‘Jim chọn một vị trí thuận lợi và lùa tất cả bọn chúng đi thành một bãi qua ngưỡng cửa: suốt thời gian đó, ngọn đuốc vẫn đứng thẳng trong bàn tay nhỏ bé mà không hề run rẩy. Ba kẻ kia tuân lệnh anh, hoàn toàn câm lặng, cử động như những cỗ máy. Anh xếp chúng thành một hàng. “Khoác tay nhau!” anh ra lệnh. Chúng làm theo. “Kẻ nào bỏ tay ra trước hoặc quay đầu lại kẻ đó sẽ mất mạng,” anh nói. “Hành quân!” Chúng cùng bước đi, cứng nhắc; anh đi theo sau, còn bên cạnh, cô gái trong chiếc áo choàng trắng quét đất, mái tóc đen rủ xuống tận eo, cầm ngọn đuốc sáng rực. Vừa đứng thẳng vừa uyển chuyển, cô như lướt đi không chạm đất; âm thanh duy nhất là tiếng sột soạt êm ái của thảm cỏ dài. “Dừng lại!” Jim thét lên.
‘Bờ sông dốc đứng; một làn khí mát rượi phả lên, ánh sáng rọi xuống dòng nước sẫm màu phẳng lặng đang cuồn cuộn không một gợn sóng; hai bên trái phải, hình bóng những ngôi nhà nhòe vào nhau dưới đường viền sắc nét của mái nhà. “Hãy đem lời chào của tôi tới Sherif Ali—cho đến khi chính tôi đến,” Jim nói. Không một cái đầu nào trong ba kẻ đó nhúc nhích. “Nhảy!” anh gầm lên. Ba tiếng tõm hòa làm một, nước bắn tung tóe, những cái đầu đen ngụp lặn một cách co giật rồi biến mất; nhưng tiếng thở phì phò và ọp ẹp vẫn tiếp tục vang lên, nhỏ dần, bởi vì chúng đang bơi lặn hết mình vì quá sợ một phát súng bồi. Jim quay lại nhìn cô gái, nãy giờ vẫn đứng quan sát trong im lặng và chăm chú. Trái tim anh bỗng chùng xuống như lớn hơn cả lồng ngực và nghẹn lại ở cổ họng. Điều này có lẽ khiến anh câm lặng trong một lúc lâu, và sau khi đáp lại ánh mắt của anh, cô vung tay một vòng rộng ném ngọn đuốc đang cháy xuống sông. Ngọn lửa đỏ rực, bay một đường dài qua màn đêm, chìm nghỉm với tiếng xèo sắc lạnh, rồi ánh sao mềm mại tĩnh lặng trùm lấy họ, chẳng gì ngăn trở.
‘Anh không kể cho tôi nghe anh đã nói gì khi cuối cùng lấy lại được giọng nói. Tôi đoán chắc anh chẳng thể nào hùng biện lắm. Thế gian vẫn lặng thềm, màn đêm thở nhẹ bên họ, một trong những đêm như thể được sinh ra để che chở cho sự dịu dàng, và có những khoảnh khắc tâm hồn chúng ta, như thể thoát khỏi lớp vỏ tối tăm, bừng sáng lên với một sự nhạy cảm tuyệt vời khiến những khoảng lặng trở nên tỏ tường hơn ngàn lời nói. Còn về phần cô gái, anh kể với tôi: “Cô ấy hơi sụp đổ một chút. Do xúc động thôi—cậu biết đấy. Sự phản ứng. Chắc chắn là cô ấy mệt mỏi rã rời—đại loại thế. Và—và—cho quỷ tha ma bắt đi—cô ấy có tình cảm với tôi, cậu không thấy sao. . . . Tôi cũng thế . . . tất nhiên là không biết . . . chưa từng xuất hiện trong đầu tôi . . .”
‘Rồi anh đứng dậy, bắt đầu đi lại với vẻ bồn chồn. “Tôi—tôi yêu cô ấy tha thiết. Hơn cả những gì tôi có thể nói. Tất nhiên là không thể nói hết được. Cậu sẽ có một cái nhìn khác về hành động của mình khi bắt đầu hiểu ra, khi được làm cho hiểu ra mỗi ngày rằng sự tồn tại của mình là cần thiết—cậu thấy đấy, tuyệt đối cần thiết—đối với một người khác. Tôi được làm cho cảm thấy điều đó. Thật tuyệt vời! Nhưng hãy thử nghĩ xem cuộc đời cô ấy đã ra sao. Thật quá sức khủng khiếp! Phải không? Và tôi tìm thấy cô ấy ở đây thế này—như thể cậu đi dạo rồi bất chợt bắt gặp ai đó đang chết đuối ở một nơi hoang vắng tối tăm. Chúa ơi! Không còn thời gian để chần chừ. À thì, đó cũng là một sự phó thác . . . Tôi tin là mình gánh vác nổi . . .”
‘Tôi phải nói với cậu rằng cô gái đã rời đi từ trước đó một lúc. Anh đấm ngực mình. “Đúng! Tôi cảm thấy điều đó, nhưng tôi tin mình xứng đáng với mọi may mắn!” Anh có thứ tài năng tìm thấy một ý nghĩa đặc biệt trong mọi chuyện xảy ra với mình. Đó là cách anh nhìn nhận chuyện tình của mình; nó thật nên thơ, hơi trang nghiêm, và cũng rất chân thật, vì niềm tin của anh mang trọn vẹn sự nghiêm túc không lay chuyển của tuổi trẻ. Một thời gian sau, trong một dịp khác, anh nói với tôi: “Tôi ở đây mới được hai năm, và giờ đây, xin lấy danh dự mà nói, tôi không thể tưởng tượng nổi mình có thể sống ở bất kỳ nơi nào khác. Chỉ nghĩ đến thế giới bên ngoài thôi cũng đủ khiến tôi hoảng sợ; bởi vì, cậu không thấy sao,” anh tiếp tục, mắt dán xuống nhìn gót giày đang lèn chặt một mảnh bùn khô nhỏ xíu (chúng tôi đang tản bộ bên bờ sông)—“bởi vì tôi vẫn chưa quên lý do tại sao mình đến đây. Vẫn chưa!”
‘Tôi kìm chế không nhìn anh, nhưng hình như tôi nghe thấy một tiếng thở dài nhẹ; chúng tôi đi qua đi lại vài vòng trong im lặng. “Bằng cả linh hồn và lương tâm,” anh lại bắt đầu, “nếu một chuyện như thế có thể bị lãng quên, thì tôi nghĩ mình có quyền gạt nó ra khỏi tâm trí. Cứ hỏi bất kỳ ai ở đây đi” . . . giọng anh thay đổi. “Chẳng lẽ không lạ lắm sao,” anh tiếp tục với giọng dịu dàng, gần như khao khát, “rằng tất cả những con người này, tất cả những con người sẵn sàng làm mọi thứ vì tôi, lại không bao giờ có thể hiểu được? Không bao giờ! Nếu cậu không tin tôi, tôi chẳng thể gọi họ ra đây được. Nghe có vẻ phũ phàng thế nào ấy. Tôi ngốc lắm phải không? Tôi còn mong gì hơn nữa? Nếu cậu hỏi họ ai là người dũng cảm—ai là người trung thực—ai là người công minh—ai là người họ có thể trao phó cả tính mạng?—họ sẽ đáp, Tuan Jim. Thế mà họ chẳng bao giờ có thể biết được sự thật thật sự . . .”
‘Đó là những gì anh nói với tôi vào ngày cuối cùng tôi ở bên anh. Tôi không để thoát ra một lời thì thầm nào: tôi cảm thấy anh sắp nói thêm nữa, nhưng vẫn chẳng chạm đến gốc rễ vấn đề. Mặt trời, với thứ ánh sáng chói chang thu hẹp trái đất thành một hạt bụi bận rộn không yên, đã lặn khuất sau cánh rừng, và thứ ánh sáng lan tỏa từ bầu trời màu ngọc opal dường như phủ lên một thế giới không bóng râm và không chói lọi ảo ảnh về một sự vĩ đại điềm tĩnh và trầm ngâm. Tôi không hiểu tại sao, khi lắng nghe anh, tôi lại nhận thức rõ ràng đến thế sự tối dần của dòng sông, của bầu không khí; công việc chậm chạp không thể cưỡng lại của màn đêm đang lặng lẽ phủ xuống mọi hình hài hữu hình, xóa nhòa những đường viền, chôn vùi các hình khối sâu hơn mãi, giống như một trận mưa bụi đen vô hình rơi đều đặn.
‘“Chúa ơi!” anh đột ngột bắt đầu, “có những ngày một kẻ trở nên ngớ ngẩn hết chỗ nói; chỉ là tôi biết mình có thể nói với cậu bất cứ điều gì tôi thích. Tôi nói về việc chấm dứt nó—với cái thứ chết tiệt cứ ám ảnh trong đầu . . . Quên đi . . . Có trời mới biết! Tôi có thể nghĩ về nó một cách bình tĩnh. Rốt cuộc, nó đã chứng minh được điều gì? Chẳng gì cả. Chắc cậu không nghĩ vậy . . .”
‘Tôi phát ra một tiếng lẩm bẩm phản đối.
‘“Không hề gì,” anh nói. . “Tôi mãn nguyện rồi . . . gần như thế. Tôi chỉ cần nhìn vào khuôn mặt của người đầu tiên đi qua là có thể lấy lại sự tự tin. Bọn họ không thể nào hiểu nổi những gì đang diễn ra trong tôi. Thì sao nào? Thôi nào! Tôi làm đâu đến nỗi tệ.”
‘“Không đến nỗi tệ,” tôi nói.
‘“Nhưng dẫu vậy, cậu cũng chẳng thích cho tôi lên con tàu của cậu đâu nhỉ?”
‘“Cái thây kệ cậu!” tôi kêu lên. “Thôi ngay đi.”
‘“A ha! Cậu thấy chưa,” anh nói, ra điều đắc thắng trước tôi một cách bình thản. “Chỉ là,” anh tiếp tục, “cậu cứ thử đem chuyện này kể cho bất kỳ ai ở đây xem. Họ sẽ tưởng cậu là một thằng ngốc, kẻ nói dối, hoặc tệ hơn thế. Và vì thế tôi có thể chịu đựng được. Tôi đã làm vài việc cho họ, nhưng đây là những gì họ làm cho tôi.”
‘“Anh bạn thân mến,” tôi kêu lên, “anh sẽ mãi mãi là một ẩn số không thể giải đáp đối với họ.” Nhân đó chúng tôi lại im lặng.
‘“Ẩn số,” anh lặp lại trước khi ngẩng đầu lên. “Vậy thì, hãy để tôi mãi mãi ở lại đây.”
‘Sau khi mặt trời lặn, bóng tối dường như ùa đến chỗ chúng tôi, mang theo trong từng đợt gió thoảng yếu ớt. Giữa lối đi có hàng rào, tôi nhìn thấy bóng dáng đứng bất động, gầy guộc, cảnh giác và có vẻ như chỉ có một chân của Tamb’ Itam; và qua khoảng không gian mờ tối, mắt tôi phát hiện ra một vật gì đó màu trắng đang chuyển động qua lại đằng sau những cột trụ của mái nhà. Ngay khi Jim, với Tamb’ Itam sát gót, bắt đầu chuyến đi vòng quanh buổi tối, tôi bước một mình đến ngôi nhà, và bất ngờ thay, bị chặn đường bởi cô gái, người rõ ràng vẫn đang chờ đợi cơ hội này.
‘Thật khó để nói cho cậu biết chính xác điều cô ấy muốn giật lấy từ tôi. Hiển nhiên đó là một điều gì đó rất giản dị—điều bất khả thi giản dị nhất trên đời; chẳng hạn như, mô tả chính xác hình dạng của một đám mây. Cô ấy muốn sự trấn an, một lời khẳng định, một lời hứa, một lời giải thích—tôi không biết phải gọi thế nào: thứ đó không có tên. Trời tối dưới mái hiên nhô ra, và tất cả những gì tôi có thể thấy là những đường nét uyển chuyển của chiếc áo, khuôn mặt nhỏ nhắn tái nhợt với ánh trắng của hàm răng, và quay về phía tôi là hốc mắt sâu thẳm, đen thẫm, nơi dường như có một sự xao động nhẹ, giống như cảm giác cậu có thể tưởng tượng khi thả tầm mắt xuống đáy của một cái giếng sâu thăm thẳm. Cái gì đang chuyển động ở dưới đó? cậu tự hỏi chính mình. Đó là một con quái vật mù lòa hay chỉ là một tia sáng lạc loài từ vũ trụ? Tôi chợt nghĩ ra—đừng cười nhé—rằng vạn vật đều khác biệt, cô ấy còn khó dò trong sự dốt nát ngây thơ của mình hơn cả nhân sư đang đặt ra những câu đố ngây thơ cho lữ khách. Cô ấy đã bị bắt cóc đến Patusan trước khi đôi mắt kịp mở ra để nhìn nhận thế giới. Cô ấy lớn lên ở đó; cô ấy chẳng thấy gì, chẳng biết gì, chẳng có chút khái niệm nào về bất cứ thứ gì. Tôi tự hỏi liệu cô ấy có chắc chắn rằng có thứ gì khác tồn tại hay không. Những ý niệm mà cô ấy có thể hình dung về thế giới bên ngoài đối với tôi là không thể tưởng tượng nổi: tất cả những gì cô ấy biết về cư dân nơi đó chỉ là một người phụ nữ bị phản bội và một gã hề nham hiểm. Người tình của cô ấy cũng từ nơi đó đến với cô ấy, mang theo thứ sức hấp dẫn không thể cưỡng lại; nhưng chuyện gì sẽ xảy ra với cô ấy nếu anh ta quay trở lại những vùng đất không thể tưởng tượng nổi dường như luôn đòi lại những gì thuộc về chúng? Mẹ cô ấy đã cảnh báo cô ấy điều này trong nước mắt, trước khià bà qua đời . . .
‘Cô ấy đã túm chặt lấy tay áo tôi, và ngay khi tôi dừng lại, cô ấy đã vội vã rụt tay về. Cô ấy vừa táo bạo vừa rụt rè. Cô ấy chẳng sợ gì cả, nhưng lại bị kìm hãm bởi sự hoang mang sâu sắc và nét kỳ lạ tột cùng—một con người dũng cảm đang mò mẫm trong bóng tối. Tôi thuộc về thế giới Vô danh này—thế giới có thể đòi lại Jim bất cứ lúc nào. Tôi dường như nằm lòng bí mật về bản chất và ý định của nó—là kẻ tâm phúc của một bí ẩn đầy đe dọa—có lẽ còn được trang bị cả sức mạnh của nó nữa! Tôi tin là cô ấy từng trải qua những hoảng loạn tột cùng trong suốt những cuộc trò chuyện kéo dài của tôi với Jim; qua một nỗi thống khổ thực sự và không thể chịu nổi, thứ có lẽ đã đẩy cô ấy đến việc mưu sát tôi, nếu sự quyết liệt trong tâm hồn cô ấy đủ sức sánh ngang với tình huống vô cùng lớn lao mà nó tạo ra. Đó là ấn tượng của tôi, và đó là tất cả những gì tôi có thể trao lại cho cậu: mọi thứ hiện dần lên trong tôi, và khi nó ngày càng trở nên rõ ràng hơn, tôi ngập chìm trong một sự kinh ngạc chậm chạp và hoài nghi. Cô ấy đã khiến tôi tin cô ấy, nhưng không có từ ngữ nào trên môi tôi có thể diễn tả được hiệu ứng từ những lời thì thầm vồn vã và mãnh liệt, từ những âm sắc dịu dàng đầy đam mê, từ khoảng lặng bất chợt nghẹt thở và cử động khẩn khoản của đôi tay trắng nhanh chóng vươn ra. Chúng buông thõng xuống; bóng hình ma quái chao đảo như một nhành cây mảnh mai trong gió, khuôn mặt tái nhợt rủ xuống; không thể nào phân biệt được các nét trên mặt, bóng tối trong đôi mắt sâu thăm thẳm; hai ống tay áo rộng vút lên trong bóng tối giống như đôi cánh đang xòe ra, và cô đứng lặng im, hai tay ôm lấy đầu.’
