Ngày xửa ngày xưa, có một người đàn ông nhỏ bé được mẹ may cho một bộ quần áo đẹp tuyệt trần. Nó mang màu xanh lục và vàng óng, được dệt tinh tế và tỉ mỉ đến mức tôi không tài nào tả xiết, lại có cả một chiếc nơ bằng lông tơ màu cam thắt gọn dưới cằm. Những chiếc khuy áo mới tinh chiếu rọi tựa những vì sao.
Chàng vô cùng tự hào và mãn nguyện với bộ trang phục của mình, đến nỗi ngay lần đầu tiên mặc thử, chàng đã đứng trước chiếc gương soi dài, ngẩn ngơ và say mê đến mức khó lòng rời bước. Chàng muốn diện nó đi muôn nơi và khoe với hết thảy mọi người. Chàng hồi tưởng lại tất cả những chốn mình từng đặt chân đến, tất cả những cảnh sắc từng nghe kể lại, và cố tưởng tượng cảm giác sẽ ra sao nếu giờ đây mình mang bộ cánh rực rỡ ấy bước vào những chốn và những cảnh sắc đó; chàng muốn lập tức xúng xính nó lao ra bãi cỏ cao và dưới ánh nắng oi ả của đồng nội. Chỉ để mặc nó thôi! Nhưng mẹ chàng đã bảo "Không". Bà dặn rằng chàng phải nâng niu bộ quần áo cho thật cẩn thận, bởi chẳng bao giờ chàng có được một bộ thứ hai đẹp nhường này; chàng phải cất giữ thật kỹ, và chỉ được mặc vào những dịp trọng đại hiếm hoi mà thôi. Bà bảo đó là bộ đồ cưới của chàng. Rồi bà tháo những chiếc khuy ra, bọc kỹ bằng giấy lụa vì sợ vẻ sáng bóng mới mẻ của chúng bị phai mờ, bà lại khâu thêm những miếng đệm nhỏ che quanh cổ tay, khuỷu tay, và bất cứ chỗ nào bộ đồ dễ bị tổn hại nhất. Chàng căm ghét và chống lại những điều đó, nhưng biết làm sao được? Cuối cùng thì những lời cảnh báo và khuyên can của mẹ cũng có tác dụng, chàng đành ngậm ngùi cởi bộ quần áo đẹp đẽ ra, gấp lại theo đúng nếp gấp rồi cất đi. Cảm giác ấy tựa như chàng lại phải từ bỏ nó một lần nữa. Thế nhưng, trong tâm trí, chàng vẫn luôn nghĩ về việc được mặc nó, về những dịp trọng đại tối cao mà một ngày nào đó bộ đồ có thể được diện lên mà không cần miếng đệm, không cần giấy lụa bọc khuy, một cách trọn vẹn và ngất ngây, chẳng màng chi nữa, đẹp đến khôn cùng.
Một đêm nọ, khi đang mơ về bộ đồ theo thói quen thường lệ, chàng mơ thấy mình gỡ lớp giấy lụa khỏi một chiếc khuy và nhận ra độ sáng bóng của nó đã phai mờ đôi chút; giấc mơ ấy khiến chàng vô cùng đau khổ. Chàng lau chà chiếc khuy kém sắc ấy hết lần này đến lần khác, ngặt nỗi, nó lại càng trở nên xỉn màu hơn. Chàng bừng tỉnh, trằn trọc không ngủ được, cứ ngẫm nghĩ mãi về ánh sáng đã phai mờ đôi phần ấy, và tự hỏi lòng mình sẽ cảm thấy thế nào nếu đến lúc dịp trọng đại (dù đó là gì đi nữa) thực sự đến, lỡ có một chiếc khuy nào đó kém đi đôi chút vẻ tươi mới lấp lánh ban đầu; và ý nghĩ ấy cứ day dứt, dằn vặt chàng hết ngày này sang ngày khác. Đến lần tiếp theo được mẹ cho mặc bộ đồ, chàng đã bị cám dỗ và suýt thì nhượng bộ trước cơn cám dỗ ấy, chỉ để lén gỡ một mẩu giấy lụa nhỏ ra xem thử các chiếc khuy có còn giữ được độ sáng như trước hay không.
Chàng chỉnhốn bước đi trên con đường tới nhà thờ, lòng đầy ắp khao khát cuồng dại ấy. Bởi lẽ, bạn phải biết rằng mẹ chàng tuy đưa ra những lời cảnh báo lặp đi lặp lại và cẩn trọng, nhưng đôi khi vẫn cho phép chàng mặc bộ đồ ấy vào những dịp như ngày Chủ nhật, lúc đi đến nhà thờ và trở về, khi trời hoàn toàn không có dấu hiệu mưa gió, không bụi bặm bay lượn hay bất cứ thứ gì có thể gây hại cho nó; với những chiếc khuy được bọc kín, các lớp bảo vệ được khâu kèm, và một chiếc ô che nắng cầm tay để che chắn nếu ánh nắng quá gắt gác đối với màu sắc của trang phục. Và lần nào cũng vậy, sau những dịp như thế, chàng lại phủi phiu, gấp gọn gàng tuyệt mỹ như mẹ đã dạy rồi cất kỹ nó đi.
Thế rồi mọi sự kìm kẹp mà mẹ đặt ra cho việc mặc bộ trang phục ấy đều được chàng tuân thủ, chàng luôn luôn tuân thủ chúng, cho đến một đêm kỳ lạ nọ, chàng thức giấc và nhìn thấy ánh trăng chiếu rọi ngoài cửa sổ. Chàng có cảm giác ánh trăng ấy không phải ánh trăng bình thường, và đêm nay cũng chẳng phải đêm bình thường; chàng nằm đó thêm lát lâu trong trạng thái mơ màng, mang theo niềm tin kỳ quặc này trong tâm trí. Ý nghĩ này nối tiếp ý nghĩ kia như những lời thì thầm nồng ấm trong bóng tối. Rồi bỗng nhiên, chàng ngồi bật dậy trên chiếc giường nhỏ, vô cùng tỉnh táo, tim đập thình thịch và toàn thân run bắn từ đầu đến chân. Chàng đã hạ quyết tâm. Chàng biết rằng giờ đây mình sắp được mặc bộ quần áo ấy theo đúng cách mà nó phải được mặc. Chàng không hề hoài nghi về điều đó. Chàng sợ hãi, sợ hãi tột cùng, nhưng cũng mừng vui, mừng vui biết bao.
Chàng bước xuống giường, đứng lặng giây lát bên cửa sổ nhìn khu vườn ngập tràn ánh trăng, run rẩy trước việc mình sắp sửa làm. Bầu không khí rộn rã những âm thanh tí tách của loài dế và muôn vàn tiếng rì rầm, những lời kêu vang vô tận của các sinh thể nhỏ bé đang sống. Chàng bước thật khẽ khàng trên những tấm ván sàn kêu cót két, sợ rằng sẽ đánh thức cả ngôi nhà đang ngủ say, tiến đến chiếc tủ đựng quần áo lớn và tối tăm nơi bộ đồ đẹp đẽ của chàng đang được gấp gọn; chàng lấy nó ra từng món một, rồi một cách dịu dàng và đầy háo hức, xé bỏ lớp giấy lụa bọc ngoài cùng các lớp bảo vệ đã khâu để rồi hiện ra trước mắt chàng là một bộ trang phục hoàn hảo và tuyệt diệu y như khi mẹ trao cho chàng lần đầu — một khoảng thời gian dường như đã rất xa xôi. Không một chiếc khuy nào xỉn màu, không một sợi chỉ nào phai sắc trên bộ đồ thân yêu này; chàng vui mừng đến muốn khóc trong lúc vội vã mà lặng lẽ mặc nó vào. Và đoạn, chàng quay trở lại, nhẹ nhàng và nhanh nhẹn, hướng về phía cửa sổ nhìn ra khu vườn, đứng lặng ở đó một phút, tỏa sáng dưới ánh trăng với những chiếc khuy lấp lánh tựa ngàn vì sao, trước khi bước ra bệ cửa sổ và cố gắng tạo ra ít tiếng động nhất có thể, trèo xuống lối đi trong vườn phía dưới. Chàng đứng trước ngôi nhà của mẹ, nơi đây trắng xóa và hiện rõ mồn một gần như ban ngày, với mọi tấm rèm cửa sổ đều khép kín như một con mắt đang ngủ, ngoại trừ ô cửa của chính chàng. Những tán cây hắt xuống bức tường những cái bóng bất động tựa như ren đen tinh xảo.
Khu vườn dưới ánh trăng trông hoàn toàn khác biệt so với ban ngày; ánh trăng quấn quýt trong các hàng rào và giăng ra những chiếc mạng nhện ảo ảnh từ nhành cây này sang nhành cây khác. Mỗi đóa hoa đều lấp lánh sắc trắng ngà hoặc đen thẫm như huyết ngọc, không gian rung động bởi tiếng dế kêu rả rích và tiếng chim sơn ca cất vó vang lừng ở chốn thâm u của những vòm lá.
Trên thế gian chẳng hề có bóng tối, chỉ có những chiếc bóng ấm áp, huyền bí, và mọi chiếc lá cùng ngọn cỏ đều được viền mép bởi những viên ngọc sương lấp lánh ánh cầu vòng. Đêm nay ấm áp hơn bất kỳ đêm nào từng có, bầu trời nhờ một phép màu nào đó bỗng trở nên bao la hơn mà cũng gần gũi hơn, và bất chấp vương miện của vầng trăng màu ngà lớn lao đang thống trị thế gian, bầu trời vẫn rực rỡ ngập tràn các vì sao.
Người đàn ông nhỏ bé không hề hò hét hay ca hát dẫu lòng chứa chan niềm vui vô biên. Chàng đứng ngây người trong giây lát tựa như kẻ bị choáng ngợp trước vẻ đẹp thiêng liêng, rồi với một tiếng kêu nhỏ kỳ lạ cùng đôi tay rộng mở, chàng lao vút đi như muốn ôm trọn vào lòng sự bao la tròn đầy của cả thế giới. Chàng không đi theo những lối đi ngay ngắn cắt ngang khu vườn, mà băng thẳng qua các luống hoa, xuyên qua những thảm cỏ ướt đẫm, cao ráo và ngát hương, xuyên qua những khóm thuốc lá đêm, những cụm hoa cẩm quỳ trắng ảo ảnh, lách qua các bụi thanh mộc cùng oải hương, và ngập chân trong một khoảng rộng lớn trồng hoa bồn bồn. Chàng tiến đến hàng rào lớn và luồn lách vượt qua nó; dẫu cho gai của những bụi tầm xuân cào rách da thịt chàng và bứt đứt những sợi chỉ trên bộ trang phục tuyệt vời, dẫu cho cỏ ngưu bàng, cỏ ngỗng và cỏ dại bám chặt lấy chàng, chàng cũng chẳng màng. Chàng chẳng bận tâm, bởi chàng biết tất cả đều là một phần của việc mặc áo mà bấy lâu nay chàng hằng mong mỏi. "Ta rất mừng vì đã mặc bộ đồ này," chàng nói; "Ta rất mừng vì đã diện bộ trang phục ấy."
Phía bên kia hàng rào là chiếc ao vịt, hoặc ít ra đó chính là ao vịt vào ban ngày. Nhưng về đêm, nó hiện lên như một lòng chảo lớn chứa đầy ánh trăng bạc, vang động tiếng ếch nhái kêu ca vang, một thứ ánh sáng bạc kỳ diệu đan cài và vón cục bởi những hoa văn lạ kỳ; người đàn ông nhỏ bé lao xuống làn nước giữa những khóm sậy đen gầy guộc, ngập đến đầu gối, ngập đến thắt lưng rồi dâng tới tận vai, đôi tay khua nước tạo thành những gợn sóng đen nhánh và lấp lánh, những gợn sóng chao lượn và run rẩy, nơi các vì sao vướng vào mạng lưới phản chiếu của những tán cây u hoài trên bờ. Chàng lội cho đến khi phải bơi, cứ thế vượt qua ao và bước lên bờ bên kia, mang theo thứ kéo lê theo mình, ngỡ đâu không phải bèo ao, mà là dải bạc rực rỡ thành những dải dài, bám chặt và nhỏ giọt. Rồi chàng bước ngược lên qua những đám cỏ liễu mọc rối bời đầy vẻ huyền ảo cùng những vạt cỏ dại chưa gặt ở bờ bên ấy. Chàng bước lên con đường cái quan với tâm trạng hân hoan và hơi thở dồn dập. "Ta vô cùng mừng rỡ," chàng nói, "vì đã có sẵn trang phục xứng hợp cho dịp này."
Con đường cái quan chạy thẳng tắp tựa mũi tên bắn, đâm thẳng vào vực trời xanh thẳm bên dưới vầng trăng, là một con đường trắng ngần lấp lánh giữa tiếng chim sơn ca ca hát, và dọc theo lối ấy, chàng tiến bước, lúc thì chạy nhảy tung tăng, lúc lại thong thả bước đi và hân hoan trong bộ quần áo mà người mẹ tận tụy bằng đôi bàn tay yêu thương đã may cho chàng. Con đường phủ đầy bụi mịn, nhưng với chàng, đó chỉ là một lớp trắng ngập tràn vẻ mềm mại; và khi chàng đi, một chú bướm đêm lớn mờ ảo bỗng bay lượn rập rờn quanh thân hình ướt đẫm, lấp lánh và vội vã của chàng. Ban đầu chàng chẳng để ý đến chú bướm, rồi sau đó chàng khua tay chào nó, cùng nó nhún nhảy một điệu uốn lượn khi nó bay vòng quanh đầu chàng. "Hỡi chú bướm dịu dàng!" chàng kêu lên, "Hỡi chú bướm thân yêu! Và đêm tuyệt diệu ơi, đêm tuyệt diệu của cõi đời này! Ngươi có nghĩ xiêm y của ta đẹp lắm không, hỡi chú bướm thân yêu? Có đẹp bằng lớp vảy của ngươi cùng toàn bộ tấm áo choàng bằng bạc này của đất trời không?"
Và chú bướm cứ lượn sát lại gần hơn, gần hơn nữa cho đến khi đôi cánh nhung của nó vừa khẽ lướt qua đôi môi chàng...
Và sáng hôm sau, người ta tìm thấy thi thể chàng nằm bất động với chiếc cổ gãy ở dưới đáy mỏ đá, bộ quần áo đẹp đẽ lấm lem chút máu, dơ bẩn và vấy đầy bèo ao từ dưới hồ nước. Nhưng gương mặt chàng lại mang một vẻ hạnh phúc rạng ngời đến mức, nếu được tận mắt chứng kiến, hẳn bạn sẽ thấu hiểu vì sao chàng đã ra đi trong niềm hoan hỉ tột cùng, mãi mãi chẳng hề hay biết rằng thứ ánh bạc mát lạnh và rỉ máu ấy vốn chỉ là đám bèo ao dưới đầm.
