Tôi liền nói: "Đây cũng là 'làm cho đã đời rồi chết' đấy nhé!" Ông không hiểu, ông không biết có một nhà văn tên Vương Sóc, càng không biết Vương Sóc viết một cuốn tiểu thuyết tên "Quá đã rồi chết" (tên gốc: Quá bả ẫn tựu tử)...

...Tinh thần ông ấy thật là dồi dào! Chúng tôi chém gió đến tận đêm khuya mới nằm xuống ngủ, tôi vừa tỉnh giấc, giường đối diện không có ông, đẩy cửa toa giường nằm mềm ra, ông đang ngồi ở chiếc ghế đẩu nhỏ ngoài hành lang, đăm đăm nhìn ra ngoài cửa sổ xe... Ánh sáng bên ngoài vẫn còn lờ mờ, phía chân trời đằng đông, là những áng mây màu đỏ thẫm... Tàu hỏa xuyên qua một đường hầm, chạy dọc theo một dòng sông, đối diện bờ sông là một ngọn núi nhỏ, ngọn núi nhỏ có một ngôi nhà cô quạnh, trong cửa sổ hắt ra ánh đèn... Cả tôi và ông đều nhìn thấy... Đột nhiên ông nói với tôi: "Ai sống trong đó nhỉ? ...Họ thì đi đâu mua nước tương đây?... " Lúc ông nói câu này, biểu cảm trên mặt rất nghiêm túc... Tôi bỗng nhiên vô cùng khâm phục ông... Đúng vậy, vô cùng khâm phục! ...Đây là tình huống tôi tiếp xúc với biết bao vị đại quan chức, mà chưa từng gặp phải... Anh thấy nực cười à? ...Tôi quá ngây thơ sao? ...Anh muốn nói gì tôi cũng được, dù sao tôi cũng chợt nhận ra, trên mảnh đất này có đủ hạng người, có người có lý tưởng và kẻ không có lý tưởng, có lý tưởng kiểu này và lý tưởng kiểu nọ... Mà vị Thứ trưởng này của chúng tôi, ông ấy thực sự có lý tưởng, và lý tưởng của ông ấy rất thực tế, rất chất phác, cũng rất đẹp đẽ... Giống như ánh sáng trên chân trời đang ngày càng đỏ rực lên như những cánh hoa hồng kia...

...Đây là khoảng mười hai tiếng đồng hồ trước... Xuống tàu có xe đến đón chúng tôi... Chúng tôi mỗi người về nhà... Khoảng chín tiếng trước chúng tôi lại gặp nhau ở tòa nhà văn phòng, ông ấy vậy mà tóc chải chuốt gọn gàng, râu cạo sạch sẽ, âu phục chỉnh tề, thay một chiếc cà vạt màu đỏ thẫm... Ông đang được Cục trưởng Cục Ngoại vụ tháp tùng đi ra ngoài, rõ ràng là đi đàm phán với người nước ngoài... Ông ấy nhìn thấy tôi, nhưng không kịp chào hỏi... Tôi thì đi làm việc của mình... cho đến lúc tan làm... Tôi gặp anh ở đây..."

...Đây có thể tính là nhân vật anh hùng gì chứ? Anh hỏi rất đúng. Vẫn chưa tính là! Thông thường mà nói, làm cán bộ, cho dù là cán bộ rất tốt, chỉ cần họ còn sống, thì luôn khó bị xem là anh hùng; nhưng nếu chết rồi, thì sẽ đem tất cả những chuyện tốt trong đời ông ấy chất đống lại với nhau, chất thành một ngọn núi anh hùng lấp lánh, việc tuyên truyền ca ngợi ông ấy, đó là không ép ra nước mắt của anh, thì quyết không bỏ cuộc! ...Đây là quy luật gì? Anh cũng không thể đặt tên cho nó? Nhưng đây quả thực là một văn hóa chính trị đã thành quy ước rồi, đúng không?..."

...Tôi không phải nói, vị Thứ trưởng của chúng tôi này, đã tính là một nhân vật anh hùng rồi, nhưng ông ấy cũng đủ tư cách là một nhân vật chính diện chứ? ...Anh phản đối cách đặt vấn đề đơn giản hóa kiểu "chính diện", "phản diện"? Đúng vậy, những người trong vòng tròn của các anh cho rằng mỗi một con người đều phức tạp đến mức rối mù, nói không rõ ràng, vừa phản vừa chính, biến hóa khôn lường... Cái lý lẽ đó của các anh rất có sức quyến rũ, nhưng, xin lỗi, tôi phải nói với anh rằng, mỗi một người tuy quả thực đều phức tạp, nhưng cái tổng thể phức tạp đó, lại mỗi người mỗi khác. Có những người cái tổng hợp lại đó xu hướng là cái ác, có những người thì lại là cái thiện, thiện chính là chính diện, đại thiện đại trí đại dũng, chính là anh hùng... Tôi là người chủ trương cổ xúy cái thiện ức chế cái ác, vì vậy tôi khao khát được nhìn thấy ánh sáng lý tưởng trong các tác phẩm văn học nghệ thuật, nhìn thấy lấy chính áp tà, nhìn thấy hình tượng chính diện, nhìn thấy nhân vật anh hùng!"

...Trong hoạn lộ, ông ấy thực ra thường xuyên gặp gió ngược và ám toán, nhưng ông ấy vận tốt, luôn có thể vượt qua, luôn không bị vấp ngã... Chính năm ngoái, ông ấy còn bị ám toán, cái đó thực sự là cóc nhảy lên mu bàn chân — không cắn được, nhưng ghê tởm cực điểm! ...Tôi ở trong bộ, còn kiêm nhiệm một chân ủy viên ủy ban kiểm tra kỷ luật, một ngày nọ, tổ trưởng tổ kiểm tra kỷ luật của chúng tôi gọi tất cả ủy viên kiêm nhiệm chúng tôi đến, cho chúng tôi truyền tay xem một lá thư tố cáo nặc danh. Lá thư đó tố cáo rằng, vị Thứ trưởng của chúng tôi trong thời gian đi thăm Đức, đã đến cửa hàng tình dục mua về một loại dụng cụ dâm dục "thiết bị vui vẻ cho vợ chồng"... Điều này đặt lên vai một ủy viên nội các nước phương Tây, cũng là chuyện mất thể diện, huống hồ là ở nước chúng ta! ...Tôi là người cùng đi Đức với Thứ trưởng, tôi có thể làm chứng, lịch trình mỗi ngày của ông kín mít, tôi với tư cách là người tùy tùng luôn ở bên cạnh ông, phiên dịch viên cũng có thể làm chứng, ông ấy căn bản không thể nào đi cửa hàng tình dục được! ...Nhưng mà, trong lúc bàn luận, có một người lại nói giọng âm dương quái khí: "Thế ông ấy có thể vào ban đêm, sau khi các anh đều ngủ rồi, tự mình đi mà..." Chuyện này thực sự không thể tưởng tượng nổi! Tức đến mức tôi nhất thời không nói nên lời... Từ đó có thể thấy, mối quan hệ giữa người với người trong bộ chúng tôi rất phức tạp, suy nghĩ trong lòng người lại càng khác biệt một trời một vực... Tổ trưởng tổ kiểm tra kỷ luật cuối cùng đưa ra quyết định, một là do ông ấy đích thân nói chuyện với Thứ trưởng, hai là tất cả những người tham dự lúc đó, tuyệt đối không được lan truyền nội dung lá thư này... Khi tổ trưởng tổ kiểm tra kỷ luật nói chuyện với Thứ trưởng, đặc biệt gọi tôi đến, tôi liền ngồi bên cạnh nghe họ nói... Ban đầu, Thứ trưởng vô cùng giận dữ, ông không ngờ có người lại tính kế ông như vậy; sau đó ông bình tĩnh lại, nói nhà ông quả thực có một món đồ như thế, nhưng đó không phải là do ông mua từ Đức, món đồ đó thực ra ở "Cửa hàng Adam và Eva" tại Bắc Kinh đã sớm có bán, cũng quả thực là mua từ cửa hàng đó, nhưng không phải đích thân ông mua, mà là một người bạn cùng lớp trung học của ông, hiện đang là học giả chuyên nghiên cứu Hàn Phi Tử tại trường đại học, mua tặng ông; đây là một hành vi hài hước giữa bạn bè cùng lớp thời thiếu niên; ông nhận món quà này của người bạn học, tuyệt đối không gây ảnh hưởng đến công vụ mà ông phụ trách; hơn nữa thứ này tuy kỳ lạ, nhưng cũng chẳng đáng mấy đồng... Ông nói ông trăm lần không hiểu nổi, chuyện trong phòng ngủ nhà ông, tại sao cũng có người lấy ra làm tài liệu tố cáo ông, đây hoàn toàn là sự riêng tư trong đời sống cá nhân mà, sao có thể lấy sự riêng tư cá nhân ra để công kích? ...Tôi ngồi bên cạnh nghe, không nói một lời; tổ trưởng tổ kiểm tra kỷ luật nghe xong nói, cứ thế đi, chuyện này không được nhắc lại nữa... Sau đó tổ trưởng tổ kiểm tra kỷ luật báo cáo lên Bộ trưởng, nghe nói Bộ trưởng nghe xong nói: "Vớ vẩn! Chỉ sợ thiên hạ không loạn!" Lúc đó ông ấy đang dựa vào vị Thứ trưởng của chúng tôi để bắt tay vào một dự án lớn, con "cóc" này nhảy lên mu bàn chân của Thứ trưởng, không ảnh hưởng đến tâm trạng thì mới là lạ...

...Sau đó, có một hôm, cũng là chúng tôi đi công tác cùng nhau, rất muộn rồi, bên ngoài phòng khách sạn ông ở, chúng tôi ngồi trên ghế sô pha nói chuyện công việc xong, ông chủ động nhắc đến chuyện này, ông kể cho tôi nghe, ông và vợ đã phân tích rất lâu, cuối cùng vỡ lẽ — họ bỏ vỏ hộp của món đồ đó vào túi rác; tòa nhà chung cư của họ, rác của mỗi nhà đều đựng trong túi rác, chuyển xuống địa điểm chỉ định dưới lầu, để nhân viên vệ sinh đến thu gom tập trung; ông ấy nói, đoán chừng là có người trước khi nhân viên vệ sinh đến thu gom, đã có chủ đích lấy mất túi rác nhà ông, mở ra tìm kiếm! Ông nói: "Đây thực sự là một phán đoán bi quan cực độ! Nhưng vợ tôi có một lần phát hiện ra hành vi kỳ quặc này của một người hàng xóm..." Ông không chỉ đích danh người hàng xóm đó, nhưng tôi biết tất cả những người cư trú trong tòa nhà đó của họ, sống ở đó phần lớn là các cán bộ cấp phó cục trở lên trong bộ chúng tôi, trong đó có một hai người, theo tôi biết, là việc thực tế thì làm không xong, mà lại mê làm quan đến mức phát điên, tẩu hỏa nhập ma, suốt ngày chỉ chực chờ muốn kiếm cái chức phó bộ trưởng, ông muốn làm Thứ trưởng, thì ông đem tài năng thực sự ra, làm ra thành tích, cạnh tranh công khai đi! Nhưng họ lại toàn dùng những thủ đoạn lệch lạc, chủ yếu là thỉnh thoảng chỉnh đốn lại tài liệu đen của Thứ trưởng đương nhiệm, có khi công khai trình lên tổ kiểm tra kỷ luật, có khi hóa thành thư nặc danh gửi tới, từ liệt kê "phát ngôn sai lầm" đến tố cáo "hành vi dâm ô", thủ đoạn nào cũng làm! ...Trong số họ liệu có người nào rảnh rỗi đến mức đào bới "chứng cứ phạm tội" từ túi rác của người khác đến mức độ hạ lưu thế không? ...Anh không có trí tưởng tượng đó sao? Nhưng tôi thì tin chắc là có những kẻ bại hoại như thế! ...Tất nhiên, đây chỉ là hiện tượng cá biệt, quan trường nhìn chung, cũng chưa đến mức nực cười đến mức độ này... Thứ trưởng cứ thế tâm sự với tôi... Tôi là tâm phúc của ông ấy? Anh có thể nhìn nhận vấn đề như vậy... Thực tế mà nói, quan chức mỗi cấp đều phải có tâm phúc của mình, là tâm phúc, thì có lúc sẽ nói chuyện tâm can tình nguyện... Tôi liền hỏi ông: "Ông không cảm thấy đáng sợ sao? Đến rác trong nhà cũng có người lục lọi tìm kiếm? Đây chẳng phải là phòng không phòng nổi sao?" Ông cười cười nói: "Thực ra cũng chẳng có gì đáng sợ... Tôi nghĩ thông suốt rồi, cho nên hiện tại tôi không thiết lập phòng thủ... Lấy không thiết lập phòng thủ để đối phó với những mũi tên bắn ra từ trong cống rãnh!"...

...Đêm hôm đó, tôi hiểu sâu hơn về ông ấy... Ông ấy đã hạ quyết tâm, phải đạt đến mức không tì vết trong việc tu thân tề gia, bằng thực lực thành tích chính trị trong việc trị quốc bình thiên hạ, tiếp tục tiến bước trên chính đàn... Ông ấy có dã tâm? Không, tôi cho rằng đó không phải dã tâm mà là hùng tâm... Giống như những người trong vòng tròn của các anh vậy, có người muốn viết ra những tác phẩm bất hủ, có người muốn trở thành đạo diễn tầm cỡ quốc tế, có người muốn trở thành Ảnh đế Ảnh hậu Liên hoan phim Cannes, có người muốn trở thành Picasso của Trung Quốc hoặc Tề Bạch Thạch đương thời, có người muốn trở thành nhà tư tưởng gây chấn động toàn nhân loại bằng lý thuyết của mình, có người, ví dụ như Lâm Kỳ, xem ra là muốn trở thành giáo chủ giáo tông thế hệ mới... Vậy thì, bây giờ anh biết rồi đấy, cũng có những nhân vật như Thứ trưởng chúng tôi, ông ấy muốn trở thành một chính trị gia, một công bộc lớn đóng vai trò nổi bật, tích cực trong việc tổ chức đời sống xã hội... Đúng, chính là muốn làm quan lớn, một vị quan lớn tốt... Đây cũng là một trong những hướng đi đa nguyên của cuộc sống, và là hướng đi không thể xem nhẹ, đúng không? Anh cười cái gì? Anh nói tôi đang giẫm lên vết xe đổ của ông ấy? Thế thì đã sao? Ít nhất, bụi đường chúng tôi dấy lên, không làm người ta lạnh sống lưng hơn những mục tiêu theo đuổi cuộc đời mà các anh dấy lên!"

...Đêm hôm đó, ông chủ động kể cho tôi về đời sống riêng tư của mình... Ông nói vợ ông, là vào lúc ông khó khăn nhất, chính là năm ông hai mươi sáu tuổi, bị "phe tạo phản" coi là "kẻ đầu sỏ xấu xa" của "phái bảo hoàng" lôi ra, áp giải về nông thôn nuôi lợn, thì kết hợp với ông... Ông nói ban đầu ông hầu như không nhận ra, cô gái nông dân cùng ông hốt phân lợn nuôi lợn trong chuồng lợn đó, lại để ý đến ông... Đó là một đêm mùa hè, ông đang nấu cám lợn trong căn nhà đất đơn sơ cạnh chuồng lợn, khắp căn nhà đất mái tranh tỏa đầy khói trắng từ bếp lò, còn có mùi vị nồng nặc của cám lợn... Cô gái yêu ông đó đến, giúp ông làm việc... Bên ngoài trời tối sầm lại, khi ông ngồi lên giường gỗ nghỉ ngơi một chút, cô gái đang nói với ông những chuyện rất bình thường, đột nhiên ngồi xuống bên cạnh ông, ông chưa kịp hoàn hồn, cô gái đã nhào lên người ông, hai cánh tay đầy đặn siết chặt lấy thân hình ông... Họ liền dâng hiến trinh tiết cho nhau trong căn nhà đất đó... Ông nói nếu không phải xuất hiện kỳ tích đó, trong hoàn cảnh tuyệt vọng đến cùng cực như vậy, ông rất có khả năng đã nhảy hồ tự tử... Ông nói nơi đó có một cái hồ, không lớn, nhưng giống như một cái nồi, trượt xuống, sẽ rơi xuống tận "đáy nồi" rất sâu. Trong hồ có vài loài cá hình thù rất quái dị, người trong thôn không bao giờ ăn những loài cá đó... Vào lúc ông tuyệt vọng, ông nhìn cái hồ, luôn cảm thấy đó là một cái miệng khổng lồ, dường như lúc nào cũng đang nói với ông: "Lại đây lại đây... để ta nuốt ngươi... ta nuốt ngươi, ngươi liền được giải thoát..." Nhưng từ khi ông và cô gái đó xảy ra quan hệ, lại nhìn cái hồ đó, cái hồ đó luôn giống như một con mắt khổng lồ, gió thổi qua, mặt nước hồ nhăn nheo, giống như đang chớp mắt với ông, nói với ông: "Thế nào, không tệ chứ? Dù thế nào đi nữa, sống vẫn là rất tốt..." ...Đến khi ông được minh oan, họ liền kết hôn... Sau này ông thăng tiến từng bước, vợ ông theo ông từ huyện đến thị, từ thị đến tỉnh, từ tỉnh đến trung ương... Hiện nay vợ ông là một nhân viên bình thường của phòng hành chính một bộ khác... Ông hiện còn yêu bà ấy không? Là vợ theo nghĩa nghiêm ngặt, hay chỉ là người vợ, hay thậm chí có khả năng một ngày nào đó trở thành vợ cũ? ...Đúng vậy, tình yêu và hôn nhân của họ đang có khủng hoảng, vị phu nhân Thứ trưởng này trình độ văn hóa rất thấp, thực ra ngay cả tốt nghiệp tiểu học cũng là "tự xưng"... Phụ nữ xuất thân nông thôn, lúc trẻ có lẽ còn có thể thắng ở thân hình đầy đặn và máu huyết sung túc, qua tuổi bốn mươi, liền không tránh khỏi hiện ra vẻ mặt bà già da vàng thô ráp... Lại nữa, đúng vậy, anh có thể tưởng tượng được, ngôn ngữ chung của họ không phải ngày càng nhiều, mà là ngày càng ít... Vị phu nhân Thứ trưởng này tất nhiên rất lo lắng, lo lắng bị ruồng bỏ... Thứ trưởng tâm sự thẳng thắn với tôi, duy trì cuộc sống vợ chồng bình thường, có thể đóng vai trò "lúc này không tiếng động hơn có tiếng động"... Ông nói ông không phải không có quyền yêu phụ nữ khác, càng không phải không có cơ hội như thế, nhưng ông từ bỏ quyền đó, và không lợi dụng tất cả cơ hội, trong đó yếu tố kiềm chế đạo đức cá nhân vẫn chưa phải là yếu tố quan trọng nhất, tư tưởng đóng vai trò chi phối là ông phải làm sao cho đời sống riêng tư khuôn phép chuẩn mực, để trên chính đàn ngày càng có xu hướng minh bạch hóa và phụ thuộc vào ấn tượng của công chúng, có thể có tỷ lệ leo lên cao hơn lớn hơn... Ông nói vợ ông dù sao cũng xuất thân từ nông thôn, đừng nhìn đã gần năm mươi, yêu cầu về phương diện đó vẫn rất mãnh liệt, về số lượng và chất lượng đều có những đòi hỏi không hề mơ hồ, cho nên ông phải làm tròn nghĩa vụ người chồng... Đây cũng là lý do ông chấp nhận món quà kỳ lạ của vị học giả Hàn Phi Tử đó, người bạn học thân thiết hồi trung học..."

...Tại sao trên mặt anh cứ treo một nụ cười như thế? ...Không có ác ý? ...Tôi thực sự không biết anh đang nghĩ cái gì khi nghe tôi kể những chuyện này! ...Dù anh nghĩ thế nào đi nữa! Dù sao tôi cũng muốn nói với anh, đời sống xã hội cần người tổ chức, mà thể chế này nó vẫn có năng lực tổ chức sung túc, bởi vì trong đó có một nhóm người giống như vị Thứ trưởng của chúng tôi đây... Anh gọi đó là kỹ trị quan liêu (technocrat)? Anh nói cách gọi này không có ác ý? Được thôi... Anh nên hiểu họ... Đừng lúc nào cũng viết họ thành những anh hùng từ chối các chế độ đãi ngộ, do đó mà kiệt sức chết sớm; hay chỉ viết vài vị quan thanh liêm kiểu Bao Công, làm thế nào để lật lại các vụ án oan, giải cứu dân thường, chỉnh đốn những quan tham ô... Những loại câu chuyện đó... Thực ra xã hội này của chúng ta hiện nay quan trọng nhất là dùng kỹ thuật và phương tiện quản lý tiên tiến để làm cho dân tộc giàu có, cũng như thiết lập "luật chơi" hợp lý, khiến mỗi công dân đều có cơ hội đạt được thành công, còn có cơ chế phân phối theo lao động trên tiền đề kiện toàn việc kiềm chế làm giàu bất chính và cứu tế người nghèo... Cho nên, những vị quan tốt thực sự, có rất nhiều người đang công tác loại công việc này..."

...Anh mệt rồi hả? ...Rất xin lỗi, tôi đã làm anh phải nghe tôi lâu như vậy... Cảm ơn? Anh thực sự cảm ơn? ...Nhìn xem, bên ngoài đèn hoa đã rực rỡ rồi... Được rồi, cứ thế nhé, tạm biệt!"