Con hãy nhìn các bạn học xung quanh mình xem, đặc biệt là người Do Thái và người Trung Quốc, chẳng phải họ đang vắt óc tìm đủ mọi cách cho con cái đi học thêm, bảo con đến bệnh viện làm tình nguyện viên, lên mạng tìm kiếm đủ loại đề tài cho con, tham gia các cuộc thi khoa học, thậm chí tìm thầy dạy tennis, đấu kiếm, bơi lội và trượt băng cho con, để tạo dựng thành tích đoạt giải nhằm tranh suất vào các trường thuộc Ivy League hay sao?

Chính vì thế, người Trung Quốc mới có thể trở thành cộng đồng có trình độ học vấn trung bình cao nhất nước Mỹ, đạt được những thành tựu kiệt xuất ở mọi mặt.

Cố gắng làm người trên kẻ khác

"Không phải chỉ có mình con lề mề, thầy cô cũng lề mề mà."

Hôm nay con vừa xem bài viết mẹ viết ngày hôm qua vừa phản đối: "Học sinh bắt đầu học kỳ là thầy cô cứ dạy thong thả, nói một đống lời thừa thãi, đến sát lúc kết kỳ thì lại vắt giò lên cổ đuổi tiến độ, thầy cô đuổi khiến tụi con cũng phải đuổi theo, thế nên trước kỳ thi lại càng bận rộn đặc biệt."

Nói xong, con lại đọc tiếp, rồi ngẩng đầu hỏi: "Vậy sao trẻ con Đài Loan phải ngủ một giấc trước đã? Ngủ để làm gì chứ, làm tối đến nó chẳng tài nào ngủ nổi."

Mẹ liền cười bảo con là "kẻ no không biết kẻ đói đau", hỏi con nếu ban đêm con chỉ ngủ có năm tiếng, cho dù về nhà ngủ trước một tiếng rưỡi, cộng lại cũng chỉ có sáu tiếng rưỡi thôi, liệu tối đến con có ngủ không nổi không? Mẹ lại kể cho con nghe trẻ con Đài Loan khổ sở nhường nào, cùng một môn học, tụi nó thường phải học mấy loại sách giáo khoa với các phiên bản khác nhau, mỗi ngày không những đi học sớm hơn con, tan học muộn hơn con, mà còn thường xuyên ở lại trường học thêm, học đến tận tám, chín giờ tối mới được về nhà.

Con liền trừng to mắt, hỏi tại sao lại khổ thế chứ.

Con ơi! Mẹ cũng thường trách móc tại sao người Trung Quốc lại nhẫn tâm ép con cái đến vậy, ép chúng phải đeo kính cận từ khi còn rất sớm, thậm chí ép đến mức nhảy lầu tự tử.

Mẹ còn từng so sánh và nhận ra sức khỏe của thế hệ tụi mẹ lại chẳng bằng thế hệ trước. Nguyên nhân là vì thế hệ trước sống trong hoàn cảnh chiến tranh Thế chiến thứ hai, thường xuyên phải tránh bom đạn, đổi trường học, có rất nhiều cơ hội "hít thở giữa chừng". Ngược lại, mẹ sinh ra ở Đài Loan năm 1949, chiến tranh đã qua đi, nhưng trường học ít mà học sinh nhiều, áp lực thi cử lớn, thế là xuất hiện cái gọi là "học bù ác liệt".

Hồi nhỏ, mẹ đã thường xuyên phải ở lại trường học thêm, trong ký ức của mẹ luôn hiện lên hình ảnh chiếc cặp sách nặng trĩu trên lưng, trong cặp đựng cuốn "Đồ giải số học", lủi thủi đi về nhà trong ánh chiều tà.

Con có thể tưởng tượng ra cảnh khi con đang học múa, học hát, học piano, violin, mỗi ngày vẫn vô cùng thảnh thơi ở năm lớp sáu tiểu học, thì rất nhiều đứa trẻ Đài Loan đã phải đến các trung tâm gia sư để học thêm rồi không?

Đâu chỉ riêng trẻ con Đài Loan! Đại lục cũng vậy, mẹ từng đến một trường trung học nổi tiếng nọ, vị hiệu trưởng đắc ý khoe rằng hơn chín mươi phần trăm học sinh tốt nghiệp của họ có thể đỗ vào các trường đại học trọng điểm. Ông còn nói họ đặc biệt xây một dãy nhà bên sườn núi, học sinh lớp mười hai đều được đưa hết đến đó ở nội trú, giống hệt như các sĩ tử ngày xưa thường đến các ngôi chùa trong núi sâu để khổ luyện vậy.

Không chỉ các trường danh tiếng, có một năm mẹ đến một trường tiểu học ở vùng sâu nghèo khó thuộc Quảng Tây, dãy phòng học ở đó rách nát tơi tả, trên người lũ trẻ mặc những bộ "trăm gia y" đủ màu sắc. Nhưng con có biết không, lũ trẻ ở đó thế mà lại bảo với mẹ rằng, chúng chỉ nhìn thấy ánh đèn và ánh trăng thôi?

Chúng nói mỗi ngày trời chưa sáng đã thức dậy đọc sách, mặt trời lặn rồi vẫn phải ở lại trường học thêm, thế nên rất hiếm khi nhìn thấy mặt trời. Nghe nói vì đất đai cằn cỗi, có học sinh cả nhà chỉ có đúng một bộ quần áo có thể mặc ra ngoài, mọi người phải phiên nhau mặc; thậm chí có người nghèo đến mức không có quần áo để mặc, không có chăn để đắp, trời lạnh quá đống trong đống rơm.

Thế nhưng những bậc phụ huynh ấy vẫn liều mạng, muốn cho con đi học, muốn đóng "tiền học thêm" và "tiền giáo viên dạy thay" cho con.

Mấy năm nay, mẹ đã đi qua rất nhiều ngôi trường ở vùng sâu vùng xa Trung Quốc đại lục, ngoài trường tiểu học Hy Vọng do chúng ta quyên góp xây dựng ra, mẹ còn đến các vùng dân tộc thiểu số Quý Châu và những ngôi trường xây trong hang đất ở Sơn Tây.

Họ quá ư khổ cực, tiền lương một tháng của giáo viên có lẽ không đủ để xem hai suất phim; hai đứa con trong một nhà có lẽ vì không đóng nổi tiền học mà phải phiên nhau đến trường.

Thế nhưng, mẹ nhận ra họ đều vô cùng chăm chỉ, cha mẹ họ có thể không biết chữ, nhưng ai nấy đều biết cách ép con cái đọc sách.

Dần dần, mẹ đã hiểu ra, những quan niệm như "Mười năm đèn sách không ai hỏi, một bước thành danh thiên hạ tường", "Trong sách tự có nhà vàng, trong sách tự có ngọc ngà", phải khổ đọc mới có thể ngóc đầu lên được đã bám rễ sâu xa trong tâm trí người Trung Quốc. Cho dù hiện nay trường học đã nhiều hơn, ở Đài Loan thậm chí tỷ lệ trúng tuyển còn vượt quá một trăm phần trăm, mọi người vẫn cứ phải dốc sức tranh giành.

Tại sao chứ?

Vì phải chen chân vào trường tốt, vì phải "vươn lên trổi vượt".

Con yêu, kỳ thực có gì mà con phải khó hiểu cơ chứ?

Con hãy nhìn các bạn học xung quanh mình xem, đặc biệt là người Do Thái và người Trung Quốc, chẳng phải họ đang vắt óc tìm đủ mọi cách cho con cái đi học thêm, bảo con đến bệnh viện làm tình nguyện viên, lên mạng tìm kiếm đủ loại đề tài cho con, tham gia các cuộc thi khoa học, thậm chí tìm thầy dạy tennis, đấu kiếm, bơi lội và trượt băng cho con, để tạo dựng thành tích đoạt giải nhằm tranh suất vào các trường thuộc Ivy League hay sao?

Chính vì thế, người Do Thái mới có thể từ hoàn cảnh bị bài xích khắp nơi trong chiến tranh Thế giới thứ hai, phát triển đến ngày nay tuy là thiểu số trong xã hội Mỹ nhưng lại giữ vị trí có trọng lượng; còn người Trung Quốc có thể trở thành cộng đồng có trình độ học vấn trung bình cao nhất nước Mỹ, đạt được những thành tựu kiệt xuất ở mọi mặt.

Mỹ là một nơi tự do, tự do đến mức con có thể chọn làm lao công hay giáo sư đại học; Mỹ cũng là một nơi cởi mở, lao công có thể kiếm được nhiều tiền hơn cả giáo sư đại học, Mỹ còn là một nơi bình đẳng, các chức vụ không phân sang hèn quý tiện, chỉ cần chịu khó làm việc, đều có thể có được cuộc sống tốt đẹp.

Thế nhưng, có một số dân tộc, đặc biệt là những dân tộc từng trải qua đau khổ, dù ở Trung Quốc hay Mỹ, tận sâu trong đáy lòng họ vẫn luôn có một nguồn sức mạnh——

Bằng chết cũng phải làm người trên kẻ khác!