Nói chuyện, viết văn cần phải có "phương pháp tư duy".

Bất kể là nói chuyện, viết lách hay phỏng vấn, trước tiên hãy nghĩ đến "người, địa điểm, sự việc, thời gian, vật thể", sau đó thêm vào động thái, âm thanh hoặc màu sắc, là được rồi!

Viết lách không khó chút nào cả!

Hôm qua khi tôi gợi ý con luyện tập "thuyết trình ứng biến", con đã nhíu mày nói: "Con không phải là không biết nói, chỉ là phản ứng hơi chậm, phải nghĩ nửa ngày mới nói trôi chảy được." Thế nên hôm nay khi dạy văn cho con, tôi chỉ vào cây chuối tây trước cửa sổ, bảo con lấy đề tài "Chuối tây" để làm một bài "phát biểu ngắn", hơn nữa để rèn luyện phản xạ của con, tôi không cho con chuẩn bị dù chỉ một phút, bắt con phải lên tiếng ngay lập tức.

Con đã nói, tuy không lắp bắp, nhưng mới nói được vài câu liền khựng lại, nói là "không nghĩ ra được gì hay để nói", khiến tôi thấy cần thiết phải dạy con "phương pháp tư duy" khi nói chuyện và viết văn.

Đúng vậy! Đó chính là "phương pháp tư duy", con sẽ phát hiện ra rằng khi đã biết phương pháp rồi, thì dù là chủ đề gì đi nữa cũng không làm khó được con.

Phương pháp đó không phải do tôi phát minh ra, mà là tôi học được khi làm phóng viên truyền hình, chính là nắm vững trọng tâm của "người, địa điểm, sự việc, thời gian, vật thể".

Giống như đề tài "Chuối tây" ngày hôm nay.

"Người" là con và bố.

"Địa điểm" là trước cửa sổ.

"Sự việc" là trồng chuối tây.

"Thời gian" là thời gian trồng và các mùa khác nhau.

"Vật thể" là cây chuối tây.

Thế là, con có thể nói:

Mùa xuân năm nay, bố đã trồng một cây chuối tây trước cửa sổ, chưa đầy mấy tháng, nó đã mọc cao hơn cửa sổ. Những chiếc lá chuối tây to bản, nhìn ngược ánh sáng, xanh ngắt như ngọc bích; lúc trời mưa, những hạt mưa rơi lộp bộp trên lá, thưa thưa dày dày, nhịp điệu đó đẹp thật đấy, cứ như âm nhạc vậy. Thế nhưng vào mùa thu, chỉ lạnh đi vài ngày là lá chuối tây lần lượt ngả vàng, thoạt đầu vàng rực rỡ như lá phong, tiếp theo thì chuyển sang màu khô cháy. Bố nói: "Một lá sinh ra, một lá khô héo", chiếc lá khô ấy trông như bị cháy xém vậy, thế nên mới gọi là "chuối"...

Tôi liền hỏi chuối tây khô thì phải làm sao đây? Nhìn tình hình này cây chuối tây sắp chết mất thôi. Bố liền chỉ vào gốc cây nói "Đừng lo lắng! Con nhìn xem, chẳng phải ở dưới này đã có cây con mọc lên rồi sao! Lá già chưa đi, lá non đã mọc, cây chuối tây này giống như con người vậy..."

Quay đầu nhìn lại đoạn văn này, chẳng phải đã đưa toàn bộ "người, địa điểm, sự việc, thời gian, vật thể" vào rồi sao? Lại thêm màu sắc và âm thanh vào nữa, bức tranh lập tức trở nên sinh động hẳn lên.

Được rồi! Bây giờ chúng ta hãy lấy "Đàn ngỗng trời" làm đối tượng, đưa "người, địa điểm, sự việc, thời gian, vật thể" và "âm thanh" vào đó để viết một bài văn ngắn nhé———

"Nhân vật" là tôi.

"Địa điểm" là trên hồ.

"Sự việc" là ngỗng trời bay đến.

"Thời gian" là sự thay đổi của các mùa.

"Vật thể" là ngỗng trời.

Con hầu như chỉ cần tuân theo trình tự là có thể kết hợp thành một câu:

"Tôi nhìn thấy rất nhiều ngỗng trời bay đến trên hồ, liền biết rằng mùa đông sắp đến rồi."

Nếu lại thêm vào một chút trí tưởng tượng và màu sắc, thì có thể trở nên phong phú hơn———

Ban đêm nghe thấy tiếng kêu cạp cạp cạp cạp vọng lại từ ngoài cửa sổ. Sáng ra đẩy cửa sổ ra, phát hiện mặt hồ vốn dĩ trống trải, bỗng chốc xuất hiện rất nhiều ngỗng trời, chúng đều là loài ngỗng Canada có một nhúm lông đen bên má, mùa hè đến phương bắc để sinh sản; mùa hè qua đi, ngỗng con lớn lên, thời tiết cũng trở nên lạnh giá, chúng lại cùng nhau bay về phương nam tránh đông.

Hồ nước ở đây là nơi chúng quá cảnh, chỉ ở lại chừng hai, ba tuần là chúng lại phải tiếp tục cuộc hành trình xa xôi. Thế nên hằng năm tôi chỉ cần nhìn thấy sự đến đi của đàn ngỗng trời trên hồ là có thể biết mùa xuân đã tới, mùa thu đã sang.

Tôi thích nhất là ngắm đàn ngỗng trời luyện bay trên bầu trời lúc hoàng hôn, chúng vừa bay vừa kêu, như đang gọi nhau "Theo cho kịp nhé! Đừng để bay lạc đấy!" Thế là tôi đoán, rất có thể là bố ngỗng mẹ ngỗng đang dặn dò con cái, rồi con cái lại đáp lời bố ngỗng mẹ ngỗng rằng "Con yên tâm đi! Con sẽ cẩn thận mà."

Tôi càng thích ngắm đàn ngỗng trời hạ cánh trong ánh chiều tà, chúng từ rất sớm đã không vỗ cánh nữa, từ từ lướt là đà xuống, khoảnh khắc chạm mặt nước, lại ngẩng cao đôi cánh vỗ phành phạch thật mạnh. Tiếp theo trên mặt nước gợn lên một lớp sóng lăn tăn, hắt bóng xiên xiên ánh chiều tà, lấp lánh từng điểm vàng rực...

Chẳng phải rất đơn giản sao, dù con dùng hình thức viết hay nói, đều có thể thu hút người nghe người đọc hay sao?

Tại sao? Bởi vì trước tiên con không bỏ sót "người, địa điểm, sự việc, thời gian, vật thể", lại dùng tiếng kêu, nhịp vỗ cánh, cú lướt, ánh sóng và ánh chiều tas của đàn ngỗng trời để làm cho bức tranh trở nên sống động.

Cho nên viết văn không khó, người ta bảo con phát biểu ứng biến cũng không khó, chỉ cần con dựa vào lối tư duy đó mà suy nghĩ tiếp, là có thể viết hoặc nói một mạch cho xong.

Được rồi! Để bố ra cho con một đề bài kỳ lạ nữa nhé———

"Máy fax"

Xin mời con lấy "Máy fax" làm đề tài, nói một đoạn văn.

Hãy nghĩ xem, "người" là ai? Là "con"! Là bố! Là mẹ!

"Địa điểm" là nơi đặt máy! Nơi gửi fax!

"Sự việc" là truyền fax.

"Thời gian" là fax lúc mấy giờ! Mua máy lúc nào!

"Vật thể" là máy fax! Tài liệu, hình ảnh!

Bây giờ, con đừng vội đọc tiếp, hãy tự suy nghĩ xem mình có thể biên ra một đoạn hay không?

Nếu vẫn thấy khó khăn, thì cứ để bố lấy một ví dụ nhé———

Nhà chúng ta đã có máy fax từ rất sớm, bố nói có máy fax, rất nhiều việc trở nên thuận tiện hơn, tài liệu, hình ảnh, trước kia đều phải gửi bằng đường bưu điện, bây giờ cho dù cách cả Thái Bình Dương, cũng có thể truyền đến tay chỉ trong vòng một hai phút.

Máy fax được đặt trong phòng làm việc của bố, bởi vì chỉ cách phòng của con có một bức tường, thế nên con thường xuyên có thể nghe thấy tiếng máy fax kêu lách tách lách tách. Khi bố ở Đài Loan, luôn gửi thư cho con vào ban đêm, con nằm trên giường, hễ nghe thấy tiếng máy fax kêu, sẽ nghĩ "Đó không phải là bản fax, mà là bố đang nói chuyện". Lại nghĩ, sáng mai thức dậy, lại sẽ có một bức thư của bố dành cho con nằm trên bàn học...

Con yêu! Con nói xem, đề tài không hề phổ biến này, con cũng có thể ứng phó được rồi chứ?

"Người, địa điểm, sự việc, thời gian, vật thể", đây là những nội dung mà phóng viên bắt buộc phải đưa vào khi viết bản tin. Một phóng viên bất cẩn rất có thể viết một bài báo dài về đại hội thể thao, ghi chép lại một đống danh sách đoạt giải, nhưng vì quên viết địa điểm diễn ra đại hội thể thao đó, mà trở thành một điểm trừ lớn.

Một bản tin về triển lãm, giới thiệu các hiện vật triển lãm lên mây xanh, nhưng nếu quên ghi ngày tháng triển lãm và thời gian mở cửa, thì cũng có thể gây ra vấn đề lớn.

Hãy nhớ lấy!

Bất kể là nói chuyện, viết lách hay phỏng vấn, trước tiên hãy nghĩ đến "người, địa điểm, sự việc, thời gian, vật thể", sau đó thêm vào động thái, âm thanh hoặc màu sắc, giống như xây nhà vậy, trước tiên phải có nền móng và vật liệu xây dựng thật tốt, rồi mới thêm thiết kế trang trí đẹp đẽ vào.

Nghe bố nói nhiều như vậy, con còn cảm thấy việc thuyết trình ứng biến và viết lách khó khăn đến thế nữa không?