(C.1) Thế rồi ngày tàn, họ dùng bữa tối và đi nghỉ. Nhưng sáng sớm hôm sau, toàn thể chư hầu kéo đến cổng điện của Cyaxares; và trong lúc Cyaxares đang chải chuốt, xiêm y tươm chỉnh vì nghe tin một đám đông lớn đang đợi sẵn, Cyrus liền tiếp đón những người cầu xin do các chiến hữu của ông đưa tới. Trước tiên là người Cadusius đến khẩn khoản xin ông ở lại, tiếp đến là người Hyrcania, rồi người Sakian, và sau đó có người dẫn Gobryas tới, còn Hystaspas đưa thái giám Gadatas vào, với cùng một lời khẩn cầu như trước. (2) Biết rõ từ mấy ngày nay Gadatas đã vô cùng hoảng sợ vì lo quân đội sẽ giải tán, Cyrus liền cười lớn và nói: "Chà, Gadatas, ngài không thể giấu được đâu: ngài đã bị người bạn Hystaspas của ta mua chuộc để nói lên quan điểm này rồi."

(3) Nhưng Gadatas giơ hai tay lên trời và thề thốt một cách vô cùng long trọng rằng Hystaspas không hề tác động gì đến ông.

"Không," ông thưa, "chính vì tôi tự biết rằng nếu ngài rời đi, tôi sẽ hoàn toàn tiêu đời. Và đó là lý do tôi đã tự mình đứng ra nói chuyện với Hystaspas, hỏi xem ngài ấy có biết ý định của ngài ra sao về việc giải tán quân đội hay không."

(4) Cyrus liền nói: "Vậy chắc là không công bằng khi đổ lỗi cho Hystaspas rồi." "Đúng vậy, thưa Cyrus, vô cùng bất công," Hystaspas đáp, "bởi vì tôi chỉ nói với Gadatas rằng ngài sẽ không thể tiếp tục chiến dịch, vì thân phụ ngài muốn ngài về nhà và đã sai sứ đón ngài."

(5) "Sao cơ?" Cyrus kêu lên, "ngươi dám để lộ chuyện đó dù ta muốn hay không ư?"

"Đương nhiên là tôi dám rồi," hắn đáp, "vì tôi thấy ngài đang phát cuồng lên được về quê nhà Ba Tư, trở thành tâm điểm chú ý của mọi ánh nhìn, để kể cho thân phụ nghe ngài đã lập nên những chiến công này và đạt được những thành tựu kia ra sao."

"Thế nào," Cyrus nói, "chính ngươi lại không khao khát được về nhà lắm chắc?"

"Không," người kia đáp. "Tôi không. Và tôi cũng chẳng có ý định về: tôi sẽ ở lại đây làm tổng tư lệnh cho đến khi đưa người bạn Gadatas của chúng ta lên làm chúa tể và biến kẻ người Assyria thành nô lệ của ông ấy."

(6) Cứ thế, nửa đùa nửa thật, họ đùa giỡn với nhau; trong khi đó Cyaxares đã sửa soạn xong xuôi, uy nghi lộng lẫy bước ra và ngự lên ngai vàng xứ Media. Khi tất cả đã tề tựu và tiếng nói được giữ im lặng, Cyaxares cất lời:

"Hỡi các bằng hữu và đồng minh, có lẽ vì ta có mặt ở đây và lớn tuổi hơn Cyrus, nên ta thiết tưởng mình xứng đáng được ngộ đạo trước tiên. Ta thấy rằng đã đến lúc phải thảo luận một vấn đề quan trọng hơn tất thảy, ấy là việc chúng ta có nên tiếp tục chiến dịch hay giải tán quân đội. Xin chư vị," ông nói thêm, "hãy bày tỏ ý kiến của mình về vấn đề này."

(7) Ngay lập tức, thủ lĩnh người Hyrcania đứng lên và phát biểu:

"Hỡi các bằng hữu và đồng minh, tôi cho rằng chẳng cần phải dùng đến lời lẽ nữa khi tự bản thân các sự kiện đã chỉ cho chúng ta con đường phải đi. Tất cả chúng ta đều biết rằng chừng nào còn đoàn kết bên nhau, chúng ta gây cho kẻ thù nhiều phiền phức hơn là nhận lấy; nhưng khi chúng ta đơn độc, chính chúng là kẻ muốn xử trí thế nào với chúng ta cũng được, còn chúng ta thì chẳng hề mong muốn."

(8) Tiếp theo là vị thủ lĩnh người Cadusius.

"Chúng ta càng ít bàn tán về chuyện tan rã và đường ai nấy về nhà bao nhiêu thì càng tốt bấy nhiêu," ông nói; "theo tôi, sự chia rẽ chẳng đem lại điều gì tốt đẹp, ngay cả trong cuộc hành quân. Riêng tôi và binh lính của mình đã sớm phải trả giá cho những cuộc hành quân riêng lẻ; chắc là chư vị vẫn chưa quên điều đó."

(9) Ngay sau đó, Artabazus, người Media từng nhận có họ hàng với Cyrus thuở trước, liền cất tiếng.

"Thưa Cyaxares," ông nói, "có một điểm tôi khác với những người vừa phát biểu trước: họ nghĩ rằng chúng ta nên ở lại đây để tiếp tục chiến dịch, còn tôi thì thấy mình lúc nào cũng đang lâm trận ngay tại quê nhà. (10) Tôi cứ mãi bận rộn với chuyến viễn chinh này hay cuộc hành quân khác, bởi vì đồng bào chúng ta liên tục bị quấy nhiễu, các pháo đài bị đe dọa, và tôi đã gặp vô vàn phiền toái, nào là sợ hãi bề trong, giao chiến bề ngoài, mà toàn bộ đều do tự tôi gánh vác chi phí. Còn bây giờ thì sao? Tôi đang chiếm giữ các pháo đài của kẻ thù, nỗi sợ chúng đã bay biến, tôi thỏa sức vui hưởng những sản vật tuyệt vời của chính chúng và uống những vò rượu ngon của chính chúng. Vì ở nhà nghĩa là chiến đấu còn phục vụ ở đây nghĩa là tiệc tùng, nên bản thân tôi," ông nói, "không ủng hộ việc giải tán hội đoàn chút nào."

(11) Kế đến, Gobryas lên tiếng.

"Hỡi các bằng hữu," ông nói, "tôi đã đặt trọn niềm tin vào lời hứa của Cyrus và chưa từng phải phàn nàn về ông ấy: điều ông ấy hứa thì ông ấy đều thực hiện; nhưng nếu bây giờ ông ấy rời khỏi xứ này, kẻ người Assyria sẽ được tha bổng, hắn sẽ chẳng bao giờ phải đền tội cho những bất công mà hắn từng mưu toan giáng xuống đầu quý vị và thực sự đã giáng xuống đầu tôi: trái lại, người phải chịu phạt chính là tôi, chỉ vì tôi đã làm bạn với quý vị."

(12) Lúc đó, Cyrus cuối cùng cũng đứng dậy và nói:

"Thưa các ngài, tôi thừa biết rằng việc giải tán lực lượng của chúng ta đồng nghĩa với việc sức mạnh của ta suy giảm và sức mạnh của chúng gia tăng. Nếu một số kẻ đã buông vũ khí, chúng sẽ sớm sắm sửa vũ khí mới; nếu một số mất ngựa, tổn thất ấy sẽ sớm được bù đắp; nếu một số ngã xuống nơi chiến trận, những kẻ khác trẻ trung và khỏe mạnh hơn sẽ thay thế chỗ của họ. Chúng ta chẳng có gì phải ngạc nhiên nếu chẳng mấy chốc chúng lại đủ sức gây phiền phức cho chúng ta lần nữa. (13) Thế thì, tại sao tôi lại nhờ Cyaxares đưa vấn đề ra tranh luận? Thưa rằng, bởi vì tôi lo sợ cho tương lai. Tôi thấy trước mặt chúng ta là những đối thủ mà chúng ta không thể đánh bại, nếu cứ tiếp tục tiến hành chiến dịch như hiện tại. (14) Mùa đông đang tiến đến gần, và dù chúng ta có chỗ trú ẩn cho bản thân, nhưng hỡi trời đất, chúng ta chẳng có gì cho lũ ngựa, cho đám gia nhân và đại đa số binh lính của chúng ta cả—những người mà thiếu họ thì chúng ta thậm chí chẳng thể nghĩ đến chuyện hành quân. Về phần lương thực, dọc theo phạm vi ta đã tiến thấu và chính nhờ sự tiến sâu ấy mà chúng đã cạn kiệt; còn vượt qua ranh giới đó, nhờ vào nỗi kinh hoàng do chúng ta gieo rắc, cư dân bản địa sẽ cất giấu nguồn lương thực của họ vào những chốn hiểm yếu nơi họ có thể hưởng thụ còn chúng ta thì chẳng tài nào với tới. (15) Đâu là bậc tráng sĩ lòng gan dạ, dạ sắt son, có thể giao tranh với cái lạnh và cơn đói? Nếu cách đánh trận của chúng ta vẫn cứ như trước giờ, tôi cho rằng tốt hơn hết là ta nên tự nguyện giải tán ngay lập tức, thay vì chờ đến khi bị đánh bật khỏi chiến trường một cách vô vọng do thiếu thốn trăm bề. Ngược lại, nếu chúng ta thực sự muốn tiến lên, đây là những việc ta phải làm: ta phải chiếm lấy mọi pháo đài của kẻ thù có thể và bảo vệ mọi cứ điểm có thể cho riêng mình; nếu làm được điều này, nguồn dự trữ dồi dào hơn sẽ nằm trong tay những kẻ biết cất giấu kho tàng lớn hơn, còn kẻ yếu thế hơn sẽ phải chịu cảnh bị bao vây. (16) Hiện tại, chúng ta chẳng khác nào những hải thủ trên đại dương: họ có thể giương buồm mãi mãi, nhưng những vùng biển họ đã vượt qua chẳng thuộc về họ nhiều hơn những vùng biển chưa từng đặt chân tới. Song nếu chúng ta nắm giữ các pháo đài, kẻ thù sẽ nhận ra chúng đang sống trên vùng đất thù địch, trong khi chúng ta lại được hưởng tiết trời êm ả. (17) Một số quý vị có thể e ngại nhiệm vụ đồn trú cách xa quê nhà; nếu vậy, hãy xua tan mối hoài nghi đó đi. Chúng ta, những người Ba Tư, dẫu sao cũng phải chịu cảnh tha hương trong lúc này, sẽ đảm nhận những vị trí nằm sát kẻ thù nhất, trong khi phần quý vị sẽ là chiếm lấy vùng đất nằm ở biên giới giữa Assyria và xứ sở của mình để khai khẩn cày cấy. (18) Bởi vì, nếu chúng ta có thể giữ vững phòng tuyến bên trong của hắn, sự bình yên của quý vị ở các vùng ngoại vi sẽ không bị quấy rầy: hắn sẽ chẳng dại gì bỏ mặc mối nguy hiểm ngay trước cửa nhà để tấn công quý vị ở đằng xa."

(19) Nghe vậy, toàn thể hội nghị đứng dậy bày tỏ sự hăng hái và đồng thuận, và Cyaxares cũng đứng lên cùng họ. Cả Gadatas lẫn Gobryas đều ngỏ ý muốn củng cố một cứ điểm nếu chư hầu đồng ý, qua đó tạo ra hai thành phố trú ẩn làm điểm tựa ban đầu.

(20) Cuối cùng, khi đã chắc chắn về sự đồng thuận chung đối với các đề xuất của mình, Cyrus nói: "Nếu chúng ta thực sự muốn thực hiện những gì đã đề ra, chúng ta phải chuẩn bị máy bắn đá và các cỗ máy công thành, đồng thời quy tụ các thợ cơ khí và thợ xây dựng cho những lâu đài của chính chúng ta." (21) Ngay lập tức, Cyaxares nhận gánh vác việc cung cấp một cỗ máy bằng chi phí của riêng mình; Gadatas và Gobryas chịu trách nhiệm về cỗ máy thứ hai; Tigranes lo cỗ máy thứ ba; và chính Cyrus cũng hứa sẽ cố gắng trang bị hai cỗ máy. (22) Việc đó vừa xong, ai nấy đều bắt tay vào việc tìm kiếm các kỹ sư và thợ thủ công cũng như thu thập vật liệu làm máy móc; đồng thời các giám thị cũng được chỉ định từ những người có năng lực nhất cho công việc ấy.

(23) Giờ đây, Cyrus thừa biết rằng tất cả những việc này sẽ ngốn mất một khoảng thời gian, thế nên ông đã cho quân hạ trại tại nơi lành mạnh nhất mà ông có thể tìm thấy và dễ cung cấp lương thảo nhất, đồng thời gia cố, khi cần thiết, các chướng ngại vật tự nhiên tại đó, sao cho lực lượng đồn trú lại luôn được an toàn tuyệt đối, ngay cả khi ông vắng mặt cùng đại quân của mình. (24) Không dừng lại ở đó, ông còn hỏi han những kẻ thông thuộc vùng đất này nhất, và khi biết được nơi nào sẽ mang lại thành quả xứng đáng cho công sức bỏ ra, ông liền dẫn quân đi kiếm cỏ, nhờ đó thu gom lượng lương thực lớn nhất có thể, giữ cho binh sĩ có sức khỏe và thể lực tốt nhất, đồng thời khắc sâu các bài tập duyệt binh vào tâm trí họ.

(25) Cứ thế Cyrus trải qua những ngày tháng của mình, trong khi các kẻ đào ngũ từ Babylon và những tù binh bị bắt đều kể chung một câu chuyện: họ nói rằng nhà vua đã bỏ trốn sang Lydia, mang theo vô số vàng bạc cùng muôn vàn tài bảo, châu báu. (26) Đại đa số binh lính đinh ninh rằng nhà vua cất giấu của cải vì sợ hãi, nhưng Cyrus thừa hiểu rằng hắn chắc chắn đã đi để chiêu mộ, nếu có thể, một đối thủ đủ sức đối đầu với họ; vì thế ông càng ráo riết đẩy mạnh công tác chuẩn bị, linh cảm rằng một trận chiến nữa là điều không thể tránh khỏi. Ông bổ sung quân số cho kỵ binh Ba Tư cho đủ biên chế, lấy ngựa một phần từ tù binh, một phần từ những người bạn của chính mình. Có hai thứ quà biếu mà ông không bao giờ từ chối: ngựa chiến và vũ khí tốt.

(27) Ông cũng thu sắm chiến xa, lấy từ quân địch hoặc bất cứ nơi nào tìm được. Kiểu xe chiến đấu cổ xưa của người Troia, đến nay vẫn đang được người Cyrenaean sử dụng, đã bị ông bãi bỏ; trước thời ông, người Media, người Syria, người Ả Rập và nói chung là tất cả các dân tộc châu Á đều sử dụng chiến xa theo cách giống hệt như người Cyrenaean hiện tại. (28) Điểm yếu của hệ thống ấy theo quan điểm của ông là tinh hoa của quân đội, nếu những tráng sĩ ưu tú nhất ngồi trên chiến xa, thì chỉ có thể chiến đấu từ xa và xét cho cùng chẳng đóng góp được mấy vào chiến thắng. Ba trăm chiến xa đồng nghĩa với một nghìn hai trăm con ngựa và ba trăm chiến binh, chưa kể những kẻ đánh xe vốn dĩ phải là những người xuất chúng để các chiến binh có thể đặt trọn niềm tin; và điều đó cũng có nghĩa là thêm ba trăm con người bị tước đi khả năng gây tổn hại cho kẻ thù dưới bất kỳ hình thức nào. (29) Đó là hệ thống đã bị ông xóa bỏ để nhường chỗ cho loại chiến xa thực thụ, với những vành bánh xe vững chãi chịu được sức va đập, trục xe dài với nguyên lý nền móng càng rộng càng vững chắc, trong khi ghế ngồi của người đánh xe được cải tiến thành một cấu trúc có thể gọi là đài quan sát, được đóng bằng gỗ dày vươn lên ngang khuỷu tay, chừa lại không gian để người điều khiển xoay sở ngựa bên trên thành chắn. Bản thân các kỵ sĩ điều khiển xe đều được trang bị giáp trụ đầy đủ, chỉ để lộ đôi mắt. (30) Ông cho gắn những lưỡi hái bằng sắt dài chừng hai thước ở hai bên trục xe, và một số lưỡi hái khác ở dưới trục chính, chúc xuống đất để dùng khi xung trận. Đó là kiểu chiến xa do Cyrus phát minh, và đến nay vẫn được con cháu của Đại đế sử dụng. Bên cạnh chiến xa, ông còn có một số lượng lớn lạc đà, được quy tụ từ bạn bè hoặc thu giữ từ kẻ thù.

(31) Hơn thế nữa, ông quyết định cử một gián điệp sang Lydia để nắm bắt mọi di chuyển của nhà vua, và ông cho rằng người thích hợp nhất cho nhiệm vụ này là Araspas, viên sĩ quan đang cai quản người phụ nữ kiều diễm đến từ Susa. Mọi chuyện đã chẳng mấy tốt đẹp với Araspas: hắn đã sa vào lưới tình say đắm với tù binh của mình, và bị dẫn dụ đến mức nài nỉ nàng làm tình nhân của hắn. (32) Nàng đã cự tuyệt, giữ trọn lòng thủy chung với người chồng đang ở phương xa vì nàng vô cùng yêu chàng, nhưng nàng nhịn không tố cáo Araspas với Cyrus, bởi không muốn khơi mào xung đột giữa những người bạn với nhau. (33) Thế nhưng khi Araspas rốt cuộc tưởng rằng làm vậy sẽ đạt được ước muốn liền giở giọng đe dọa, tuyên bố rằng nếu nàng không chịu khuất phục, hắn sẽ cưỡng đoạt bằng vũ lực; bấy giờ vì quá khiếp sợ bạo lực nên nàng không thể giấu giếm thêm được nữa, bèn sai viên thái giám đến gặp Cyrus để thuật lại mọi chuyện.

(34) Nghe xong, Cyrus mỉm cười trước kẻ từng khoác lác rằng bản thân miễn nhiễm với ái tình, rồi sai Artabazus cùng thái giám quay lại chuyển lời cho Araspas rằng hắn tuyệt đối không được dùng vũ lực với một người phụ nữ như thế, nhưng nếu có thể thuyết phục được nàng thì cứ việc. (35) Song Artabazus khi diện kiến Araspas đã quở trách hắn nghiêm khắc, bảo rằng người phụ nữ ấy là một ủy thác thiêng liêng, còn hành vi của hắn thì thật đê tiện, vô luân và độc ác, khiến Araspas bật khóc trong sự khốn cùng và xấu hổ, gần như chết điếng khi nghĩ đến việc Cyrus sẽ trừng phạt mình ra sao.

(36) Hay tin đó, Cyrus cho gọi hắn đến, gặp riêng và thẳng thắn nói rằng:

"Araspas, ta biết ngươi đang sợ hãi ta và dằn vặt trong nỗi hổ thẹn cùng cực. Hãy khuây khỏa đi; người ta vẫn bảo ngay cả các vị thần cũng chịu khuất phục trước dục vọng, và ta có thể kể cho ngươi nghe tình yêu từng ép những con người nào phải chịu đựng, dẫu họ có vẻ cao cả và thông thái đến đâu đi nữa. Chẳng phải chính ta cũng từng tự phán quyết lấy mình, khi thú nhận rằng bản thân quá yếu đuối trước dung nhan kiều diễm mà không thể giữ lòng tĩnh lặng hay sao? Quả thực ta mới là kẻ đáng trách nhất trong chuyện này, khi chính ta đã nhốt ngươi lại cùng với sức mạnh không thể cưỡng lại ấy."

(37) Nhưng Araspas cắt ngang lời ông:

"Ôi, thưa Cyrus, ngài vẫn luôn như thế, dịu dàng và đầy lòng trắc ẩn trước những yếu đuối của con người. Nhưng tất cả thế gian ngoài kia lại chẳng hề thương xót tôi; họ dìm tôi vào sự khốn cùng. Ngay khi bọn buôn chuyện đánh hơi được vận rủi của tôi, tất cả kẻ thù đều hả hê, còn bạn bè thì tìm đến khuyên tôi tự vẫn vì sợ ngài, bởi tội lỗi của tôi quá lớn."

(38) Cyrus liền bảo: "Giờ thì hãy nghe đây: tiếng đời về ngươi thế này chính là cơ hội để ngươi lập công lớn với ta và giúp ích lớn cho các chiến hữu của mình." "Ôi, giá mà tôi có thể làm được điều gì!" Araspas thốt lên, "để mãi mãi được giúp ích cho ngài!" (39) "Được thôi," người kia đáp, "nếu ngươi đến chỗ kẻ thù, giả vờ như đã trốn chạy khỏi ta, ta tin chúng sẽ tin ngươi." "Tôi chắc chắn chúng sẽ tin," Araspas đáp, "tôi biết ngay cả những người bạn của mình cũng sẽ đinh ninh rằng tất nhiên tôi đã bỏ trốn." (40) "Thế thì ngươi sẽ quay lại với chúng ta," Cyrus tiếp lời, "mang theo đầy đủ tin tức về tình hình của quân địch; bởi vì, nếu dự đoán của ta đúng, chúng sẽ tin tưởng ngươi và cho ngươi thấy toàn bộ kế hoạch của chúng, nhờ đó ngươi sẽ không bỏ sót bất cứ điều gì chúng ta muốn biết." "Tôi sẽ lên đường ngay lập tức," Araspas nói; "bằng chứng tốt nhất cho lòng tin của chúng sẽ là việc chúng nghĩ rằng tôi vừa kịp chạy trốn khỏi sự trừng phạt của ngài."

(41) "Thế ngươi thực sự đành lòng rời xa nàng Pantheia xinh đẹp đó sao?"

"Vâng, thưa Cyrus," hắn đáp, "tôi đành lòng; vì giờ đây tôi nhận ra rằng chúng ta có tới hai linh hồn. Đó là bài học triết học mà tôi đã học được từ kẻ ngụy biện độc ác mang tên Tình Yêu. Nếu chúng ta chỉ có một linh hồn duy nhất, làm sao nó có thể vừa xấu xa lại vừa tốt lành được chứ? Làm sao nó có thể cùng lúc say đắm điều cao thượng lẫn đê hèn, hoặc cùng lúc vừa khát khao vừa chối bỏ một hành động duy nhất? Không, rõ ràng là chúng ta có hai linh hồn, và khi linh hồn thiện lương ngự trị, mọi điều tốt đẹp sẽ được tạo ra, còn khi linh hồn ác độc nắm quyền, nó sẽ nhúng tay vào tội lỗi và sự đê tiện. Nhưng hôm nay linh hồn hướng thiện của tôi chiến thắng, bởi nó có ngài đến giúp sức."

(42) "Được rồi," Cyrus nói, "nếu ngươi đã quyết định lên đường, hãy đi theo cách này. Như thế ngươi mới lấy được lòng tin của chúng, và rồi ngươi phải kể cho chúng nghe những gì chúng ta đang làm, nhưng theo cách làm rối loạn kế hoạch của chính chúng. Chẳng hạn, điều đó sẽ cản trở chúng nếu ngươi bảo rằng chúng ta đang chuẩn bị tấn công lãnh thổ của chúng tại một điểm chưa được quyết định; vì điều này sẽ ngăn cản việc tập trung lực lượng của chúng, khi mỗi vị thủ lĩnh đều lo lắng nhất cho sự an toàn của quê nhà mình. (43) Hãy ở lại với chúng," ông nói thêm, "cho đến giây phút cuối cùng có thể: những gì chúng làm khi cận kề mới là điều quan trọng nhất mà chúng ta cần biết. Hãy hiến kế cho chúng cách bố trí lực lượng theo phương án thực sự có vẻ tốt nhất, bởi vì khi đó, sau khi ngươi rời đi và dẫu chúng có biết rằng ngươi nắm rõ đội hình của chúng, chúng cũng sẽ buộc phải giữ nguyên, không dám thay đổi, và nếu chúng làm vậy vào phút chót thì sẽ rơi vào cảnh hỗn loạn."

(44) Ngay lập tức, Araspas cáo lui, triệu tập các cận vệ tin cậy nhất, nói những điều cần thiết cho dịp ấy rồi lên đường.

(45) Về phần Pantheia, khi hay tin Araspas đã trốn đi, nàng liền sai sứ giả đến gặp Cyrus, thưa rằng:

"Xin chớ đau buồn, thưa Cyrus, vì Araspas đã sang phe địch: tôi sẽ mang về cho ngài một người bạn còn trung thành hơn hắn gấp bội, nếu ngài cho phép tôi sai người đi đón phu quân tôi, và tôi biết chàng sẽ mang theo toàn bộ binh lực mà chàng có. Đúng là vị vua già từng là bạn của phu quân tôi, nhưng kẻ đang trị vì lúc này đã tìm cách xé đôi chúng tôi, và phu quân tôi thừa biết hắn là một kẻ bạo tàn cùng cực, một tên gian ác, và chàng sẽ vô cùng hân hạnh được rũ bỏ hắn để phục vụ dưới trướng một người như ngài."

(46) Nghe vậy, Cyrus bảo Pantheia gửi tin cho chồng, và nàng đã làm thế. Khi Abradatas nhìn thấy tín vật từ vợ mình và thấu hiểu tình hình, chàng tràn ngập niềm vui, lập tức lên đường đến doanh trại của Cyrus cùng một nghìn kỵ binh theo hầu. Khi đến các đồn tiền tiêu của người Ba Tư, chàng sai người báo danh tính với Cyrus, và Cyrus lập tức ra lệnh đưa chàng đến yết kiến Pantheia ngay tức khắc. (47) Thế là hai vợ chồng đoàn tụ sau khi hy vọng gần như đã tắt ngấm, lại một lần nữa ôm chặt lấy nhau trong vòng tay. Rồi Pantheia kể cho chồng nghe về Cyrus, về sự cao thượng, lòng danh dự và sự trắc ẩn mà ông đã dành cho nàng, khiến Abradatas bật thốt lên:

"Hãy nói cho anh biết, hãy nói đi, làm thế nào anh có thể đền đáp lại tất cả những ân nghĩa mà anh nợ ngài ấy thay cho em và chính mình!" Và nàng đáp:

"Hãy đối xử với ngài ấy, hỡi phu quân của em, như ngài ấy đã đối xử với chàng."

(48) Cứ thế, Abradatas đến gặp Cyrus, nắm lấy tay ông và nói:

"Thưa Cyrus, để đáp lại ân huệ mà ngài đã dành cho chúng tôi, tôi chẳng biết nói gì hơn ngoài điều này: tôi xin hiến dâng bản thân cho ngài, tôi sẽ là bạn của ngài, là gia thần của ngài và là đồng minh của ngài; bất cứ điều gì ngài mong muốn, tôi sẽ giúp ngài đạt được, mãi mãi là người cộng sự đắc lực của ngài, trong khả năng tôi có thể."

(49) Cyrus liền đáp lời:

"Và ta nhận món quà của ngươi: nhưng lúc này ngươi phải rời đi, dùng bữa tối cùng vợ mình; hôm khác ngươi hãy để ta làm chủ nhà, sắp xếp cho ngươi và những người bạn của ngươi một chỗ nghỉ ngơi."

(50) Sau đó, Abradatas nhận ra Cyrus tha thiết nhường nào với những cỗ chiến xa gắn lưỡi hái, kỵ binh và chiến mã cùng áo giáp của chúng, nên chàng quyết định trang bị một trăm chiến xa cho ông từ chính lực lượng kỵ binh của mình. (51) Chàng dự định tự mình dẫn đầu đoàn xe này trên một chiếc chiến xa của riêng mình, loại xe bốn trục kéo bởi tám con ngựa, tất cả tám con đều được bảo vệ bằng giáp ngực bằng đồng. (52) Thế là Abradatas bắt tay vào việc, và chiếc chiến xa bốn trục này đã truyền cho Cyrus ý tưởng chế tạo một cỗ xe tám trục, kéo bởi tám cặp bò đực, để chở khoang thấp nhất của các cỗ máy công thành vốn cao khoảng hai mươi bảy thước tính từ mặt đất cùng với các bánh xe của chúng. (53) Cyrus cảm thấy rằng nếu một loạt những cỗ tháp như vậy được đưa ra chiến trường với tốc độ hợp lý, chúng sẽ vô cùng hữu ích và gây ra tổn thất lớn cho kẻ thù. Các tháp được xây dựng có hành lang và lan can, mỗi tháp có thể chở theo hai mươi người.

(54) Khi toàn bộ được lắp ráp hoàn chỉnh, ông mang ra thử nghiệm và nhận thấy tám cặp bò đực có thể kéo toàn bộ cỗ tháp cùng binh lính dễ dàng hơn nhiều so với một cặp bò độc lập xoay sở với trọng lượng hành lý thông thường—vốn nặng chừng hai mươi lăm tài năng mỗi chiếc, trong khi tháp được làm bằng các tấm ván dày cỡ ván sàn sân khấu lại nặng chưa tới mười lăm tài năng cho mỗi cặp kéo. (55) Do đó, sau khi tự tin rằng sáng kiến này hoàn toàn khả thi, ông đã lên kế hoạch đưa các tháp chiến đấu vào trận địa, đinh ninh rằng trong chiến tranh, việc đặt lợi ích bản thân lên trên hết chính là sự cứu rỗi, lẽ công minh và niềm hạnh phúc.

(C.1) [CHÚ THÍCH CỦA TÁC GIẢ GỐC: Về Artabazus...]

(C.2) Khoảng thời gian này, các sứ thần từ Ấn Độ đã đến yết kiến Cyrus mang theo những món quà xã giao và thông điệp từ vị vua của họ:

"Ta gửi lời chào đến ngươi, hỡi Cyrus, và ta vui mừng vì ngươi đã cho ta biết về những nhu cầu của mình. Ta mong muốn được làm bạn với ngươi và xin dâng lên ngươi những lễ vật; nếu ngươi còn cần bất cứ điều gì nữa, hãy cất lời, nó sẽ thuộc về ngươi. Ta đã dặn dò thuộc hạ của mình phải tuân thủ mọi mệnh lệnh của ngươi."

(2) Cyrus liền đáp:

"Vậy thì, đây là yêu cầu của ta: phần các ngươi hãy ở lại nơi đã dựng lều; hãy bảo vệ kho báu của mình và sống theo ý muốn; nhưng có ba người trong số các ngươi phải đi đến chỗ kẻ thù, giả vờ như đến để bàn chuyện liên minh với vua của chúng, nhờ đó tìm hiểu tình hình thực tế cùng mọi lời chúng nói, mọi việc chúng làm, rồi nhanh chóng quay về báo tin cho ta. Nếu các ngươi phục vụ ta chu đáo trong việc này, ta sẽ còn nợ các ngươi nhiều hơn cả những món quà này. Có những tên gián điệp chẳng khác nào nô lệ, chẳng có tài cán gì để tìm ra bất cứ điều gì ngoài những thứ đã quá rõ ràng; nhưng lại có những con người mang vóc dáng khác, những người như các ngươi, có thể khám phá ra cả những kế hoạch chưa từng được hé lộ."

(3) Người Ấn Độ vui vẻ lắng nghe, tạm thời nghỉ ngơi như những vị khách của Cyrus; nhưng ngày hôm sau họ đã chuẩn bị sẵn sàng và lên đường, hứa hẹn sẽ dò la càng nhiều càng tốt những cơ mật của kẻ thù và nhanh chóng trở về báo tin cho ông.

(4) Trong khi đó, Cyrus vẫn tiếp tục công tác chuẩn bị chiến tranh với quy mô tráng lệ, hệt như một kẻ quyết tâm thực hiện đại sự. Không chỉ thực hiện mọi nghị quyết của chư hầu, ông còn thổi bùng ngọn lửa tranh đua vào lòng các chiến hữu và thuộc hạ của mình, khiến ai nấy đều thi thố vượt qua đồng đội về vũ khí trang bị, tài nghệ cưỡi ngựa, sử dụng giáo mác và cung tên, cũng như sức chịu đựng gian khổ và hiểm nguy. (5) Cyrus thường dẫn họ đi săn, dành sự vinh danh đặc biệt cho những ai thể hiện xuất sắc dưới bất kỳ hình thức nào; ông khơi gợi hoài bão của các sĩ quan bằng cách ca ngợi tất cả những ai nỗ lực hết mình để nâng cao năng lực binh lính dưới quyền, đồng thời ban thưởng cho họ bằng mọi cách có thể. (6) Trong mỗi dịp tế lễ và hội hè, ông đều tổ chức các trò chơi và hội thi tranh tài trong mọi kỹ năng võ nghệ, ban phát phần thưởng hậu hĩnh cho những kẻ chiến thắng, khiến toàn quân ngập tràn nhiệt huyết và niềm tin.

(7) Đến lúc này, Cyrus đã chuẩn bị hầu như đầy đủ mọi thứ cho chiến dịch, trừ các cỗ máy công thành. Lực lượng kỵ binh Ba Tư đã được bổ sung đầy đủ mười nghìn quân, các chiến xa gắn lưỡi hái cũng đã hoàn thành—một trăm chiếc của riêng ông và một trăm chiếc do Abradatas xứ Susa cung cấp. (8) Bên cạnh đó là một trăm chiến xa kiểu cũ của người Media mà Cyrus đã thuyết phục Cyaxares cải tiến theo mẫu của mình, từ bỏ phong cách Troia và Lydia. Lực lượng lạc đà cũng đã sẵn sàng, mỗi con chở theo một cặp cung thủ cưỡi trên lưng.

Đại đa số đại quân cảm thấy gần như thể họ đã chiến thắng và chẳng thèm coi trọng sức mạnh của kẻ thù.

(9) Giữa lúc sự tình là thế, phái đoàn Ấn Độ do Cyrus phái đi đã trở về mang theo bản báo cáo. Croesus đã được bầu làm thủ lĩnh kiêm tổng tư lệnh; một nghị quyết đã được thông qua, kêu gọi toàn bộ các vị vua đồng minh huy động toàn lực lượng, quy khố những khoản tiền khổng lồ cho cuộc chiến và tiêu xài chúng vào việc thuê lính đánh thuê ở bất cứ đâu có thể cũng như ban phát quà cáp khi cần thiết.

(10) Rất đông người Thracian, trang bị gươm ngắn, đã được tuyển mộ, và một binh đoàn Ai Cập đang tiến đến bằng đường biển—theo lời người Ấn Độ—lên tới 120.000 người, trang bị khiên lớn che kín chân, giáo dài (loại vũ khí họ mang theo cho đến tận ngày nay) và mã tấu. Bên cạnh đó, một đại quân từ đảo Syp cũng được chờ đợi, cùng sự hiện diện sẵn có của toàn bộ người Cilicia, cư dân cả hai miền Phrygia, xứ Lycaonia, Paphlagonia và Cappadocia, người Ả Rập, người Phoenicia và toàn thể người Assyria dưới quyền vua Babylon. Hơn nữa, người Ionia, người Aeolia và hầu như toàn bộ các thuộc địa Hy Lạp dọc bờ biển đều bị ép buộc tham gia đoàn quân của Croesus.

(11) Bản thân Croesus đã phái sứ giả đến Lacedaemon để đề nghị liên minh với người Sparta. Binh đoàn đang tập trung bên bờ sông Pactolus, chuẩn bị tiến thẳng đến Thymbrara (nơi đến nay vẫn là bãi tập kết cho tất cả các thần dân châu Á thuộc Đại đế ở phía tây Syria), và các mệnh lệnh đã được ban bố để mở một khu chợ tại đó. Bản báo cáo này hoàn toàn trùng khớp với lời khai của các tù binh, bởi Cyrus luôn chú ý bắt sống những kẻ mà từ đó ông có thể khai thác tin tức, đồng thời ông cũng cử các gián điệp cải trang thành nô lệ bỏ trốn.

(12) Đó là những tin tức vừa nhận được, và khi quân đội hay tin, sự lo âu và bận lòng dâng lên là điều ai cũng có thể đoán trước. Binh lính làm việc với vẻ trầm lặng bất thường, khuôn mặt u ám, hoặc tụ tập thành từng nhóm khắp nơi, lo lắng hỏi han nhau tin tức và bàn tán về bản báo cáo.

(13) Khi thấy nỗi sợ hãi bao trùm doanh trại, Cyrus liền triệu tập một cuộc họp gồm các tướng lĩnh, và quả thực là tất cả những ai mà sự chán nản có thể làm tổn hại đại sự còn sự tự tin có thể giúp ích. Hơn thế nữa, ông còn truyền lệnh rằng bất kỳ tùy tùng nào, hay bất kỳ binh sĩ cấp thấp nào muốn nghe những điều ông nói đều được phép đến lắng nghe. Khi mọi người tụ họp, ông cất lời:

(14) "Hỡi các bằng hữu và đồng minh, ta không hề giấu giếm lý do triệu tập quý vị đến đây. Ấy là vì ta thấy một số người trong quý vị, khi tin tức về kẻ thù truyền đến, trông hệt như những kẻ đang hoảng loạn vì sợ hãi. Nhưng ta phải lấy làm kinh ngạc khi có ai trong số quý vị lại cảm thấy lo lắng chỉ vì kẻ thù đang tập hợp lực lượng, mà không chịu tự trấn an bằng cách nhớ lại rằng lực lượng của chính chúng ta nay đã lớn hơn rất nhiều so với hồi ta đánh bại hắn trước kia, đồng thời được ơn trên ban cho đầy đủ mọi thứ ta cần. (15) Ta muốn hỏi quý vị rằng, những ai đang sợ hãi lúc này sẽ cảm thấy thế nào, nếu có người báo rằng một lực lượng y hệt chúng ta đang tiến đánh, nếu quý vị nghe tin những kẻ từng đánh bại chúng ta trước kia nay đang quay lại, mang theo trong lồng ngực chiến thắng mà chúng từng giành được, nếu quý vị biết rằng những kẻ từng làm lu mờ mọi cung tên và lao giáo của chúng ta ngày trước nay lại đang tiến lên, kèm theo đó là những kẻ khác đông gấp mười nghìn lần? (16) Giả sử quý vị nghe rằng chính những kẻ từng đánh tan bộ binh của chúng ta thuở trước nay lại tiến đến với trang bị như cũ, nhưng lần này là trên lưng ngựa, coi khinh giáp lao, mỗi tên cầm một ngọn giáo vững chãi sẵn sàng xông vào giáp lá cà? (17) Giả sử quý vị nghe về những chiến xa được chế tạo theo kiểu dáng mới, không còn đứng im bất động quay lưng về phía kẻ thù như để tháo chạy như trước, mà với những con ngựa được giáp che chắn, người đánh xe được bảo vệ bởi những bức tường gỗ cùng giáp ngực và mũ sắt, còn trục xe được gắn lưỡi hái bằng sắt để có thể lao thẳng vào đội hình của quân thù? (18) Và giả sử quý vị nghe rằng chúng còn có cả lạc đà để cưỡi, mỗi con có thể làm hoảng sợ cả trăm con ngựa, và chúng sẽ đưa ra chiến trận những cỗ tháp nhằm yểm trợ đồng minh đồng thời áp đảo chúng ta bằng làn mưa lao giáo để ta không thể giao chiến với chúng trên địa hình bằng phẳng? (19) Nếu đó là những gì quý vị nghe được về kẻ thù, ta xin hỏi lại lần nữa, hỡi những kẻ lúc này đang vô cùng sợ hãi, quý vị sẽ làm gì? Quý vị—những kẻ tái mặt khi nghe tin Croesus được chọn làm tổng tư lệnh, Croesus kẻ vốn tỏ ra hèn nhát hơn cả người Syria đến mức khi họ bại trận và tháo chạy, thay vì yểm trợ cho họ—những đồng minh của chính mình—hắn ta lại tự mình cắm cổ chạy trốn trước. (20) Hơn thế nữa, người ta còn bảo rằng bản thân kẻ thù không cảm thấy đủ sức đối đầu đơn độc với quý vị, hắn đang phải thuê mướn những kẻ khác chiến đấu thay cho mình còn tốt hơn tự hắn làm lấy. Ta chỉ muốn nói rằng, thưa các ngài, nếu bất kỳ cá nhân nào coi tình thế của chúng ta như ta vừa mô tả là đáng sợ hay bất lợi, tốt hơn hết là hắn nên rời khỏi chúng ta. Hãy gia nhập phe đối địch, hắn sẽ giúp ích cho chúng ở đó nhiều hơn là ở đây."

(21) Khi Cyrus dứt lời, Chrysantas người Ba Tư đứng lên và nói:

"Thưa Cyrus, ngài không phải ngạc nhiên nếu nét mặt của một số người u ám khi nghe tin tức ấy. Vẻ u ám đó là dấu hiệu của sự phiền muộn, chứ không phải sợ hãi. Giống như," ông tiếp lời, "một nhóm người đang mong ngóng bữa sáng ngay lập tức, rồi bỗng được bảo rằng có một số công việc phải giải quyết xong xuôi trước đã, tôi cho rằng chẳng ai trong số họ lại cảm thấy đặc biệt vui vẻ cả. Ở đây, chúng ta vừa tự nhủ rằng vận may của mình đã đến, thế rồi ta lại được thông báo rằng vẫn còn việc phải làm, và dĩ nhiên nét mặt chúng ta chùng xuống, không phải vì sợ hãi, mà bởi chúng ta ước gì mọi chuyện đã được hoàn tất và xong xuôi từ lâu. (22) Tuy nhiên, vì giờ đây rõ ràng Syria không phải là chiến lợi phẩm duy nhất—dù ở Syria có rất nhiều thứ để thu lượm, nào là cừu dê, gia súc, ngô và chà là sai quả—mà cả Lydia nữa, Lydia xứ sở của rượu vang, dầu ô-liu và sung ngọt, Lydia—nơi sóng biển mang đến bờ bãi vô số sản vật tuyệt vời vượt quá tầm mắt chiêm ngưỡng, tôi nói rằng một khi chúng ta nhận ra điều này, ta sẽ chẳng thể ủ rũ thêm nữa, tinh thần sẽ dâng cao phơi phới, và chúng ta sẽ nhanh chóng vươn tay chớp lấy sự giàu có của người Lydian mà không mảy may trì hoãn."

Ông vừa dứt lời, chư hầu liền tỏ ra vô cùng hài lòng và tung hô vang dội.

(23) "Quả thực, thưa các ngài," Cyrus nói, "đúng như lời Chrysantas, tôi nghĩ chúng ta nên hành quân không chút chậm trễ, dẫu chỉ để đi trước kẻ thù một bước và tiếp cận các kho dự trữ của chúng trước khi chính chúng kịp làm điều đó; thêm nữa, chúng ta càng mau lẹ bao nhiêu, chúng ta càng tìm thấy ít nguồn lực của chúng bấy nhiêu. (24) Đó là cách tôi nhìn nhận vấn đề, nhưng nếu ai nhìn thấy một con đường an toàn hay dễ dàng hơn, xin hãy chỉ giáo."

Nhưng sau đó là vô số lời hưởng ứng, tất cả đều giục giã hành quân ngay lập tức mà không có lấy một ý kiến phản đối nào, thế là Cyrus lại cất tiếng:

(25) "Hỡi các bằng hữu và đồng minh, ơn trời, lòng dạ, thể xác và vũ khí của chúng ta bấy lâu nay đã được chuẩn bị sẵn sàng: tất cả những gì còn lại là tập hợp những thứ cần thiết cho bản thân và súc vật trong một cuộc hành quân kéo dài ít nhất hai mươi ngày. Ta tính toán rằng bản thân chuyến đi sẽ ngốn mất hơn mười lăm ngày, và sẽ chẳng còn lấy một dấu vết lương thực nào suốt dọc đường. Mọi thứ đã bị quét sạch, một phần do chính chúng ta, phần khác do kẻ thù, trong giới hạn sức lực của chúng. (26) Chúng ta phải thu gom đủ ngô—thứ mà thiếu nó thì không thể chiến đấu hay sinh tồn; còn về rượu vang, mỗi người chỉ nên mang theo một lượng vừa đủ để tập làm quen với việc uống nước: phần lớn lãnh thổ sẽ hoàn toàn khô cạn rượu vang, và lượng dự trữ lớn nhất ta có thể mang theo cũng chẳng thể duy trì nổi. (27) Nhưng để tránh sự thay đổi quá đột ngột và chứng bệnh có thể theo sau, đây là những gì chúng ta phải làm. Ta phải bắt đầu bằng việc dùng nước với thức ăn: ta có thể làm điều này mà không cần thay đổi quá lớn trong thói quen. (28) Bởi vì bất cứ ai ăn cháo đều trộn bột yến mạch với nước, bất cứ ai ăn bánh mì đều ngâm lúa mì trong nước, và mọi món thịt luộc đều được chế biến bằng nước. Chúng ta sẽ chẳng nhớ nhung gì rượu vang nếu ta uống một chút sau khi bữa ăn kết thúc. (29) Sau đó, chúng ta sẽ giảm dần lượng rượu, cho đến khi nhận ra rằng, mà không hề hay biết, ta đã trở thành những kẻ uống nước lọc. Sự thay đổi từ từ cho phép mọi sinh vật trải qua một cuộc chuyển hóa hoàn toàn; và điều này được dạy dỗ cho chúng ta bởi Thượng Đế, Đấng dẫn dắt chúng ta từng chút một thoát khỏi mùa đông cho đến khi ta có thể chịu đựng cái nóng hầm hập của mùa hè, rồi từ cái nóng lại quay ngược về tận cùng giá lạnh của mùa đông. Chúng ta cũng nên noi theo Thượng Đế, bước từng bước một cho đến khi đạt được mục đích. (30) Những gì quý vị định chi cho thảm dày và chăn đệm, hãy dành thay vào đó cho lương thực: bất kỳ sự dư thừa nào ở đó cũng sẽ không bị lãng phí; và quý vị sẽ chẳng ngủ kém sâu giấc hơn chỉ vì thiếu chăn đệm đâu; nếu có, ta cho phép quý vị đổ lỗi cho ta. Nhưng với trang phục thì lại khác: con người ta khó mà có thể có quá nhiều quần áo dù ở trong bệnh trạng hay lúc khỏe mạnh. (31) Và để làm gia vị, quý vị nên mang theo những thứ có vị cay, khô và mặn, bởi những món ăn như vậy sẽ kích thích vị giác hơn và no lâu hơn. Hơn nữa, vì chúng ta có thể đi vào những vùng đất chưa từng bị tàn phá và có thể tìm thấy lúa mì đang trổ bông, chúng ta nên mang theo cối xay tay để nghiền: đây là những cỗ máy nhẹ nhất cho mục đích đó. (32) Chúng ta cũng không được quên chuẩn bị thuốc men—chúng có kích thước nhỏ gọn và nếu cần thiết thì vô cùng vô giá. Và chúng ta nên mang theo một lượng lớn dây đai—ta tự hỏi liệu có thứ gì trên người con người hoặc con ngựa mà không được buộc bằng dây đai hay sao? Nhưng dây đai rồi sẽ mòn rách và đứt gãy, để rồi mọi thứ sẽ đình trệ nếu không có sẵn dây đai dự phòng. (33) Một số quý vị đã học cách bào cán giáo, vậy nên cũng đừng quên mang theo một cái bào, đồng thời mang theo cả giũa, bởi kẻ mài mũi giáo cũng sẽ mài giũa cả tinh thần của chính mình. Hắn sẽ cảm thấy hổ thẹn nếu mài sắc lưỡi giáo mà lại là kẻ hèn nhát. Và chúng ta phải mang theo thật nhiều gỗ để làm chiến xa và xe ngựa; dọc đường chắc chắn sẽ xảy ra vô số vụ hỏng hóc. (34) Chúng ta cũng sẽ cần những công cụ thiết yếu nhất để sửa chữa, vì thợ rèn và thợ mộc không phải cứ ở đâu cũng tìm thấy, nhưng rất ít người không thể chắp vá một thứ tạm bợ cho qua chuyện. Kế đến, mỗi xe ngựa phải có một chiếc cuốc chim và một chiếc xẻng, và trên mỗi con thú thồ phải có một con dao phát quang cùng một chiếc rìu—luôn hữu ích cho chủ nhân và đôi khi là phúc lớn cho tất cả mọi người. (35) Lương thực phải được giám sát bởi các sĩ quan chỉ huy tuyến chiến đấu; họ phải kiểm tra binh lính dưới quyền và đảm bảo không bỏ sót bất kỳ thứ gì mà bất kỳ ai cần đến—sự thiếu sót ấy sẽ khiến tất cả chúng ta phải gánh chịu. Những quý vị chỉ huy đoàn xe thồ sẽ kiểm tra những gì ta đã ra lệnh cho súc vật và yêu cầu mọi người phải được trang bị nếu chưa có sẵn. (36) Hỡi các ngài chỉ huy lực lượng làm đường, quý vị có danh sách những binh sĩ mà ta đã tước quyền phục vụ như lính lao, cung thủ hoặc lính ném đá, và quý vị sẽ bắt những tên lính lao cũ mang theo rìu để đốn gỗ, cung thủ mang cuốc chim, và lính ném đá mang xẻng. Họ sẽ tiến bước theo từng tiểu đội ở phía trước các cỗ xe ngựa để nếu có việc làm đường nào cần thiết, quý vị có thể bắt tay vào làm ngay lập tức, và trong trường hợp cần thiết, ta có thể biết nơi nào để tìm kiếm những người mình cần. (37) Ta cũng có ý định mang theo một đội ngũ thợ rèn, thợ mộc và thợ đóng giày trong độ tuổi quân dịch, được trang bị đầy đủ công cụ thích hợp để đáp ứng bất kỳ nhu cầu nào có thể phát sinh. Những người này sẽ không đứng trong tuyến chiến đấu, nhưng họ sẽ được bố trí một vị trí riêng nơi bất kỳ ai muốn đều có thể thuê mướn họ. (38) Nếu bất kỳ kẻ buôn bán nào muốn đi theo quân đội cùng hàng hóa của mình, hắn được phép làm thế, nhưng nếu bị bắt quả tang bán buôn bất cứ thứ gì trong vòng mười lăm ngày đã quy định về lương thực, hắn sẽ bị tịch thu toàn bộ hàng hóa: sau khi mười lăm ngày trôi qua, hắn muốn bán gì tùy ý. Bất kỳ thương nhân nào mang đến cho chúng ta một khu chợ dồi dào hàng hóa sẽ nhận được sự đền bù và tôn vinh từ chư hầu và chính bản thân ta. (39) Và nếu ai cần ứng trước tiền để buôn bán, hắn phải gửi cho ta những người bảo lãnh cam kết rằng hắn sẽ hành quân cùng quân đội, rồi hắn có thể rút tiền từ quỹ của chúng ta. Đó là những mệnh lệnh chung; và ta xin nhờ bất kỳ ai trong quý vị cảm thấy có điều gì bị bỏ sót hãy chỉ ra cho ta. (40) Giờ thì quý vị hãy trở về doanh trại và chuẩn bị chu đáo, trong khi quý vị làm việc đó ta sẽ tiến hành dâng hiến tế cho chuyến hành quân của chúng ta và khi các điềm báo thuận lợi, ta sẽ phát tín hiệu. Khi đó quý vị phải có mặt, mang theo mọi thứ ta đã ra lệnh, tại địa điểm được chỉ định, dưới quyền các sĩ quan của chính mình. (41) Còn quý vị," ông nói, quay sang các sĩ quan, "khi các sư đoàn của quý vị đã tập hợp thành hàng ngũ, hãy đến gặp ta chung một thể để nhận những mệnh lệnh cuối cùng."

(C.3) Mang theo những chỉ thị đó, quân đội tản ra chuẩn bị trong khi Cyrus tiến hành tế thần.

Ngay khi các vật tế tỏ ra cát tường, ông liền xuất quân cùng binh đoàn của mình.

Vào ngày đầu tiên, họ hạ trại ở khoảng cách gần nhất có thể, để những thứ bị bỏ quên có thể dễ dàng quay về lấy và bất kỳ sự thiếu sót nào cũng được bổ sung kịp thời. (2) Cyaxares ở lại Media với một phần ba lực lượng Media để không bỏ ngỏ xứ sở của họ. Bản thân Cyrus tiến bước với tốc độ nhanh nhất có thể, đặt kỵ binh đi đầu và liên tục phái các thám báo cùng đội trinh sát đi trước đến những đài quan sát. Theo sau kỵ binh là đoàn xe hành lý, và trên những vùng đồng bằng, ông bố trí những hàng dài xe ngựa cùng súc vật thồ, đại quân theo sát phía sau chúng, sao cho nếu bất kỳ thành phần nào của đoàn xe thồ bị tụt lại phía sau, các sĩ quan bắt kịp họ sẽ đảm bảo họ không bị mất vị trí trong đội hình hành quân. (3) Nhưng ở những đoạn đường hẹp hơn, lực lượng chiến đấu hành quân ở hai bên với đoàn xe hành lý nằm ở giữa, và trong trường hợp xảy ra tắc nghẽn, nhiệm vụ của những binh sĩ có mặt tại đó là giải quyết sự việc. Theo quy tắc, các trung đoàn khác nhau sẽ hành quân song song với đoàn xe hành lý của chính họ, theo mệnh lệnh đã được ban bố là tất cả các thành viên của đoàn xe phải tiến bước theo trung đoàn trừ khi bị cản trở tuyệt đối. (4) Để hỗ trợ việc này, chính người gia nhân thân cận của viên lữ đoàn trưởng sẽ đi tiên phong với một quân kỳ được binh lính của ông nhận diện, nhờ đó mỗi trung đoàn đều hành quân gắn kết bên nhau, mọi người cố gắng hết sức để bắt kịp đồng đội. Cứ thế, chẳng cần phải mất công tìm kiếm nhau, mọi thứ đều nằm trong tầm tay, mức độ an toàn cao hơn và binh lính có thể lấy được những gì mình muốn nhanh chóng hơn.

(5) Sau vài ngày, đội trinh sát đi đầu thong thả nhận ra họ có thể nhìn thấy người ta đang tụ tập thu gom cỏ khô và củi lụt trên đồng bằng, rồi họ thoáng thấy súc vật thồ, con thì đang gặm cỏ con thì đã mang nặng trên lưng, và khi quét mắt nhìn vào khoảng không xa xăm, họ chắc mẩm rằng mình phân biệt được thứ gì đó hoặc là làn khói bốc lên hoặc là những đám bụi mù; và từ tất cả những điều đó, họ kết luận rằng quân địch đang ở ngay gần. (6) Lập tức, người chỉ huy của họ phái sứ giả mang tin tức về cho Cyrus, và ông lập tức sai người đáp lời rằng đội trinh sát hãy cứ ở nguyên vị trí quan sát của họ và báo cáo nếu thấy thêm bất cứ điều gì, đồng thời ông lệnh cho một đội kỵ binh phi nhanh lên trước để chặn bắt, nếu có thể, một vài kẻ trên đồng bằng nhằm khai thác tình hình thực tế. (7) Trong lúc lực lượng tách ra thực hiện mệnh lệnh này, Cyrus cho phần còn lại của đại quân dừng lại để bố trí những sắp xếp mà ông cho là cần thiết trước khi giáp mặt kẻ thù. Mệnh lệnh đầu tiên của ông là cho binh lính dùng bữa sáng; sau bữa sáng họ sẽ tập hợp hàng ngũ và chờ đợi hiệu lệnh. (8) Khi bữa sáng kết thúc, ông cho triệu tập tất cả các sĩ quan kỵ binh, bộ binh, binh đoàn chiến xa, cùng các chỉ huy máy công thành và đoàn xe hành lý, và họ đều tề tựu bên ông.

(9) Trong khi đó, đội kỵ binh đã phi nước đại vào đồng bằng, cắt đứt đường lui của một số kẻ và giờ áp giải chúng đến làm tù binh. Những kẻ bị bắt, khi được Cyrus thẩm vấn, khai rằng chúng thuộc về doanh trại và đã đi ra ngoài để kiếm cỏ hoặc đốn củi nên đã vượt quá các đồn tiền tiêu của mình, bởi vì do quy mô đông đúc của quân đội chúng, mọi thứ đều trở nên khan hiếm.

(10) "Quân đội của các ngươi cách đây bao xa?" Cyrus hỏi. "Khoảng bảy dặm," chúng đáp. "Ở dưới đó có bàn tán gì về chúng ta không?" ông hỏi. "Bọn tôi nghĩ là có chứ," chúng trả lời; "cả doanh trại râm ran chuyện ngài sắp đến." "Chà," Cyrus nói, "chắc là chúng rất vui khi hay tin chúng ta sắp đến chứ?" (ông đặt câu hỏi này để các sĩ quan của mình nghe thấy câu trả lời). "Vui sao nổi," các tù binh đáp, "chúng chẳng vui chút nào đâu; chúng đang khốn khổ cả lũ." (11) "Và giờ chúng đang làm gì?" Cyrus hỏi. "Đang dàn trận địa," chúng đáp; "hôm qua và hôm kia chúng cũng làm thế."

"Còn chỉ huy của chúng?" Cyrus hỏi, "là ai?" "Chính là Croesus," chúng đáp, "và đi cùng hắn là một người Hy Lạp, cùng một kẻ khác nữa, một người Media, được đồn là kẻ đào ngũ từ chỗ ngài."

(12) "Chà," Cyrus kêu lên, "thế à? Hỡi thần Zeus tối cao, mong sao ta được xử lý hắn theo ý mình!"

Rồi ông cho áp giải các tù binh đi và quay sang nói chuyện với các sĩ quan, nhưng đúng lúc này một thám báo khác xuất hiện, báo rằng một lực lượng kỵ binh lớn đang có mặt trên đồng bằng. "Chúng tôi nghĩ rằng," vị thám báo nói thêm, "họ đang cố gắng do thám quân đội của chúng ta. Vì khoảng ba mươi tên trong số họ đang phi nước đại đi trước với tốc độ khá nhanh và có vẻ như chúng đang lao thẳng về phía nhóm nhỏ của chúng ta, có lẽ để bắt sống đồn quan sát nếu có thể, bởi vì chúng ta chỉ có mười người ở đó."

(13) Ngay lập tức, Cyrus phái một phân đội từ lực lượng cận vệ của chính mình, ra lệnh cho họ phi ngựa thật nhanh đến vị trí đó, khuất tầm mắt kẻ thù, và đứng im tại đó không nhúc nhích. "Hãy chờ," ông nói, "cho đến khi mười người của chúng ta buộc phải rời khỏi vị trí rồi hãy bất ngờ lao ra tấn công ba mươi tên kia khi chúng đang tiến lên sườn đồi. Và để ngăn chặn bất kỳ tổn thất nào từ lực lượng lớn hơn của chúng, còn ngươi, Hystaspas," ông nói, quay sang vị sĩ quan này, "hãy dẫn một nghìn kỵ binh phi ra, để chúng bất ngờ chạm trán ngươi mặt đối mặt. Nhưng hãy nhớ đừng đuổi theo chúng khuất tầm mắt, hãy quay lại ngay khi ngươi đã bảo vệ được đồn của chúng ta. Và nếu bất kỳ đối thủ nào của ngươi cưỡi ngựa đến với bàn tay phải giơ cao, hãy chào đón họ như những người bạn."

(14) Theo lệnh, Hystaspas rời đi và vũ trang đầy đủ, trong khi đội cận vệ phi như bay đến cứ điểm. Nhưng trước khi họ đến được chỗ các thám báo, một người đi cùng các cận vệ đã tiến đến gặp họ—chính là người từng được phái đi làm gián điệp, người cai quản phu nhân xứ Susa, bản thân Araspas. (15) Khi tin tức truyền đến tai Cyrus, ông đứng phắt dậy khỏi ghế, tự mình tiến ra đón và siết chặt tay hắn, trong khi những người khác vốn chẳng hay biết gì tỏ ra hoàn toàn ngẩn ngơ cho đến khi Cyrus cất tiếng:

"Hỡi các ngài, người bạn tuyệt vời nhất của chúng ta đã trở về với chúng ta rồi. Đã đến lúc tất cả mọi người nên biết những gì hắn đã làm. Không phải vì bất kỳ sự đê tiện, hay yếu đuối, hay nỗi sợ hãi nào đối với ta mà hắn rời bỏ chúng ta; ấy là vì ta đã sai hắn làm sứ giả của mình, đi tìm hiểu hành tung của kẻ thù và mang tin tức về cho chúng ta. (16) Araspas, ta chưa hề quên những gì ta đã hứa với ngươi, ta sẽ đền đáp ngươi, tất cả chúng ta sẽ đền đáp ngươi. Bởi vì, hỡi các ngài, việc tất cả quý vị dành sự tôn vinh cho hắn là hoàn toàn công đạo. Ta gọi hắn là con người tốt đẹp và trung thực, kẻ đã liều mình vì lợi ích của chúng ta và gánh vác lên vai một nỗi nhục nhã khó lòng chịu đựng."

(17) Nghe vậy, tất cả quây quần bên Araspas, siết chặt tay hắn và chào đón hắn nồng nhiệt. Rồi Cyrus lại cất tiếng:

"Đủ rồi, các bạn của tôi, Araspas mang tin tức về cho chúng ta, và đã đến lúc lắng nghe. Hãy kể câu chuyện của ngươi đi, Araspas, không giấu giếm bất cứ sự thật nào, và đừng làm cho sức mạnh của kẻ thù nhỏ bé hơn thực tế. Tốt hơn rất nhiều nếu chúng ta thấy lực lượng của chúng nhỏ hơn ta tưởng tượng thay vì mạnh mẽ vượt quá mọi kỳ vọng." (18) "Vâng," Araspas bắt đầu, "để tìm hiểu quân số của chúng, tôi đã xoay sở để có mặt trong buổi duyệt binh dàn trận của chúng." "Thế thì ngươi có thể kể cho chúng ta nghe," Cyrus nói, "không chỉ quân số mà cả cách bố trí đội hình của chúng trên chiến trường." "Tôi có thể," Araspas đáp, "và cả cách chúng dự định giao chiến nữa." "Tốt," Cyrus nói, "nhưng trước hết hãy cho chúng ta biết tóm tắt về quân số của chúng." (19) "Vâng," hắn đáp, "chúng xếp hàng sâu tới ba mươi lớp, cả bộ binh lẫn kỵ binh y hệt nhau, ngoại trừ lực lượng Ai Cập, và chúng kéo dài khoảng năm dặm; bởi vì tôi đã rất tận tụy," hắn nói thêm, "để tìm hiểu xem chúng chiếm bao nhiêu diện tích đất."

(20) "Còn người Ai Cập?" Cyrus hỏi, "họ được dàn trận thế nào? Ta để ý thấy ngươi nói, 'ngoại trừ người Ai Cập'."

"Người Ai Cập," hắn đáp, "được dàn trận thành các đại đội mười nghìn người, dưới quyền các sĩ quan của chính họ, sâu một trăm lớp và rộng một trăm lớp; họ khăng khăng rằng đó là đội hình quen thuộc của họ ở quê nhà. Tuy nhiên, Croesus rất miễn cưỡng để họ làm theo ý mình trong chuyện này: hắn muốn bọc sườn quý vị càng nhiều càng tốt." "Tại sao?" Cyrus hỏi, "mục đích của hắn là gì?" "Tôi tưởng tượng là để vây quanh ngài bằng các cánh quân của hắn." "Hắn tốt nhất nên cẩn thận," Cyrus nói, "kẻo vòng vây của hắn lại thấy mình lọt thỏm ở chính giữa đấy. (21) Nhưng giờ đây ngươi đã cho chúng ta biết những gì ta cần biết nhất, còn quý vị," ông nói với các sĩ quan, "khi rời khỏi cuộc họp này, hãy kiểm tra kỹ vũ khí và giáp trụ của mình. Thường thì việc thiếu vắng một chút xíu chi tiết nào đó sẽ khiến con người, chiến ngựa hay chiến xa trở nên vô dụng. Sáng mai khi trời vừa hửng, trong lúc ta đang dâng lễ tế, quý vị hãy dùng bữa sáng và cho chiến mã ăn uống đầy đủ, để khi thời điểm xung trận đến, quý vị sẽ không bị rơi vào cảnh thiếu thốn. Và rồi ngươi, Araspas, hãy giữ cánh phải ở vị trí hiện tại của nó, còn những người chỉ huy một nghìn quân khác cũng phải làm thế với các sư đoàn của mình; đây không phải lúc để đổi ngựa giữa dòng nước lũ; và các ngươi sẽ truyền lệnh cho các lữ đoàn trưởng và đại đội trưởng dưới quyền để dàn trận địa phalanx với mỗi đại đội sâu hai lớp." (Giờ thì một đại đội gồm hai mươi tư người.)

(22) Bấy giờ, một trong các sĩ quan, một đại đội trưởng chỉ huy mười nghìn quân, lên tiếng:

"Ngài có nghĩ, thưa Cyrus, rằng với độ sâu mỏng manh như thế, chúng ta có thể chống lại đội hình phalanx vô cùng đồ sộ của chúng?"

"Nhưng ngươi có cho rằng," ông phản bác, "bất kỳ đội hình phalanx nào sâu đến mức các hàng phía sau không thể giáp lá cà với kẻ thù lại có thể làm được điều gì lớn lao cho dù là bạn hay thù? (23) Bản thân ta," ông nói thêm, "thà rằng lực lượng bộ binh nặng của chúng được dàn trận sâu mười nghìn lớp chứ không phải một trăm: chúng ta sẽ càng ít kẻ phải đánh hơn. Trong khi đó, với độ sâu mà ta đề xuất, ta tin rằng chúng ta sẽ không lãng phí một binh sĩ nào: mọi bộ phận trong quân đội của chúng ta sẽ phối hợp nhịp nhàng với nhau. (24) Ta sẽ bố trí lực lượng lém lao phía sau lực lượng giáp sắt, và các cung thủ phía sau họ; thật ngớ ngẩn khi đặt lên tiền tuyến những lực lượng thừa nhận rằng họ không được sinh ra để chiến đấu giáp lá cà; nhưng với lực lượng giáp sắt được ném ra phía trước họ, họ sẽ đứng vững vàng và quấy nhiễu kẻ thù qua đầu của quân mình bằng những mũi tên và ngọn lao. Và mỗi đòn đánh giáng xuống kẻ thù đồng nghĩa với chừng ấy sự giảm áp lực cho những người bạn của chúng ta. (25) Ở tận cùng phía sau của tất cả, ta sẽ bố trí lực lượng dự bị của chúng ta. Một ngôi nhà sẽ vô dụng nếu thiếu đi nền móng cũng như mái nhà, và đội hình phalanx của chúng ta cũng sẽ chẳng có ích gì nếu nó thiếu đi hậu quân và tiền quân, và cả hai đều phải xuất sắc. (26) Quý vị," ông nói thêm, "sẽ dàn trận các hàng ngũ cho phù hợp với những mệnh lệnh này, và những ai chỉ huy lực lượng ném lao sẽ theo sau với các đại đội của họ có cùng độ sâu, và những ai chỉ huy cung thủ sẽ theo sau lực lượng ném lao. (27) Hỡi các sĩ quan lực lượng dự bị, quý vị sẽ giữ vững binh lính của mình ở phía sau, đồng thời truyền lệnh xuống các cấp dưới của mình phải quan sát những kẻ ở phía trước, cổ vũ kẻ làm tròn nhiệm vụ, đe dọa kẻ chơi chữ hèn nhát, và nếu bất kỳ ai có dấu hiệu phản bội, hãy đảm bảo rằng hắn phải đền tội chết. Nhiệm vụ của những kẻ ở tiền tuyến là khích lệ những người phía sau bằng lời nói và hành động; nhiệm vụ của quý vị—lực lượng dự bị—là khiến những kẻ hèn nhát phải sợ quý vị hơn là sợ kẻ thù. (28) Quý vị đã rõ nhiệm vụ của mình, và quý vị sẽ thực hiện nó. Euphratus," ông nói thêm, quay sang sĩ quan chỉ huy pháo binh, "hãy đảm bảo rằng các cỗ xe chở tháp bám sát đội hình phalanx nhất có thể. (29) Và ngươi, Daouchus, hãy đưa toàn bộ đoàn xe hành lý của ngươi tiến lên dưới sự che chở của các cỗ tháp và bắt các tùy tùng của ngươi trừng trị thật nặng bất kỳ kẻ nào phá vỡ đội hình. (30) Ngươi, Carouchas, hãy giữ những cỗ xe của phụ nữ bám sát phía sau đoàn xe hành lý. Dải đoàn người đi theo dài dở này sẽ tạo ấn tượng về quân số vô cùng đông đảo, tạo cơ hội cho quân ta phục kích, và buộc kẻ thù, nếu hắn cố gắng bao vây chúng ta, phải nới rộng vòng vây của mình, và hắn càng nới rộng bao nhiêu thì hắn càng trở nên yếu ớt bấy nhiêu. (31) Đó, nhiệm vụ của các ngươi là thế; còn quý vị, Artaozus và Artagersas, mỗi người hãy dẫn một nghìn bộ binh của mình bảo vệ đoàn xe hành lý. (32) Và các ngươi, Pharnouchus và Asiadatas, không ai trong hai ngươi được dẫn một nghìn kỵ binh của mình vào tuyến chiến đấu, các ngươi phải vũ trang riêng cho họ ở phía sau các cỗ xe: rồi đến gặp ta cùng các sĩ quan khác với trang bị đầy đủ hệt như thể các ngươi là những kẻ phải chiến đấu đầu tiên. (33) Ngươi, viên sĩ quan chỉ huy binh đoàn lạc đà, hãy chiếm vị trí của mình phía sau các cỗ xe và chờ đợi những mệnh lệnh tiếp theo từ Artagersas. (34) Các sĩ quan chiến xa, quý vị hãy bốc thăm giữa các anh em với nhau, và ai trúng thăm sẽ đưa một trăm chiến xa của mình ra trước tuyến chiến đấu, trong khi hai thế kỷ quân còn lại sẽ yểm trợ cho các sườn bên phải và bên trái của chúng ta."

(35) Đó là những bố trí do Cyrus thực hiện; nhưng Abradatas, lãnh chúa xứ Susa, cất tiếng kêu lên:

"Thưa Cyrus, xin ngài hãy cho phép tôi được tình nguyện nhận vị trí ở tiền tuyến."

(36) Và Cyrus, vô cùng thán phục trước khí phách của con người ấy, liền nắm lấy tay chàng, quay sang các sĩ quan người Ba Tư chỉ huy những thế kỷ quân còn lại và nói:

"Có lẽ, thưa các ngài, quý vị sẽ nhường vị trí này chứ?"

Nhưng họ đáp rằng thật khó lòng từ bỏ vị trí danh dự ấy, thế là tất cả cùng nhau bốc thăm, và lá thăm đã rơi vào tay Abradatas, vị trí của chàng là đối mặt trực diện với người Ai Cập. Sau đó, các sĩ quan rời khỏi hội đồng, thực thi các mệnh lệnh đã ban, dùng bữa tối, cắt cử các đồn tiền tiêu và đi nghỉ ngơi.

(C.4) Nhưng sáng sớm hôm sau, Cyrus tiến hành tế thần, trong khi phần còn lại của đội quân dùng bữa sáng, và sau khi tưới rượu tế, họ mặc giáp vũ trang, trở thành một binh đoàn vĩ đại và tuyệt diệu trong những chiếc áo tunic rực rỡ, áo giáp lộng lẫy và mũ sắt sáng ngời. Tất cả ngựa chiến đều có giáp trán và giáp ngực, chiến mã được trang bị giáp trên vai, còn ngựa kéo xe mang giáp ở sườn; nhờ đó toàn bộ quân đội ánh lên sắc đồng rực rỡ, lấp lánh như một bông hoa nhuộm màu thắm đỏ. (2) Cỗ chiến xa tám ngựa của Abradatas là một kiệt tác về vẻ đẹp và sự xa hoa; và ngay khi chàng chuẩn bị mặc chiếc áo giáp bằng vải lanh quê nhà, Pantheia bước đến, mang theo một bộ giáp ngực bằng vàng, một chiếc mũ chiến bằng vàng, vòng tay và những chiếc vòng bản rộng cho cổ tay, cùng một chiếc áo tunic màu tía buông thõng thướt tha, và chùm lông trang trí mũ chiến màu lục bình. Tất cả những thứ này nàng đã tự tay làm cho chàng trong bí mật, tự đo kích thước áo giáp của chàng mà chàng không hề hay biết. (3) Khi nhìn thấy chúng, chàng ngẩn ngơ ngắm nhìn và thưa:

"Nàng vợ yêu dấu, có phải nàng đã đập vỡ cả châu báu của chính mình để làm bộ giáp này cho anh không?"

Vừa nói, nàng vừa mặc giáp lên người cho chàng, nhưng rồi dẫu đã cố giấu giếm, những giọt nước mắt vẫn lăn dài trên má nàng.

(4) Và quả thực, khi Abradatas khoác lên mình bộ giáp mới, con người vốn dĩ đã khôi ngô tuấn tú ấy giờ đây hiện lên rực rỡ một cách lẫm liệt, cao quý, đẹp đẽ và phóng khoáng, hệt như bản tính vốn có của chàng. (5) Chàng nhận dây cương từ tay người đánh xe, chuẩn bị đặt chân lên bệ xe, thì Pantheia ra hiệu cho những người xung quanh lùi lại, và nói với chàng rằng: "Hỡi phu quân của em, chẳng cần phải nhắc lại những gì chàng đã rõ, nhưng em vẫn muốn nói điều này: nếu có người phụ nữ nào yêu chồng hơn cả sinh mạng của mình, thì em chính là kẻ đó. Tại sao em phải cố nói những lời thừa thãi? Cuộc đời chúng ta còn nói lên nhiều điều hơn bất kỳ lời lẽ nào của em. (6) Thế nhưng, mang trong lòng tình cảm dành cho chàng mà chàng đã tỏ, em xin thề trước tình yêu giữa đôi ta rằng em thà cùng đi xuống mồ với chàng sau cái chết của một anh hùng còn hơn sống tiếp cuộc đời cùng chàng trong nỗi hổ thẹn. Em vẫn luôn coi chàng xứng đáng với những gì cao cả nhất, và tin rằng bản thân mình xứng đáng được đi theo chàng. (7) Và em luôn khắc ghi ơn huệ to lớn mà chúng ta nợ Cyrus—người, khi em là kẻ chiến bại trong tay ông ấy, được chọn làm chiến lợi phẩm, lại quá đỗi cao thượng để không đối xử với em như một nữ nô hay lăng nhục em như một phụ nữ tự do; ông ấy đã đón lấy em và bảo vệ em cho chàng, hệt như thể em là vợ của người anh em ruột thịt của ông ấy. (8) Và khi Araspas, kẻ canh giữ em, phản lại ơn nghĩa ấy, em đã hứa rằng nếu ông ấy cho phép em sai người đón chàng về, em sẽ mang đến cho ông ấy một người bạn thay thế vị trí của kẻ kia, cao quý hơn và trung thành hơn gấp bội."

(9) Nghe Pantheia nói, Abradatas say sưa lắng nghe từng lời, và khi nàng dứt lời, chàng đặt tay lên đỉnh đầu nàng, ngước mắt lên trời và lớn tiếng cầu nguyện:

"Ôi thần Zeus tối cao, xin hãy ban cho con xứng đáng làm chồng của Pantheia, và là người bạn của Cyrus—đấng đã ban ơn cho chúng ta!"

(10) Rồi chàng mở cửa sập ghế ngồi của người đánh xe bước lên xe, và người đánh xe khép cửa lại, Pantheia chẳng thể ôm lấy chàng lần nữa nên đành cúi xuống hôn lên thùng chiến xa. Chiếc xe lăn bánh và nàng bước theo khuất tầm mắt cho đến khi Abradatas quay lại nhìn thấy nàng và gọi lớn: "Hãy kiên cường lên, hỡi Pantheia, hãy vững lòng! Vĩnh biệt, và hãy trở về nhà đi!"

(11) Ngay lúc ấy, những viên thị thần và các tỳ nữ của nàng tiến đến đưa nàng trở lại cỗ xe riêng, đỡ nàng nằm xuống và buông rèm che. Nhưng chẳng một ai trong số những kẻ có mặt ngày hôm đó, dẫu Abradatas có lẫy lừng đến nhường nào trên chiến xa của mình, lại có tâm trí đâu để ngắm nhìn chàng cho đến khi Pantheia đã khuất bóng.

(12) Trong khi đó, Cyrus nhận thấy các vật tế đã cát tường, và quân đội của ông đã được dàn trận theo đúng trật tự ông đã định. Ông cho bố trí các thám báo đi trước, người nọ nối tiếp người kia, rồi gọi các sĩ quan tập hợp lại để truyền đạt những lời cuối cùng:

(13) "Hỡi các ngài, những bằng hữu và đồng minh của ta, các điềm thiêng từ bầu trời vẫn y hệt như ngày các vị thần ban cho chúng ta chiến thắng trước kia, và ta muốn đánh thức trong tâm trí quý vị những suy nghĩ mang lại niềm vui cùng sự tự tin cho trận chiến sắp tới. (14) Quý vị được huấn luyện kỹ càng hơn kẻ thù rất nhiều, quý vị đã sống và làm việc cùng nhau lâu hơn chúng rất nhiều, quý vị đã cùng nhau giành lấy những chiến thắng. Những gì chúng chia sẻ cho nhau chỉ là thất bại, và những kẻ chưa từng giao chiến giờ đây cảm thấy bên phải bên trái chúng toàn là những kẻ phản bội, trong khi những tân binh của chúng ta biết rằng họ bước vào trận chiến cùng những con người luôn sẵn lòng yểm trợ đồng minh. (15) Những ai tin tưởng lẫn nhau sẽ đứng vững và chiến đấu không chùn bước, nhưng khi niềm tin đã mất thì chẳng ai nghĩ đến điều gì khác ngoài tháo chạy. (16) Tiến lên nào, hỡi các ngài, nhằm thẳng quân địch mà xông tới; hãy điều những cỗ chiến xa gắn lưỡi hái đâm thẳng vào những cỗ xe không vũ trang của chúng, hãy để kỵ binh được vũ trang của chúng ta sạc thẳng vào lực lượng kỵ binh không giáp trụ của quân thù, và hãy đánh đến cùng. (17) Đại đa số bộ binh của chúng thì quý vị đã từng giáp mặt trước đây; còn về người Ai Cập, họ được trang bị phần lớn giống như cách họ dàn trận; họ mang những chiếc khiên quá lớn khiến họ chẳng thể cử động hay nhìn ngó gì được, họ xếp hàng sâu tới một trăm lớp, điều đó sẽ ngăn cản hầu như toàn bộ trừ một nhúm nhỏ có thể chiến đấu. (18) Nếu chúng trông chờ vào việc ép chúng ta lùi bước bằng sức nặng đội hình, trước hết chúng phải vượt qua được lưỡi thép và đòn xung trận của kỵ binh chúng ta. Và nếu có kẻ nào thực sự đứng vững, làm sao chúng có thể chiến đấu cùng lúc chống lại kỵ binh, bộ binh và những cỗ tháp pháo binh? Bởi vì binh lính trên các tháp của chúng ta sẽ có mặt ở đó để yểm trợ, họ sẽ giáng đòn tơi bời cho đến khi kẻ thù phải tháo chạy thay vì chiến đấu. (19) Nếu quý vị thấy còn thiếu sót điều gì, hãy nói cho ta biết ngay bây giờ; ơn trời, chúng ta sẽ chẳng thiếu thứ gì. Và nếu bất kỳ ai muốn nói điều gì, hãy cất lời; bằng không, hãy tiến đến bàn thờ và cầu nguyện ở đó với các vị thần mà chúng ta đã dâng lễ tế, rồi sau đó vào vị trí hàng ngũ. (20) Hãy để mỗi người nói với binh lính dưới quyền những điều ta đã nói với quý vị, hãy cho những kẻ quý vị thống lĩnh thấy rằng mình xứng đáng làm thủ lĩnh, hãy để họ thấy sự không sợ hãi trên khuôn mặt, phong thái và lời nói của quý vị."

[PHẦN NOTES VÀ CHÚ THÍCH CỦA BẢN GỐC ĐƯỢC LƯỢC BỎ THEO QUY ĐỊNH LOẠI RÁC]