Chúng tôi rời bỏ ông ta ngay sau đó. Dirk định về nhà ăn tối, còn tôi thì đề nghị đi tìm một bác sĩ để đưa đến khám cho Strickland; nhưng khi vừa xuống phố, đón lấy luồng không khí trong lành sau khi rời khỏi căn gác mái ngột ngạt, gã người Hà Lan bỗng khẩn khoản bảo tôi đi thẳng tới xưởng vẽ của gã. Gã có điều gì đó trong đầu nhưng nhất quyết không chịu nói ra, chỉ một mực đòi tôi phải đi cùng. Vì nghĩ rằng lúc này một bác sĩ cũng chẳng thể làm gì hơn những gì chúng tôi đã làm, nên tôi đành đồng ý. Chúng tôi bắt gặp Blanche Stroeve đang bày bàn ăn tối. Dirk tiến lại gần, nắm lấy cả hai bàn tay nàng.
“Em yêu, anh muốn nhờ em một việc,” gã nói.
Nàng nhìn gã với vẻ điềm tĩnh, vui vẻ vốn là một trong những nét cuốn hút của nàng. Khuôn mặt đỏ bừng của Dirk đầm đìa mồ hôi, gã trông có vẻ bối rối đến buồn cười, nhưng trong đôi mắt tròn xoe đầy vẻ kinh ngạc ấy lại ánh lên một tia hy vọng khẩn thiết.
“Strickland đang ốm rất nặng. Có thể ông ấy sắp chết rồi. Ông ấy đang nằm một mình trong căn gác mái bẩn thỉu, chẳng có lấy một linh hồn nào chăm sóc. Anh muốn em cho phép anh đón ông ấy về đây.”
Nàng vội rút tay ra, tôi chưa từng thấy nàng chuyển động nhanh như thế bao giờ; đôi má nàng bừng đỏ.
“Ôi không.”
“Ôi, em yêu của anh, đừng từ chối mà. Anh không đành lòng để mặc ông ấy ở nơi đó. Nghĩ tới ông ấy, anh chẳng thể nào chợp mắt nổi.”
“Em không phản đối chuyện anh chăm sóc ông ta.”
Giọng nàng lạnh lùng và xa cách.
“Nhưng ông ấy sẽ chết mất.”
“Kệ ông ta.”
Stroeve thở hắt ra một tiếng nhỏ. Gã lau mặt, rồi quay sang cầu viện tôi, nhưng tôi chẳng biết phải nói gì.
“Ông ấy là một nghệ sĩ vĩ đại.”
“Thì sao chứ? Em ghét ông ta.”
“Ôi, tình yêu của anh, báu vật của anh, em không có ý đó đâu. Anh nài nỉ em hãy để anh đưa ông ấy về đây. Chúng ta có thể lo liệu cho ông ấy thoải mái. Có lẽ chúng ta sẽ cứu được ông ấy. Ông ấy sẽ không làm phiền em đâu. Anh sẽ làm tất cả mọi thứ. Chúng ta sẽ trải giường cho ông ấy trong xưởng vẽ. Chúng ta không thể để ông ấy chết như một con chó hoang được. Như thế thật là vô nhân đạo.”
“Tại sao ông ta không đến bệnh viện?”
“Bệnh viện sao! Ông ấy cần được chăm sóc bởi những bàn tay yêu thương. Ông ấy phải được đối đãi bằng sự khéo léo vô cùng.”
Tôi ngạc nhiên khi thấy nàng xúc động đến thế. Nàng vẫn tiếp tục bày bàn ăn, nhưng đôi tay lại run rẩy.
“Em chẳng còn kiên nhẫn với anh nữa. Anh nghĩ nếu anh bị ốm thì ông ta có động lấy một ngón tay để giúp anh không?”
“Nhưng chuyện đó thì có liên quan gì chứ? Anh đã có em chăm sóc rồi. Làm gì cần tới ông ấy. Với lại, anh khác; anh chẳng có gì quan trọng cả.”
“Anh chẳng còn chút tự trọng nào hơn một con chó lai cả. Anh cứ nằm rạp xuống đất và cầu xin người ta giẫm đạp lên mình.”
Stroeve cười khẽ. Gã tưởng mình đã hiểu được lý do thái độ của vợ.
“Ôi, tội nghiệp của anh, em đang nghĩ đến cái ngày ông ấy đến đây xem tranh của anh phải không? Ông ấy không thấy tranh anh đẹp thì đã làm sao? Thật ngốc nghếch khi anh lại đem khoe chúng với ông ấy. Anh dám chắc là chúng chẳng đẹp đẽ gì đâu.”
Gã nhìn quanh xưởng vẽ đầy vẻ buồn rầu. Trên giá vẽ là một bức tranh vẽ dở cảnh một nông dân Ý đang mỉm cười, tay cầm chùm nho giơ trên đầu một cô gái mắt tối màu.
“Dù ông ta không thích tranh của anh thì ông ta cũng phải cư xử lịch sự chứ. Ông ta không cần phải sỉ nhục anh. Ông ta đã tỏ rõ rằng ông ta khinh rẻ anh, vậy mà anh lại đi liếm gót chân ông ta. Ôi, em ghét ông ta.”
“Đứa trẻ đáng yêu của anh, ông ấy có thiên tài. Em đừng nghĩ anh tin là mình có thiên tài. Anh ước gì mình có; nhưng anh biết nhận ra nó khi thấy nó, và anh tôn kính nó bằng cả trái tim. Đó là điều tuyệt vời nhất trên đời. Nó là gánh nặng lớn lao đối với những kẻ sở hữu nó. Chúng ta nên bao dung và kiên nhẫn với họ nhiều hơn.”
Tôi đứng tách ra, có phần bối rối trước cảnh tượng gia đình này, và tự hỏi tại sao Stroeve cứ khăng khăng bắt tôi phải đi cùng. Tôi thấy vợ gã đã sắp sửa bật khóc.
“Nhưng không chỉ vì ông ấy là thiên tài mà anh cầu xin em cho phép anh đón ông ấy về đây; mà còn vì ông ấy là một con người, đang ốm đau và nghèo khổ.”
“Em sẽ không bao giờ để ông ta bước vào nhà mình—không bao giờ.”
Stroeve quay sang tôi.
“Hãy bảo cô ấy rằng đây là chuyện sống chết. Không thể để mặc ông ấy trong cái lỗ nẻ tồi tàn đó được.”
“Rõ ràng là chăm sóc ông ta ở đây sẽ dễ dàng hơn nhiều,” tôi nói, “nhưng tất nhiên là sẽ rất bất tiện. Tôi có cảm giác là sẽ phải có người ở bên cạnh ông ta suốt ngày đêm.”
“Tình yêu của anh, không phải em là người ngại chút phiền toái đó đâu.”
“Nếu ông ta đến đây, em sẽ đi,” bà Stroeve nói gay gắt.
“Anh không nhận ra em nữa. Em vốn rất tốt bụng và hiền từ cơ mà.”
“Ôi, làm ơn để em yên đi. Anh đang khiến em phát điên đây.”
Rồi cuối cùng những giọt nước mắt cũng trào ra. Nàng gục xuống ghế, hai tay che mặt. Đôi vai nàng run lên bần bật. Chỉ trong khoảnh khắc, Dirk đã quỳ xuống bên cạnh, vòng tay ôm lấy nàng, hôn lên nàng, gọi nàng bằng đủ thứ tên âu yếm, còn những giọt nước mắt dễ dàng cũng lăn dài trên đôi má gã. Một lát sau, nàng gỡ tay gã ra và lau khô mắt.
“Để em yên,” nàng nói, giọng không đến nỗi gay gắt; rồi quay sang tôi, cố mỉm cười: “Anh chắc phải nghĩ em tệ lắm đúng không?”
Stroeve nhìn nàng đầy bối rối, ngập ngừng. Trán gã nhăn lại, đôi môi đỏ mọng bĩu ra. Gã làm tôi liên tưởng một cách kỳ lạ đến một con chuột lang đang hoảng hốt.
“Vậy là không được sao, em yêu?” cuối cùng gã nói.
Nàng xua tay đầy mệt mỏi. Nàng đã kiệt sức.
“Xưởng vẽ là của anh. Mọi thứ đều thuộc về anh. Nếu anh muốn đón ông ta về đây, thì em ngăn cản sao được?”
Một nụ cười chợt lóe lên trên khuôn mặt tròn trịa của gã.
“Vậy là em đồng ý ư? Anh biết thế nào em cũng đồng ý mà. Ôi, báu vật của anh.”
Đột nhiên nàng lấy lại bình tĩnh. Nàng nhìn gã bằng đôi mắt hốc hác. Nàng đan tay lên ngực như thể trái tim đang đập quá dữ dội đến mức không chịu nổi.
“Ôi, Dirk, từ khi chúng ta gặp nhau, em chưa bao giờ nhờ anh làm việc gì cho em cả.”
“Em biết là không có gì trên đời này mà anh không làm vì em.”
“Em cầu xin anh đừng để Strickland đến đây. Ai khác cũng được. Anh mang một tên trộm, một kẻ nghiện rượu, bất cứ kẻ cùng đường nào ngoài đường kia về đây, và em hứa sẽ làm tất cả những gì có thể cho họ một cách vui vẻ. Nhưng em cầu xin anh, đừng đưa Strickland về đây.”
“Nhưng tại sao chứ?”
“Em sợ ông ta. Em không biết tại sao, nhưng có điều gì đó ở ông ta khiến em khiếp sợ. Ông ta sẽ gây ra cho chúng ta tai họa lớn. Em biết thế. Em cảm thấy thế. Nếu anh đưa ông ta về đây, chỉ có kết cục tồi tệ thôi.”
“Nhưng thật vô lý!”
“Không, không. Em biết mình đúng. Chuyện khủng khiếp sẽ xảy ra với chúng ta.”
“Chỉ vì chúng ta làm một việc thiện ư?”
Nàng giờ đang thở dốc, và trên mặt nàng hiện lên một nỗi kinh hoàng không thể giải thích được. Tôi không biết nàng đang nghĩ gì. Tôi cảm thấy nàng đang bị xâm chiếm bởi một nỗi sợ hãi mơ hồ nào đó, thứ đã tước đoạt mất mọi sự tự chủ của nàng. Bình thường nàng rất điềm tĩnh; sự hoảng loạn này quả thật đáng kinh ngạc. Stroeve nhìn nàng một lúc lâu với vẻ bàng hoàng khó hiểu.
“Em là vợ anh; em là người thân yêu nhất trên đời đối với anh. Sẽ không ai đến đây nếu không có sự đồng ý hoàn toàn của em.”
Nàng nhắm mắt lại một lúc, tôi cứ ngỡ nàng sắp ngất. Tôi có chút thiếu kiên nhẫn với nàng; tôi chưa từng nghĩ nàng lại là một người phụ nữ hay lo nghĩ thái quá đến thế. Rồi tôi lại nghe thấy tiếng Stroeve. Nó như phá tan bầu không khí im lặng một cách kỳ quặc.
“Chẳng phải chính em đã từng rơi vào cảnh khốn cùng và được một bàn tay giúp đỡ đưa ra sao? Em biết điều đó có ý nghĩa thế nào mà. Chẳng lẽ em không muốn làm việc tốt cho ai đó khi có cơ hội sao?”
Những lời ấy nghe thật bình thường, và theo suy nghĩ của tôi thì chúng mang giọng điệu giáo điều đến mức tôi suýt nữa đã mỉm cười. Tôi kinh ngạc trước tác động của chúng đối với Blanche Stroeve. Nàng giật mình nhẹ, và nhìn chồng một cái thật lâu. Mắt gã vẫn dán chặt xuống đất. Tôi không biết tại sao gã lại có vẻ bối rối. Một màu nhạt ửng lên trên đôi má nàng, rồi khuôn mặt nàng trở nên trắng bệch—hơn cả trắng, mà là tái nhợt; người ta cảm thấy máu đã rút hết khỏi bề mặt cơ thể nàng; ngay cả đôi bàn tay nàng cũng nhợt nhạt. Một cơn rùng mình chạy dọc người nàng. Sự im lặng của xưởng vẽ dường như cô đặc lại, trở thành một sự hiện diện gần như hữu hình. Tôi hoàn toàn bối rối.
“Đưa Strickland về đây đi, Dirk. Em sẽ cố gắng hết sức vì ông ấy.”
“Báu vật của anh,” gã mỉm cười.
Gã muốn ôm nàng vào lòng, nhưng nàng tránh né.
“Đừng âu yếm trước mặt người lạ, Dirk,” nàng nói. “Nó làm em thấy mình thật ngốc nghếch.”
Thái độ của nàng đã trở lại hoàn toàn bình thường, và chẳng ai có thể nhận ra rằng chỉ mới ít phút trước thôi, nàng đã từng bị rung chuyển bởi một cảm xúc mãnh liệt đến thế.
