Bí ẩn ư? ...Hừ, có gì mà bí ẩn chứ! ...Đây không phải là nhà tôi, là nhà chị họ tôi... Cả nhà họ đều đi vắng, hôm nay tôi mượn chỗ này để gặp bác đấy... Hân hạnh? Là hân hạnh! Đặc biệt là đối với tôi! Bác để mắt tới tôi, bác mới chịu đến!...
...Nói thật nhé, trước đây tôi không đọc bài của bác nhiều lắm... Tôi là kẻ thô lỗ, thích đọc sách thật, nhưng lại thích đọc sách cổ hơn. Còn bài vở trên báo chí bây giờ, hay mấy cuốn tiểu thuyết in ra bán, tôi đọc rất ít! ...Nhưng hôm đó, chắc cũng là cái duyên, tự nhiên lại đọc được một bài của bác trên cuốn tạp chí kia... Đại danh của bác thì tôi đã biết từ lâu rồi, bao nhiêu người nhắc đến bác bên tai tôi, không chỉ nói về bài vở của bác, mà còn nói cả mấy chuyện của bác nữa... Cũng chẳng tính là gì cả, so với những nhân vật thực sự ghê gớm kia, chúng ta nên có chút tự biết mình như vậy... Nhưng trong cái thời thế này, chịu nói lời công đạo cho một người bạn gặp nạn, đã thế lại còn không bỏ rơi người ta, điều này thật chẳng dễ dàng! ...Bài viết đó của bác không dài, nhưng tôi đọc xong, lòng cứ trĩu nặng... Trĩu nặng... không phải kiểu nặng nề làm người ta thấy khó chịu, mà trong cái sự trĩu nặng đó, có một sức lay động, hay chính là, có chất Thiền! Làm người ta ngộ ra được vài điều, là cái kiểu lòng dạ sáng tỏ, nhưng miệng lại không sao nói rõ ra được...
...Đọc một bài rồi lại muốn đọc thêm, thế là tôi nhờ bạn tìm cho bằng được mấy cuốn sách bác mới xuất bản gần đây, cộng thêm mấy bài lẻ, đọc hết sạch! ...Tôi không dám tâng bốc bài viết của bác đâu, kẻ ngoại đạo như tôi mà tâng bốc bừa bãi thì bác cũng đâu có nhận, đúng không? Biết đâu, người khác đọc mấy bài này của bác lại chẳng lắc đầu bĩu môi... Chín người mười ý mà, tôi không quan tâm người khác đánh giá ra sao, tôi thích! Thích điểm nào ư, thích cái tấm lòng Bồ Tát trong đó. Tức là, có thể coi một kẻ đầy khuyết tật, một kẻ không được sạch sẽ cho lắm, một kẻ mà bao nhiêu người không ưa... cũng vẫn là một con người, cố gắng thấu hiểu, tôn trọng, thậm chí là... trân trọng người ta, từ chính con người như thế mà đào bới ra vàng bạc! ...Trong hội bạn của chúng tôi, khi bàn tán về bài viết của bác, cũng có người thay bác đổ mồ hôi hột: cứ đi bới vàng từ trong đống rác mà người đời nhìn vào như thế, "người đứng đắn" sẽ trách bác có vấn đề về lập trường, còn kẻ thực sự là cặn bã xã hội thì chẳng cảm ơn bác đâu, biết đâu còn hại ngược lại bác nữa... Phải có tấm lòng đại từ đại bi mới cam lòng mạo hiểm như vậy được! Chẳng dễ đâu!...
...Đọc bài của bác xong, tôi lại muốn gặp con người của bác! ...Bác đừng khiêm tốn! Bác bảo thực ra bác cũng chỉ có chút cảm ngộ ấy, đều viết cả trong bài rồi... Chắc bác hiểu lầm rồi! Có lẽ bác tưởng tôi hẹn bác đến đây là để ngoài việc đọc bài, còn muốn bác "ăn mảnh" cho tôi, muốn moi ra những thứ mới mẻ hơn mà bác chưa kịp viết, những thứ đang ấp ủ trong lòng bác... Không, không phải vì điều đó, cũng không thể vì điều đó! ...Hôm nay tôi mời bác đến đây, không phải để nghe bác nói gì với tôi cả... Bác đâu có nghĩa vụ đó, đúng không? ...Nguyện vọng của tôi, ngược lại, là khẩn cầu bác, vâng, là khẩn cầu... Cầu xin bác có thể ngồi ở đây, nghe tôi nói với bác... nói về tôi... có lẽ bác không hẳn là... à, bác bảo bác sẵn lòng, rất sẵn lòng... sẵn lòng nghe tôi nói... muốn nói gì thì nói? ...Tại sao phải "muốn nói gì thì nói"? Bác nên hiểu tôi... rốt cuộc tôi là hạng người nào? Tôi sẵn lòng nói cho bác nghe! ...Chính là chuyện đó, tự nhiên tôi lại muốn kể chuyện của mình cho bác nghe... Tất nhiên không phải muốn bác viết về tôi... cũng chẳng phải hy vọng bác dùng nó làm chất liệu để viết tiểu thuyết gì cả... Con người đôi khi kỳ lạ thế đấy, cứ muốn nói ra, tìm một người hữu duyên, kể lại từ đầu chí cuối... Trút bầu tâm sự, đúng, bác nói đúng, chính là có một khát khao trút bầu tâm sự, rất mãnh liệt, là rất mãnh liệt!...
...Bác đừng cứ bí ẩn bí ẩn mãi thế, tôi có gì mà bí ẩn? Thực ra tôi là kẻ rất đơn giản... Bác nhìn cái sân này, mấy gian nhà phía Bắc này... đây chính là nơi tôi sinh ra, cho đến trước mùa hè năm 1966, tôi sinh ra ở đây, sống ở đây... Cha tôi là thợ làm hoa lụa, đời ông nội tôi đã làm nghề này rồi... Quanh khu vực này người làm nghề này rất nhiều, khu Phố Hoa mà! Tên địa danh này cũng liên quan đến việc quanh đây nhiều người làm hoa lụa, nhiều cửa hàng bán hoa lụa... Mẹ tôi lúc đầu cũng làm cùng, sớm nhất là lao động thủ công cá thể, sau này cha tôi vào xưởng hoa lụa công tư hợp doanh, công tư hợp doanh cuối cùng lại biến thành quốc doanh, sáp nhập thành xưởng thủ công mỹ nghệ. Vì mẹ tôi sức khỏe yếu, sau này lại sinh ra tôi, phải chăm sóc tôi nên không vào xưởng, trở thành bà nội trợ... Họ hàng thân thích, hàng xóm láng giềng nhà chúng tôi gần như đều làm nghề tương tự, nếu dùng từ ngữ của các bác, thì đều thuộc tầng lớp tiểu thị dân cả. Ví dụ, bác cả tôi là thợ ngọc, cậu hai là người đóng viên than, cậu ba là người lắc bánh trôi - chuyện này khá thú vị đúng không? Loại than viên để đốt lò ngày xưa, chính là được lắc ra từ cái sàng lớn, nguyên lý giống hệt làm bánh trôi... Dì dượng tôi là công nhân thời vụ, mỗi mùa đông đều đi khai thác băng ở hồ Long Đàm, mùa hè thì vào kho lạnh để đảo kho; ông Tiêu ở gian phía Tây sân chúng tôi là thợ dựng rạp, chú Hoàng ở gian phía Đông là diễn viên đóng vai lính lác chuyên cầm cờ trong đoàn Kinh kịch... Dọc con ngõ này còn có người hàn ấm sắt tây, làm bánh cắt, sửa bút máy, thổi bình thủy tinh trong xưởng thủy tinh nhỏ... Trong số này, có những nghề nay đã không còn nữa, không dùng đến nữa, bị đào thải rồi; nhưng cái nghề làm hoa lụa này, dường như thời nào cũng còn hữu dụng, nay trong cửa hàng thủ công mỹ nghệ vẫn còn thấy hoa lụa... Cha tôi ngày trước luôn nghĩ thế, ông, và cả đám tiểu thị dân đông đảo mà tôi vừa nhắc tới, họ từ thời nhà Thanh, đến thời Dân Quốc, từ cái gọi là Chính phủ Bắc Dương, đến chính quyền địch ngụy, đến khi kháng chiến thắng lợi xét xử Hán gian, mãi cho đến năm 1949 quân Giải phóng vào thành, cứ thế giữ lấy cái nghề nhỏ mọn của mình mà mưu sinh... cưới vợ, nuôi con, lo hậu sự cho cha mẹ... Cha tôi thường bảo, thời nào chẳng có người cần hoa lụa, đúng không? Tổ chức việc hỷ, kết hôn, dù có tiết kiệm thế nào, cô dâu chú rể chẳng phải cài bông hoa hồng to tướng sao?... Xã hội mới, khen thưởng lao động kiểu mẫu, chẳng phải cũng phải cài hoa đỏ sao? Nhu cầu đó, càng lớn hơn đúng không?... Tôi không nhớ cha mẹ tôi từng nói câu gì cụ thể ca ngợi xã hội mới, hai người thực sự không phải kiểu người biết ăn nói, nhất là những từ ngữ mới thì càng không nói được... Nhưng tôi nhớ lại, họ đối với xã hội mới, rất biết đủ, rất hài lòng... Ai ngờ đến năm 1966, đột nhiên nổi dậy Cách mạng Văn hóa! Cái đó mới thực sự ghê gớm! ...Bác có hiểu được không? E là bác không hẳn hiểu đâu... Những cuộc vận động chính trị trước "Cách mạng Văn hóa", nói thật nhé, đều không vận động đến nhóm tiểu thị dân như nhà chúng tôi, nào là phê phán Hồ Phong, phản "hữu phái", phản "khuynh hữu", mãi cho đến "Tứ thanh", đều không mấy liên quan đến chúng tôi... Ngay cả khi "Cách mạng Văn hóa" vừa nổi lên, nào là phê phán "Hải Thụy bãi quan", phê phán "Tam gia thôn"... thậm chí là Nhiếp Nguyên Tử, "Tờ đại tự báo Mác-Lênin đầu tiên"... đều như chẳng liên quan gì mấy đến cha mẹ tôi và tôi, cùng nhóm tiểu thị dân chúng tôi... Bác hỏi tôi tình hình lúc đó thế nào? Đúng, lúc đó tôi vẫn còn đi học, học lớp 11... Chuẩn bị thi đại học? Nhà tôi và cá nhân tôi đều không có dự định đó... Lúc đó nghĩ sau này làm gì? Lý tưởng? Tất nhiên có suy nghĩ, cũng coi là lý tưởng đi, nhưng tôi có chút mâu thuẫn với cha mẹ, họ muốn tôi vào xưởng thủ công mỹ nghệ học một nghề, không nhất thiết phải làm hoa lụa, có thể học sơn mài, hoặc làm diều gì đó... Còn tôi? Lúc đó tôi chẳng ngồi yên được, đời nào muốn vào xưởng thủ công mỹ nghệ? Tôi thích đấu vật, luyện tập thể dục trên thảm... Nói ra bác đừng cười, lý tưởng cao nhất của tôi lúc đó là vào đoàn Kinh kịch làm một tên lính lác chuyên nhào lộn!... Thực ra, từ năm 1965 đã bắt đầu cải cách Kinh kịch rồi, diễn kịch hiện đại, chú Hoàng ở gian phía Đông sân chúng tôi hồi đó diễn vai lính lác không phải là cầm cờ nữa, mà là đóng vai "phỉ quân C" gì đó... Nhưng trong kịch hiện đại đôi khi cũng phải có người nhào lộn đúng không? "Phỉ quân C" gì đó đôi khi cũng phải lăn lộn vài vòng chứ!... Tôi muốn làm việc đó, một là hợp tính hiếu động của tôi, hai là đó chẳng phải là lao động kiếm cơm sao? Có gì không tốt?...
...Nhưng, đột ngột, bất thình lình, ngày 3 tháng 8 năm 1966 đã đến... Đúng vậy, đó là một ngày trong Cách mạng Văn hóa, nhưng bác cứ tra mấy cuốn sách về Cách mạng Văn hóa mà xem, ngày này chẳng có ghi chép gì cả, vì cái gọi là đấu tranh đường lối, hay hai bộ tư lệnh gì đó, trong ngày này đều chẳng có chuyện gì quan trọng đáng ghi vào lịch sử... Nhưng chính trong ngày này, nhà tôi tan nát, cuộc đời tôi, cũng chính từ ngày hôm đó, đã có một bước ngoặt lớn... Mấy năm nay, tôi thường nghĩ, lịch sử là thứ gì vậy? Đối với những người như tôi, nó luôn gạt tôi ra ngoài, bỏ qua không tính... Nhưng cuối cùng, tôi vẫn bị chụp dưới cái lồng bàn mang tên lịch sử này...
...Kể chuyện cụ thể đi! ...Trước ngày hôm đó, từ tháng 6 năm 1966, "Tờ đại tự báo Mác-Lênin đầu tiên" của Đại học Bắc Kinh vừa đăng báo, Bắc Kinh đã loạn rồi... Trường chúng tôi, cũng có vài học sinh dán đại tự báo lên chi bộ Đảng, những học sinh tích cực dán đại tự báo đó, phần lớn là con em cán bộ, cũng có vài người xuất thân trí thức, khá ngạo mạn... Tin tức của họ rất nhiều, có người còn trực tiếp đến Bắc Kinh Bắc Đại để "thỉnh kinh", về đến nơi không chỉ dán đại tự báo, mà còn lôi bí thư chi bộ và hiệu trưởng ra đấu tố, thế là trường không còn cách nào dạy học được nữa... Sau đó trường có Tổ công tác đến, nghe nói là do Đoàn Thanh niên Trung ương phái đến, trật tự có khá hơn một chút, những học sinh đầu tiên dán đại tự báo lên chi bộ Đảng, có người bị định thành "du ngư", lại từ sau lưng họ, đào bới ra những "bàn tay đen" trong hàng ngũ giáo viên... Nhưng chỉ vài ngày sau, Tổ công tác lại đổ đài, bảo là thực hiện "đường lối phản động tư sản", thế này thì chi bộ Đảng tan tành hoàn toàn, không chỉ lôi hết cán bộ đảng viên ra đấu tố, mà những giáo viên bị bảo là được họ bao che, nào là phản cách mạng lịch sử, "lão hữu phái", "quyền uy phản động", "mầm mống xét lại", cũng đều bị lôi ra đấu hết... Bác hỏi "Hồng vệ binh"? Nói thật, lúc mới đầu ở trường tôi, tôi không nhớ là có "Hồng vệ binh", chỉ nhớ có "Đội tuần tra", ba chữ lớn nhất trên cái băng đỏ họ đeo trên cánh tay mà tôi nhớ được là "Đội tuần tra"... Tôi? Bác hỏi tôi có tham gia không? "Đội tuần tra" đó, tôi nhớ toàn là con em cán bộ cả, họ không vận động tôi tham gia, tôi cũng chẳng muốn tham gia... Bác hỏi "phá tứ cũ"? "Đội tuần tra" phá "tứ cũ" rất tích cực, những biển hiệu cũ, bùa chú cũ trên đường phố phía nhà tôi, đều là họ dẫn đầu đập phá... Họ tuần tra cái gì? Tôi cũng không rõ lắm, dù sao không phải tuần tra "phá tứ cũ", ấn tượng của tôi, là họ chỉ bắt học sinh đi đấu tố những "hắc bang" bị báo chí điểm danh, họ không cho một số học sinh cũng làm cách mạng tạo phản - những học sinh này xuất thân phần lớn không tốt lắm - đi đánh đổ thêm nhiều "phái cầm quyền đi theo con đường tư bản" nữa... Trong ấn tượng của tôi, họ là ủng hộ Tổ công tác, làm tuần tra, chính là giúp duy trì một cái trật tự... Nhưng, trong số họ, ngày càng nhiều người phát hiện cha mẹ mình cũng bị lôi ra ở cơ quan, bị bảo là "hắc bang", hoặc "phái cầm quyền đi theo con đường tư bản", thế là họ tức giận, bèn gây ra cuộc tranh luận về câu đối, câu trên là "Cha anh hùng thì con hảo hán", câu dưới là "Cha phản động thì con khốn nạn", hoành phi là "Cơ bản là như vậy"... Bác cũng còn ấn tượng chứ? ...Tôi cảm thấy, những học sinh đó làm vậy, là muốn dùng cách này để ngăn những học sinh xuất thân không tốt đi lôi kéo cha mẹ họ hoặc những cán bộ có liên quan mật thiết với cha mẹ họ... Nhưng Trung ương Cách mạng Văn hóa lúc đó không ủng hộ họ... Sau đó danh tiếng của "Đội tuần tra" thối hoắc, về sau, học sinh tạo phản đeo băng đỏ, mới in toàn bộ ba chữ "Hồng vệ binh"... Thôi, không nói về họ nữa, nói về tôi... Từ khi trường loạn cào cào, tôi chẳng đến trường nữa, một là cha mẹ không cho tôi đi "góp vui", sợ tôi gây chuyện; hai là bản thân tôi cũng chẳng có tí nhiệt huyết cách mạng nào... Cha tôi không phải anh hùng, cũng chẳng phản động, tôi không phải khốn nạn, tôi cũng chẳng muốn làm hảo hán... Thời đó, tôi thường cùng vài học sinh có hoàn cảnh giống mình, ngày nào cũng ra dưới cầu Đông Tiện Môn, bên bờ sông Pao Tử, nơi đó coi là "góc chết" của cách mạng, ở đó luyện đấu vật, luyện nhào lộn... Trước khi về nhà, tiện thể nhặt ít đồng nát sắt vụn ven đường sắt, trên đường về nhà ghé trạm thu mua phế liệu bán đi, trước khi vào cửa nhà, dùng ít tiền đó đổi lấy miếng bánh cắt hay bát tiết lợn xào gì đó, lấp đầy bụng...
...Trước ngày 3 tháng 8, trên phố cũng từng phá "tứ cũ", do những phần tử tích cực trên phố, cùng một số học sinh đeo băng đỏ, từng đến từng nhà từng sân đập phá những con sư tử đá nhỏ, góc mái cong, cổng thùy hoa, bắt các hộ nộp ra những thứ thuộc về "tứ cũ", cũng vào vài nhà tịch thu "tứ cũ"... Nhà chúng tôi rất tự giác nộp ra mấy bình cắm lông công, ống đựng mũ, mặt nạ Kinh kịch, búp bê lụa hình thiếu nữ... Vốn tưởng thế là xong chuyện...
...Ngày hôm đó cực kỳ nóng, nóng oi bức, trời như muốn mưa nhưng mưa mãi không rơi... Tôi nhớ mình cởi trần, cầm áo trên tay, đang đi về nhà... Vừa đến đầu ngõ, đã thấy chú Hoàng, chính là người đóng vai "phỉ quân C" trong kịch hiện đại, vội vàng hấp tấp lao ra, hoảng hốt nói với tôi: "...Chuyện lớn rồi! ...Cháu mau tránh đi! ...Đang đấu tố cha mẹ cháu đấy!..." Tôi nghe xong như sét đánh ngang tai, cũng chẳng hỏi thêm chú ấy câu nào, như một mũi tên, "vút" một tiếng bắn về phía cái sân này... Trong sân không có nhiều người lắm, nhưng cảnh tượng thật đáng sợ... Tôi đảo mắt nhìn qua, mơ hồ cảm nhận được, đám đang gào thét ở đó, hình như là người ở xưởng cha tôi, còn có mấy người trên phố, cùng vài tên "Hồng vệ binh" không quen biết... Họ đã lôi cha mẹ tôi ra sân, lúc đó trong sân chưa có mấy căn nhà nhỏ này, còn có một cây táo tàu... Tôi thấy cha mẹ tôi đều bị ép quỳ dưới gốc cây táo tàu đó... Có một gã, đang giơ một vật gì đó, vừa phun nước bọt, vừa như đang tố cáo phê phán, chỉ nghe thấy một tràng tiếng hò hét phụ họa: "Nói!" "Thành khẩn khai báo!" Còn có người vừa hét "Khoan hồng cho người thành khẩn! Nghiêm trị kẻ ngoan cố!" vừa lấy chân đá vào người cha mẹ tôi... Lúc này trong lòng tôi như vừa nổ tung một nồi máu... Tôi nhận ra ngay, kẻ đang tố cáo phê phán kia, trong tay cầm một thanh bảo kiếm, đó là thanh bảo kiếm gia truyền của nhà chúng tôi... Tôi liền lao lên, giật phắt thanh kiếm trong tay hắn, lập tức là một cảnh hỗn loạn... Khi tôi lấy lại được chút bình tĩnh từ trạng thái bùng nổ đó, tôi đã bị những kẻ đến làm cách mạng trói chặt vào gốc cây táo tàu đó rồi... Tôi cảm thấy trên ngực có thứ gì đó đập vào như mưa rơi... Tôi mơ hồ cảm thấy là trời đang mưa to, thực ra không phải... Hạt mưa không nặng, không dính như thế... Hóa ra là máu từ đầu tôi bị đánh vỡ, nhỏ xuống ngực tôi...
...Vài ngày sau, xưởng của cha tôi và người trên phố, tổ chức một buổi đấu tố trên sân vận động của một trường tiểu học bên này, sau đó, cả nhà ba người chúng tôi, do xưởng phái người, áp giải về quê gốc của cha tôi - ở vùng ngoại ô xa xôi của Bắc Kinh chúng ta, giao cho Ủy ban Cách mạng trong làng, với tư cách là "tứ loại phần tử", giám sát lao động...
...Rốt cuộc là vì sao? Đúng vậy, sau này tôi cũng luôn nghĩ về vấn đề này: Rốt cuộc là chuyện gì thế này? ...Các người làm Cách mạng Văn hóa, thì liên quan gì đến chúng tôi làm hoa lụa? Không cho làm, thì không làm nữa, chúng tôi làm việc khác được phép, sống những ngày yên ổn, chẳng phải là được rồi sao? ...Phản cách mạng lịch sử? Cha mẹ tôi, chẳng có vấn đề lịch sử gì cả... Ông nội tôi? Nghe nói, thanh bảo kiếm ông nội tôi để lại, đã "lộ ra sơ hở", chứng minh ông nội tôi năm đó, là một "sĩ quan phản động", sĩ quan phản động thế nào? Cái đó phải để cha tôi "thành khẩn khai báo"! ... "Trò trẻ con"? Bác đừng dùng từ đó, mấy tên chuyên lôi người ra đấu tố, không phải là trẻ con... Cha tôi kết thù với ai trong xưởng? Bị ai ám toán? ...Cha tôi là người cậy miệng không nói được câu nào, thật thà đến mức không đủ bản lĩnh để kết thù với bất kỳ ai! ...Bị ám toán thì đúng là bị ám toán... Ai ám toán? Chuyện này mãi về sau mới rõ... Đó là chuyện sau này... Bây giờ tôi muốn nói với bác là, từ khi bị đuổi về nông thôn, tôi càng ngày càng hiểu rõ, đại kiếp nạn này của nhà tôi, bác bảo là vì Cách mạng Văn hóa, thì cũng đúng, là bị chụp dưới một cái lồng bàn lịch sử to lớn thế này, nhưng nghĩ kỹ lại, người phát động Cách mạng Văn hóa, tuyệt đối không có thù oán gì với nhà tôi, nếu chuyện nhà tôi hỏi đến trước mặt ông ta, ông ta chẳng thèm chớp mắt cũng tha cho chúng tôi rồi, bác bảo có phải không? ...Chuyện trên thế giới này, đại đa số đều như vậy, tức là luôn có kẻ ác, không, cũng không phải một hai kẻ ác, mà là rất nhiều kẻ không hẳn là đặc biệt ác, trong bản tính của họ cũng có cái ác, bình thường cái ác đó có lẽ không bộc lộ ra ngoài, một khi gặp phải cái gì đó như Cách mạng Văn hóa, có cái "lồng bàn to lớn" đó, lại có thêm một hai tên ác nhất cầm đầu, cái ác trong bản tính của rất nhiều người liền òng ọc trào ra... Tôi nghĩ đại kiếp nạn này của nhà tôi, chính là giẫm phải cái mìn đó... Hoặc nói cách khác, chúng tôi vốn dĩ cũng chẳng đi giẫm, mà cái mìn đó tự rơi xuống đầu chúng tôi... Tất nhiên, đây đều là những suy nghĩ được đúc kết sau này...
...Bị trục xuất về làng, trong làng ngay cả người già cũng không nhớ rõ, ông nội tôi rốt cuộc rời quê hương từ lúc nào, thực tế, thế hệ ông cố của tôi đã cơ bản là "dân lưu lạc" vào thành, làm nghề thủ công rồi... Nhưng Ủy ban Cách mạng nắm quyền ở xưởng đã áp giải cả nhà chúng tôi về làng, Ủy ban Cách mạng trong làng tất nhiên tiếp nhận... Cũng không tra xét vấn đề của ông nội tôi nữa, cha tôi coi là "phần tử xấu", tôi coi là "phản cách mạng hiện hành", mẹ tôi vừa là "gia đình phần tử xấu", cũng là "gia đình phản cách mạng hiện hành"...
...Cha tôi làm sao lại đeo cái mũ "phần tử xấu"? ...Nực cười? ...Theo cách nói của Ủy ban Cách mạng trong xưởng, ông chứa chấp thanh bảo kiếm của ông nội tôi - sĩ quan phản động tàn sát nhân dân, lúc "phá tứ cũ" không những không tự giác nộp ra, còn giấu đi, cho đến khi có người tố giác, bị lục soát ra, vẫn chết không khai báo tội ác phản động của ông nội tôi... Ông chống lại Cách mạng Văn hóa, thủ đoạn xảo quyệt, thái độ tệ hại, thuộc loại người xấu việc xấu, không phải phần tử xấu, thì là gì? ...Chẳng phải là một logic sao? Thời đó, cho bác một cái logic đã là ưu đãi bác rồi! Có những người, bị lôi ra, thậm chí bị đánh chết, đến cả một cái logic cũng chẳng cho bác! ...Cha tôi tự nghĩ thế nào? Ông... tôi không nỡ nói, không nỡ... Nhưng tôi nói với bác, nói nhé... Ông biết thế nào cũng không thoát khỏi cái "tứ loại" gồm "địa, phú, phản, hoại" này, ông quỳ xuống trước mặt người của Ủy ban Cách mạng, khẩn khoản cầu xin... Cầu xin liệu có thể đừng tính ông là "phần tử xấu" không, chỉ cần không tính là "phần tử xấu", tính là địa chủ, phú nông, phản cách mạng... thậm chí giống như tôi, tính là "hiện hành", đều được... Thứ ông nhận được trước tiên là một tràng cười ồ, sau đó là một trận đấu tố đầy nhục mạ...
...Trong làng không phải không có người tốt, nhưng lúc đó thường xuyên tiếp xúc với chúng tôi, lại là năm, sáu tên ác nhất, chúng thực ra cũng chẳng hiểu Cách mạng Văn hóa là cái gì, không học cái "Mười sáu điều" đó, chưa bao giờ biết đọc khẩu hiệu "muốn đấu tranh bằng văn, không muốn đấu tranh bằng võ", chúng chỉ có cái sở thích đó, thích đấu tố người, không chỉ thích võ đấu, còn cực kỳ thích nhục mạ người khác... Không tổ chức được đại hội quần chúng, mấy tên đó cũng lôi bác ra, đấu tố trêu chọc một phen...
...Một ngày nọ, chúng triệu tập một buổi đấu tố quy mô lớn, lại đấu tố "tứ loại phần tử" trong làng, còn cả "phái cầm quyền đi theo con đường tư bản" nữa... Chúng để chứng minh cha tôi là "phần tử xấu", liền ép buộc treo lên cổ ông một xâu giày cũ! ...Đây là thứ treo lên cổ nữ "phần tử xấu", cũng là chuyện không còn mặt mũi nào gặp người, đúng không? ...Cha tôi tất nhiên không chịu nổi, lúc đó mặt đã tím như màu gan lợn... Tôi bị trói lại, tôi giãy giụa, muốn liều mạng, bị chúng ấn xuống đánh, tôi cứu không nổi cha tôi... Tôi thực sự sợ sau buổi đấu tố ông sẽ tự sát... Nhưng... nhưng...
...Tôi rất không muốn nói điều này... nhưng đã nói đến đây rồi... Cha tôi không tự sát, nhưng mẹ tôi vừa kết thúc buổi đấu tố đó, đã lao xuống cái giếng gần hội trường nhất!...
...Cha tôi lúc đó chắc chắn đã phát điên... Ông lao qua liều mạng... Không, không phải liều với chúng, là liều với tôi... Đôi mắt ông đỏ ngầu, lao vào tôi, tôi chưa bao giờ thấy ông như thế, toàn thân ông như bị điện giật, miệng hét lớn: "Sao mày không chết đi!"... Lúc đó trong làng loạn thành một đoàn, mẹ tôi nhảy giếng, đây dù sao cũng là một chuyện đáng sợ... Dù sao người còn chút lương tâm, đều cảm thấy cách làm trong buổi đấu tố này, là quá đáng... Cha tôi ngất xỉu, thế này càng loạn hơn... Chính trong một hồi đại loạn như vậy, ngược lại chẳng có mấy ai đặc biệt trông giữ tôi... Tôi liền nhân lúc hỗn loạn, trốn khỏi làng...
...Thực ra lúc đó trái tim tôi như bị cắt ra, vứt đi vậy... Tôi cũng không xác định rõ ràng là phải trốn chạy... một loại bản năng thôi, tôi cứ thế lao đầu vào ruộng ngô ngoài làng... Tôi muốn rời xa tất cả mọi người... rời xa Cách mạng Văn hóa...
...Mẹ tôi nhảy giếng khi đã là chập tối... Đợi đến khi tôi cuối cùng cũng dừng lại, nằm sấp xuống cánh đồng hoang thở hổn hển, trời đã tối mịt... Trong hoàn cảnh đó, tôi lại ngủ thiếp đi... Đợi đến khi tôi tỉnh dậy, tôi nhìn thấy một vầng trăng to thật to, sáng quắc chiếu vào tôi... Tôi đột nhiên hú lên như một con sói, sau đó liền gào khóc thảm thiết... Đó là lần đầu tiên tôi khóc sau khi nhà tôi gặp nạn... Nghĩ lại cũng lạ, trước đây cha mẹ tôi cùng tôi gặp biết bao tội lỗi, họ đều đã khóc, nhưng tôi lại chưa từng khóc... Sau đó tôi cũng không bao giờ khóc nữa... Thế thì dễ hiểu rồi, phải không? Đêm đó, tôi đã tiêu tốn hết nước mắt của cả cuộc đời trong một lần duy nhất!...
...Từ khi nhà chúng tôi bị trục xuất về làng, cha tôi luôn oán trách tôi, nói rằng nếu ngày đó tôi không lao lên giành thanh bảo kiếm đó, có lẽ những kẻ đấu tố họ đã không nâng cấp buổi đấu tố, làm ra kết cục như thế này... Đúng vậy, trên đời có những chuyện, là như vậy, nếu ở một chi tiết nào đó, không làm như thế, có lẽ sự phát triển sau này, sẽ có một khả năng khác... Nếu ngày đó tôi nhẫn nhịn một chút, có lẽ, chúng đấu tố cha mẹ tôi xong, tịch thu thanh bảo kiếm đó, biết đâu cũng xong chuyện... Không tồn tại cái logic là không đấu đổ đấu thối nhà tiểu thị dân như chúng tôi thì không thể đưa Cách mạng Văn hóa đến thắng lợi cuối cùng, đúng không? ...Nhưng lúc đó, trong vài giây, tôi đã quyết định như thế, liền lao qua giành bảo kiếm... Sau đó chúng đấu tố tôi, nói tôi muốn rút thanh bảo kiếm đó ra, để chém giết phe cách mạng tạo phản... Tôi không có hành động đó, là không kịp có, trong lòng tôi rất có thể đã có ý nghĩ đó... Cha tôi oán trách tôi, vẫn là vì, đáng thương thay... Ông ghen tị với tôi! Đúng, bác không nghe nhầm đâu! Ông thà rằng cũng bị định thành một kẻ "phản cách mạng hiện hành", bị trói lại... Ông thực sự không chịu nổi cái mũ "phần tử xấu", càng không thể chịu đựng sự nhục mạ khi cổ treo một xâu giày cũ...
...Mẹ tôi từ khi gặp nạn, luôn im lặng không nói... Cha tôi oán trách tôi, bà ở bên cạnh không nói lời nào, không giúp cha tôi, cũng không biện minh cho tôi... Không ngờ việc xâu giày cũ treo trên cổ cha tôi, lại khiến mạng sống của bà không chịu nổi nữa, đứt đoạn...
...Tôi khóc xong, tôi liền thấu hiểu sâu sắc cha tôi, đúng vậy, ông đâu chỉ oán tôi, ông hận tôi! Đúng, ông hận tôi chết đi được... Ông hận có lý lắm! Không phải ông liên lụy đến tôi, mà là tôi liên lụy đến ông!...
...Trăng nhỏ dần, tôi đi về phía hoang vu... Tôi không có mục đích rõ ràng, tôi chỉ muốn trốn khỏi đám đông, trốn khỏi Cách mạng Văn hóa...
...Tôi không muốn kể chi tiết về tình hình của mình sau đó... Bác quan tâm à? ...Tôi hiện tại, ít nhất là hiện tại, không muốn hoàn toàn chiều theo sự quan tâm của bác... Nói đơn giản với bác thế này... Tôi đã tìm được một nơi như thế, nơi đó thực sự không có cái gọi là Cách mạng Văn hóa... Nhưng bác đừng tưởng đó là Đào Nguyên hay cái gì đó... Nơi đó tập hợp những kẻ trốn thoát, có kẻ trốn ra từ nhà tù, có kẻ trốn ra từ thành phố, có kẻ trốn ra từ nông thôn... Sống thế nào? Ăn gì? Ngủ ở đâu? ...Tôi không muốn kể chi tiết... Lương sơn hảo hán? Không có!... Phần lớn chỉ có thể coi là cặn bã! ...Bác tưởng tượng à? Đó là thứ mà những người như bác, vĩnh viễn không thể dựa vào trí tưởng tượng, dựa vào chỉ số thông minh của bác mà tưởng tượng ra, mà hiểu được!... Trộm? Cướp? ...Đó là điều không tránh khỏi... Trộm gà bắt chó? Trẻ con thế sao?... Kẻ trộm ngựa? Thế thì còn tạm được... Đừng gài bẫy lời của tôi, tôi không nói nhiều về đoạn đó đâu... Tôi chỉ muốn nói với bác, trong hoàn cảnh đó, tôi thực sự đã trưởng thành... Bác đừng thay tôi đúc kết... Có những việc sợ là những người như bác, vĩnh viễn không bao giờ cảm nhận được... Tôi đã nếm trải nơi những người đàn bà tồi tệ nhất, một thứ mà một đấng nam nhi có thể nhận được... phải dùng rất nhiều từ "nhất" để mô tả... Tình yêu đích thực! Chính tình yêu của họ đã nâng đỡ tôi, không chết, mà sống sót nổi!
...Tôi có nhớ cha tôi không? Sao có thể không nhớ? Nhưng nhớ không nhiều bằng mẹ tôi... Tôi sống sót, tâm địa trở nên cứng rắn, tay trở nên tàn nhẫn, người trở nên lạnh lùng, tôi liền muốn báo thù... Tôi trước tiên phải báo thù mấy tên khốn trong làng đã gây ra cái chết của mẹ tôi! ...Tình cờ, cũng có một thanh niên trạc tuổi tôi, cùng công xã với chúng tôi, cha hắn là địa chủ, cũng vì không chịu nổi cảnh bị đấu tố tập thể, đã trốn ra, chúng tôi gặp nhau, hỏi ra mới biết, công xã chúng tôi đấu tố người vẫn còn hung ác như vậy... Hắn nói cha tôi vẫn còn sống, vẫn bị đấu tố, nhưng dần dần chủ yếu là đấu tố "phái cầm quyền đi theo con đường tư bản", "tứ loại phần tử" là đấu ngầm... Những "phái cầm quyền đi theo con đường tư bản" đó bây giờ thê thảm nhất, có người lúc bị đấu tố, trên cổ đeo một cái cối xay đá, có người bị đeo mũ cao, bên cạnh mũ treo một hàng lưỡi dao cạo, lúc bị lôi đi diễu phố, mấy lưỡi dao đó lắc lư, liền cứa trên trán ra từng vết máu... Lại nói, cứ tính công xã chúng tôi là phe tạo phản hung ác nhất, chúng đơn giản thành lập một "Đoàn đấu quỷ" chuyên nghiệp, ăn ở tập trung, còn lôi cả "phái cầm quyền đi theo con đường tư bản" của huyện ra đấu tố, phàm là người bị đấu tố vừa nghe tin là bị chúng lôi đi diễu hành đấu tố, ai nấy đều dựng hết cả tóc gáy! ...Tôi nghe xong, lại càng cảm thấy sự báo thù của tôi là có lý, tôi không chỉ báo thù cho mẹ tôi, tôi muốn xả giận cho tất cả những người bị đấu tố! Tôi hận chết cái "Đoàn đấu quỷ" đó, mấy tên có liên quan trực tiếp đến cái chết của mẹ tôi, đều ở trong đoàn đó... Tôi muốn cho chúng biết, thế giới này cũng không phải như chúng nghĩ, chỉ dung túng cho chúng muốn làm gì thì làm, đến cả một chút trở ngại cũng không có! Thời điểm chúng phải trả giá đã đến!
...Tôi báo thù thế nào? ...Tất nhiên không phải một mình tôi, dưới tay tôi đã có hơn chục người... Lấy gì để thống nhất tư tưởng? Thống nhất tư tưởng gì? ...Không cần tư tưởng gì để thống nhất chúng, ở nơi đó, trong ba tháng tôi mang trên người mười ba vết thương, chỉ dựa vào điều này, tôi đã thống nhất được chúng! ...Tất nhiên, có vài người, như người vừa nhắc đến, chúng có suy nghĩ gần giống tôi... Ngoài ra những đứa khác thì, lúc đó tôi chẳng hỏi chúng nghĩ thế nào... Tại sao chúng lại muốn làm? Ngoài việc chúng mù quáng phục tùng tôi, có lẽ, chúng thích làm những việc kiểu này... Giống như những người trong "Đoàn đấu quỷ" kia, đấu tố người đến nghiện vậy, mấy thằng anh em này của tôi, có đứa sau này làm mấy hoạt động đó, cũng đâm nghiện... Đúng, trong này đã có một vấn đề về nhân tính... Thường thường, đừng cứ suy xét từ giai cấp, đường lối, tư tưởng hay nhận thức gì, thực ra rất đơn giản: chính là vấn đề nhân tính...
...Đó là vào tháng Chạp, tôi chọn một ngày lạnh nhất, đêm hôm đó trời âm u, có tuyết rơi nhẹ... Tất nhiên, trước đó vài ngày, chúng tôi đã quay lại địa bàn công xã chúng tôi, lặn xuống... Tôi đợi đến nửa đêm, ước chừng đám người "Đoàn đấu quỷ" đã ngủ say như chết, mới dẫn anh em mò đến nơi đóng quân của chúng... Đó vốn là sân của Trạm Văn hóa, Trạm Văn hóa đã bị đập phá từ lâu, trở thành đại bản doanh của chúng... Nhân vật nòng cốt của chúng, là bảy tên, tập trung ở trong một gian nhà phía Bắc... Tôi dẫn mười sáu người đi... Lệnh của tôi, trời dù lạnh, khi hành động tất cả đều chỉ mặc áo lót và quần lót... Tôi bảo bảy người cầm bao tải, bảy người cầm cán thuổng... Mỗi người trong miệng đều ngậm một chiếc đũa, từ đầu đến cuối không đứa nào được phép làm rơi chiếc đũa đó... Đến đó, rất dễ dàng trèo tường vào... Tất nhiên để lại hai đứa canh gác... Tôi dẫn mười bốn người vào căn phòng đó, hai đứa xử lý một tên: một đứa lấy bao tải chụp đầu, tiện thể dùng phần còn lại của bao tải bịt miệng; một đứa liền dùng cán thuổng đó phang mạnh hai mươi phát... Toàn bộ quá trình đều thực hiện theo ám hiệu tôi đã thỏa thuận từ trước, tôi bảo dừng là tuyệt đối phải dừng... Đó quả thực là chiến thắng đầu tiên! Khi chúng tôi rời khỏi nơi đó một cách thuận lợi, đến cả chó cũng không bị kinh động... Tuyết lớn rất nhanh đã lấp đầy dấu chân của chúng tôi... Trở về nơi chúng tôi lặn xuống, tôi kiểm tra một lượt, lạ thay đứa nào cũng vẫn ngậm chặt chiếc đũa đó trong miệng!...
...Chuyện này tất nhiên không phải chuyện nhỏ! Không chỉ trở thành "vụ trả thù giai cấp phản cách mạng" gây chấn động công xã, chấn động cả huyện của chúng tôi, nghe nói còn báo cáo lên tận cấp thành phố, thậm chí là Trung ương Cách mạng Văn hóa... Nghe nói trước đó, mặc dù cũng xảy ra một vài "vụ trả thù giai cấp" lẻ tẻ, nhưng đều là hành vi cá nhân, còn vụ "sự kiện phản cách mạng" có tổ chức, có mưu mô, có kế hoạch, kinh thiên động địa như thế này, thì vẫn là lần đầu tiên xuất hiện... Vì vậy những kẻ đang nắm quyền lúc đó rất coi trọng, lập tức thành lập tổ chuyên án, nói là nhất định phải phá nhanh vụ án này...
...Bảy tên bị đánh úp đó, trong đó ba tên đều là "cuồng nhân đấu người" của làng chúng tôi... Sau đó chúng đều được đưa vào bệnh viện, nghe nói có hai tên bị thương nặng, trong đó có một tên chính là kẻ treo xâu giày cũ lên cổ cha tôi, hắn bị gãy mấy cái xương sườn, có một cái còn đâm vào phổi... Đáng đời! ...Chúng tôi không trốn xa, chỉ trốn ở địa bàn công xã gần đó, tôi không ngừng phái người ra ngoài thăm dò tin tức... Nghe nói lúc đầu huyện muốn công khai biểu dương chúng, trao cho chúng danh hiệu "Chiến sĩ anh dũng bảo vệ Cách mạng Văn hóa", nhưng sau đó những kẻ nắm quyền cũng có bất đồng, cảm thấy tuyên dương như vậy, hơi khiên cưỡng, chúng lúc đó đang ngủ say như chết, sao có thể gọi là "bảo vệ" là "dũng sĩ"? Hơn nữa, chuyện này thực sự không nên công khai, tránh "tăng thêm ý chí cho kẻ thù, diệt bớt uy phong của chính mình"... Nhưng nếu bác không tuyên truyền công khai, thì bên dưới lại truyền đi nhanh hơn, rộng hơn, và cũng tà hơn. Rất nhanh, gần như toàn huyện, từ quần chúng cách mạng, đến "tứ loại phần tử", đến "phái cầm quyền đi theo con đường tư bản", đều nghe phong thanh hết cả... Hơn nữa, buổi đấu tố quy mô lớn vốn định tổ chức vào ngày hôm sau tại công xã chúng tôi, do "Đoàn đấu quỷ" đóng vai trò chủ lực, cũng tan thành mây khói... Đó vốn là buổi đấu tố quy mô lớn định "hốt trọn ổ" từ "phái cầm quyền đi theo con đường tư bản số một chết không hối cải" của huyện, cùng một chuỗi dài "cán bộ đắc lực" dưới quyền hắn, cả "phái cầm quyền đi theo con đường tư bản" trong công xã, và "tứ loại phần tử" đấu ngầm, chúng đã chuẩn bị sẵn rất nhiều "bảng đen" bằng gang đúc, cả mảnh vỡ chum vại để kẻ bị đấu tố quỳ lên... Kết quả không những buổi họp ngày hôm sau không tổ chức được, mà suốt nhiều ngày liền, gần như trong một tuần, huyện chẳng tổ chức buổi đấu tố nào... Rất nhiều kẻ vốn khí thế ngất trời chuyên đi đấu tố người, đột nhiên đều ỉu xìu... Lúc này chúng mới biết, bác đấu tố người, đặc biệt là tùy tiện võ đấu, thực hiện nhục mạ nhân thân, là bác phải mạo hiểm! Là phải trả giá! Bác thực sự phải "không sợ hy sinh", chuẩn bị tinh thần bị đánh, làm liệt sĩ, mới được!... Tôi nghe được những tin tức này, vui sướng vô cùng! Hơn nữa, nghe nói kẻ "phái cầm quyền đi theo con đường tư bản số một" của huyện, vốn định treo "bảng đen" gang đúc, quỳ mảnh vỡ chum vại vào ngày hôm sau đó, cũng có người tiết lộ cho hắn chuyện này, hắn liền nghiền ngẫm: Ai làm chuyện này nhỉ? Hắn phân tích, kẻ làm chuyện này, không phải đi tập kích Ủy ban Cách mạng, hoặc những kẻ đương quyền lúc bấy giờ, mà chuyên đánh đám "Đoàn đấu quỷ" võ đấu, có thể thấy không phải nhắm vào toàn bộ Cách mạng Văn hóa, mà nhắm vào cơn gió độc "võ đấu"... Phân tích của hắn tất nhiên là suy nghĩ chủ quan của hắn, thực ra tôi làm như vậy, lúc đó cũng không có ý định rõ ràng như hắn phân tích... Nhưng từ lúc đó hắn đã gieo mầm một ý nghĩ, là sau này có cơ hội, sẽ gặp gỡ kẻ cầm đầu làm chuyện này... Sau này hắn được "giải phóng", lại làm cán bộ lãnh đạo số một của huyện, hắn thực sự tìm thấy tôi, hai chúng tôi sau này trở thành bạn... Đó là chuyện sau này...
...Nhưng chỉ vài ngày sau, tin tức truyền đến lại làm tôi bàng hoàng!... Buổi đấu tố lại tiếp tục, võ đấu đúng là không nghiêm trọng như vậy nữa, nhưng những quy chụp cho kẻ bị phê bình, đều nâng lên tầm cao mới, kẻ "phái cầm quyền đi theo con đường tư bản số một" của huyện đó, bị nói là "tổng hậu đài của thế lực phản cách mạng phản công"... Chuyện này cũng thôi đi, chúng vì không có chút manh mối nào, không bắt được kẻ đánh "Đoàn đấu quỷ", liền tìm từ trong những người đã bị tống giam ra vài kẻ xui xẻo, đem ra tổ chức buổi công khai xét xử, nói chúng là phần tử tội ác tày trời thực hiện trả thù giai cấp, đem bắn chết!... Tất nhiên chúng cũng không nói rõ ràng, kẻ tập kích ban đêm "Đoàn đấu quỷ" chính là mấy người này, nhưng chúng muốn dùng cách này để ám chỉ, chúng đã phá được vụ án, để "tăng thêm ý chí cho nhân dân"... Nghe tin này tôi cả ngày không ăn uống gì, trong lòng còn khó chịu hơn cả chính mình bắn chết người... Mấy người đó chẳng phải vì tôi, mà thành kẻ chết oan sao? ...Tiếp đó lại có tin truyền đến, cấp trên phái đến một tên thủ đoạn cứng rắn nhất, là nhân vật gì đó của "công kiểm pháp mới" sau khi đập phá "công kiểm pháp cũ", người đời gọi là Hàn chủ nhiệm, hắn trấn thủ công xã chúng tôi, và rất nhanh nghi ngờ đến đầu tôi - vì tôi là "phản hiện hành" trốn thoát mất tích mà! Thế là hắn để người của Ủy ban Cách mạng trong làng cách ly cha tôi, liên tục thẩm vấn hàng chục tiếng đồng hồ, ép buộc ông khai ra tung tích và nơi trốn tránh của tôi... Theo người tôi phái đi trinh sát quay về báo lại, cha tôi không dám chống đối chúng, chỉ nói rằng ông còn hận tôi hơn cả chúng, nếu bắt được tôi, ông nguyện tự tay chém chết tôi! ...Người ta đâu có nghe ông nói thế? Chúng hành hạ ông tới lui, cha tôi sau đó liền bảo chúng giết ông đi, lấy mạng ông để thế mạng cho tôi... Nhưng chúng lại không để cha tôi chết... Nghe nói Hàn chủ nhiệm đã nói, giữ lại mạng cha tôi, sớm muộn gì cũng câu được con cá là tôi!...
...Thế này thì làm sao? Trong lòng tôi bốc lửa, đám anh em đó đều nói không thể buông tay mặc kệ, còn phải cho Hàn chủ nhiệm và những kẻ đó biết tay... Phải để người trong huyện biết, đám người chúng tôi vẫn chưa bị bắt, chúng tôi vẫn còn có thể quậy phá!... Thế là rất nhanh công xã chúng tôi xuất hiện một chuỗi chuyện kỳ quái: Kẻ nào trong buổi đấu tố bắt người khác "ngồi máy bay phản lực", hoặc đọc bài phê phán hăng say nhất, kẻ đó hai hôm sau chắc chắn gặp báo ứng, hoặc là hoa màu trên đất tự quản nhà hắn bị phá sạch trong một đêm, hoặc là lợn nhà hắn đột nhiên mắc bệnh dịch... Hơn nữa một ngày nọ ở buổi đấu tố tại huyện thành, đột nhiên trong đám đông dưới sân khấu nổ một hộp "pháo hai nổ", tiếng nổ bùm bụp hỗn loạn, trong sự hỗn loạn tự nhiên không bắt được "phần tử phản cách mạng", ngược lại làm kẻ "phái cầm quyền đi theo con đường tư bản" bị đấu tố trên sân khấu được phen xem đủ trò hề của kẻ đấu tố nghe tiếng pháo liền chạy trốn khỏi chủ tịch đoàn...
...Có hai anh em, không bàn bạc với tôi, tự ý làm bậy, một đêm mò vào làng chúng tôi, đến chỗ cha tôi, muốn cứu ông ra... Ai ngờ cha tôi không những không đi cùng chúng, còn hét lớn: "Mau bắt phản cách mạng này!" Thực ra người ta đã bố trí dân binh từ lâu, thay phiên giám sát căn nhà cũ nát của cha tôi hai mươi bốn giờ... Cũng may kẻ trực đêm hôm đó là tên ngốc bất tài, chúng không bắt được hai thằng anh em xấu xa của tôi, nhưng chuyện này chẳng phải tương đương với việc chính thức cung khai ra tôi sao, chứng minh phán đoán của Hàn chủ nhiệm kia không sai một ly nào sao? Như vậy, tôi chính thức bị truy nã...
...Sau sự việc tôi không oán trách một câu nào đám anh em của mình, nhưng tôi hận cha tôi... Từ đó tôi kết thù không thể giải với cha, ông cho rằng là tôi đã hủy hoại ông, tôi cho rằng là ông đã bán tôi... Thậm chí cho đến ngày hôm nay, cha tôi đã được minh oan từ lâu, nút thắt trong lòng chúng tôi, vẫn không thể gỡ bỏ!... Chúng tôi hiện tại không qua lại, bác có tưởng tượng ra không? Đây là nơi ở cũ của chúng tôi, nhưng cha tôi ông ấy căn bản không đến... Đây hiện tại là chỗ ở của chị họ và anh rể tôi... Tôi đôi khi vẫn quay lại... không phải để hồi tưởng những chuyện tôi và cha tôi ở bên nhau, mà để hồi tưởng về mẹ tôi... Tôi thừa nhận, là tôi đã hủy hoại mẹ tôi, nhưng mẹ tôi bà ấy không hề hủy hoại tôi... Những gì lưu lại trong ấn tượng của tôi, đều là những thứ chân, thiện, mỹ...
...Mấy tiếng hét "Mau bắt phản cách mạng này!" của cha tôi mặc dù tôi không tận tai nghe thấy, nhưng từ khi biết ông từng hét như vậy, tôi liền có một ý nghĩ rất tội lỗi: Sao ông không giống mẹ tôi, dậm chân một cái rồi chết đi?! Ông sống như thế này, còn có ý nghĩa gì nữa?! ...Tôi lúc đó liền nói với chính mình: Coi như ông đã chết rồi! Đời này tôi không bao giờ muốn gặp lại ông nữa!...
...Dùng cha tôi làm mồi câu, để câu con cá là tôi, tên Hàn chủ nhiệm đó hắn thực sự đã tính sai bàn tính rồi! Nhưng tôi không thể lộ ra sự mềm yếu trước lệnh truy nã của hắn, ngược lại, tôi phải để hắn phục tùng tôi! ...Chủ ý đã định, một đêm nọ, tôi không báo với anh em, tự mình hành động...
...Tên Hàn chủ nhiệm đó, lúc đó ở trong một căn phòng tầng bốn của một tòa nhà nằm sâu trong khuôn viên Ủy ban Cách mạng huyện, đó vừa là văn phòng của hắn, cũng là ký túc xá tạm thời của hắn... Đêm đó, hơn mười một giờ, trên trời treo một vầng trăng khuyết, không có gió, đáng lẽ rất bất lợi cho việc gây án, nhưng tôi lại xông vào căn phòng đó của hắn! ...Tôi vào bằng cách nào? Tôi không kể chi tiết mấy cái thủ đoạn đó của mình... Tôi chỉ nói với bác, tôi không phải đi lên bằng cầu thang, cũng không phải vào bằng cửa chính... Đúng, tôi đâm sầm vào từ cửa sổ tầng bốn, và trong khoảnh khắc đã lao đến trước mặt hắn!...
...Đó thực sự là khoảnh khắc cả đời không thể quên!... Lúc đó, hắn đã ngủ trên giường, nhưng vẫn chưa ngủ say... Tôi đột ngột xuất hiện, hơn nữa dán sát vào trước giường hắn, một tay túm lấy cổ áo hắn, một tay dí dao găm vào cổ hắn... Cái bản mặt đó của hắn! Hoàn toàn biến dạng! Hơn nữa, trong khoảng thời gian thậm chí ngắn hơn cả một khoảnh khắc, đã lộ ra vẻ mặt sợ chết cầu xin... Tôi lôi hắn ra khỏi chăn, tôi chưa kịp nghĩ xem nên xử lý hắn thế nào, hắn đã quỳ dưới chân tôi, run rẩy nói: "...Đừng giết tôi, đừng giết tôi, đừng giết tôi..." Trong đôi mắt đó của hắn, chảy ra biết bao sự khẩn cầu, thực sự quá nằm ngoài dự đoán của tôi! Thực ra hắn vóc người khá to cao, thân hình khá tráng kiện, lại từng qua huấn luyện quân sự đặc biệt... Sao cứ dao chạm vào cổ, lại có thể tè ra quần như thế!...
...Tôi liền nói với hắn: "Mày không phải truy nã tao à? Ông đây đến rồi!" Tôi lôi hắn dậy, đặt ngồi trên giường, một tay vẫn túm cổ áo hắn, một tay vẫn dí dao găm vào cổ hắn, trừng mắt nhìn hắn... Hắn cứ run rẩy mãi, như sàng gạo... Tôi liền nói: "Tao thịt mày!" Hắn liều mạng ngửa ra sau, trong cổ họng phát ra tiếng kêu tuyệt vọng: "Đừng, đừng, đừng, đừng..." Con dao găm của tôi cứ đuổi theo cổ hắn, trông dáng vẻ hắn thực sự sợ chết khiếp... Tôi lại lôi hắn về vị trí cũ, tôi nghe hắn nói: "...Đừng đâm... tôi... bác cứ yên tâm... tôi... bác nói đi... muốn thế nào... cũng được... tôi đều đồng ý với bác..." Tôi liền nói: "Một điều, hủy bỏ lệnh truy nã kia đi..." Hắn muốn gật đầu, lại sợ chạm vào mũi dao, miệng liên tục nói: "Hủy hủy hủy hủy... bỏ... không vấn đề gì..." Thực ra sau này tôi nghĩ lại, điều đó căn bản là một mình hắn không thể hủy bỏ được... Lúc đó tôi lại nói: "Thêm một điều nữa, không được phép hành hạ cha tôi nữa..." Hắn thấy mũi dao của tôi cách xa hơn một chút, vội vàng gật đầu: "Chắc chắn rồi..." Tôi lại nói: "Còn nữa..." Hắn thế mà cũng nói theo: "Còn nữa..." Tôi cảm thấy hơi nực cười... Tôi liền nói: "Câm miệng!" Hắn vội vàng ngậm miệng lại thành một đường chỉ... Tôi suýt chút nữa bật cười... Tôi nói: "Còn nữa... không được phép đánh nhau bằng võ bừa bãi nữa!..." Hắn vẫn ngậm miệng, tôi liền lắc lắc hắn: "Nghe thấy chưa?!" Lúc này hắn mới đáp lời: "Không... bừa bãi..." Lần này tôi thực sự bật cười thành tiếng, tôi buông cổ áo sơ mi của hắn ra, dao găm vẫn giơ lên, nhưng không còn dí vào cổ hắn nữa... Hắn lắc lắc cổ, trút một hơi ra, ngồi đó, thấp giọng bảo với tôi: "Tôi... cũng là bất đắc dĩ mà..." Tôi nhất thời ngược lại không biết nói gì... Hắn ngước nhìn tôi, đột nhiên lại nói: "Bác... đúng là một trang nam tử hán! ...Bác vào bằng cách nào vậy?" Một câu khen ngợi của hắn, làm lòng tôi ngứa ngáy ít nhất nửa phút... Thấy con dao găm trong tay tôi lại xa hơn một chút, hắn bắt đầu dùng tay chỉnh lại cổ áo, và dường như khá thân thiện nói: "Bác... sao lại không sợ tôi hét lên nhỉ? ...Xung quanh đây đều có người mà..." Tôi nói: "Thế thì ông hét đi!" Hắn dường như cười cười... Tôi cảm thấy mình đã giành thắng lợi hoàn toàn, về mặt tâm lý nhận được sự thỏa mãn to lớn... Như vậy tôi liền thả lỏng một nửa thân thể vốn đang căng như dây đàn...
……Tôi làm sao thoát ra ngoài đây? Ngài đừng vội, vở kịch này vẫn chưa hạ màn đâu!…… Tôi vừa nới lỏng tay ra thì phát hiện mắt hắn liếc về một hướng, tôi nhìn theo hướng đó, à, thì ra hắn đang nhìn chiếc điện thoại trên bàn làm việc…… Ngay lúc đó, chỉ trong vài giây, hắn bất ngờ nghiêng người, một tay chộp mạnh xuống dưới gối. Khoảnh khắc ấy, gương mặt hắn đầy vẻ nham hiểm, dồn hết sức bình sinh…… May mà tôi phản ứng cũng nhanh, liền đè cả thân mình lên người hắn, khiến hắn cả tay lẫn thân đều không thể cựa quậy…… Tôi dùng một tay cầm dao găm dí vào gáy hắn, tay kia rút ra khẩu súng mà hắn vừa định lấy từ dưới gối. Ngay khoảnh khắc ấy, lòng tôi chấn động dữ dội……
……Đây không phải là một câu chuyện về Cách mạng Văn hóa…… Những gì tôi kể…… là thật, nhưng có lẽ ngài không tin…… Ngài tin ư?…… Tin thì đối với ngài chắc cũng chẳng có ý nghĩa gì mấy…… Tại sao ư?…… Vì tôi cảm thấy, trong những chuyện này thực sự không có nhiều thứ liên quan đặc biệt quan trọng đến cuộc cách mạng này hay phong trào kia…… Tất cả đều là những chuyện vụn vặt bên ngoài lịch sử…… Chẳng phải sao?…… Tất nhiên đây là những suy nghĩ mới hình thành mấy năm gần đây…… Nhớ lại chuyện xảy ra đêm đó…… Gã Hàn chủ nhiệm kia…… thứ hắn gợi lên trong tôi chính là, nhân tính thật đáng sợ!…… Từ đêm đó trở đi, đôi khi chính nhân tính của bản thân tôi, tôi cũng thấy sợ……
……Khẩu súng của hắn đã bị tôi lấy ra, cầm trong tay. Tôi một tay cầm súng, một tay cầm dao găm, rời khỏi người hắn. Hắn vẫn nằm ngửa như vậy, hai mắt tuyệt vọng, kinh hãi nhìn tôi, thoáng chốc lại đầy vẻ cầu xin…… Tôi liền bảo hắn: "Mày kêu đi! Kêu đi!"…… Hắn vẫn không dám bật dậy kêu la, vì hắn biết, nếu hắn kêu, tôi quả thật khó thoát ra ngoài, nhưng tôi chắc chắn sẽ giết hắn trước!……
……Tôi giơ súng và dao găm lên, ra lệnh hắn ngồi dậy, lại ra lệnh hắn quỳ vào góc phòng xa bàn làm việc nhất, hắn vậy mà răm rắp làm theo…… Tôi vừa lùi lại vừa giám sát hắn cho đến khi tới cái cửa sổ nơi tôi lẻn vào, rồi trèo ra ngoài…… Trong mỗi giây phút chạy trốn khỏi đại viện đó, tôi đều đợi tiếng kêu la, tiếng còi báo động và tiếng súng. Tôi liều mạng, thà chết trong cái đại viện đó, trở thành một đống phân người không ai thèm đếm xỉa, lưu xú vạn năm…… Vậy mà tôi lại thoát ra ngoài một cách an toàn…… Chẳng có tiếng động nào cả!…… Khi quay trở về nơi ẩn náu, tôi thậm chí còn có cảm giác hụt hẫng…… Tôi không tài nào hiểu nổi tại sao gã Hàn chủ nhiệm kia lại không bật dậy gọi điện thoại tìm người bắt tôi……
……Vở kịch tôi và Hàn chủ nhiệm cùng diễn này, vậy mà bị hắn xóa sạch không để lại một chút dấu vết nào…… Tôi không kể chuyện đêm đó cho bất cứ anh em nào của mình, họ đều không biết…… Tôi cũng sớm biết rằng, Hàn chủ nhiệm cũng không nói với bất cứ ai…… Hơn nữa, chẳng bao lâu sau hắn xuất hiện tại cuộc họp ở huyện, phát biểu vẫn hung hăng sắc bén, vẫn hùng hồn như một con bò tót…… Tôi vẫn tiếp tục bị truy nã, cha tôi cũng tiếp tục bị giám sát và phê đấu, các cuộc phê đấu các cấp vẫn mở, võ đấu vẫn không thay đổi, chỉ là không còn những trò đấu tố kỳ quái nhất của "Đấu Quỷ Đoàn"…… Tất nhiên Hàn chủ nhiệm đã đổi chỗ ở, hắn và những kẻ đương quyền khác đều tăng cường bảo vệ, nhưng không hề có tin tức nào về việc hắn bị phần tử phản cách mạng đe dọa…… Tôi cứ băn khoăn mãi: Hắn mất một khẩu súng, thì làm sao báo cáo với tổ chức?…… Thế nhưng hắn chắc chắn đã dùng một cách rất hay để giải quyết nan đề này, vì trong huyện cũng không hề có tin tức về việc súng bị đánh cắp…… Tính ra đêm đó tôi căn bản là chưa từng đến chỗ hắn! Ngài nói xem chuyện này…… rốt cuộc là tôi thắng, hay hắn thắng?……
……Sau vở kịch đó, tôi dần mất hứng thú với việc phá hoại các cuộc phê đấu của bọn họ kiểu du kích…… Tôi quay lại "góc chết" cách xa hàng trăm dặm đó, tiếp tục cái lối sống…… Được, cứ dùng từ của ngài, lối sống của một "kẻ trộm ngựa"…… Tôi tìm thấy sự say sưa, sự an ủi mà mình cần ở những người phụ nữ mà ngài chắc chắn coi là hạ đẳng…… Thế nhưng, một vài anh em của tôi vẫn tiếp tục hoạt động trong huyện đó, và bất cứ khi nào họ làm chuyện gì, đều nói là do tôi làm……
……Đột nhiên một ngày nọ, tôi có khái niệm về thời gian…… Đã tròn một năm!…… Sắp đến ngày giỗ mẹ tôi gieo mình xuống giếng rồi!…… Từ bé, những điều tốt đẹp mẹ làm cho tôi cứ như những thước phim, hiện lên trong tâm trí, khiến lòng tôi cuộn trào những con sóng nóng hổi…… Đặc biệt là những cảnh tượng đó: sau khi bị trả về nông thôn, khẩu phần ăn cấp cho chúng tôi toàn là hạt ngô lẫn cát đá, lại chẳng hề đủ ăn. Mẹ cẩn thận nhặt từng hạt ngô, rồi kiên nhẫn dùng cối xay nhỏ nghiền nát chúng, sau đó trộn với rau dại, nấu thành cháo đặc…… Lúc ăn cháo, cha tôi trách móc tôi, bà cũng không nói gì, cứ chia phần của mình cho tôi một ít; tôi cãi lại cha, bà cũng không nói gì, lại múc hết phần còn lại trong nồi vào bát cha tôi…… Ôi, tại sao tôi lại chẳng mảy may dự liệu được việc mẹ sẽ đột ngột gieo mình xuống giếng như vậy…… Tôi có lỗi với mẹ! Mẹ dành cho tôi quá nhiều sự chăm sóc, hữu hình lẫn vô hình, vậy mà tôi, ngay cả những điều vô hình cũng chưa từng dành cho bà! Thật là hỗn láo mà!……
……Tôi đột nhiên biến mất khỏi nhóm bạn đó, đi không ngừng nghỉ suốt hai ngày hai đêm, tất nhiên không phải chỉ đi bộ, tôi từng cưỡi ngựa, đi thuyền, đi nhờ máy cày tay…… Suốt hai ngày hai đêm, tôi không hề dừng lại, cứ thế chạy thẳng đến cái giếng nơi mẹ tôi đã gieo mình…… Tôi đến giếng vào lúc nửa đêm, quỳ sụp xuống thành giếng, quỳ thẳng lưng ở đó, cúi đầu…… Tôi đang làm gì vậy?…… Sám hối ư? Lúc đó trong lòng tôi không hề có khái niệm đó…… Thực chất là gì? Lúc đó, sau một năm sống cuộc sống như thế, tôi đã chẳng còn thực chất gì nữa rồi…… Ý là, không còn cái…… từ của các người gọi là gì nhỉ?…… Đúng, không có cái gọi là siêu hình đó…… Trong lòng chỉ có một đống cảm giác…… Chỉ là cảm giác, đôi khi cũng không phải là cả đống…… Đôi khi nó thật sự rất đơn giản…… Có lẽ cảm giác đó là một khối rất lớn, nhưng càng lớn, thực ra lại càng đơn giản!……
……Lúc đó tôi chỉ có một cảm giác đơn giản như vậy, rất lớn, rất dày, rất đậm…… Dù sao thì khi quỳ ở thành giếng đó, trong lòng tôi cảm thấy mình đã làm một việc nên làm……
……Nguy hiểm ư?…… Lúc đó chẳng nghĩ gì đến nguy hiểm hay không…… Ngài đoán đúng rồi…… Vâng, chưa đợi đến hửng sáng, tôi đã bị dân binh bắt được…… Tất nhiên là rất chấn động…… Cuối cùng cũng bắt được kẻ truy nã…… Đầu tiên là bị trói lại và mang đi phê đấu khắp thôn…… Mọi người vây xem…… Tôi phát hiện, không ít người có thành phần rất tốt, đặc biệt là các bà thím, các cụ bà, trong ánh mắt họ hiện rõ sự đồng cảm, thậm chí còn có nhiều thứ hơn cả đồng cảm…… Đột nhiên cha tôi lao đến, cầm một chiếc giày rách, tát vào miệng tôi, miệng gầm thét điều gì đó…… Ông ấy nhanh chóng bị người ta lôi ra…… Biểu cảm trên gương mặt cha tôi in hằn trong lòng tôi rất lâu, đó là một biểu cảm vô cùng hả hê, không chỉ là hả hê, trong biểu cảm đó còn có ý rằng cuối cùng ông cũng đã vượt qua được khổ ải…… Bi kịch ư? Tôi chưa bao giờ nghĩ đây là vở kịch gì!…… Dù sao thì tôi và cha tôi cũng không bao giờ có thể hòa hợp với nhau được nữa…… Đừng hận ông ấy? Đều tại…… cái gì? "Bè lũ bốn tên"?…… Ngài đừng đùa! Bè lũ nào cũng không gánh vác nổi trách nhiệm cho những chuyện này!…… Cái nhìn lịch sử ư?…… Đây đều là chuyện bên ngoài lịch sử, cái nhìn đó của ngài không linh nghiệm đâu!…… Nhân tính ư? Đúng, cái này thì gần đúng rồi!…… Nhưng nhân tính là cái thứ gì…… rốt cuộc là thứ gì vậy nhỉ!……
……Ngài nghe mệt chưa? Chưa ư?…… Ngài uống trà đi…… Để tôi pha thêm nước cho…… Còn tôi, tôi vốn chỉ uống nước lọc…… Lại còn không uống nóng, chỉ uống nguội…… Cũng chẳng phải nước sôi để nguội, mà uống nước máy…… Không có nước máy thì uống nước giếng, nước suối…… Quen rồi…… Nước khoáng ư? Thế cũng được!……
……Tôi nói mệt chưa ư? Chưa, không hề!…… Tôi rất vui, tôi nhìn ra bạn——tôi sẽ không "ngài" này "ngài" nọ nữa, được chứ? Gọi bạn dễ hơn gọi ngài…… Bạn thấy sao? Được, vậy chúng ta không khách sáo nữa!…… Không khách sáo thì tốt? Ha! Trong giới của chúng tôi, câu "vậy thì tôi không khách sáo nữa" có ý nghĩa cực kỳ nhiều…… Rốt cuộc là ý gì, thì phải xem lúc nói ra là với giọng điệu như thế nào!……
……Bạn hỏi sau đó thế nào…… Sau đó còn phải đoán sao?…… Phê đấu, công khai xét xử, đeo bảng án ngay tại chỗ…… Ngồi tù? Đúng, phải dùng từ này…… Trốn ư? Cái đó không dễ…… Hơn nữa, tôi cũng chẳng muốn trốn…… Họ căn bản không bắt được tôi! Ý là, họ bắt được thân xác tôi, nhưng làm sao bắt được trái tim tôi?…… Họ đối xử với tôi thế nào?…… Thực ra trong tay họ chẳng có bằng chứng gì…… Tôi không thừa nhận chuyện tập kích ban đêm vào "Đấu Quỷ Đoàn"? Đương nhiên rồi! Nhưng tôi cũng chẳng tranh cãi với họ…… Dù họ dùng biện pháp cứng hay mềm, tôi hoàn toàn không tiếp chiêu, tôi chỉ dùng đôi mắt mình mà hận họ…… Về sau họ đều chẳng dám nhìn thẳng vào mắt tôi nữa!…… Tôi cũng không phải muốn phủ nhận hết…… Nếu họ hỏi tôi chuyện khẩu súng, tôi nhất định thừa nhận, nhưng họ liệt kê cho tôi một danh sách tội danh dài dằng dặc, có những chuyện căn bản không dính dáng gì đến tôi cũng đổ lên đầu tôi, nhưng lại không có tội danh cướp súng. Họ không hỏi, tôi tất nhiên cũng chẳng dại gì mà đi tự thú…… Tôi bị kết án bao nhiêu năm? Là tù chung thân! Họ bảo với tôi, không bắn bỏ tôi đã là khoan hồng rồi!……
……Những ngày trong tù ư?…… Không muốn nói nhiều!…… Lúc đó, "Công kiểm pháp cũ" bị đập nát, "Công kiểm pháp mới" thì loạn cào cào…… Thú thật, tôi cũng chẳng sao…… Những kẻ cùng buồng giam, hoặc là vừa nghe tên tôi là phục, hoặc là lúc đầu không phục, vài ngày sau cũng phục!…… Những người canh gác về sau phần lớn cũng phục tôi…… Đáng thương nhất là những cán bộ Đảng Cộng sản bị đánh thành "Kẻ đi đường tư bản không bao giờ hối cải". Lại cộng thêm vấn đề "phạm tội hiện hành" nên cũng bị bắt vào đây, có người còn chưa bị kết án rõ ràng đã cố tình tống giam cùng với những tên tội phạm hình sự như chúng tôi…… Lại còn có những trí thức, kỹ sư, kỹ thuật viên, giáo viên trung học, giảng viên đại học gì đó, đủ loại tội danh, thực ra phần lớn chẳng liên quan gì đến vấn đề hình sự, cũng bị ném vào đống này…… Bạn phải biết rằng, tội phạm hình sự thực sự phần lớn là cặn bã…… Tôi cảm thấy bản thân mình về cơ bản cũng là một tên cặn bã…… Bạn đừng nói tốt cho tôi, chính tôi hiểu rõ, tôi có điểm vượt trội hơn họ, nhưng mặt không sạch sẽ của tôi mà kể hết ra cho bạn nghe, bạn có thể sợ đến ngất xỉu đấy!……
……Trong tù, một thu hoạch lớn của tôi là quen biết không ít cán bộ Đảng viên và trí thức…… Tất nhiên mỗi người một khác, có người tôi thấy cũng là cặn bã, hơn nữa lại là loại cặn bã ra vẻ ta đây, càng khiến người ta buồn nôn! Nhưng nói lời công đạo thì trong số họ, người tốt vẫn nhiều hơn! Có người nhân tính thực sự rất tốt!…… Họ quen biết tôi, thu hoạch có khi còn lớn hơn cả tôi nữa đấy! Nói thật, nhờ có tôi, họ đã giảm bớt đáng kể, hoặc tránh được những nỗi khổ đau khi phải giam chung với tội phạm hình sự——đó vốn là điều mà những kẻ giam giữ họ mong muốn họ phải chịu đựng nhất…… Có người, ngay trong đó đã kết bạn với tôi, hoặc ít nhất cũng có cảm tình……
……Tại sao tôi không ngồi tù mọt gông? Không, không phải đến sau khi "Bè lũ bốn tên" bị đập tan tôi mới ra ngoài…… Từ sau năm 1972, đã có những cán bộ Đảng viên bị giam cùng tôi lần lượt được thả ra, có người không những được minh oan mà còn quay lại làm quan. Họ tất nhiên không quên tôi, có người lợi dụng quyền lực hoặc ảnh hưởng của họ, trước tiên là giảm án cho tôi, từ chung thân thành có thời hạn, có thời hạn lại được rút ngắn từng đợt, đến năm 1975, dứt khoát coi như tôi đã mãn hạn tù…… Sau khi được trả tự do, tôi được sắp xếp làm công nhân chính thức tại nông trường cải tạo, trông coi vườn cây ăn quả…… Năm 1978, tôi lại được minh oan, nghĩa là tôi căn bản vô tội, toàn bộ coi là "án oan sai"…… "Kẻ đi đường tư bản lớn nhất" huyện năm đó, ông ta lên làm một chức quan lớn hơn ở thành phố, còn đặc biệt tìm tôi đến nói chuyện suốt một buổi chiều…… Ông ta hỏi tôi muốn làm gì? Tôi bảo tôi muốn làm công nhân…… Thế là, tôi được sắp xếp đến một nhà máy…… Bạn xem, tôi có gì thần bí đâu? Thực ra, rất đơn giản……
……Cha tôi năm 1978 cũng được minh oan, quay trở lại thành phố, khôi phục thân phận công nhân nhà máy, ông lại quay về làm hoa lụa…… Tay nghề của ông vậy mà vẫn không hề mai một, ông còn nhận đệ tử, không chỉ làm hoa lụa mà còn làm người lụa…… Tình cảm cha con tôi rạn nứt, nhưng lúc đó vẫn giữ liên lạc, có một thời gian cư xử với nhau cũng coi là tạm ổn…… Chúng tôi lĩnh lại từ "Văn phòng xử lý vật tư tịch thu" thanh bảo kiếm của ông nội, và một đôi hoa lụa đỏ thắm——đó là đôi hoa mẹ tôi tự làm khi cha mẹ cưới nhau…… Tôi bảo với cha: "Những thứ này cứ để con giữ nhé!" Ông không hề ngập ngừng mà đồng ý ngay, nhưng tôi lại nói: "Năm đó là ai tố giác gia đình mình? Con nhất định phải điều tra rõ chuyện này!" Cha tôi lại nổi cáu, ông giậm chân, nắm chặt tay, nghiến răng nói: "Mày mày mày…… lại muốn gây chuyện!…… Vất vả lắm mới sống sót được, mày lại muốn chết à!…… Mày đừng có làm liên lụy đến tao!…… Mày mà làm liều, tao…… tao từ mặt mày!"…… Tôi thấy con người ông ấy còn đáng sợ hơn cả người chết, liền trừng mắt nhìn ông rồi quay lưng bỏ đi……
……Tôi âm thầm điều tra, cuối cùng cũng làm rõ được kẻ đã gây ra chuyện xấu, thật khiến người ta kinh ngạc!…… Tôi vốn tưởng là tên phản loạn nào đó lúc bấy giờ đang đả kích tràn lan, hoặc kẻ bị lôi ra nào đó cắn bừa để chuyển hướng mục tiêu, hoặc ít nhất cũng là người có "ân oán" với cha tôi, mượn phong trào đó để trả thù cá nhân…… Ai dè, mẹ nó, đều không phải, tà môn thật! Kẻ vạch trần, tố giác cha tôi, lại chính là một tên gọi là Ngô Nghiên Phù! Đây là người thế nào? Hắn vốn dĩ chỉ là một tên tiểu lâu la trong nhà máy, ngoài ba bốn vị lãnh đạo ra, chỉ là một tên quan tép riu không ai để mắt tới…… Biệt danh của hắn là "chó săn", bạn nghĩ xem người có biệt danh như thế này thì cái sống lưng có thẳng nổi không? Phong trào vừa nổi lên, hắn sợ chết khiếp, nhưng người chịu ảnh hưởng nặng nề nhất trong nhà máy tất nhiên không phải là hắn…… Phe phản loạn cũng chẳng coi hắn là cái nhân vật gì…… Hắn cố hết sức vạch rõ giới tuyến với mấy vị lãnh đạo kia, viết không ít tài liệu tố giác, cái này thì cũng thôi đi, con người trong lúc nguy cấp bảo toàn bản thân cũng không tính là quá ác…… Thế nhưng, sau khi bảo toàn được mình, suy nghĩ của hắn lại thay đổi, vốn dĩ hắn chỉ cầu an, không bị phê đấu là được, thực sự không đấu hắn nữa, hắn lại muốn kiếm chút lợi lộc…… Lúc đó phe phản loạn lập Ủy ban Cách mạng, ít nhiều gì cũng phải kéo vài người xếp ở cuối hàng ngũ lãnh đạo cũ vào để bù số lượng…… Hắn liền cảm thấy, không thể bỏ lỡ cơ hội đó…… Nhưng làm sao để phe phản loạn tin tưởng hắn? Hắn vậy mà lại nhắm vào cha tôi!…… Cha tôi trước đó có "ân oán" với hắn sao? Không những không có "ân oán", thậm chí có thể nói là khá anh em với nhau đấy!…… Hắn vốn cũng ở xưởng hoa lụa, có một dạo, vợ hắn đòi ly hôn, bỏ về nhà mẹ đẻ không nấu cơm cho hắn, mà hắn là loại người ngoài việc cắt mì ra thì chẳng biết làm gì, cha mẹ tôi thương hại hắn nên thường bảo hắn sau giờ làm cứ đến nhà tôi ăn cơm…… Lúc đó nhà tôi không tính là dư dả, nhưng vì hắn đến nên trên bàn cơm luôn phải thêm món, cũng không thể thiếu rượu Nhị Oa Đầu, đến tôi cũng được hưởng ké…… Ngay một tháng trước ngày nhà tôi gặp nạn, nhà máy dán đầy áp phích chữ to, nhưng chưa lôi được ai ra thì một hôm, hắn chủ động đến nhà tôi, nói là trong lòng rối bời, muốn tìm một nơi an toàn, tìm một người trung thực để uống chén rượu…… Cha mẹ tôi nhiệt tình giữ hắn lại…… Khi uống rượu ăn cơm, còn có chú Hoàng ngồi cùng…… Chú Hoàng trong bữa tiệc nói: "Đến đây là đúng rồi!…… Chúng ta đều là những củ cải nhỏ chẳng ai quan tâm……" Cha tôi uống quá chén, bỗng nhiên hăng máu, đắc ý nói: "Chúng ta là những người thợ làm nghề chân chính…… Thời nào mà chẳng cần thợ lành nghề chứ? Chúng ta không phải địa chủ, phú nông, phản cách mạng, phần tử xấu, phần tử hữu khuynh, cũng không phải kẻ phản bội, đặc vụ hay phần tử đi đường tư bản…… Phong trào này, có thể đốt đến chúng ta sao? Nó đốt chúng ta để làm gì?…… Cứ nói việc 'Phá tứ cựu' đi, những gia đình như chúng ta, chủ động giao nộp ít 'tứ cựu' ra là xong thôi! Ai lại đi chấp nhặt với loại người như chúng ta chứ?…… Nói thật với các người, có những món đồ…… đặt ở nhà người khác thì phải tính là 'tứ cựu', bạn giấu đi, người ta cũng phải lục ra cho bằng được, tin không? Tôi đây, luyến tiếc nên giữ lại, tạm thời không treo ra là được, cứ vứt trong tủ ở buồng trong ấy mà……" Hắn chỉ nói suông thôi thì cũng chẳng sao, nhưng hắn vậy mà lại vào buồng trong, lấy thanh bảo kiếm đó ra, đưa cho tên "chó săn" thưởng thức…… Hắn còn lắc đầu đắc ý khoe khoang: "……Đây là báu vật gia truyền…… kiếm của tướng quân đấy!…… Cha tôi truyền lại cho tôi, chỉ có cái này là quý nhất!……" Lúc đó "chó săn" cầm lấy, rút kiếm ra ngắm nghía nửa ngày…… Không có căn cứ nào cho thấy lúc đó "chó săn" đã nảy sinh ý định dùng thanh bảo kiếm đó để hại gia đình tôi…… Thế nhưng, sau khi hắn tự bảo toàn được mình, lại nảy sinh ý định bước vào hàng ngũ lãnh đạo mới, hắn liền quyết định bán đứng anh em!…… Hắn thật độc ác! Hắn không phải công khai dán áp phích chữ to, cũng không phải đứng ra phát biểu tại đại hội, hắn viết một tài liệu tố giác chính thức, giao cho phe phản loạn đang nắm quyền. Tài liệu đó hắn viết rất có kỹ thuật, đặc biệt là hắn làm cho phe phản loạn cảm thấy, thông qua việc lôi cha tôi ra, có thể dẫm đạp những "phần tử đi đường tư bản" đã bị lôi ra trong nhà máy xuống bùn sâu hơn nữa để họ không bao giờ có thể ngóc đầu dậy được——họ vậy mà lại bao che, trọng dụng loại người như cha tôi, để loại người xấu như cha tôi ẩn náu bao nhiêu năm nay! Dùng cách liên kết "phần tử đi đường tư bản" với cha tôi như vậy, trong cái nhà máy đó, quả thật sẽ có hiệu quả "bùng nổ", là một bước đột phá lớn của phong trào trong nhà máy!…… "Chó săn" đúng là loại chó điên cắn người không để lại dấu răng mà! Ngày đến cái viện này lôi cha tôi đi, hắn cũng không lộ mặt……
……Loại chó săn mặt dày như Ngô Nghiên Phù, bạn cũng từng gặp sao? Đúng vậy, thực ra cũng chẳng có gì lạ…… Bán đứng người khác, hỗn tạp ngược xuôi…… Hắn chắc chắn còn bán đứng những người khác nữa…… Sau khi cha tôi được minh oan về lại nhà máy, hắn đã là một quan chức nào đó thuộc bộ phận thương mại của quận, vài năm sau, Chính hiệp được khôi phục, hắn lại lách được chân vào làm Ủy viên Chính hiệp quận……
……Tôi báo thù hắn thế nào ư?…… Bạn cho rằng tôi nhất định phải báo thù hắn? Có phải bạn thấy bản tính tôi khó dời?…… Tôi không thể thừa nhận là tôi đã báo thù hắn…… Một con chó săn mặt dày!…… Hiện tại ư? Xin lỗi, hắn không còn "hiện tại" nữa rồi, đúng, hắn chết rồi, tiêu đời rồi!…… Chết thế nào ư? Cũng chẳng có gì kỳ lạ, chuyện này trong thành phố vốn thường xảy ra…… Hắn chết vì một vụ tai nạn xe hơi, bị đâm nát bét, nhưng không chết ngay…… Không không, không phải đến bệnh viện là chết ngay, bệnh viện dốc sức cứu chữa, để hắn cầm cự được một tuần, vừa tròn một tuần…… Một tuần vừa qua, hắn trút hơi thở cuối cùng…… Người bị đâm một tuần sau mới chết, điều này trong xử lý tai nạn giao thông thì không thể tính là lái xe đâm chết người, hình phạt đối với tài xế gây tai nạn sẽ nhẹ hơn so với việc đâm chết người ngay tại chỗ…… Cái gì? Bạn đoán tài xế gây tai nạn bỏ trốn ngay lập tức? Vụ án không có manh mối ư? Bạn sai rồi…… Nghe nói, tài xế đó sau khi đâm hắn liền bước ra khỏi xe, đợi cảnh sát đến xử lý, tự thú đầy đủ về việc lái xe trong tình trạng say rượu và vi phạm luật lệ giao thông…… Tôi có quen tài xế đó không ư? Bạn có ý gì vậy?…… Trong thành phố này nhiều tài xế thế, sao tôi có thể quen hết được?…… Chỉ nghe nói, tài xế đó là nữ……
……Mấy năm đầu, tôi thôi việc ở nhà máy, làm cá thể…… Cũng chẳng phải buôn bán gì lớn, chỉ là mở một quán cơm, thêm một cửa hàng phụ tùng ô tô, ngoài ra còn có một trang trại ngựa giống gì đó…… Tôi biết buôn bán gì đâu, chẳng qua là bạn bè hơi nhiều một chút…… Chẳng phải trước đó đã nói rồi sao, hồi ngồi tù, trong đó có mấy cán bộ, rồi cả mấy trí thức, bạn tù mà, sau này có người nắm quyền, có người "xuống biển" làm ăn, kinh doanh rất lớn, vươn ra cả nước ngoài…… Họ có thể không giúp tôi sao?…… Phát tài gì chứ? Phát tài lớn làm gì?…… Bạn tưởng tôi giàu đến mức nào?…… Nói thật nhé, chiếc xe Phú Hán lái đi đón bạn đấy, đâu phải của tôi! Là mượn của bạn bè thôi…… Tôi thực sự không nghiện phát tài lớn, tôi không mưu cầu cái thú vui đó…… Mưu cầu cái gì? Nói sao nhỉ?…… Mưu cầu sự công bằng thôi!
……Đúng rồi, nói thêm với bạn về chuyện của Hàn chủ nhiệm…… Sau này đường quan lộ của hắn hanh thông, cuối cùng làm đến tận chức thị trưởng của một thành phố cấp huyện ở tỉnh ngoài…… Còn khẩu súng của hắn? Bạn còn nhớ chứ? Hắn lại chẳng bao giờ truy cứu nữa, lạ không? Thực ra cũng chẳng lạ, đó là nhân tính của hắn!…… Khẩu súng đó, trước khi tôi chạy đến quỳ trước cái giếng của mẹ tôi, tôi đã tặng cho một anh em rồi…… Chắc hẳn vẫn còn trong tay cậu ấy, đúng, là một khẩu súng đen bất hợp pháp…… Nhưng người đáng truy cứu nhất là Hàn chủ nhiệm, Hàn thị trưởng, ông ta lại không truy cứu…… Tôi lại nhìn thấy hắn ở một khu biệt thự tại Bắc Kinh chúng ta, ngay hai tháng trước thôi…… Hắn đang từ một chiếc ô tô con bước ra…… Tôi nhận ra hắn ngay lập tức, già đi nhiều, nhưng cái phong thái đó vẫn khá bảnh bao…… Người đi cùng bước ra, đoán chừng là con trai hắn, đôi mắt cái mũi như đúc từ một khuôn ra mà!…… Họ ra khỏi xe rồi vào một căn biệt thự…… Lúc đó tôi đang cùng hai người bạn đứng cách hắn không xa, hắn chắc là không nhìn thấy tôi…… Dù có nhìn thấy tôi, sợ là cũng không nhận ra tôi nữa, sự thay đổi của tôi thực sự quá lớn!…… Sau này tôi nghe ngóng được, hắn đến tuổi, vinh dự nghỉ hưu rồi…… Hắn đến xem nhà cùng con trai, vẫn chưa mua chốt…… Tôi định làm gì ư? Không làm gì cả!…… Dù sao thì cả đời này tôi cũng không quên được hắn, còn hắn, giờ hắn về hưu rồi, không bận rộn nữa, sợ là lại càng không quên được tôi đấy!…… Tuy nhiên, tôi nghĩ chắc chắn hắn không muốn gặp lại tôi đâu, còn tôi, liệu có ngày nào đó chạy đến gặp hắn, đùa cho hắn một vố không?…… Cái đó thì khó nói lắm!……
……Phải rồi, hôm nay tôi bị làm sao thế này? Lôi hết chuyện của nửa đời người ra nói với bạn!…… Giọng nói khô cả rồi ư? Bạn không để ý đấy thôi, tôi vừa bắt đầu trò chuyện là giọng đã khô rồi, khô từ sớm rồi!…… Tôi là một kẻ bẩn thỉu! Chẳng khá hơn loại cặn bã từ đầu đến chân là mấy!…… Bạn có thể kiên nhẫn nghe tôi trò chuyện như vậy, đúng, không chỉ là kiên nhẫn…… Là bạn coi trọng tôi! Tôi xin nhận! Đây cũng là duyên phận nhỉ! Tôi tin vào duyên phận, tin vào quả báo, tôi còn tin vào luân hồi nữa!…… Địa điểm hẹn hôm nay cũng tốt, nếu không phải ở đây, lời tôi nói có lẽ chưa chắc đã nhiều thế này!…… Tuy nhiên, trong cái sân này, các cụ già đều qua đời cả rồi, chú Hoàng mấy năm trước cũng đã ra đi…… Đó là lần khôi phục lại việc hát tuồng truyền thống, chú ấy còn cầm cờ, đánh cờ đầu. Chú ấy bảo giờ người trẻ đến cả những vở kịch hay như thế cũng không biết thưởng thức, còn mấy ai muốn lên sân khấu cầm cờ, chạy lon ton nữa chứ? Giống như tôi hồi đó, sẵn sàng lên sân khấu đóng vai mã đồng, tôm binh gì đó, người trẻ biết lộn nhào, giờ có cầm đèn lồng, không, cầm đèn pin đi tìm khắp thế giới này, bạn cũng chẳng tìm ra được mấy người đâu! Chú ấy bảo đừng nhìn chú ấy sáu mươi mấy tuổi, lên sân khấu đánh cờ, chú ấy không những cảm thấy đó là một nghề nghiệp rất tốt, mà còn cảm thấy toàn thân sảng khoái, cảm thấy đã đời nữa!…… Thế nhưng đêm đó chú ấy đánh cờ, hình như vở diễn là "Quần Anh Hội", chú vừa quay từ trên sân khấu vào cánh gà, bỗng nhiên đổ gục xuống đất, đến cả tiếng "ái chà" cũng không kịp kêu, cứ thế, nhồi máu cơ tim, lên trời rồi!…… Thím Hoàng sức khỏe cũng không tốt, bên cạnh có một cô con gái, lại còn bị thiểu năng…… Tôi đến giúp lo liệu đám tang…… Thím Hoàng đến cả thay bình ga cũng khó khăn, mùa đông cái nhà cấp bốn này còn phải đốt lò…… Đừng ở đây nữa! Tôi đã mua cho thím và cô con gái ấy một căn chung cư ở ngoài thành, nhà lầu, hai phòng ngủ, có sưởi ấm…… Còn mời cả một người em gái ở quê của thím đến ở cùng để chăm sóc lẫn nhau…… Sinh hoạt phí, tôi gửi theo quý…… Thực ra khi chú Hoàng còn sống, tôi đã nên làm thế rồi, nhưng lúc đó đâu có tiềm lực này, phải không! Haizz……
……Á, trời bên ngoài tối đen rồi, phải bật đèn thôi…… Trên đời không có vở kịch nào không tan, chúng ta cứ trò chuyện đến đây thôi nhé……
